Tập VII — Duyên Hệ

PHẦN XV · QUYỀN DUYÊN (INDRIYA-PACCAYA)

Giới thiệu chương

Trong hệ thống 24 duyên của bộ Duyên Hệ (Paṭṭhāna), Quyền duyên (Indriya-paccaya) là quan hệ trong đó một pháp giữ vai trò chủ đạo, điều hành hoặc chi phối các pháp liên hệ trong phạm vi chức năng riêng của nó.

Chữ indriya thường được dịch là quyền, hàm nghĩa năng lực chủ đạo trong một lĩnh vực nhất định. Chẳng hạn, nhãn quyền có vai trò chủ đạo trong hoạt động thấy, mạng quyền có chức năng duy trì các pháp liên hệ, còn tuệ quyền có vai trò chủ đạo trong sự hiểu biết đúng đắn.

Ở chương trước, chúng ta đã tìm hiểu năm giác quan quyền. Chương này tiếp tục khảo sát mạng quyền và các quyền thuộc danh pháp, bao gồm năm thọ quyền, năm quyền tu tập và ba quyền siêu thế.

Đây là nội dung quan trọng giúp người học hiểu sự vận hành của các danh pháp, mối quan hệ giữa tâm và tâm sở, cũng như tiến trình phát triển từ đời sống tâm lý thông thường đến Thánh đạo và Thánh quả.

Mục tiêu học tập

Sau khi học chương này, người học có thể:

• Phân biệt mạng quyền thuộc sắc và mạng quyền thuộc danh.

• Hiểu chức năng duy trì các pháp đồng sinh của mạng quyền.

• Nhận diện năm thọ quyền và năm quyền tu tập.

• Giải thích ba quyền siêu thế trong tiến trình chứng ngộ.

• Phân biệt cách phân loại 22 quyền với phạm vi áp dụng kỹ thuật của Quyền duyên trong Paṭṭhāna.

• Vận dụng kiến thức để phân tích các pháp đồng sinh và tiến trình tu tập.

43.1. Mạng quyền là gì?

43.1.1. Định nghĩa

Mạng quyền, tiếng Pāli là jīvitindriya, được cấu thành từ:

Trong Vi Diệu Pháp Theravāda, mạng quyền là pháp có chức năng duy trì các pháp mà nó có trách nhiệm hỗ trợ trong thời gian tồn tại của chúng.

Mạng quyền không phải một linh hồn, một bản ngã hay một thực thể thường hằng điều khiển thân tâm.

Nó là pháp hữu vi, chịu sự chi phối của sinh và diệt.

43.1.2. Hai loại mạng quyền

Mạng quyền được phân thành hai loại:

1. Sắc mạng quyền (rūpa-jīvitindriya): thuộc sắc pháp.

2. Danh mạng quyền (nāma-jīvitindriya): thuộc tâm sở.

Sự phân biệt này đặc biệt quan trọng vì hai loại mạng quyền có đối tượng duy trì và cơ chế làm duyên khác nhau.

43.1.3. Ý nghĩa của sự duy trì

Mạng quyền có chức năng hỗ trợ các pháp liên hệ tồn tại trong giới hạn tuổi thọ của chúng.

Nó không ngăn chặn vô thường, không kéo dài một pháp đến vô hạn và không làm cho pháp đã diệt xuất hiện trở lại.

Một tâm sinh rồi diệt rất nhanh. Danh mạng quyền duy trì các danh pháp đồng sinh trong thời gian tồn tại ngắn ngủi ấy, chứ không khiến tâm trở thành thường còn.

43.2. Mạng quyền thuộc sắc

43.2.1. Khái niệm sắc mạng quyền

Sắc mạng quyền (rūpa-jīvitindriya) là một trong 28 sắc pháp được trình bày trong hệ thống Vi Diệu Pháp Theravāda.

Nó có chức năng duy trì các sắc pháp do nghiệp sinh cùng nhóm sắc với nó.

Trong phân tích sắc pháp, sắc mạng quyền thuộc nhóm sắc do nghiệp sinh (kammaja-rūpa).

43.2.2. Đối tượng được duy trì

Sắc mạng quyền duy trì các sắc đồng sinh trong nhóm sắc do nghiệp sinh tương ứng.

Không nên hiểu sắc mạng quyền là một năng lượng chung duy trì mọi sắc pháp trong cơ thể.

Theo Vi Diệu Pháp, các sắc pháp còn có thể phát sinh do tâm, nhiệt và vật thực.

Sắc mạng quyền không trực tiếp giữ chức năng duy trì mọi nhóm sắc phát sinh từ các nguồn này.

43.2.3. Sắc mạng quyền và nghiệp

Nghiệp quá khứ có thể làm điều kiện phát sinh các nhóm sắc do nghiệp sinh.

Trong những nhóm sắc thích hợp, sắc mạng quyền thực hiện chức năng duy trì các sắc đồng sinh.

Cần phân biệt:

• Nghiệp quá khứ là điều kiện phát sinh sắc do nghiệp sinh theo dị thời nghiệp duyên.

• Sắc mạng quyền duy trì các sắc đồng sinh thuộc nhóm sắc do nghiệp sinh theo Quyền duyên.

Hai quan hệ này không đồng nhất.

43.2.4. Giới hạn của sắc mạng quyền

Sắc mạng quyền không phải nguyên nhân duy nhất của sự sống sinh học.

Cơ thể còn chịu ảnh hưởng của nhiều điều kiện vật chất và sinh lý.

Vì vậy, không thể dùng riêng sắc mạng quyền để giải thích toàn bộ hoạt động sinh học, bệnh tật hoặc tuổi thọ của một con người.

43.3. Mạng quyền thuộc danh

43.3.1. Khái niệm danh mạng quyền

Danh mạng quyền (nāma-jīvitindriya) là một tâm sở thuộc nhóm bảy tâm sở biến hành (sabbacittasādhāraṇa-cetasika).

Bảy tâm sở biến hành gồm:

Danh mạng quyền có mặt trong mọi tâm theo hệ thống phân loại Vi Diệu Pháp Theravāda.

43.3.2. Chức năng của danh mạng quyền

Danh mạng quyền duy trì tâm và các tâm sở đồng sinh với nó trong thời gian chúng hiện hữu.

Ví dụ, khi một tâm thiện sinh khởi, danh mạng quyền đồng sinh hỗ trợ duy trì tâm thiện và các tâm sở tương ứng.

Tương tự, khi một tâm bất thiện, tâm quả hoặc tâm duy tác sinh khởi, danh mạng quyền cũng hiện diện.

43.3.3. Danh mạng quyền không phân biệt thiện và bất thiện

Danh mạng quyền tự nó không phải là tâm sở thiện riêng biệt hay bất thiện riêng biệt.

Nó là tâm sở biến hành, có mặt trong tất cả các loại tâm.

Do đó:

• Trong tâm thiện, nó duy trì các danh pháp thiện đồng sinh.

• Trong tâm bất thiện, nó duy trì các danh pháp bất thiện đồng sinh.

• Trong tâm quả, nó duy trì các danh pháp quả đồng sinh.

• Trong tâm duy tác, nó duy trì các danh pháp duy tác đồng sinh.

Đây là điểm quan trọng để tránh hiểu nhầm rằng mạng quyền chỉ hoạt động trong những trạng thái tâm tích cực.

43.3.4. Danh mạng quyền và vô thường

Danh mạng quyền cũng sinh và diệt cùng tâm mà nó tương ưng.

Nó không tồn tại xuyên suốt nhiều sát-na như một thực thể độc lập.

Sự tiếp nối của đời sống tâm lý là sự tiếp nối có điều kiện của các sát-na tâm, không phải một danh mạng quyền duy nhất tồn tại mãi.

43.4. Mạng quyền và sự duy trì các pháp đồng sinh

43.4.1. Nguyên lý đồng sinh

Trong Vi Diệu Pháp, các danh pháp đồng sinh có thể hỗ trợ nhau bằng nhiều duyên khác nhau.

Danh mạng quyền là một trong những pháp có vai trò chủ đạo đối với sự duy trì các danh pháp đồng sinh.

43.4.2. Cơ chế của danh mạng quyền

Khi một tâm sinh khởi:

1. Tâm và các tâm sở tương ứng đồng sinh.

2. Danh mạng quyền hiện diện trong nhóm tâm sở ấy.

3. Danh mạng quyền hỗ trợ duy trì các danh pháp đồng sinh.

4. Khi sát-na tâm chấm dứt, danh mạng quyền cũng diệt.

Cơ chế này không có nghĩa danh mạng quyền tạo ra tâm trước rồi mới duy trì tâm.

Các pháp ấy đồng sinh và có quan hệ hỗ trợ lẫn nhau theo những duyên thích hợp.

43.4.3. Cơ chế của sắc mạng quyền

Trong một nhóm sắc do nghiệp sinh có sắc mạng quyền:

1. Các sắc trong nhóm sinh khởi theo những điều kiện tương ứng.

2. Sắc mạng quyền hiện diện cùng nhóm.

3. Sắc mạng quyền duy trì các sắc đồng sinh thuộc phạm vi của nó.

4. Các sắc ấy vẫn chịu quy luật sinh, trụ, diệt theo phân tích Vi Diệu Pháp.

43.4.4. So sánh hai loại mạng quyền

43.5. Năm thọ quyền

43.5.1. Khái niệm

Thọ (vedanā) là tâm sở có chức năng cảm nhận tính chất của đối tượng.

Trong hệ thống 22 quyền, thọ được phân thành năm thọ quyền.

43.5.2. Khổ quyền

Khổ quyền (dukkhindriya) là cảm thọ đau đớn thuộc thân.

Trong phân tích tâm, nó gắn với thân thức quả bất thiện.

Khổ quyền không đồng nghĩa với toàn bộ Khổ Thánh đế.

43.5.3. Lạc quyền

Lạc quyền (sukhindriya) là cảm thọ dễ chịu thuộc thân.

Nó gắn với thân thức quả thiện trong phân loại Vi Diệu Pháp.

Lạc quyền cần được phân biệt với hỷ quyền, vốn là cảm thọ vui thích thuộc tâm.

43.5.4. Ưu quyền

Ưu quyền (domanassindriya) là cảm thọ khó chịu thuộc tâm.

Trong hệ thống 89 tâm, ưu thọ đi cùng hai tâm sân.

Vì vậy, ưu quyền thuộc phạm vi các trạng thái tâm bất thiện tương ứng.

43.5.5. Hỷ quyền

Hỷ quyền (somanassindriya) là cảm thọ vui thích thuộc tâm.

Hỷ thọ có thể xuất hiện trong các tâm thiện, bất thiện, quả hoặc duy tác thích hợp.

Do đó, không thể kết luận một trạng thái vui thích nhất định là thiện chỉ dựa vào cảm giác dễ chịu.

43.5.6. Xả quyền

Xả quyền (upekkhindriya) là cảm thọ trung tính.

Cần phân biệt xả thọ với tâm sở trung hòa (tatramajjhattatā).

Xả thọ là một loại cảm thọ, trong khi tâm sở trung hòa là một tâm sở tịnh hảo có chức năng giữ sự quân bình đối với các pháp đồng sinh.

43.5.7. Vai trò của thọ quyền

Năm thọ quyền không phải năm tâm sở khác nhau.

Chúng là năm cách phân loại chức năng của cùng một tâm sở thọ theo các trạng thái cảm thọ.

Mỗi sát-na tâm chỉ có một loại thọ tương ứng.

Trong Quyền duyên, thọ giữ vai trò chủ đạo về phương diện cảm nhận đối tượng đối với các danh pháp đồng sinh.

43.6. Năm quyền tu tập

43.6.1. Khái niệm

Năm quyền tu tập (pañcindriyāni) là năm năng lực tinh thần giữ vai trò chủ đạo trong tiến trình tu tập hướng đến giác ngộ.

Chúng gồm:

43.6.2. Tín quyền

Tín quyền (saddhindriya) là năng lực tin tưởng có chức năng làm tâm trong sáng, hướng đến đối tượng đáng tin cậy.

Trong tu tập, tín quyền cần đi cùng trí tuệ để tránh niềm tin thiếu suy xét.

43.6.3. Tấn quyền

Tấn quyền (viriyindriya) là năng lực tinh tấn.

Nó có chức năng nâng đỡ, thúc đẩy và duy trì sự nỗ lực trong các hoạt động tâm thích hợp.

Tinh tấn cần được hướng dẫn bởi chánh kiến và các yếu tố thiện để trở thành năng lực tu tập đúng đắn.

43.6.4. Niệm quyền

Niệm quyền (satindriya) là năng lực ghi nhận, không quên đối tượng theo chức năng của chánh niệm.

Trong Vi Diệu Pháp, niệm là một tâm sở tịnh hảo, không xuất hiện trong tâm bất thiện.

Do đó, sự chú ý đơn thuần đến một đối tượng không nhất thiết đã là chánh niệm.

43.6.5. Định quyền

Định quyền (samādhindriya) là năng lực tập trung, ổn định tâm trên đối tượng.

Về mặt tâm sở, định liên hệ đến nhất hành (ekaggatā).

Tuy nhiên, không phải mọi sự tập trung đều là chánh định.

43.6.6. Tuệ quyền

Tuệ quyền (paññindriya) là năng lực hiểu biết đúng đắn.

Trong Vi Diệu Pháp, tuệ tương ứng với tâm sở trí tuệ (paññā), có chức năng nhận biết đúng bản chất của đối tượng.

Trong tu tập minh sát, tuệ phát triển để thấy các pháp hữu vi theo ba đặc tính vô thường, khổ và vô ngã.

43.6.7. Sự quân bình giữa năm quyền

Truyền thống tu tập thường nhấn mạnh sự quân bình giữa:

• Tín và tuệ.

• Tấn và định.

Niệm có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sự quân bình này.

Tuy nhiên, năm quyền không phải năm năng lực hoàn toàn độc lập. Chúng phối hợp trong những trạng thái tâm thiện thích hợp.

43.7. Ba quyền siêu thế

43.7.1. Khái niệm

Ba quyền siêu thế là ba quyền liên hệ đến tiến trình chứng ngộ và sự hoàn tất trí tuệ giải thoát.

Trong hệ thống 22 quyền, chúng được trình bày như ba quyền cuối cùng.

43.7.2. Vị tri đương tri quyền

Vị tri đương tri quyền (anaññātaññassāmītindriya) gắn với tâm đạo Dự lưu (sotāpatti-maggacitta).

Đây là giai đoạn chứng ngộ siêu thế đầu tiên, khi hành giả trực tiếp chứng biết Tứ Thánh đế theo phương diện của đạo tâm.

Không nên hiểu quyền này là sự tò mò hay mong muốn hiểu biết thông thường.

43.7.3. Dĩ tri quyền

Dĩ tri quyền (aññindriya) liên hệ đến các tâm siêu thế từ Dự lưu quả cho đến A-la-hán đạo, theo hệ thống phân loại truyền thống.

Nó biểu thị năng lực trí tuệ của những giai đoạn đã bắt đầu chứng ngộ nhưng chưa hoàn tất toàn bộ tiến trình giải thoát.

43.7.4. Cụ tri quyền

Cụ tri quyền (aññātāvindriya) liên hệ đến A-la-hán quả.

Đây là quyền biểu thị sự hoàn tất của trí tuệ giải thoát trong tiến trình chứng ngộ theo truyền thống Theravāda.

43.7.5. Ba quyền và trí tuệ

Ba quyền siêu thế không phải ba linh hồn, ba thực thể hay ba tâm sở độc lập hoàn toàn.

Chúng là các nhóm năng lực được phân loại theo giai đoạn chứng ngộ, bao gồm những danh pháp thích hợp với mỗi giai đoạn.

Đặc biệt, cần phân biệt cách gọi ba quyền siêu thế trong danh mục 22 quyền với việc xác định các tâm sở cụ thể làm Quyền duyên trong phân tích Paṭṭhāna.

43.8. Các quyền và tâm sở

43.8.1. Quyền thuộc danh không phải một nhóm tâm sở riêng biệt

Trong hệ thống 52 tâm sở, nhiều quyền thuộc danh chính là các tâm sở được xét theo chức năng chủ đạo.

Ví dụ:

• Mạng quyền tương ứng với tâm sở mạng quyền.

• Năm thọ quyền đều thuộc tâm sở thọ.

• Tấn quyền tương ứng với tâm sở tinh tấn.

• Niệm quyền tương ứng với tâm sở niệm.

• Định quyền tương ứng với tâm sở nhất hành.

• Tuệ quyền tương ứng với tâm sở trí tuệ.

43.8.2. Bảng đối chiếu

43.8.3. Quan hệ giữa tâm và tâm sở

Khi một tâm sinh khởi, các tâm sở tương ứng đồng sinh với nó.

Một tâm sở có thể đồng thời tham gia nhiều quan hệ duyên khác nhau.

Ví dụ, tâm sở thọ có thể được xét theo:

• Câu sinh duyên.

• Tương ưng duyên.

• Quyền duyên.

• Các duyên khác phù hợp với trường hợp cụ thể.

Điều này cho thấy 24 duyên không phải 24 loại pháp tách biệt, mà là 24 phương thức quan hệ giữa các pháp.

43.9. Các quyền và Thánh đạo

43.9.1. Thánh đạo là gì?

Thánh đạo (ariya-magga) là tiến trình chứng ngộ siêu thế đưa đến sự đoạn trừ các phiền não tương ứng.

Theo hệ thống Theravāda, có bốn đạo:

1. Dự lưu đạo (sotāpatti-magga).

2. Nhất lai đạo (sakadāgāmi-magga).

3. Bất lai đạo (anāgāmi-magga).

4. A-la-hán đạo (arahatta-magga).

43.9.2. Vai trò của năm quyền tu tập

Năm quyền tu tập được phát triển trong tiến trình thực hành giới, định và tuệ.

Khi được phát triển đúng đắn, chúng hỗ trợ sự thành tựu các phẩm trợ đạo và tiến trình chứng ngộ.

Trong đạo tâm, các năng lực tương ứng giữ vai trò chủ đạo theo chức năng riêng của chúng.

43.9.3. Vai trò của tuệ quyền

Tuệ quyền có vai trò đặc biệt quan trọng trong tiến trình chứng ngộ.

Ở mức độ thế gian, tuệ giúp nhận biết các pháp hữu vi theo thực tướng.

Ở mức độ siêu thế, trí tuệ trong đạo tâm trực tiếp chứng ngộ Niết-bàn và thực hiện chức năng đoạn trừ phiền não tương ứng.

43.9.4. Không đồng nhất các quyền với Thánh đạo

Năm quyền tu tập không phải chính là toàn bộ Bát Thánh đạo.

Chúng là một nhóm phẩm trợ đạo có quan hệ chặt chẽ với những yếu tố khác trong tiến trình tu tập.

43.10. Các quyền và Thánh quả

43.10.1. Thánh quả là gì?

Thánh quả (ariya-phala) là tâm quả siêu thế tương ứng với một đạo tâm.

Theo hệ thống Theravāda, có bốn quả:

43.10.2. Các quyền trong quả tâm

Quả tâm siêu thế có những tâm sở tương ứng, trong đó các quyền thuộc danh thực hiện chức năng theo phạm vi của chúng.

Danh mạng quyền duy trì các danh pháp đồng sinh.

Các quyền như định và tuệ hiện diện tùy theo cấu trúc của tâm siêu thế tương ứng.

43.10.3. Ba quyền siêu thế và Thánh quả

Trong phân loại truyền thống:

• Dự lưu quả thuộc phạm vi Dĩ tri quyền.

• Nhất lai quả thuộc phạm vi Dĩ tri quyền.

• Bất lai quả thuộc phạm vi Dĩ tri quyền.

• A-la-hán quả thuộc phạm vi Cụ tri quyền.

Vị tri đương tri quyền gắn với Dự lưu đạo, không phải Dự lưu quả.

43.10.4. Thánh quả và nghiệp

Thánh quả là tâm quả siêu thế, không phải nghiệp thiện thế gian tạo ra tái sinh.

Các tâm quả siêu thế cũng không tạo nghiệp mới theo nghĩa tạo quả tái sinh về sau.

Đây là điểm quan trọng khi phân biệt tiến trình giải thoát với tiến trình tạo nghiệp và nhận quả trong luân hồi.

43.11. Sơ đồ Quyền duyên

43.11.1. Sơ đồ phân loại

43.11.2. Bảng tổng hợp 22 quyền

Lưu ý học thuật quan trọng: Danh mục 22 quyền là cách phân loại các pháp theo chức năng chủ đạo. Trong phân tích Quyền duyên của Paṭṭhāna, cần xét chính xác pháp làm duyên, pháp được duyên và phạm vi áp dụng. Đặc biệt, nữ quyền và nam quyền không được mặc nhiên xem là thực hiện Quyền duyên theo cùng cách với các quyền còn lại. Tương tự, ba quyền siêu thế cần được phân tích theo các danh pháp thực sự hiện diện, tránh đếm trùng các tâm sở.

43.11.3. Sơ đồ chức năng của danh mạng quyền

43.11.4. Ví dụ thực hành

Khi một hành giả đang thực tập chánh niệm hơi thở, có thể phân tích các năng lực tu tập như sau:

• Tín quyền hỗ trợ sự tin tưởng vào phương pháp tu tập đúng đắn.

• Tấn quyền hỗ trợ duy trì sự nỗ lực.

• Niệm quyền giúp không quên đối tượng đang được ghi nhận.

• Định quyền giúp tâm ổn định trên đối tượng.

• Tuệ quyền giúp nhận biết đúng các đặc tính của pháp được quan sát khi trí tuệ phát triển.

Đây là ví dụ sư phạm về sự phối hợp của năm quyền tu tập, không có nghĩa cả năm quyền luôn hiện diện với cùng cường độ trong mọi sát-na tâm.

43.12. Câu hỏi ôn tập

A. Câu hỏi nhận biết

1. Mạng quyền (jīvitindriya) là gì?

2. Có mấy loại mạng quyền? Hãy nêu tên Pāli.

3. Sắc mạng quyền duy trì những sắc pháp nào?

4. Danh mạng quyền thuộc nhóm tâm sở nào?

5. Vì sao danh mạng quyền có mặt trong mọi tâm?

6. Kể tên năm thọ quyền.

7. Kể tên năm quyền tu tập.

8. Ba quyền siêu thế gồm những quyền nào?

B. Câu hỏi phân tích

1. Vì sao mạng quyền không phải linh hồn hay bản ngã?

2. Phân biệt chức năng của sắc mạng quyền và danh mạng quyền.

3. Phân biệt xả quyền với tâm sở trung hòa.

4. Vì sao hỷ quyền không nhất thiết là thiện?

5. Tại sao cần quân bình tín quyền và tuệ quyền?

6. Phân biệt định quyền với sự tập trung thông thường.

7. Vị tri đương tri quyền liên hệ đến đạo tâm nào?

8. Cụ tri quyền liên hệ đến quả tâm nào?

C. Bài tập vận dụng

Bài tập 1. Một người đang thực hành thiền định với sự tinh tấn và chánh niệm. Hãy xác định những quyền tu tập có thể hiện diện trong trạng thái tâm thiện tương ứng.

Bài tập 2. Một người cảm thấy đau đớn về thân rồi sinh tâm sân hận. Hãy phân biệt khổ quyền thuộc thân và ưu quyền thuộc tâm trong tiến trình này.

Bài tập 3. Hãy lập bảng so sánh danh mạng quyền, sắc mạng quyền và nghiệp duyên, chỉ rõ điểm khác nhau giữa sự duy trì các pháp đồng sinh và nghiệp quá khứ làm điều kiện cho quả về sau.

Bài tập 4. Vì sao danh mục 22 quyền không thể được hiểu đơn giản là 22 tâm sở độc lập? Hãy nêu ít nhất ba ví dụ.

Tổng kết chương

Mạng quyền và các quyền thuộc danh giúp giải thích những chức năng chủ đạo của các pháp trong đời sống thân tâm.

Những điểm quan trọng cần ghi nhớ:

1. Mạng quyền có hai loại: sắc mạng quyền và danh mạng quyền.

2. Sắc mạng quyền duy trì các sắc đồng sinh thuộc nhóm sắc do nghiệp sinh.

3. Danh mạng quyền là tâm sở biến hành, hỗ trợ duy trì tâm và các tâm sở đồng sinh.

4. Năm thọ quyền là năm phương diện cảm thọ của tâm sở thọ.

5. Năm quyền tu tập gồm tín, tấn, niệm, định và tuệ, giữ vai trò quan trọng trên con đường tu tập.

6. Ba quyền siêu thế liên hệ đến những giai đoạn chứng ngộ Thánh đạo và Thánh quả.

7. Quyền duyên không phải quyền lực của một bản ngã, mà là quan hệ điều kiện giữa các pháp theo chức năng riêng của chúng.

Hiểu đúng Quyền duyên giúp người học nhận thấy rằng các pháp thân tâm vận hành theo chức năng và điều kiện, không cần một chủ thể thường hằng đứng sau điều khiển.

Tài liệu tham khảo

Nguồn kinh điển chính

• Paṭṭhāna — Bộ Duyên Hệ, phần Quyền duyên (Indriya-paccaya).

• Vibhaṅga — Bộ Phân Tích, phần Quyền phân tích (Indriyavibhaṅga).

• Saṃyutta Nikāya, Indriya-saṃyutta — Tương Ưng Quyền, các bài kinh về năm quyền tu tập.

• Dhammasaṅgaṇī — Bộ Pháp Tụ, phần phân tích tâm và tâm sở.

Nguồn hệ thống hóa và chú giải

• Abhidhammattha-saṅgaha — Thắng Pháp Tập Yếu Luận, các phần về tâm sở, sắc pháp và duyên hệ.

• Bhikkhu Bodhi (biên tập), A Comprehensive Manual of Abhidhamma.

• U Nārada, Conditional Relations (Paṭṭhāna), Pali Text Society.

Ghi chú biên tập: Chương này trình bày theo truyền thống Vi Diệu Pháp Theravāda. Các phân tích về sắc mạng quyền, danh mạng quyền và cơ chế của 24 duyên thuộc hệ thống giáo lý chuyên biệt, không nên đồng nhất với những mô hình sinh học hoặc tâm lý học hiện đại. Những ví dụ về thiền tập chỉ có chức năng minh họa.

Kệ ghi nhớ — Mạng quyền và các quyền thuộc danh

Mạng quyền nâng đỡ pháp đồng sinh,
Tín, tấn, niệm, định, tuệ sáng minh.
Thọ cảm năm đường đều biến đổi,
Tuệ soi vô ngã, tỏ chân tình.

VI DIỆU PHÁP DỄ HIỂU · BỘ DUYÊN HỆ (PAṬṬHĀNA) · CHƯƠNG 43