A-tỳ-đạt-ma Câu-xá Luận · Quyển 11
阿毘達磨俱舍論 · T1558
Hán văn
如是已說有情世間。器世間今當說。頌曰： 安立器世間，風輪最居下， 其量廣無數，厚十六洛叉， 次上水輪深，十一億二萬， 下八洛叉水，餘凝結成金， 此水金輪廣，徑十二洛叉， 三千四百半，周圍此三倍。 論曰：許此三千大千世界如是安立形量 不同。謂諸有情業增上力，先於最下依止 虛空有風輪生，廣無數、厚十六億踰繕那。 如是風輪其體堅密，假設有一大諾健那， 以金剛輪奮威懸擊，金剛有碎風輪無損。 又諸有情業增上力，起大雲雨澍風輪上， 滴如車軸積水成輪。如是水輪於未凝結 位，深十一億二萬踰繕那。如何水輪不傍流 散？有餘師說：一切有情業力所持令不流 散。如所飲食未熟變時，終不流移墮於 熟藏。有餘部說：由風所持令不流散，如篅 持穀。有情業力感別風起，搏擊此水上結 成金，如熟乳停上凝成膜，故水輪減唯厚 八洛叉，餘轉成金，厚三億二萬。二輪廣量其 數是同，謂徑十二億三千四百半。周圍其邊 數成三倍，謂周圍量成三十六億一萬三百 五十踰繕那。頌曰： 蘇迷盧處中，次踰健達羅， 伊沙馱羅山，朅地洛迦山， 蘇達梨舍那，頞濕縛羯拏， 毘那怛迦山，尼民達羅山， 於大洲等外，有鐵輪圍山， 前七金所成，蘇迷盧四寶， 入水皆八萬，妙高出亦然， 餘八半半下，廣皆等高量。 論曰：於金輪上有九大山，妙高山王處中 而住，餘八周匝繞妙高山。於八山中前七 名內，第七山外有大洲等。此外復有鐵輪 圍山，周匝如輪圍一世界。持雙等七唯金 所成。妙高山王四寶為體，謂如次四面北、東、 南、西，金、銀、吠琉璃、頗胝迦寶。隨寶威德色 顯於空，故贍部洲空似吠琉璃色。如是寶 等從何而生？亦諸有情業增上力。復大雲起 雨金輪上滴如車軸，積水奔濤，其水即為 眾寶種藏。由具種種威德猛風鑽擊變生 眾寶類等。如是變水生寶等時，因滅果生， 體不俱有，非如數論轉變所成。數論云何 執轉變義？謂執有法自性常存，有餘法生、 有餘法滅。如是轉變何理相違？謂必無容 有法常住，可執別有法滅法生。誰言法外 別有有法？唯即此法於轉變時異相所依 名為有法。此亦非理。非理者何？即是此物 而不如此，如是言義曾所未聞。如是變 生金寶等已，復由業力引起別風，簡別寶 等攝令聚集成山成洲，分水甘醎令別 成立內海外海。如是九山住金輪上，入水 量皆等八萬踰繕那，蘇迷盧山出水亦爾。餘 八出水半半漸卑，謂初持雙出水四萬，乃至 最後鐵輪圍山出水三百一十二半。如是九 山一一廣量，各各與自出水量同。頌曰： 山間有八海，前七名為內， 最初廣八萬，四邊各三倍， 餘六半半陿，第八名為外， 三洛叉二萬，二千踰繕那。 論曰：妙高為初、輪圍最後，中間八海，前七名 內。七中皆具八功德水：一甘、二冷、三軟、四 輕、五清淨、六不臭、七飲時不損喉、八飲已 不傷腹。如是七海初廣八萬，約持雙山內 邊周量，於其四面數各三倍，謂各成二億 四萬踰繕那。其餘六海量半半陿，謂第二海 量廣四萬，乃至第七量廣一千二百五十。此 等不說周圍量者，以煩多故。第八名外， 醎水盈滿，量廣三億二萬二千。頌曰： 於中大洲相，南贍部如車， 三邊各二千，南邊有三半； 東毘提訶洲，其相如半月， 三邊如贍部，東邊三百半； 西瞿陀尼洲，其相圓無缺， 徑二千五百，周圍此三倍； 北俱盧畟方，面各二千等， 中洲復有八，四洲邊各二。 論曰：於外海中大洲有四，謂於四面對妙 高山。南贍部洲北廣南陿，三邊量等，其相如 車。南邊唯廣三踰繕那半，三邊各有二千踰 繕那。唯此洲中有金剛座，上窮地際下據 金輪，一切菩薩將登正覺皆坐此座上起 金剛喻定，以無餘依及餘處所有堅固力 能持此故。東勝身洲東陿西廣，三邊量等，形 如半月。東三百五十，三邊各二千。西牛貨洲 圓如滿月，徑二千五百，周圍七千半。北俱盧 洲形如方座，四邊量等，面各二千。等言為 明無少增減。隨其洲相人面亦然。復有八 中洲，是大洲眷屬，謂四大洲側各有二中洲。 贍部洲邊二中洲者，一遮末羅洲、二筏羅遮 末羅洲。勝身洲邊二中洲者，一提訶洲、二 毘提訶洲。牛貨洲邊二中洲者，一舍搋洲、二 嗢怛羅漫怛里拏洲。俱盧洲邊二中洲者，一 矩拉婆洲、二憍拉婆洲。此一切洲皆人所住。 有說：唯一邏剎娑居。頌曰： 此北九黑山，雪香醉山內， 無熱池縱廣，五十踰繕那。 論曰：此贍部洲從中向北，三處各有三重 黑山。有大雪山在黑山北，大雪山北有香 醉山。雪北香南有大池水，名無熱惱，出四 大河：一殑伽河、二信度河、三徙多河、四縛芻 河。無熱惱池縱廣正等，面各五十踰繕那量， 八功德水盈滿其中，非得通人無由能至。 於此池側有贍部林，樹形高大其果甘美， 依此林故名贍部洲，或依此果以立洲 號。復於何處置㮈落迦、大㮈落迦？何量有 幾？頌曰： 此下過二萬，無間深廣同， 上七㮈落迦，八增皆十六。 謂煻煨屍糞，鋒刃烈河增， 各住彼四方，餘八寒地獄。 論曰：此贍部洲下過二萬，有阿鼻旨大㮈落 迦。深廣同前，謂各二萬故。彼底去此四萬 踰繕那。以於其中受苦無間，非如餘七 大㮈落迦受苦非恒，故名無間。且如等活 㮈落迦中，諸有情身雖被種種斫刺磨擣， 而彼暫遇涼風所吹還活如本，由斯理故 立等活名。阿鼻旨中無如是事。有餘師說： 阿鼻旨中無樂間苦故名無間，餘地獄中 有樂間起，雖無異熟而有等流。七㮈落迦 在無間上重累而住。其七者何？一者極熱、 二者炎熱、三者大叫、四者號叫、五者眾合、六 者黑繩、七者等活。有說：此七在無間傍。八 㮈落迦增各十六，故薄伽梵說此頌言： 此八㮈落迦，我說甚難越， 以熱鐵為地，周匝有鐵牆， 四面有四門，關閉以鐵扇， 巧安布分量，各有十六增， 多百踰繕那，滿中造惡者， 周遍焰交徹，猛火恒洞然。 十六增者，八㮈落迦四面門外各有四所：一 煻煨增，謂此增內煻煨沒膝，有情遊彼纔下 足時，皮肉與血俱燋爛墜，舉足還生平復 如本。二屍糞增，謂此增內屍糞泥滿，於中 多有娘矩吒蟲，𭪿利如針身白頭黑，有情遊 彼皆為此蟲鑽皮破骨𠯗食其髓。三鋒刃 增，謂此增內復有三種：一刀刃路，謂於此 中仰布刀刃以為大道，有情遊彼纔下足 時，皮肉與血俱斷碎墜，舉足還生平復如 本。二劍葉林，謂此林上純以銛利劍刃為 葉，有情遊彼風吹葉墜，斬刺支體骨肉 零落，有烏駁狗摣掣食之。三鐵刺林，謂此 林上有利鐵刺長十六指，有情被逼上下 樹時，其刺銛鋒下上鑱刺，有鐵𭪿鳥探啄 有情眼睛心肝爭競而食。刀刃路等三種雖 殊，而鐵杖同故一增攝。四烈河增，謂此增 量廣，滿中熱醎水，有情入中或浮或沒，或逆 或順或橫或轉，被蒸被煮骨肉糜爛。如大 鑊中滿盛灰汁置麻米等，猛火下燃，麻等於 中上下迴轉舉體糜爛，有情亦然。設欲逃亡， 於兩岸上有諸獄卒，手執刀槍禦捍令迴， 無由得出。此河如塹，前三似園，四面各四 增，故言皆十六。此是增上被刑害所，故說 名增，本地獄中適被害已重遭害故。有說： 有情從地獄出更遭此苦，故說為增。今於 此中因論生論。諸地獄卒是有情不？有說： 非情。如何動作？有情業力，如成劫風。若爾， 云何通彼大德法善現說？如彼頌言： 心常懷忿毒，好集諸惡業， 見他苦欣悅，死作琰魔卒。 琰魔王使諸邏剎娑擲諸有情置地獄者 名琰魔卒。是實有情非地獄中害有情者， 故地獄卒非實有情。有說：有情。若爾，此惡業 何處受異熟？即地獄中，以地獄中尚容無 間所感異熟，此何理遮？若爾，何緣火不燒 彼？此定由業力所隔礙故，或感異大種故 不被燒。熱㮈落迦已說有八。復有餘八寒 㮈落迦。其八者何？一頞部陀、二尼剌部陀、三 頞唽吒、四臛臛婆、五虎虎婆、六嗢鉢羅、七鉢 特摩、八摩訶鉢特摩。此中有情嚴寒所逼， 隨身聲變以立其名。此八并居贍部洲下， 如前所說大地獄傍。此贍部洲其量無幾， 下寧容受無間等耶？洲如穀聚，上尖下闊， 是故大海漸陿漸深。如上所論十六地獄， 一切有情增上業感。餘孤地獄各別業招，或 多或二或一所止，差別多種、處所不定，或近 江河山邊曠野，或在地下空及餘處。諸地獄 器安布如是，本處在下、支𣲖不定。傍生住 處謂水陸空，本處大海，後流餘處。諸鬼本 處琰魔王國，於此贍部洲下過五百踰繕 那有琰魔王國，縱廣量亦爾，從此展轉散 居餘處。或有端嚴具大威德，受諸富樂自 在如天，或有飢羸顏貌醜陋，如是等類廣 說如經。日月所居量等義者，頌曰： 日月迷盧半，五十一五十， 夜半日沒中，日出四洲等。 雨際第二月，後九夜漸增， 寒第四亦然，夜減晝翻此。 晝夜增臘縛，行南北路時， 近日自影覆，故見月輪缺。 論曰：日月眾星依何而住？依風而住。謂諸有 情業增上力共引風起，繞妙高山空中旋環， 運持日等令不停墜。彼所住去此幾踰繕 那？持雙山頂齊妙高山半。日月徑量幾踰繕 那？日五十一，月唯五十。星最小者唯一俱盧 舍，其最大者十六踰繕那。日輪下面頗胝迦 寶火珠所成，能熱能照；月輪下面頗胝迦寶 水珠所成，能冷能照。隨有情業增上所生， 能於眼身果花稼穡藥草等物，如其所應為 益為損。唯一日月普於四洲作所作事、一 日所作事為四洲同時不？不爾。云何？北洲 夜半東洲日沒，南洲日中西洲日出。此四時 等，餘例應知。日行此洲路有差別，故令晝 夜有減有增。從雨際第二月後半第九日夜 漸增，從寒際第四月後半第九日夜漸減，晝 增減位與此相違。夜漸增時晝便漸減，夜若 漸減晝則漸增。晝夜增時一晝夜增幾？增一 臘縛。晝夜減亦然。日行此洲向南向北，如 其次第夜增晝增。何故月輪於黑半末白半 初位見有缺耶？世施設中作如是釋：以月 宮殿行近日輪，月被日輪光所侵照，餘邊 發影自覆月輪，令於爾時見不圓滿。先舊 師釋：由日月輪行度不同現有圓缺。日等 宮殿何有情居？四大天王所部天眾。是諸天 眾唯住此耶？若空居天唯住如是日等宮 殿，若地居天住妙高山諸層級等。有幾層 級？其量云何？何等諸天住何層級？頌曰： 妙高層有四，相去各十千， 傍出十六千，八四二千量。 堅手及持鬘，恒憍大王眾， 如次居四級，亦住餘七山。 論曰：蘇迷盧山有四層級，始從水際盡第 一層相去十千踰繕那量，如是乃至從第 三層盡第四層亦十千量。此四層級從妙 高山傍出圍繞盡其下半，最初層級出十六 千，第二、第三、第四層級，如其次第八、四、二 千。有藥叉神名為堅手住初層級，有名 持鬘住第二級，有名恒憍住第三級，此三 皆是四大天王所部天眾，第四層級四大天 王及諸眷屬共所居止故，經依此說四大 王眾天。如妙高山四外層級四大王眾及眷 屬居，如是持雙、持軸山等七金山上亦有天 居，是四大王所部封邑，是名依地住四大 王眾天。於欲天中此天最廣。三十三天住 在何處？頌曰： 妙高頂八萬，三十三天居， 四角有四峯，金剛手所住。 中宮名善見，周萬踰繕那， 高一半金城，雜飾地柔軟。 中有殊勝殿，周千踰繕那， 外四苑莊嚴，眾車麁雜喜。 妙池居四方，相去各二十， 東北圓生樹，西南善法堂。 論曰：三十三天住迷盧頂，其頂四面各八十 千，與下四邊其量無別。有餘師說：周八十 千，別說四邊各唯二萬。山頂四角各有一 峯，其高廣量各有五百。有藥叉神名金剛 手，於中止住守護諸天。於山頂中有宮名 善見，面二千半，周萬踰繕那，金城量高一踰 繕那半，其地平坦亦真金所成，俱用百一雜 寶嚴飾，地觸柔軟如妬羅綿，於踐躡時隨 足高下，是天帝釋所都大城。於其城中有 殊勝殿，種種妙寶具足莊嚴，蔽餘天宮故 名殊勝，面二百五十，周千踰繕那。是謂城 中諸可愛事。城外四面四苑莊嚴，是彼諸天 共遊戲處：一眾車苑、二麁惡苑、三雜林苑、四 喜林苑，此為外飾莊嚴大城。四苑四邊有 四妙池，中間各去苑二十踰繕那，是彼諸 天勝遊戲處，諸天於彼捔勝歡娛。城外東 北有圓生樹，是三十三天受欲樂勝所。盤 根深廣五十踰繕那，聳幹上昇枝條傍布，高 廣量等百踰繕那，挺葉開花妙香芬馥，順風 熏滿百踰繕那，若逆風時猶遍五十。順風可 爾，云何逆熏？有餘師言：香無逆熏義，依不 越樹界故說逆熏。理實圓生有如是德，所 流香氣能逆風熏，雖天和風力所擁遏。然能 相續流趣餘方，漸劣漸微近處便歇，非能遠 至如順風熏。如是花香，為依自地隨風相 續轉至餘方、為但熏風別生香氣？此義無 定，諸軌範師於此二門俱許無失。若爾，何 故薄伽梵言： 花香不能逆風熏，根莖等香亦復爾； 善士功德香芬馥，逆風流美遍諸方。 據人間香故作是說，以世共了無如是 能。化地部經說此香氣，順風熏滿百踰繕那， 若無風時唯遍五十。外西南角有善法堂， 三十三天時集於彼詳論如法不如法事。如 是已辯三十三天所居外器，餘有色天眾所 住器云何？頌曰： 此上有色天，住依空宮殿。 論曰：此前所說三十三天上有色諸天，住依 空宮殿。云何名上有色諸天？謂夜摩天、覩 史多天、樂變化天、他化自在天。及前所說梵 眾天等有十六處，并前合有二十二天，皆 依外器。如是所說諸天眾中，頌曰： 六受欲交抱，執手笑視婬。 論曰：唯六欲天受妙欲境，於中初二依地 居天，形交成婬與人無別。然風氣泄熱惱 便除，非如人間有餘不淨。夜摩天眾纔抱 成婬，覩史多天但由執手，樂變化天唯相 向笑，他化自在相視成婬。毘婆沙師作如 是釋：六天皆以形交成婬。世施設中說相 抱等，但為顯彼時量差別。以上諸天欲境轉 妙、貪心轉捷故使之然。隨彼諸天男女膝上， 有童男童女欻爾化生，即說為彼天所生男 女。初生天眾身量云何？頌曰： 初如五至十，色圓滿有衣。 論曰：且六欲諸天初生，如次如五六七八九 十歲人，生已身形速得成滿。色界天眾於初 生時，身量周圓具妙衣服。一切天眾皆作聖 言，謂彼言詞同中印度。欲樂生別云何應 知？頌曰： 欲生三人天，樂生三九處。 論曰：欲生三者，有諸有情樂受現前諸妙欲 境，彼於如是現欲境中自在而轉，謂全人 趣及下四天。有諸有情樂受自化諸妙欲境， 彼於自化妙欲境中自在而轉，謂唯第五樂 變化天。有諸有情樂受他化諸妙欲境，彼 於他化妙欲境中自在而轉，謂第六他化自 在天。依受如生現前欲境故，依受如樂 自化欲境故，依受如樂他化欲境故，於欲 界中分別欲生差別三種。樂生三者，三靜慮 中於九處生受三種樂，謂彼安住離生喜 樂、定生喜樂，離喜樂故，長時安住、長時離 苦、長時受樂，故名樂生。生靜慮中間都無 喜樂應思，何故亦號樂生天？所說諸天二 十二處，上下相去其量云何？頌曰： 如彼去下量，去上數亦然。 論曰：一一中間踰繕那量，非易可數，但可 總舉彼去下量，去上例然。隨從何天去下 海量，彼上所至與去下同。謂妙高山從第 四層級去下大海四萬踰繕那，是四大王本 所住處，從彼上去三十三天，亦如彼天去 下海量。如三十三天去下大海，上去夜摩 天其量亦爾。如是乃至如善見天去下大 海踰繕那量，從彼上去色究竟天亦與彼 天去下海等。從此向上無復所居，此處最 高名色究竟。有餘師說：彼名礙究竟天。彼 謂礙名目積集色至彼礙盡，得究竟名。於 下處生昇見上不？頌曰： 離通力依他，下無昇見上。 論曰：三十三天由自通力，能從本處昇夜 摩天；或復依他，謂得通者及上天眾接往夜 摩。所餘諸天昇上例爾，若來若至下見上 天。然下眼不能覩上界上地，非其境界故。 如不覺彼觸，是故從上地來下地時非 自身來，要作下地化。有餘部說：彼下地天隨 樂亦能見上地色，如生此界下見上天。 夜摩等天宮依處量有幾？有餘師說：此上四 天依處，量同妙高山頂。有餘師說：上倍倍增。 有餘師言：初靜慮地宮殿依處等一四洲，第 二靜慮等小千界，第三靜慮等中千界，第四 靜慮等大千界。有餘師言：下三靜慮如次量 等小中大千，第四靜慮量無邊際。齊何量 說小中大千？頌曰： 四大洲日月，蘇迷盧欲天， 梵世各一千，名一小千界； 此小千千倍，說名一中千； 此千倍大千，皆同一成壞。 論曰：千四大洲乃至梵世，如是總說為一小 千，千倍小千名一中千界，千中千界總名一 大千，如是大千同成同壞。同成壞相後當廣 辯。如外器量別，身量亦別耶？亦別。云何？頌 曰： 贍部洲人量，三肘半四肘； 東西北洲人，倍倍增如次。 欲天俱盧舍，四分一一增； 色天踰繕那，初四增半半； 此上增倍倍，唯無雲減三。 論曰：贍部洲人身多長三肘半，於中少分有 長四肘。東勝身人身長八肘，西牛貨人長十 六肘，北俱盧人三十二肘。欲界六天最下身 量一俱盧舍四分之一，如是後後一一分增， 至第六天身一俱盧舍半。色天身量初梵眾 天半踰繕那，梵輔全一，大梵一半，少光二全， 此上餘天皆增倍倍，唯無雲減三踰繕那，謂 無量光天倍增二至四，乃至色究竟增滿萬 六千。身量既殊，壽量別不？亦別。云何？頌曰： 北洲定千年，西東半半減， 此洲壽不定，後十初叵量。 人間五十年，下天一晝夜， 乘斯壽五百，上五倍倍增。 色無晝夜殊，劫數等身量， 無色初二萬，後後二二增， 少光上下天，大全半為劫。 論曰：北俱盧人定壽千歲，西牛貨人壽五百 歲，東勝身人壽二百五十歲，南贍部人壽無 定限。劫減最後極壽十年，於劫初時人壽無 量，百千等數不能計量。已說人間壽量長 短。要先建立天上晝夜，方可算計天壽短 長。天上云何建立晝夜？人五十歲為六天中 最在下天一晝一夜，乘斯晝夜三十為月， 十二月為歲，彼壽五百年。上五欲天漸俱增 倍，謂人百歲為第二天一晝一夜，乘此晝夜 成月及年彼壽千歲。夜摩等四隨次如人， 二四八百千六百歲為一晝夜，乘此晝夜 成月及年，如次彼壽二四八千萬六千歲。持 雙以上日月並無，彼天云何建立晝夜及光 明事？依何得成？依花開合建立晝夜，如 拘物陀、鉢特摩等。又依諸鳥鳴靜差別，或 依天眾寤寐不同，依自身光明成外光明 事。已說欲界天壽短長。色界天中無晝夜 別，但以劫數知壽短長。彼劫壽短長與身 量數等，謂若身量半踰繕那，壽量半劫；若彼 身量一踰繕那，壽量一劫；乃至身量長萬六 千，壽量亦同萬六千劫。已說色界天壽短長。 無色四天從下如次壽量二四六八萬劫。上 所說劫其量云何？為壞為成？為中為大？少 光以上大全為劫，自下諸天大半為劫。即 由此故，說大梵王過梵輔天壽一劫半。謂 以成住壞各二十中劫，六十中劫為一劫半， 故以大半四十中劫為下三天所壽劫量。 已說善趣壽量短長。惡趣云何？頌曰： 等活等上六，如次以欲天， 壽為一晝夜，壽量亦同彼。 極熱半中劫，無間中劫全， 傍生極一中，鬼月日五百， 頞部陀壽量，如一婆訶麻， 百年除一盡，後後倍二十。 論曰：四大王等六欲天壽，如其次第為等 活等六㮈落迦一晝一夜，壽量如次亦同 彼天。謂四大王壽量五百，於等活地獄為 一晝一夜，乘此晝夜成月及年，以如是年 彼壽五百。乃至他化壽萬六千，於炎熱地獄 為一晝一夜，乘此晝夜成月及年，彼壽如 斯萬六千歲。極熱地獄壽半中劫，無間地獄 壽一中劫。傍生壽量多無定限，若壽極長亦 一中劫，謂難陀等諸大龍王。故世尊言：大龍 有八，皆住一劫能持大地。鬼以人間一月 為一日，乘此成月歲壽五百年。寒那落迦 云何壽量？世尊寄喻顯彼壽言：如此人間 佉梨二十成摩揭陀國一麻婆訶量，有置 巨勝平滿其中，設復有能百年除一。如是 巨勝易有盡期，生頞部陀壽量難盡。此二 十倍為第二壽，如是後後二十倍增，是謂 八寒地獄壽量。此諸壽量有中夭耶？頌曰： 諸處有中夭，除北俱盧洲。 論曰：諸處壽量皆有中夭，唯北俱盧定壽千 歲。此約處說，非別有情，有別有情不中 夭故。謂住覩史多天一生所繫菩薩，及 最後有佛記佛使隨信法行菩薩輪王，母懷 彼二胎時，此等如應皆無中夭。
Việt dịch
[style*='display: none'] { display: none !important; }
#btn-ngung:not([style*='display: none']) { display: flex !important; z-index: 2; }
#btn-ngung:not([style*='display: none']) ~ #btn-doc { display: none !important; }
/* ===== DẢI SÓNG ===== */
.wave-visualizer {
flex-grow: 1 !important;
display: flex !important;
align-items: center !important;
gap: 3px !important;
height: 30px !important;
}
.wave-bar {
width: 3px !important;
height: 4px ;
background: #cbd5e0 !important;
border-radius: 2px !important;
/* Animation LUÔN tồn tại */
animation-name: wavePulse;
animation-timing-function: ease-in-out;
animation-iteration-count: infinite;
animation-direction: alternate;
animation-play-state: paused;
}
/* Khi đang play → chỉ mở play-state */
.tts-player-final.is-playing .wave-bar {
background: #2ecc71 !important;
animation-play-state: running;
}
/* Nhịp lệch pha cố định – 18 thanh, KHÔNG dùng delay */
.wave-bar:nth-child(1) { animation-duration: 0.34s; }
.wave-bar:nth-child(2) { animation-duration: 0.52s; }
.wave-bar:nth-child(3) { animation-duration: 0.41s; }
.wave-bar:nth-child(4) { animation-duration: 0.67s; }
.wave-bar:nth-child(5) { animation-duration: 0.38s; }
.wave-bar:nth-child(6) { animation-duration: 0.59s; }
.wave-bar:nth-child(7) { animation-duration: 0.46s; }
.wave-bar:nth-child(8) { animation-duration: 0.71s; }
.wave-bar:nth-child(9) { animation-duration: 0.43s; }
.wave-bar:nth-child(10) { animation-duration: 0.56s; }
.wave-bar:nth-child(11) { animation-duration: 0.36s; }
.wave-bar:nth-child(12) { animation-duration: 0.62s; }
.wave-bar:nth-child(13) { animation-duration: 0.48s; }
.wave-bar:nth-child(14) { animation-duration: 0.69s; }
.wave-bar:nth-child(15) { animation-duration: 0.40s; }
.wave-bar:nth-child(16) { animation-duration: 0.58s; }
.wave-bar:nth-child(17) { animation-duration: 0.44s; }
.wave-bar:nth-child(18) { animation-duration: 0.73s; }
@keyframes wavePulse {
from { height: 4px; }
to { height: 26px; }
}
🪷 Nam An
🔊 Hoài My
🔔 Việt Cường
🎵 Thúy Liễu
||
Nghe đọc
document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
const player = document.querySelector('.tts-player-final');
const btnDoc = document.getElementById('btn-doc');
const btnNgung = document.getElementById('btn-ngung');
if (btnDoc) {
btnDoc.addEventListener('click', function () {
player.classList.add('is-playing');
});
}
if (btnNgung) {
btnNgung.addEventListener('click', function () {
player.classList.remove('is-playing');
});
}
});
function tangfont1() {
document.getElementById('vietdich').style.fontSize = 'medium';
}
function tangfont2() {
document.getElementById('vietdich').style.fontSize = 'large';
}
function tangfont3() {
document.getElementById('vietdich').style.fontSize = 'x-large';
}
function tangfont4() {
document.getElementById('vietdich').style.fontSize = 'xx-large';
}
Font chữ: + A
+ A
+ A
+ A
Phần 11
Phần trước đã giải thích xong thế giới hữu tình; phần này sẽ giải thích về thế giới hội tập (khí thế gian, bhājanaloka).
[Thành lập khí thế gian:
Phong luân ở dưới cùng,
Bề rộng không đo được,
Bề cao mười sáu ức.
Bề trên là thủy luân.
Cao mười một ức hai vạn;
Phần nước ở dưới sâu tám ức,
Phần còn lại ngưng kết thành vàng.
Thủy luân và kim luân
Có đường kính mười hai ức
Ba ngàn bốn trăm năm mươi;
Chu vi gấp ba lần.]
Luận: Người ta cho rằng tam thiên đại thiên thế giới đã được lập thành như thế và có hình dạng kích cỡ không giống nhau. Trước tiên do nghiệp lực tăng thượng của chúng sinh mà phong luân đã nương vào hư không để sinh khởi ở tầng thấp nhất. Bề dày của phong luân là mười sáu trăm ngàn (lạc-xoa, lakṣa), tức một triệu sáu trăm ngàn Du-thiện-na (yojanas); bề rộng của nó không thể đo lường được. Thể của nó thuộc chất rắn. Giả sử như có một đại Nặc-kiện-na (mahānagna) dùng kim cương ném vào nó thì kim cương sẽ bị vỡ tan mà phong luân vẫn không tổn hoại gì. Cũng chính vì nghiệp lực tăng thượng của hữu tình mà từng khối tuyết và một trận mưa với những hạt lớn như gọng xe đã rơi xuống bề mặt của phong luân. Lượng nước này tạo thành thủy luân sâu một triệu một trăm hai mươi ngàn yojanas.
(Hỏi) Tại sao lượng nước này không bị tràn ra ngoài?
(Đáp) Có luận sư nói răng nước đã được giữ lại nhờ có nghiệp lực của chúng sinh; cũng giống như các thứ ăn uống không chảy ngay xuống ruột (pakvāśaya) trước khi được tiêu hóa. Có luận sư khác cho rằng nước được giữ lại nhờ gió, cũng giống như lúa ở trong giỏ (kusūlanyāyena, koṣṭhanyāyena).
Sau đó, vì được tác động bởi một loại gió do nghiệp kích khởi nên phần trên của nước kết tinh thành vàng, cũng giống như sữa khi được đun nóng đã đặc lại thành kem. Do đó thủy luân chỉ còn cao tám trăm ngàn yojanas. Phần đất bằng vàng (kāñcabamayī bhūmi) ở trên dày ba trăm hai mươi ngàn yojanas.
Thủy luân và kim luân có bề rộng bằng nhau, đường kính dài một triệu hai trăm lẻ ba ngàn bốn trăm năm mươi yojanas; và chu vi rộng gấp ba lần số này, tức ba triệu sáu trăm mười ngàn ba trăm năm mươi yojanas.
[Trong đó các núi Meru,
Yugandhara,
Īṣādhara,
Khadikara,
Sudarśaṇa,
Aśavakarṇa,
Vinataka,
Nimindhara;
Bên ngoài các đại châu
Có núi Cakravāda.
Núi Meru có bốn mặt bằng châu báu.
Phần nằm dưới nước của ngọn núi là tám vạn,
Phần nổi của núi Meru cũng chừng đó.
Tám dãy kia cứ thấp dần một nửa;
Và có chiều rộng giống như chiều cao.]
Luận: Ở kim luân có chín ngọn núi lớn. Ở giữa là núi Meru (Tô-mê-lư = Diệu cao), vây quanh là bảy ngọn núi khác đồng tâm với núi Meru; dãy Nimindhara (Ni-dân-đạt-la) tạo thành một vòng bánh xe bao bọc núi Meru và sáu ngọn núi ở bên trong, và vì thế mới có tên như vậy. Bên ngoài dãy Nimindhara là các đại châu. Bao bọc tất cả các dãy núi và đại châu này là dãy Cakravāda (Thiết luân vi); sở dĩ có tên như vậy là vì nó vây quanh các đại châu và tạo cho thế giới hình dạng của một bánh xe. Dãy Yugandhara (Du-kiện-đạt-la = Trì song) và sáu dãy bao quanh nó đều bằng vàng; dãy Cakravāda bằng sắt. Mặt phía bắc của ngọn Meru bằng vàng, phía đông bằng bạc, phía nam bằng lưu ly, phía tây bằng pha lê; vì thế khoảng không gian đối xứng với các mặt đều có màu sắc riêng tùy theo thành phần cấu tạo riêng của bốn mặt núi. Mặt trước của ngọn Meru hướng về châu Jambudvīpa (Thiện bộ châu) và được ngọn lưu ly cấu thành cho nên khi nhìn lên trời chúng ta thấy có màu sắc của ngọc lưu ly.
(Hỏi) Do đâu mà có các chất cấu tạo khác nhau của núi Meru?
(Đáp) Lượng nước rơi xuống Kim luân có nhiều tiềm lực khác nhau (chủng chủng uy đức); dưới ảnh hưởng của những loại gió có nhiều hiệu năng khác nhau, lượng nước này đã biến dạng và chuyển thành các chất báu. Chính vì sự biến dạng như thế nên nước là nhân mà các thứ châu báu là quả của nhân này chứ không phải là một hành động xảy ra cùng thời; và hoàn toàn khác với chủ trương chuyển biến (pariṇāma) của Số luận (Sāṃakhyas).
(Hỏi) Chủ trương chuyển biến của Số luận là gì?
(Đáp) Số luận chủ trương ở trong một hữu pháp thường tồn (dharmin, dravya) có các pháp sinh khởi và biến mất. Tại sao chủ trương như thế là phi lý? - Bởi vì không thể thừa nhận một mặt là hữu pháp trường tồn, một mặt lại là các pháp sinh diệt. Tuy nhiên Số luận không cho rằng có một hữu pháp nằm ngoài các pháp; họ nói rằng một pháp khi chuyển biến sẽ trở thành sở y của các tính chất khác nhau vì thế pháp này mới có tên là hữu pháp; nói cách khác, sự chuyển biến này (pariṇāma) chỉ là sự biến dạng của hữu pháp (dravya). Nhưng nói như vậy thì không thể nào chấp nhận được; bởi vì ở đây có sự mâu thuẫn về cách dùng từ: Họ thừa nhận cái kia (nhân) là cái này (quả) nhưng lại nói rằng cái này không giống như cái kia.
Vàng, bạc, các chất báu và đất được cấu tạo như vậy đã kết tụ lại nhờ các thứ gió do nghiệp lực tạo ra; và chúng đã tạo thành núi cũng như các đại châu.
Như vậy tất cả các ngọn núi ở Kim luân đều có phần dưới nằm chìm dưới nước tám mươi ngàn yojanas. Phần trồi lên của núi Meru cũng cao bằng số đó; như vậy toàn bộ núi Meru cao một trăm sáu mươi ngàn yojanas. Phần trồi lên của núi Yugandhara là bốn mươi ngàn yojanas; của núi Īṣādhara là hai mươi ngàn và tiếp tục như vậy cho đến núi Cakravāda là ba trăm mười hai phẩy năm yojanas. Càng nổi cao trên mặt nước bao nhiêu thì chúng càng rộng lớn bấy nhiêu. [Từ ghana ở trong tụng văn có nghĩa là rộng lớn.]
[Giữa các dãy núi có tám biển
Bảy biển đầu gọi là “bên trong”
Biển thứ nhất rộng tám vạn,
Ở ngoại vi rộng gấp ba lần;
Sáu biển còn lại cứ hẹp dần một nửa
Biển thứ tám gọi là “bên ngoài”
Rộng ba ức hai vạn
Hai ngàn du thiện na.]
Luận: Nằm giữa các dãy núi, từ Meru cho đến Nimindhara, có bảy biển chứa đầy loại nước có tám tính chất (bát công đức thủy): Ngọt, mát, ngon, nhẹ, trong, không có mùi hôi, không khao cổ, không đau bụng.
Biển thứ nhất, nằm giữa núi Meru và Yugandhara, rộng tám mươi ngàn yojanas; ở vùng ngoại biên, tức tiếp giáp với núi Yugandhara, lại rộng gấp ba lần, tức là hai trăm bốn mươi ngàn yojanas.
Bề rộng của các biển còn lại cứ giảm dần một nửa. Biển thứ nhì, nằm giữa núi Yugandhara và Īṣādhara, rộng bốn mươi ngàn yojanas và cứ như vậy cho đến biển thứ bảy nằm giữa núi Vinataka và Nimidhara, rộng một ngàn hai trăm năm mươi yojanas. Ở đây không tinh đến vùng ngoại biên vì quá phiền phức. Bảy biển này là các biển bên trong. Biển còn lại, nằm giữa núi Nimidhara và Cakravāda, được gọi là biển lớn bên ngoài. Biển này toàn nước mặn và rộng ba trăm hai hai ngàn yojanas.
[Trong đó có các đại châu:
Jambudvīpa giống như chiếc xe,
Ba mặt rộng hai ngàn,
mặt nam rộng ba phẩy năm
Pūrvavideha
Có hình bán nguyệt,
Ba mặt rộng như Jambudvīpa,
Mặt đông rộng ba trăm năm mươi;
Godānīya có hình tròn,
Đường kính hai ngàn năm trăm,
Chu vi gấp ba lần;
Uttarakuru hình vuông,
Mỗi mặt đều rộng hai ngàn yojanas.
Lại có tám châu ở giữa;
mỗi hai châu nằm kề bốn châu trên.]
Luận: Nằm ở biển ngoài, đối xứng với bốn mặt của núi Meru, là bốn đại châu (dvīpas): (1) Jambudvīpa (Nam thiệm bộ châu) có ba mặt đều rộng hai ngàn yojanas và một mặt rộng ba phẩy năm yojanas vì thế có hình như chiếc xe. Ở giữa có tòa kim cang nằm trên kim luân, là nơi Bồ-tát tọa khởi Kim cang dụ định để trở thành a-la-hán và phật; bởi vì không có chỗ nào khác, không có người nào khác đủ năng lực trì giữ loại định này của Bồ-tát.
(2) Pūrvavideha (Đông thắng thân châu) Có hình bán nguyệt; ba mặt rộng hai ngàn yojanas, giống như kích cỡ của Nam thiệm bộ châu; mặt còn lại rộng ba trăm năm mươi yojanas.
(3) Godānīya (Tây ngưu hóa châu), hướng về mặt phía đông của ngọn Meru, có hình tròn như mặt trăng; chu vi rộng bảy ngàn năm trăm yojanas, đường kính dài hai ngàn năm trăm yojanas.
(4) Uttarakuru (Bắc câu lư châu), đối diện mặt phía bắc của ngọn Meru, có hình vuông giống như chỗ ngồi; mỗi mặt đều rộng hai ngàn yojanas tạo thành một chu vi dài tám ngàn yojanas. Khi nói “đẳng” (đều) là chỉ cho bốn mặt của châu này đều như nhau.
Hình dạng của các đại châu như thế nào thì khuôn mặt của chúng sinh cư ngụ ở đó cũng giống như vậy.
Ngoài ra còn có thêm tám châu lục có kích cỡ trung bình (trung châu). Các châu này mang tên của các chúng sinh cư ngụ ở đó. Hai châu Cāmaras (Già-mặt-la) và Avaracāmaras (Phiệt-la-già-mặt-la) nằm cạnh Jambudvīpa; Dehas (đề-ha) và Videhas (Tỳ-đề-ha) nằm cạnh Pūrvavideha; Śāṭahas (Xá-suy) và Uttarakuru (Ôt-đát-la-mạn-đốt-lý-nổ) nằm cạnh Godānīya; Kurus (cự-lạp-bà) và Kauravas (kiêu-thập-bà) nằm cạnh Uttarakuru.
Tất cả các châu này đều là nơi cư ngụ của loài người. Tuy nhiên có thuyết nói rằng một trong số các châu này (tức, Cāmara) là nơi ở của loài La-sát-bà (Rākṣasas).
[Phía bắc chín ngọn hắc sơn
Là Hương túy sơn, ở đó có
Hồ Vô nhiệt, rộng
Năm mươi yojanas.]
Luận: Ở châu Jambudvīpa, khi đi về phía bắ sẽ gặp ba ngọn núi Kiến, [sở dĩ có tên như vậy vì chúng có hình giống như con kiến] (Hắc sơn); tiếp theo là ba ngọn núi Kiến khác; rồi đến ba ngọn núi Kiến khác nữa; và cuối cùng là ngọn Đại tuyết sơn (Himavat).
Xa hơn nữa về phía bắc là ngọn Hương túy sơn (Gandhamādana), có hồ Vô nhiệt não (Anavatapta) là nơi phát xuất bốn con sông lớn: Sông Gangā (Khắc-già), sông Sindhu (Tín-độ), sông Sītā (Đồ-đa), sông Vakṣu (Phược-sô).
Hồ này rộng và sâu năm mươi yojanas, chứa đầy nước có tám tính chất (giống như đã nói ở trên). Chỉ những người có thần thông mới đến được nơi này. Cành hồ là cây Jambu (Thiệm bộ lâm thọ). Đại châu của chúng ta mang tên Jambudvīpa chính là lấy tên của cây hoặc quả của loại cây này.
(Hỏi) Địa ngục nằm ở đâu? Có kích cỡ như thế nào?
Tụng đáp:
[Biên giới châu này hai vạn (du-thiện-na)
Là địa ngục Vô gián, sâu và rộng bằng nhau;
Bên trên là bảy địa ngục khác.
Tám địa ngục này đều có mười sáu điểm “gia tăng”
Là tro nóng, phân bùn,
Dao nhọn, sông sôi
ở cả bốn mặt.
số còn lại là tám địa ngục cực lạnh.]
Luận: Cách hai mươi ngàn yojanas bên dưới châu Jambudvīpa là đại địa ngục Vô gián (A-tỳ-chỉ-đại-nại-lạc-ca, Avīci). Địa ngục này đều có chiều cao và chiều rộng là hai mươi ngàn yojanas; như vậy đáy của nó cách bề mặt của châu Jambudvīpa là bốn mươi ngàn yojanas.
(Hỏi) Tại sao địa ngục này có tên là vô gián?
(Đáp) Có hai giải thích: (1) Ở địa ngục này không có sự gián đoạn (vīci) của khổ; trong khi ở các địa ngục khác, khổ có thể bị gián đoạn. Như ở địa ngục Đẳng hoạt (Saṃjīva), thân thể chúng sinh tuy bị làm cho nát tan thành bụi nhưng sau đó khi gặp luồng gió lạnh thổi tới thì lại hồi sinh, từ đó mới có tên là Đẳng hoạt. (2) Ở địa ngục này không hề có lạc thọ làm gián đoạn khổ. Ở các địa ngục khác tuy không có lạc thọ thuộc dị thục sinh nhưng người ta cho rằng vẫn có loại lạc thọ đẳng lưu.
Phía trên địa ngục vô gián là bảy địa ngục khác chồng chất lên nhau. Tính từ dưới lên là địa ngục Cực nhiệt (Pratāpana), Viêm nhiệt (Tapana), Đại khiếu (Mahāraurava), Hào khiếu (Raurava), Chúng hợp (Saṃghāta), Hắc thằng (Kālasūtra), và Đẳng hoạt. Có thuyết cho rằng bảy địa ngục này nằm ngang với địa ngục Vô gián.
Mỗi một trong tám địa ngục đều có mười sáu loại “gia tăng” (utsadas). Điều này xuất phát từ một lời dạy của Thế tôn: “Tám loại địa ngục mà ta đã trình bày thì rất khó ra khỏi, chứa đầy các chúng sinh làm ác, và mỗi loại đều có mười sáu thứ “gia tăng”; chúng có bốn bức tường; bốn cửa ra vào; chúng có bề rộng cũng giống như bề dài; chúng có các bức tường sắt bao quanh; nền của chúng cũng bằng sắt; đất cũng bằng sắt cháy sáng; ngập đầy lửa ngọn dài đến hàng trăm yojanas.” (Dīgha, 19, 19; Ekottara, 36, 4; Saṃyukta, 47, 4).
(Hỏi) Mười sáu loại “gia tăng” là gì?
(Đáp) Ở mỗi cửa ra vào của các địa ngục này đều có:
(1) Một lò tro nóng (đường ổi, kukūla) sâu đến đầu gối. Khi chúng sinh đặt chân vào đó thì da, thịt và máu đều bị cháy tiêu; cho đến khi nào thoát ra mới được phục hồi như cũ.
(2) Một đống phân bùn (thỉ phẩn, kuṇapa) trong đó có một loại trùng nước tên là “Mõm nhọn”, thân trắng đầu đen, khi có chúng sinh nào sa vào đó thì chúng đâm vào thấu xương.
(3) Một con đường lớn cắm đầy lưỡi dao nhọn (đao nhẫn lộ, kṣuramārga, kṣuradhrārāmārga); khi bước vào đó, chúng sinh đều bị chảy máu, da thịt tan nát.
Một khu rừng có lá như cây kiếm (kiếm diệp lâm, asipattravana); những ngọn lá kiếm này khi rơi xuống sẽ cắt đứt tay chân của những người bị đọa vào đó; và sau đó sẽ có loài chó Śyāmaśabalas (Ô-bác cẩu) tranh nhau ăn hết số tay chân này.
Một khu rừng gai (thiết thích lâm, ayaḥaśalmalīvana), trong đó gai nhọn mọc dài đến mười sáu ngón tay; khi chúng sinh leo lên cây thì gai sẽ quay mũi nhọn xuống; khi chúng sinh rơi từ trên xuống thì gai lại quay mũi nhọn lên. Ngoài ra còn có một loại chim mỏ sắt (ayastuṇḍa) tranh nhau mổ mắt chúng sinh bị đọa vào đó.
Ba nơi khốn khổ này cùng tạo thành một loại “gia tăng” bởi vì chúng có chung một loại hình phạt gây ra thương tích.
(4) Một con sông nước sôi (liệt hà, vaitaraṇī) có tro nóng đun cháy. Hai bên bờ có người (puruṣa) (ngục tốt, narakapāla) cầm kiếm, giáo và lao để đẩy lui những chúng sinh nào muốn ra khỏi dòng sông này. Ở trong dòng sông, dù chúng sinh có lặn xuống nước hoặc trồi người lên, bơi ngược hay bơi xuôi theo dòng nước, bơi ngang hay vùng vẫy, cũng đều bị nước sôi đun chín; giống như những hạt mè, hạt lúa được trút vào trong một cái chảo lớn đặt trên lửa.
Dòng sông này chảy quanh đại địa ngục giống như một cái hào sâu.
Bốn thứ “gia tăng” này tạo thành mười sáu loại do sự khác nhau ở các nơi; bởi vì ở bốn cửa ra vào của đại địa ngục đều có bốn loại “gia tăng” này.
(Hỏi) Tại sao gọi là “gia tăng” (utsada)?
Nói “gia tăng” là để chỉ cho những nơi làm tăng thêm sự khổ sở. Ở bên trong địa ngục tất cả chúng sinh vốn đã phải chịu nhiều cực hình, nhưng còn phải chịu nhiều cực hình hơn nữa ở những nơi được gọi là “gia tăng” này. Có thuyết (Manoratha) cho rằng sau khi bị giam giữ trong địa ngục thì chúng sinh lại phải rơi vào những nơi này để chịu khổ thêm nữa nên gọi là “gia tăng”.
Từ vấn đề này lại nảy sinh một vấn đề khác:
(Hỏi) Ở trên có nói đến các “ngục tốt” canh giữ hai bên bờ sông Liệt hà. Vậy thì các “ngục tốt” này có phải là chúng sinh hữu tình không?
(Đáp) Không phải chúng sinh hữu tình.
(Hỏi) Nếu vậy tại sao cử động được?
(Đáp) Là do nghiệp lực của chúng sinh, cũng giống như loại gió tạo ra khí thế gian (kiếp phong).
(Hỏi) Nếu vậy, làm thế nào để giải thích lời nói sau đây của đại đức Pháp thiện hiện (Dhārmika Subhūti): “Những người tâm hoài phẩn hận thích gây ra nghiệp ác và tội lỗi, vui mừng trước đau khổ của người khác, sẽ tái sinh làm ngục tốt cho Diệm vương (Diệm ma tốt Yamarākṣasas)”?
(Đáp) Những chúng sinh này có tên là Diễm ma tốt bởi vì đều là thuộc hạ của Diệm vương có nhiệm vụ ném chúng sinh bị đọa địa ngục theo lệnh của Diệm vương chứ không có nghĩa là những “người canh gác địa ngục” có nhiệm vụ tra tấn các chúng sinh bị đọa vào đó.
Tuy nhiên có thuyết lại cho rằng ngục tốt là chúng sinh hữu tình.
(Hỏi) Nếu vậy các ác nghiệp mà ngục tốt đã tạo sẽ chiêu cảm quả dị thục ở chỗ nào?
(Đáp) Chính ở địa ngục. Bởi vì quả dị thục của các tội vô gián đều khởi ở địa ngục, vậy thì tại sao dị thục của ngục tốt lại không thể khởi ở đó?
(Hỏi) Nhưng tại sao ngục tốt ở ngay trong lửa mà không bị thiêu cháy?
(Đáp) Bởi vì nghiệp lực dẫn khởi sự tái sinh trong lửa và ngăn không cho lửa chạm vào các ngục tốt này; hoặc vì chính loại nghiệp lực này khiến cho thân của ngục tốt được các đại chủng dị loại tạo thành.
Trên đây là tám loại địa ngục cực nóng. Ngoài ra lại có tám địa ngục khác cực lạnh là Ách-bộ-đà (arbuda), Ni-thích-bộ-đà (nirarbuda), Ách-tích-tra (aṭaṭa), Hốc-hốc-bà (hahava), Hỗ-hỗ-bà (huhuva), Ốt-bát-la (utpala), Bát-đặc-ma (padma), Ma-ha-bát-đặc-ma (mahāpadma). Trong số các địa ngục này có địa ngục được đặt tên dựa theo hình trạng của chúng sinh bị đọa vào đó; tức những chúng sinh có hình dạng giống như một arbuda, một bông sen, v.v.; có địa ngục được đặt tên theo tiếng kêu rên của chúng sinh bị thống khổ vì lạnh như Ách-tích-tra.
Các địa ngục này đều nằm dưới châu Jambudvīpa và ngang với các địa ngục lớn.
(Hỏi) Làm thế nào chỉ ở dưới một châu Jambudvīpa này lại có đủ chỗ các địa ngục có kích cỡ lớn hơn cả châu này?
(Đáp) Các đại lục đều có hình giống như đống lúa, càng hướng về phía đáy bao nhiêu càng rộng lớn bấy nhiêu. Đại dương cũng không xuyên thẳng quanh các châu lục được. (Vibhāṣā, 172, 7; Cullavagga, 9, 1.3).
Mười sáu địa ngục này đều do nghiệp lực của chúng sinh tạo thành; có các địa ngục khác như Cô địa ngục (prādeśika) lại do nghiệp lực của một người, hai người hoặc nhiều người tạo thành. Chúng có rất nhiều loại và không có chỗ nhất định: Có thể ở sông, núi, sa mạc, v.v..
Địa điểm chính (bổn xứ) của các địa ngục đều nằm ở phía dưới. Đối với bàng sinh thì có ba chỗ là đất, nước và trên không; chỗ chính của chúng là ở đại dương và những con nào đến sau thì đi đến những chỗ khác.
Vua của loại quỷ có tên là Diệm ma (Yama); chỗ ở của Diễm ma vương, và dây cũng là chỗ chính của loài quỷ, nằm ở độ sâu năm trăm yojanas bên dưới châu Jambudvīpa, và có chiều sâu và rộng cũng giống như vậy. Loài quỷ ở các nơi khác chính là số thặng dư của quỷ ở nơi này và chúng rất khác nhau. Có loại cũng có thần thông và oai đức giống như chúng thiên. Kinh có nói rất rõ về các điểm khác nhau của loài này.
(Hỏi) Mặt trời và mặt trăng có kích cỡ, v.v., như thế nào?
Tụng đáp:
[Mặt trời, mặt trăng cao bằng nửa núi Meru
(Rộng) năm mươi mốt, năm mươi yojanas
Nửa đêm ở châu này là lúc mặt trời lặn
Hoặc mọc (ở chỗ kia) ;
Cả bốn châu đều như vậy
Từ ngày thứ chín thuộc nửa sau
Của tháng mưa thứ hai, ban đêm dài dần;
Cũng từ ngày đó của tháng lạnh thứ tư
Ban đêm ngắn dần, ban ngày ngược lại với ban đêm.
Ngày và đêm đều tăng một lạp phược
Khi mặt trời di chuyển về phía nam hoặc bắc.
Khi gần mặt trời thì bị bóng che nên thấy mặt trăng khuyết.]
Luận: Mặt trời và mặt trăng dựa vào gió. Vì nghiệp lực chung của chúng sinh mà có gió sinh khởi để tạo ra (nirmā) giữa không trung (antarikṣe) mặt trăng, mặt trời và các ngôi sao. Tất cả các thiên thể này đều quay quanh núi Meru giống như bị cuốn theo một dòng nước xoáy.
(Hỏi) Mặt trời và mặt trăng cách đây bao xa?
(Đáp) Bằng một nửa chiều cao của núi Meru và chuyển dịch ngang tầm với đỉnh núi Yugaṃdhara.
(Hỏi) Chúng có kích cỡ như thế nào?
(Đáp) Mặt tròn của mặt trời là năm mươi mốt yojanas và của mặt trăng là năm mươi yojanas.
“Cung điện” (vimāna) nhỏ nhất trong các cung điện của các ngôi sao bằng một krośa (câu-lư-xá); [cung điện lớn nhất là mười sáu yojanas].
Vì nghiệp lực của chúng sinh mà bên ngoài phía dưới của cung điện mặt trời đã hình thành một mặt tròn bằng đá lửa phát nhiệt và ánh sáng; và bên ngoài phía dưới của mặt trăng cũng hình thành một mặt tròn bằng đá nước phát ra hơi lạnh và ánh sáng. Tùy theo từng trường hợp chức năng của chúng là làm sinh trưởng, tồn tại hoặc hủy diệt mắt, thân, hoa quả, mùa màng, cây cỏ.
Trong thế giới của bốn đại châu chỉ có một mặt trăng và một mặt trời; tuy nhiên mặt trời không thể tác động đến cả bốn đại châu trong cùng một lúc.
Khi ở châu Uttarakuru là nửa đêm thì ở châu Pūrvavideha mặt trời vừa lặn; và khi ở châu Jambudvīpa là nửa đêm thì ở châu Godānīya mặt trời vừa mọc. Và cứ tiếp tục như vậy.
Vì có sự thay đổi về sự vận hành của mặt trời mà ngày và đêm có dài và ngắn khác nhau.
Ban đêm trở nên dài hơn kể từ ngày thứ chín thuộc về nửa sau của tháng mưa thứ hai (bhādrapada), và trở nên ngắn dần bắt đầu từ ngày thứ chín thuộc về nửa sau của tháng lạnh thứ tư (phālguna). Đối với ngày thì ngược lại: Khi ban đêm dài ra thì ban ngay ngắn lại và khi ban đêm ngắn lại thì ban ngày lại dài ra. Sự kiện ban ngày và ban đêm dần dần trở nên dài hơn tùy thuộc vào mặt trời chuyển dịch nghiêng về phía nam hay phía băc của châu Jambudvīpa.
(Hỏi) Tại sao bề mặt của mặt trăng bị khuyết vào thời kỳ đầu của nửa tháng sáng?
(Đáp) Luận Thi thiết viết: “Khi cung điện mặt trăng vận hành sát với cung điện mặt trời thì bóng của mặt trời in lên cung điện của mặt trăng. Vì thế khi bóng che khuất mặt đối diện thì mặt sáng sẽ bị khuyết.” Nhưng các luận sư đời trước (Du-già sư Yogācāras) lại cho rằng tùy theo các vận hành của mặt trăng mà xuất hiện khi tròn khi khuyết.
(Hỏi) Chúng sinh cư ngụ ở các cung điện mặt trời, mặt trăng thuộc về loại nào?
(Đáp) Đó là chúng thiên thuộc hạ của tứ đại vương (Cāturmabhārājakāyikas) và chỉ có loại chúng thiên này độc cư ở các cung điện này; tuy nhiên cũng có một số lớn thuộc hạ của tứ đại vương cư ngụ trên đất liền, ở các tầng cấp (pariṣaṇḍās) của núi Meru và các núi khác.
(hỏi) Có bao nhiêu tầng như thế; chúng có kích cỡ như thế nào? Và chúng thiên nào cư ngụ ở đó?
Tụng đáp:
[Núi Meru có bốn tầng,
Cách nhau mười ngàn yojanas
Nhô ra mười sáu ngàn,
Tám ngàn, bốn ngàn, hai ngàn yojanas.
Kiên thủ, Trì mạn,
Hằng kiêu, và đại vương chúng thiên
Lần lượt cư ngụ ở bốn cấp;
Và cũng có ở bảy núi kia]
Luận: Núi Meru có bốn tầng. Tầng thứ nhất nằm cao hơn mặt nước mười ngàn yojanas; tầng thứ hai cao hơn tầng thứ nhất mười ngàn yojanas; và cứ như thế cho đến tầng thứ tư. Các tầng này cao tới lưng chừng núi Meru. Tầng thứ nhất nhô ra (xuất, nirgata, ḥphags) từ núi Meru mười sáu ngàn yojanas, các tầng còn lại theo thứ tự trên là tám ngàn, bốn ngàn và hai ngàn yojanas. Tầng thứ nhất là nơi cư ngụ của loài Dược xoa (yakṣas) có tên là Kiên thủ (ardham ākṣiptam = ardham avastabdham), loài ở tầng thứ hai có tên Trì mạn, tầng thứ ba có tên Hằng kiêu (Sadāmatta [tụng văn viết là sadāmada]); tất cả chúng thiên này đều là thuộc hạ của bốn đại vương. Ở tầng thiền thứ tư là bốn đại vương và quyến thuộc; tất cả đều được gọi là tứ đại vương chúng thiên.
Giống như thuộc hạ và quyến thuộc của tứ đại vương cư ngụ ở núi Meru, các thuộc hạ khác cư ngụ ở bảy ngọn Kim sơn cũng có các kinh thành, thị trấn và đây là loại chúng sinh thuộc cõi thiên có số lượng đông nhất.
(Hỏi) Tam thập tam thiên cư ngụ ở chỗ nào?
Tụng đáp:
[Đỉnh Meru rộng tám mươi ngàn yojanas
Là nơi cư ngụ của tam thập tam thiên;
Bốn góc có bốn chỏm núi
Là chỗ ở của Kim cang thủ.
Ở giữa là kinh thành Thiện kiến
Chu vi mười ngàn yojanas,
Cao một phẩy năm yojanas làm bằng vàng,
Có nhiều màu sắc, mặt đất mềm mại
Bên trong là điện thù thắng
Chu vi một ngàn yojanas.
Bên ngoài thành có bốn khu vườn tô điểm
Là Chúng xa, Thô ác, Tạp lâm, và Hỷ lâm;
Bốn phía là các Diệu trì
Cách nhau hai mươi yojanas.
Phía đông bắc co Viêm sinh thọ
Phía tây nam có Thiện pháp đường.]
Luận: Tam thập tam thiên (Trāyastriṃśas) cư ngụ trên đỉnh núi Meru. Các mặt của đỉnh núi này dài tám mươi ngàn yojanas. Có luận sư nói rằng mỗi mặt chỉ dài hơn mười ngàn và chu vi là tám mươi ngàn yojanas.
Ở bốn góc có bốn chỏm núi (kuṭa); cao và rộng năm trăm yojanas, là nơi ở của loài Dược xoa có tên là Kim cang thủ (Vajrapāṇīs).
Ở giữa núi Meru là kinh thành bằng vàng của thiên Đế thích (Śakra) đứng đầu cõi thiên, có tên là Thiện kiến (sudarśana). Các cạnh của thành này dài hai ngàn năm trăm yojanas, chu vi là mười ngàn yojanas; cao một phẩy năm yojanas. Kinh thành cũng như mặt đất đều được trang sức bằng một trăm lẻ một loại màu sắc. Mặt đất mềm mại giống như lá của một loại cây bông và có thể co giản theo bước chân đi.
Ở giữa kinh thành là cung điện của Thiên đế thích. Cung điện này có tên là Thù thắng (Vaijayanta) bởi vì sự lộng lẫy và các thứ châu báu ở đó tỏa sáng đến cả các chỗ ở khác của chúng thiên. Cung điện có các cạnh dài hai trăm năm mươi yojanas, tức chu vi là một ngàn yojanas. Trên đây là tất cả các vẻ khả ái của kinh thành.
Điểm tô bên ngoài kinh thành có bốn khu vườn làm nơi du hý của chúng thiên là Chúng xa (Caitraratha), Thô ác (Pāruṣyaka), Tạp lâm (Miśraka) và Hỷ lâm (Nandana). Ở bốn phía cách xa các khu vườn này hai mươi yojanas cũng là bốn nơi du hý (krīḍāsthānāni) khác của chu thiên. Đất đai ở nơi này mỹ diệu, làm say đắm chúng thiên và khiến cho họ tranh giành nhau.
Một loại cây mộc lan có tên là Viêm sinh thọ (Pārijātaka) là nơi thọ hưởng dục lạc của Tam thập tam thiên. Rễ loại cây này lan ra đến năm mươi yojanas, thân cao một trăm yojanas, cành, lá và cánh hoa (śakhāpattrapalāśa) bao phủ năm mươi yojanas. Cây có mùi hương tỏa theo chiều gió xa đến một trăm yojanas; nếu ngược chiều gió thì xa đến năm mươi yojanas.
(Hỏi) Mùi hương có thể tỏa theo chiều gió một trăm yojanas, nhưng làm thế nào có thể tỏa ngược chiều gió?
(Đáp) Có luận sư cho rằng khi nó tỏa theo chiều gió năm mươi yojanas là hàm ý mùi hương này không vượt quá giới hạn của tàng cây (vốn rộng đến năm mươi yojanas). [Tuy nhiên giải thích trên không hợp lý bởi vì] kinh văn đã nói mùi hương tỏa ngược theo chiều gió. Do đó chúng ta có thể nói rằng mùi hương không “bay” ngược lại làn gió bởi vì nó bị diệt ngay nơi nó bị sinh, mà chỉ vì mùi hương này có đặc điểm là có thể sinh khởi một chuỗi tương tục các mùi hương giống nhau mặc dù bị làn gió nhẹ của cõi thiên cản trở. Tuy nhiên sau đó mùi hương dần dần trở nên yếu đi cho đến khi dứt hẳn mà không bay xa được như khi thuận theo chiều gió.
(Hỏi) Có phải chuỗi tương tục các mùi hương này có sở y là các đại chủng tạo thành mùi hương? Hay đó là gió chuyển thành mùi hương? [Tức gió đã sinh ra một mùi hương mới và mùi hương này không còn là mùi hương của hoa, cũng giống như những hạt mè thấm nhiễm mùi hương của hoa].
(Đáp) Điều này chưa thể xác định được. Tuy nhiên Thế tôn có nói: “Mùi hương của hoa không thể đi ngược lại chiều gió, mùi hương của cây chiên đàn, cây Tagara, cây lài cũng vậy; nhưng mùi hương của công đức có thể bay ngược lại chiều gió; (của) bậc thiện sĩ (satpuruṣa) bay khắp các phương.” (Saṃyukta, 28, 31; Ekottara, 13, 17; Udānavarga, vi. 14)
(Hỏi) Như vậy chủ trương mùi hương “bay ngược lại chiều gió” làm sao có thể phù hợp với lời dạy trên?
(Đáp) Thế tôn dạy như vậy là có ý chỉ cho mùi hương của thế gian bởi vì ai cũng biết rằng mùi hương không thể bay ngược lại chiều gió.
Hóa địa bộ (Mahīśāsakas) nói rằng mùi hương [của hoa Viêm sinh thọ] nếu thuận theo chiều gió có thể tỏa xa được một trăm yojanas, và nếu không có gió thì tỏa xa năm mươi yojanas.
Ở phía tây nam có Thiện pháp đường (Sudharmā) là nơi chúng thiên tụ hội (devasabhā) để xét xem các việc tốt cũng như xấu mà chúng sinh đã làm.
Trên đây là sự bài trí thế giới cư ngụ của Tam thập tam thiên; tiếp theo là phần nói về thế giới cư trú của chúng thiên hữu sắc khác.
[Ở phía trên là chúng thiên hữu sắc
Sống trong các cung điện ở không trung]
Luận: Chúng thiên cao hơn Tam thập tam thiên cư trú ở các “cung điện giữa không trung” (vimānas). Chúng thiên này là Dạ ma thiên (Yāmas), Đổ sứ đã thiên (Tuṣitas), Lạc biến hóa thiên (Nirmāṇaratis), Tha hóa tự tại thiên (Paranirmitavaśavartins), cộng thêm chúng thiên thuộc Sắc giới; tức mười sáu bộ chúng thiên bắt đầu từ Phạm chúng thiên (Brahmakāyikas). Như vậy có tất cả hai mươi hai loại chúng thiên ở khí thế gian (bhājanaloka) và cư trú ở các nơi nhất định nói trên. [Ngoài ra còn nhiều chúng thiên khác như Krīḍāpramoṣakas, Prahāsakas, v.v., nhưng luận này đã lược qua không nói đến.]
[Sáu loại chúng thiên hưởng dục, giao hợp, ôm nhau
Nắm tay, cười, và nhìn nhau mà thành dâm]
Luận: Chúng thiên thuộc tứ đại vương, Tam thập tam thiên, Dạ ma thiên, Đỗ sứ đa thiên, Lạc biến hóa thiên và Tha hóa tự tại đều thuộc Dục giới. Chúng thiên cao hơn không thuộc về Dục giới.
Chúng thiên thuộc tứ đại vương và Tam thập tam thiên cư ngụ ở trên đất cứng vì thế cũng có giao hợp giống như người thường; tuy nhiên họ chỉ làm dịu lửa dục bằng cách tiết ra phong khí chứ không phải tinh khí. Dạ ma thiên làm dịu lửa dục bằng cách ôm nhau, Đỗ sử đa thiên thì nắm tay nhau, Lạc biến hóa thiên thì cười với nhau và Tha hóa tự tại thiên thì chỉ nhìn nhau. Trên đây là giải thích của Thế thi thiết luận (Lokaprajñāpti, chương VI).
Theo Tỳ-bà-sa (Vibhāṣā, 113, 9) những giải thích trên của Thi thiết luận về các trường hợp ôm nhau, nắm tay nhau, v.v., không phải để chỉ cho các cách thế giao hợp bởi vì loại chúng thiên này vốn chỉ giao hợp giống như người thường, mà là để chỉ cho khoảng thời gian kéo dài của hành động. Dục lạc càng nhiều bao nhiêu vì có các cảnh đáng ưa thì thời gian giao hợp càng dài bấy nhiêu.
Nếu có đồng nam, đồng nữ nào ngồi trên đầu gối của một chúng sinh ở cõi thiên thì đó chính là con cái của chúng sinh này: Tất cả chúng sinh đều thuộc loại hóa sinh.
[Chúng thiên sơ sinh giống như trẻ em từ năm đến mười tuổi;
ở Sắc giới thì đã phát triển đầy đủ và có quần áo.]
Luận: Chư thiên thuộc sáu cõi trời Dục giới khi mới sinh ra trông giống như một đứa bé lên năm, sáu, bảy, tám, chín hoặc mười tuổi tùy theo thứ tự của sáu cõi này, nhưng sau đó thì phát triển rất nhanh.
Chư thiên thuộc Sắc giới khi mới sinh ra, thân hình đã phát triển đầy đủ và đã có sẵn áo quần. Tất cả chúng thiên đều sử dụng ngôn ngữ của thánh giả (thánh ngôn, ārya).
(Hỏi) Làm thế nào biết được sự khác nhau giữa dục sinh và lạc sinh?
Tụng đáp:
[Ba loại dục sinh gồm người và trời.
Ba loại lạc sinh gồm chín địa của ba tầng thiền.]
Luận: Ở Dục giới có những chúng sinh sử dụng tùy thích các cảnh dục lạc đang hiện khởi đối với họ. Đó là những chúng sinh thuộc về cõi người và chúng thiên thuộc bốn cõi đầu trong sáu cõi trời Dục giới.
Có những chúng sinh sử dụng tùy thích các cảnh dục lạc do chính bàn thân họ tạo ra. Đó là chúng sinh ở cõi Lạc biến hóa thiên.
Lại có những chúng sinh sử dụng tùy thích các cảnh dục lạc do người khác tạo ra. Đó là chúng sinh ở cõi Tha hóa tự tại thiên.
Loại thứ nhất thọ hưởng các cảnh dục lạc xuất hiện trước mắt họ; loại thứ hai thọ hưởng các cảnh dục lạc mà họ đã mong muốn tạo ra; loại thứ ba thọ hưởng các cảnh dục lạc do kẻ khác mong muốn tạo ra. Đây là ba loại “sinh khởi” hay “tồn tại của dục” (dục sinh, kāmopapattis) ở Dục giới.
Ở Sắc giới có chín địa thuộc ba tầng thiền đầu tiên là ba loại “sinh khởi của lạc” (lạc sinh, sukkhopapattis). Chư thiên ở ba tầng này, trong những thời gian dài, đã trải qua thời gian của mình trong hoan lạc nhờ vào sự an lạc phát sinh từ sự xả ly phiền não (kleśa) (ly sinh lạc, vivekaja sukkha), nhờ sự an lạc có bao hàm niềm vui phát sinh từ thiền định (định sinh, samādhija) và nhờ sự an lạc đã xả bỏ niềm vui (ly hỷ lạc, niḥprītikasukkha). Các sự sinh khởi này nhờ không có khổ và nhờ sự kéo dài của chúng nên đã trở thành ba loại “lạc sinh”.
Ở tĩnh lự trung gian (dhyānāntara) không có hỷ lạc nhưng tại sao vẫn gọi là Lạc sinh thiên? Đây là điểm cần phải bàn đến.
(Hỏi) Hai mươi hai cõi trời nói đến ở trên, từ cõi trời của Tứ đại thiên vương cho đến cõi cao nhất của Sắc giới nằm ở những độ cao nào?
Tụng đáp:
[Từ một cõi khi đi xuống phải mất bao nhiêu
Thì khi đi lên (một cõi ở trển) cũng như vậy.]
Luận: Thật không dễ dàng tính được độ cao bằng yojanas của các cõi này. Tuy nhiên có thể đơn cử trường hợp phải trải qua một khoảng cách bao nhiêu khi từ một cõi trời nào đó đi xuống bên dưới để suy ra khoảng cảnh khi từ cõi đó đi lên một cõi khác ở trên. Nói cách khác, một cõi trời nằm ở bên trên châu Jambudvīpa chừng nào thì nó nằm ở bên dưới cõi trên nó chừng đó. Chẳng hạn như tầng thứ tư của tứ đại vương, tức chỗ ở của bốn vị thiên vương này, nằm ở bên trên mặt biển bốn mươi ngàn yojanas; như vậy từ cõi trời này đi xuống đây bao xa thì khi đi lên đến cõi Tam thập tam thiên cũng như vậy [bởi vì đỉnh núi Meru cách xa mặt biển tám mươi ngàn yojanas]. Từ cõi tam thập tam thiên đi xuống mặt biển phải trải qua bao nhiêu yojanas thì từ đó đi lên cõi Dạ ma thiên cũng như vậy. Và cứ tiếp tục như thế: Sắc cứu cánh thiên nằm ở phía bên trên Thiện kiến thiên bao nhiêu yojanas thì Thiện kiến thiên nằm ở phía trên châu Jambudvīpa cũng bấy nhiêu yojanas.
Bên trên Sắc cứu cánh thiên (Akaniṣṭhas) không còn một nơi cư ngụ nào nữa. Chính vì lý do chỗ này cao hơn tất cả các chỗ còn lại và không có chỗ nào khác cao hơn chỗ này nên mới có tên là Sắc cứu cánh thiên. Có luận sư cho rằng cõi này có tên là Ngại cứu cánh thiên (agha-niṣṭha) bởi vì chữ agha có nghĩa là “sắc được tích tụ” (tích tập sắc) và cõi này là giới hạn cuối cùng của loại sắc này.
(Hỏi) Chúng sinh sinh ở một cõi thấp hơn có thể đi lên một cung điện cao hơn và nhìn thấy các chúng sinh ở đó không?
Tụng đáp:
[Nếu không có thần thông hoặc sự giúp đỡ của kẻ khác,
Chúng sinh cõi dưới không thể nhìn thấy cõi trên]
Luận: Khi có được thần thông hoặc khi được hỗ trợ bởi một chúng sinh có thần thông hoặc bởi một chúng sinh ở cõi Dạ ma thiên thì chúng sinh cõi Tam thập tam thiên có thể đi đến cõi Dạ ma thiên.
Một chúng sinh sinh ra ở một chỗ ở thấp hơn có thể nhìn thấy chúng sinh ở một chỗ ở cao hơn và có thể đi đến chỗ ở cao hơn này; tuy nhiên trường hợp này không thể xảy ra nếu chúng sinh này thuộc về một giới (dhātu) hoặc một địa (bhūmi) cao hơn. Cũng giống như trường hợp không thể cảm nhận các xúc chạm (thuộc một giới hoặc một địa cao hơn) bởi vì loại xúc chạm này không ở cùng cảnh giới (của một căn thấp hơn). Chính vì lý do này mà các chúng sinh thuộc một giới hoặc một địa cao hơn không thể tự thân đi xuống các giới, các địa thấp hơn mà phải dùng đến loại hóa thân của các giới, các địa nơi chúng sinh này muốn đến. (Dīgha, ii. 210)
Có bộ phái khác (Mahāsaṃghikas) cho rằng chúng sinh ở một địa thấp hơn vẫn có thể nhìn thấy một chúng sinh ở địa cao hơn giống như nhìn thấy các chúng sinh khác cùng địa nếu như chúng sinh ở địa cao hơn có ý muốn để cho các chúng sinh này nhìn thấy.
(Hỏi) Cung điện của Dạ ma thiên và các cõi thiên khác có kích cỡ như thế nào?
(Đáp) Có luận sư cho rằng cung điện của bốn cõi trời phía trên trong số sáu cõi trời thuộc Dục giới có kích cỡ bằng đỉnh núi Meru. Có luận sư cho rằng các cung điện cao hơn thì lớn gấp đôi các cung điện thấp hơn. Có luận sư lại cho rằng kích cỡ của tầng thiền thứ nhất bằng bốn đại châu; tầng thiền thứ hai bằng một tiểu thiên thế giới; tầng thiền thứ ba bằng một trung thiên thế giới và tầng thiền thứ tư bằng một đại thiên thế giới. Có luận sư lại nói rằng ba tầng thiền đầu tiên, theo thứ tự này, tương ưng với một tiểu thiên, một trung thiên và một đại thiên thế giới; trong khi tầng thiền thứ tư thì không thể đo lường được.
(Hỏi) Tiểu thiên, trung thiên và đại thiên thế giới là gì?
Tụng đáp:
[Bốn đại châu, mặt trời, mặt trăng,
Núi Meru, các cõi trời Dục giới,
Phạm thế; một ngàn lần của mỗi loại trên
Hợp thành một tiểu thiên thế giới.
Một ngàn lần tiểu thiên thế giới
Làm thành một trung thế giới
Một ngàn lần trung thiên là một đại thiên thế giới.
Thời gian hủy diệt và tạo thành đều bằng nhau.]
Luận: Một tiểu thiên thế giới (sāhasra cūḍika lokadhātu) gồm một ngàn châu Jambudvīpa, một ngàn châu Pūrvavidehas, một ngàn châu Avaragodānīyas, một ngàn châu Uttarakuru, một ngàn mặt trăng, một ngàn mặt trời, một ngàn núi Meru, một ngàn mỗi cõi thiên Dục giới, và một ngàn mỗi thế giới của Phạm thiên. Một ngàn tiểu thiên thế giới tạo thành một trung thiên thế giới (dvisāhasro madhyamo lokadhātu). Một ngàn trung thiên thế giới tạo thành một đại thiên thế giới (trisāhasramahāsāhasro lokadhātu).
Thời gian bị hoại diệt và thời gian tạo thành đều bằng nhau. Ở đây tụng văn dùng từ saṃbhava (khởi) theo nghĩa vivarta (thành).
(Hỏi) Các thế giới này khác nhau nhưng chúng sinh ở thế giới này có khác nhau không?
Tụng đáp:
[Người ở châu Jambudvīpa
Cao bốn hoặc ba khuỷu tay rưỡi;
Người ở các châu đông, tây, bắc
Gấp đôi dần lên.
Chúng thiên Dục giới
Cao một phần tư cho đến một phẩy năm krośa.
Chúng thiên Sắc giới, bốn cõi đầu tăng dần một nửa,
Sau đó tăng gấp đôi.
Vô vân thiên giảm ba yojanas.]
Luận: Người ở châu Jambudvīpa phần lớn đều cao khoảng ba khuỷu tay rưỡi (trửu: từ khuỷu tay đến đầu ngón tay giữa) có khi bốn khuỷu tay. Người châu Pūrvavidehas, Avaragodānīyas và Uttarakuru theo thứ tự này, cao khoảng tám, mười sáu, và ba mươi hai khuỷu tay. Chúng thiên tứ đại vương cao một phần tư krośa; chúng thiên ở các cõi khác của Dục giới lần lượt tăng thêm một phần tư, tức Tam thập tam thiên cao một nửa krośa, Dạ ma thiên cao ba phần tư krośa, Đỗ sứ đa thiên cao một krośa, Lạc biến hóa thiên cao một krośa và một phần tư, Tha hóa tự tại thiên cao một phẩy năm krośa.
Phạm chúng thiên, tức chúng thiên đầu tiên của Sắc giới, cao một nửa yojanas, Phạm phụ thiên cao một yojanas, Đại phạm thiên cao một phẩy năm yojanas, Thiểu quang thiên cao hai yojanas. Bên trên Thiểu quang thiên đều lần lượt tăng gấp đôi: Vô lượng quang thiên cao bốn yojanas, Cực quang tịnh thiên cao tám yojanas; và cứ như vậy cho đến Biến tịnh thiên cao sáu mươi bốn yojanas. Vô vân thiên cũng gấp đôi số này nhưng lại giảm bớt ba tức chỉ còn một trăm hai mươi lăm yojanas; và cứ tiếp tục nhân đôi như thế, từ Phước sinh thiên là hai trăm năm mươi yojanas, cho đến Sắc cứu cánh thiên là mười sáu ngàn yojanas.
Thọ lượng của các chúng sinh ở các cõi này cũng khác nhau.
[Bắc châu một ngàn năm
Tây, đông, giảm dần một nửa;
Châu này không nhất định,
Về cuối là mười năm, ở đầu khó biết được.
Năm mươi năm nhân gian
Bằng một ngày đêm ở cõi thiên thấp nhất của Dục giới;
Cõi này sống năm trăm năm
Năm cõi trên ngày và thọ lượng gấp đôi
Sắc giới không có ngày đêm,
Kiếp số bằng thân lượng.
Vô sắc giới cõi đầu là hai vạn
Sau đó cứ tăng dần với số này.
Trên dưới Thiểu quang thiên
Là một, một nửa đại kiếp.]
Luận: Thọ lượng ở châu Uttarakuru là một ngàn năm; ở châu Godānīyas là năm trăm năm; ở châu Pūrvavidehas là hai trăm năm mươi năm.
Thọ lượng ở châu Jambudvīpa không nhất định, khi dài khi ngắn. Ở cuối kiếp (kalpa) thọ lượng ngắn nhất là mười năm; nhưng ở đầu kiếp (prāthamakalpika) thì không tính được: Không thể đếm bằng các số trăm, ngàn, v.v..
Về chư thiên Dục giới, thọ lượng của họ được tính bằng cách dựa vào thời lượng của ngày.
Năm mươi năm ở nhân gian tạo thành một ngày ở cõi tứ đại vương; thọ lượng ở cõi này là năm trăm năm - một năm gồm mười hai tháng, một tháng có ba mươi ngày. Ở Tam thập tam thiên, một ngày bằng một trăm năm nhân gian; thọ lượng của họ là một ngàn năm. Ở Dạ ma thiên một ngày bằng hai trăm năm nhân gian; thọ lượng của họ là hai ngàn năm; và cứ tiếp tục như vậy.
(Hỏi) Từ núi Yugandhara trở lên không có mặt trời mặt trăng thì làm thế nào định được ngày đêm của các cõi này và làm thế nào chư thiên có được ánh sáng?
(Đáp) Dựa vào hoa nở và khép để định ngày đêm, cũng giống như chúng ta dựa vào hoa sen trắng (kumuda, câu-vật-đà) và hoa sen đỏ (padma, bát-đặc-ma); hoặc có nơi lại dựa vào chim hót hay lặng thinh, hoặc khi ngủ hay thức. Về ánh sáng thì tự thân chư thiên có thể phát ra ánh sáng.
Ở Sắc giới chư thiên nào có thân cao một nửa yojana - như Phạm chúng thiên - thì thọ lượng là một nửa kiếp (kalpa); và cứ tiếp tục như vậy cho đến chúng thiên ở Vô vân thiên, có thân cao mười sáu ngàn yojana cho nên cũng có thọ lượng mười sáu ngàn kiếp.
Ở Không vô biên xứ thọ lượng là hai mươi ngàn kiếp; ở Thức vô biên xứ là bốn mươi ngàn kiếp; ở Vô sở hữu xứ là sáu mươi ngàn kiếp; và ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ hoặc Hữu đảnh là tám mươi ngàn kiếp.
(Hỏi) Ở đây “kiếp” có nghĩa là gì? Đó là nội kiếp (antarakalpas), hoại kiếp (saṃvartakalpas), thành kiếp (vivartakalpas) hay đại kiếp (mahākalpas)?
(Đáp) Từ Thiểu quang thiên (tức chúng thiên cõi dưới của tầng thiền thứ hai) trở lên là đại kiếp, trở xuống (tức Phạm chúng thiên, Phạm phụ thiên và Đại phạm thiên) là nửa đại kiếp. Bởi vì phải mất hai mươi trung kiếp để lập thành thế giới [trong đó Đại phạm thiên xuất hiện ngay từ đầu], hai mươi trung kiếp để thế giới tồn tại và hai mươi trung kiếp để thế giới hủy hoại [trong đó Đại phạm thiên cũng là cõi bị hoại cuối cùng]. Như vậy thọ lượng của Đại phạm thiên là sáu mươi trung kiếp ở giữa; sáu mươi trung kiếp tạo thành một kiếp rưỡi bởi vì một nửa đại kiếp (tức bốn mươi kiếp ở giữa) được xem như là một kiếp).
(Hỏi) Thọ lượng ở các thú ác như thế nào?
Tụng đáp:
[Sáu địa ngục đẳng hoạt, v.v. ở trên,
Lần lượt lấy thọ lượng của Lục dục thiên
Làm một ngày đêm
Về thọ lượng cũng như vậy.
Ở Cực nhiên là một nửa trung kiếp
Ở vô gián là một trung kiếp
Bàng sinh nhiều nhất là một trung kiếp
Quỷ là năm trăm năm
Có ngày dài bằng một tháng.
Thọ lượng ở Ách-bộ-đà
Như mè ở trong thúng,
Cứ một trăm năm lại lấy đi một hạt cho đến khi hết;
Các địa ngục còn lại gấp hai mươi lần.]
Luận: Một ngày ở sáu địa ngục Đẳng hoạt (Saṃjīva), Hắc thằng (Kālasūtra), Chúng hợp (Saṃghāta), Hào khiếu (Raurava), Đại khiếu (Mahāraurava), Viêm nhiệt (Tapana), theo thứ tự này tương ưng với thọ lượng của chúng thiên ở sáu cõi trời Dục giới là tứ đại vương, v.v..
Chúng sinh bị đọa vào địa ngục Đẳng hoạt có thọ lượng giống như chúng thiên tứ đại vương là năm trăm năm - một năm có mười hai tháng, một tháng có ba mươi ngày; tuy nhiên mỗi ngày ở đây đều dài bằng thọ lượng của chúng thiên tứ đại vương. Sự so sánh giữa địa ngục Hắc thằng với Tam thập tam thiên, giữa địa ngục Viêm nhiệt và Tha hóa tự tại thiên cũng theo cách như vậy.
Ở địa ngục Đại nhiệt (Pratāpana) thọ lượng là một nửa trung kiếp; ở Vô gián là một trung kiếp. Bàng sinh sống lâu nhất là một trung kiếp; đây là trường hợp của các Đại long vương như Nanda (Nan-đà), Upnanda (Bạt-nan-đà), Aśvatara (Sa-già-la), v.v.. Thế tôn nói: “Này các bí-sô, có tám đại long vương sống lâu đến một kiếp và trì giữ đại địa…”. (Mahāvyutpatti, 167, 14, 51, 66, 58, 44)
Một ngày của quỷ bằng một tháng nhân gian và chúng sống được năm trăm năm, với mỗi ngày trong năm đều dài bằng một tháng nhân gian.
Về thọ lượng ở các địa ngục cực lạnh, Thế tôn chỉ đưa ra tỷ dụ để so sánh: “Này các bí-sô, nếu một cái thúng (vāha, bà-ha) của nước Ma-yết-đà (Magadha) dùng để đựng mè có dung lượng tám mươi hộc (khāris, khu-lê) có đổ đầy mè trong đó và cứ một trăm năm lại lấy ra bớt một hạt thì đến khi lấy hết số mè này ra khỏi chúng mà thọ lượng của chúng sinh bị đọa vào địa ngục Arbuda (Ách-bộ-đà) vẫn chưa tận; đây là điều chính ta nói ra. Và này các bí-sô, thọ lượng ở địa ngục Nirarbuda (Ni-ách-bộ-đà) lại tăng gấp hai mươi lần thọ lượng ở địa ngục Arbuda;…”. (Saṃyutta, i. 152; Mahāvyutpatti, 215, 1-8)
(Hỏi) Tất cả các có số thọ lượng vừa được nói đến ở trên có sống hết thọ lượng này không?
Tụng đáp:
[Các xứ đều có trung yểu
Ngoại trừ bắc câu lư châu.]
Luận: thọ lượng của loài người ở châu Uttarakuru rất ổn định; họ sống đến một ngàn tuổi và đều sống hết thọ lượng của mình. Trong khi đó ở những nơi khác vẫn có trường hợp bị chết nửa chừng (antarāmṛtyu, trung yểu). Tuy nhiên vẫn có hữu tình không bị trung yểu, đó là trường hợp của Bồ-tát ở Đỗ sử đa thiên, chỉ còn trải qua một lần sinh; những người ở vào lần sinh cuối cùng, (tức họ sẽ không chết trước khi đắc được quả vị a-la-hán); những người được phật thọ ký; những người được phật cử làm sứ giả; tùy tín hành giả (Śraddhānusārin); tùy pháp hành giả (Dharmānusārin); người mẹ đang mang thai một vị Bồ-tát hoặc Luân vương, v.v.. Đó là các trường hợp không thể chết yểu được.
« Xem quyển trước « « Kinh này có tổng cộng 30 quyển » » Xem quyển tiếp theo »
Tải về dạng file RTF
// SỬA: Đặt trực tiếp vào đối tượng window để đảm bảo khả năng truy cập toàn cục
window.currentLang = "vi";
window.CODE_TWO = "T29_1558_11_viet1";
Tiếp tục nghe? 🎧
Bạn có muốn nghe tiếp từ phân đoạn đã dừng không?
✅ Nghe Tiếp
❌ Nghe Lại Từ Đầu
_______________Dịch giả: Đạo Sinh
Mở nguồn Việt
Mở nguồn Việt