A-tỳ-đạt-ma Pháp Uẩn Túc Luận · Quyển 11
阿毘達磨法蘊足論 · T1537
Hán văn
尊者大目乾連造 三藏法師玄奘奉 詔譯 多界品第二十之餘 云何欲界？謂於欲境諸貪等貪乃至貪類 貪生，總名欲界。復次欲貪及欲貪相應受想 行識，并所等起身業語業不相應行，總名欲 界。云何恚界？謂於有情欲為損害乃至現為 過患，總名恚界。復次瞋恚及瞋恚相應受想 行識，并所等起身業語業不相應行，總名恚 界。云何害界？謂以手塊刀杖等物，隨一苦具 捶打有情，諸損等損害等害，瞋恚所起能起 苦事，總名害界。復次諸害及害相應受想行 識，并所等起身業語業不相應行，總名害界。 云何無欲界？謂於欲界思惟過患，如是欲界 是不善法、是下賤者信解受持，佛及弟子、賢 貴善士共所呵厭，能為自害、能為他害、能為 俱害、能滅智慧、能礙彼類、能障涅槃，受持此 法不生通慧、不引菩提、不證涅槃。如是思 惟，發勤精進乃至勵意不息，是名無欲界。 復次為斷欲界，於無欲界思惟功德，如是無 欲界是善法、是尊勝者信解受持，佛及弟 子、賢貴善士共所欣讚，不為自害、不為他 害、不為俱害、增長智慧、不礙彼類、不障涅 槃，受持此法能生通慧、能引菩提、能證涅 槃。如是思惟，發勤精進乃至勵意不息，是 名無欲界。復次思惟欲界，如病如癰、如箭惱 害、無常苦空非我轉動、勞倦羸篤、是失壞法、 迅速不停、衰朽非恒、不可保信、是變壞法。 如是思惟，發勤精進，是名無欲界。復次為斷 欲界，思惟彼滅是滅是離、思惟彼道是道是 出。如是思惟，發勤精進乃至勵意不息，是 名無欲界。復次若思惟捨心定及道、捨心 定相應，并無想定、滅定、擇滅。如是思惟，發 勤精進乃至勵意不息，是名無欲界。復次無 欲及無欲相應受想行識，并所發起身業語 業不相應行，總名無欲界。云何無恚界？謂 於恚界思惟過患，如是恚界是不善法乃 至不證涅槃。如是思惟，發勤精進乃至勵 意不息，是名無恚界。復次為斷恚界，於無恚 界思惟功德，如是無恚界是善法乃至能 證涅槃。如是思惟，發勤精進乃至勵意不 息，是名無恚界。復次思惟恚界，如病如癰乃 至是變壞法。如是思惟，發勤精進，是名無恚 界。復次為斷恚界，思惟彼滅是滅是離、思 惟彼道是道是出。如是思惟，發勤精進乃至 勵意不息。是名無恚界。復次若思惟慈心定 及道、慈心定相應。如是思惟，發勤精進乃 至勵意不息。是名無恚界。復次無恚及無恚 相應受想行識，并所等起身業語業不相應 行，總名無恚界。云何無害界？謂於害界思惟 過患，如是害界是不善法乃至不證涅槃。 如是思惟，發勤精進乃至勵意不息，是名無 害界。復次為斷害界，於無害界思惟功德，如 是不害界是善法乃至能證涅槃。如是思惟， 發勤精進乃至勵意不息，是名無害界。復次 思惟害界，如病如癰乃至是變壞法。如是思 惟，發勤精進，是名無害界。復次為斷害界，思 惟彼滅是滅是離、思惟彼道是道是出。如是 思惟，發勤精進乃至勵意不息，是名無害界。 復次若思惟悲心定及道、悲心定相應。如是 思惟，發勤精進乃至勵意不息，是名無害界。 復次無害及無害相應受想行識，并所等起 身業語業不相應行，總名無害界。 云何樂界？謂順樂觸所起身樂心樂，平等受 受所攝，是名樂界。復次脩第三靜慮順樂受 觸所起心樂，平等受受所攝，是名樂界。云何 苦界？謂順苦觸所起身苦，不平等受受所攝， 是名苦界。云何喜界？謂順喜觸所起心喜，平 等受受所攝，是名喜界。復次脩初二靜慮，順 喜觸所起心喜，平等受受所攝，是名喜界。云 何憂界？謂順憂觸所起心憂，不平等受受所 攝，是名憂界。云何捨界？謂順捨觸所起身捨 心捨，非平等非不平等受受所攝，是名捨界。 復次脩未至定靜慮中間第四靜慮及無色 定，順不苦不樂觸所起心捨，非平等非不平 等受受所攝，是名捨界。云何無明界？謂三界 無知，是名無明界。 云何受界？謂六受身，即眼觸所生受乃至意 觸所生受。是名受界。云何想界？謂六想身，即 眼觸所生想乃至意觸所生想，是名想界。云 何行界？謂六思身，即眼觸所生思乃至意觸 所生思，是名行界。云何識界？謂六識身，即眼 識乃至意識，是名識界。 云何欲界，謂有諸法欲貪隨增，是名欲界。 復次欲界繫十八界、十二處、五蘊，是名欲界。 復次下從無間地獄，上至他化自在天，於中 所有色受想行識，是名欲界。云何色界？謂有 諸法色貪隨增，是名色界。復次色界繫十 四界、十處、五蘊，是名色界。復次下從梵眾天， 上至色究竟天，於中所有色受想行識，是名 色界。云何無色界？謂有諸法無色貪隨增，是 名無色界。復次無色界繫三界、二處、四蘊，是 名無色界。復次如欲色界，處定建立不相雜 亂，非無色界有如是事。然依定生勝劣差別， 建立上下。下從空無邊處，上至非想非非想 處，於中所有受想行識，是名無色界。 云何色 界？謂欲、色界，總名色界。云何無色界？謂四 無色，是名無色界。云何滅界？謂擇滅、非擇滅， 是名滅界。復次諸有色法，總名色界。除擇滅、 非擇滅，餘無色法，是名無色界。擇滅、非擇滅， 是名滅界。 云何過去界？謂過去五蘊，是名過 去界。云何未來界？謂未來五蘊，是名未來界。 云何現在界？謂現在五蘊，是名現在界。 云何 劣界。謂不善有覆無記法，是名劣界。云何中 界？謂有漏善及無覆無記法，是名中界。云 何妙界？謂無漏善法，是名妙界。 云何善界？ 謂善身語業、心心所法、不相應行及擇滅， 是名善界。云何不善界？謂不善身語業、心心 所法、不相應行，是名不善界。云何無記界？謂 無記色、心心所法、不相應行，及虛空、非擇滅， 是名無記界。 云何學界？謂學五蘊，是名學界。 云何無學界？謂無學五蘊，是名無學界。云何 非學非無學界？謂有漏五蘊，及虛空、擇滅、非 擇滅，是名非學非無學界。 云何有漏界，謂有漏五蘊，是名有漏界。云何 無漏界？謂無漏五蘊，及虛空、擇滅、非擇滅，是 名無漏界。 云何有為界？謂五蘊，是名有為界。 云何無為界？謂虛空及二滅，是名無為界。嗢 拕南曰： 界有六十二，十八界為初， 三六一四種，六三兩種二。 21 緣起品 緣起品第二十一之一 一時薄伽梵在室羅筏，住逝多林給孤獨園。 爾時世尊告苾芻眾：「吾當為汝宣說緣起、緣 已生法，汝應諦聽，極善作意。云何緣起？謂 依此有彼有、此生故彼生，謂無明緣行、行緣 識、識緣名色、名色緣六處、六處緣觸、觸緣受、 受緣愛、愛緣取、取緣有、有緣生、生緣老死， 發生愁歎苦憂擾惱，如是便集純大苦蘊。苾 芻當知，生緣老死，若佛出世若不出世，如是 緣起法住法界，一切如來自然通達，等覺宣 說施設建立，分別開示令其顯了，謂生緣 老死，如是乃至無明緣行應知亦爾。此中所 有法性、法定、法理、法趣，是真、是實、是諦、是如， 非妄非虛、非倒非異，是名緣起。云何名為緣 已生法？謂無明、行、識、名色、六處、觸、受、愛、取、有、 生、老死，如是名為緣已生法。苾芻當知，老死 是無常、是有為、是所造作、是緣已生，盡法、沒 法、離法、滅法。生、有、取、愛、受、觸、六處、名色、識、行、 無明亦爾。苾芻當知，我諸多聞賢聖弟子，於 此緣起、緣已生法，能以正慧如實善見、善知、 善了、善思惟、善通達，不依前際而起愚惑，謂 我於過去世為曾有非有？何等我曾有？云何 我曾有？不依後際而起愚惑，謂我於未來世 為當有非有？何等我當有？云何我當有。亦不 依內而起愚惑，謂何等是我？此我云何？我誰 所有？我當有誰？今此有情從何而來？於此 處沒當往何所？彼如是知如是見故，所有世 間各別見趣，謂我論相應、有情論相應、命者 論相應、吉凶論相應，瑩飾防護、執為己有，有 苦有礙、有災有熱。彼於爾時得斷遍知，如斷 樹根及多羅頂，無復勢力後永不生。所以者 何？謂我多聞賢聖弟子，於此緣起、緣已生法 能以正慧如實善見、善知、善了、善思惟、善通 達故。」時諸苾芻。歡喜敬受。 此中緣起、緣已生法，其體雖一而義有異，謂 或有緣起非緣已生法、或有緣已生法非緣 起、或有緣起亦緣已生法、或有非緣起亦非 緣已生法。或有緣起非緣已生法者，無也。或 有緣已生法非緣起者，謂無明、行、識、名色、六 處、觸、受、愛、取、有、生、老死。或有緣起亦緣已生 法者，謂生定能生於老死，如是生支定能為 緣、是緣起性及緣已生法性。如是有、取、愛、受、 觸、六處、名色、識、行、無明，應知亦爾。非緣起非 緣已生法者，謂除前相。又生緣老死者，謂此 生支雖異生異滅，而緣起理恒時決定。若 過去生非老死緣者，應未來生亦非老死緣。 若未來生非老死緣者，應過去生亦非老死 緣。若過去生非老死緣者，應現在生亦非老 死緣。若現在生非老死緣者，應過去生亦非 老死緣。若未來生非老死緣者，應現在生亦 非老死緣。若現在生非老死緣者，應未來生 亦非老死緣。若佛出世時生非老死緣者，應 佛不出世時生亦非老死緣。若佛不出世時 生非老緣者，應佛出世時生亦非老緣。若緣 起理有顛倒者，應成二分，不決定故。應可破 壞，理雜亂故。若爾，不應施設緣起，佛不應說 生緣老死。然佛所說生緣老死，理趣決定，去 來今世、有佛無佛曾無改轉，法性恒然，不 隱不沒、不傾不動，其理湛然。前聖後聖同所 遊履，是真是實、是諦是如，非妄非虛、非倒 非異。是故佛說生緣老死，如是有、取、愛、受、觸、 六處、名色、識、行、無明緣行亦爾。 復次無明緣行者，云何無明？謂於前際無知、 後際無知、前後際無知，於內無知、外無知、 內外無知，於業無知、異熟無知、業異熟無知， 於善作業無知、惡作業無知、善惡作業無知， 於因無知、因所生法無知，於佛法僧無知、於 苦集滅道無知、於善不善法無知、於有罪無 罪法無知、於應脩不應脩法無知、於下劣勝 妙法無知、於黑白法無知、於有敵對法無知、 於緣生無知、於六觸處如實無知。如是無知 無見、非現觀、黑闇愚癡、無明盲冥、罩網纏 裹、頑騃渾濁、障蓋發盲、發無明、發無智、 發劣慧、障礙善品令不涅槃、無明漏、無明瀑 流、無明軛、無明毒根、無明毒莖、無明毒枝、 無明毒葉、無明毒花、無明毒果，癡等癡極癡 欣等欣極欣、癡類癡生，總名無明。云何 無明緣行？謂世尊說：苾芻當知，無明為因、無 明為緣故，貪瞋癡起。此貪瞋癡性，是名無明 緣行。復次如世尊說：苾芻當知，無明為前行、 無明為幖幟故，起無量種惡不善法，謂無慚 無愧等。由無慚無愧故起諸邪見，由邪見故 起邪思惟，由邪思惟故起邪語，由邪語故起 邪業，由邪業故起邪命，由邪命故起邪勤，由 邪勤故起邪念，由邪念故起邪定。此邪見、邪 思惟、邪語、邪業、邪命、邪勤、邪念、邪定，是名無 明緣行。復次如世尊說：苾芻當知，起無量種 惡不善法，一切皆以無明為根、無明為集、是 無明類、從無明生。墮無明趣者，不如實知善 不善法、有罪無罪法、應脩不應脩法、下劣勝 妙法、黑白法、有敵對法、緣生諸法。不如實知 此諸法故，便起邪見邪思惟乃至邪念邪定， 是名無明緣行。復次《瓮喻經》中佛作是說：無 明為緣，造福、非福及不動行。云何福行？謂有 漏善身業語業、心心所法、不相應行。如是諸 行，長夜能招可愛可樂可欣可意諸異熟果， 此果名福亦名福果。以是福業異熟果故，是 名福行。云何非福行？謂諸不善身業語業、心 心所法、不相應行。如是諸行，長夜能招不可 愛不可樂不可欣不可意諸異熟果，此果名 非福，亦名非福果。是非福業異熟果故，是名 非福行。云何不動行？謂四無色定。諸有漏善， 是名不動行。云何無明為緣造非福行？謂有 一類，由貪瞋癡纏縛心故，造身語意三種惡 行。此三惡行名非福行。由此因緣，身壞命 終墮於地獄，於彼復造非福行等，是名無明 為緣造非福行。如說地獄，傍生、鬼界應知亦 爾。云何無明為緣造福行？謂有一類，於人趣 樂繫心悕求，彼作是念：「願我當生人趣同分， 與諸人眾同受快樂。」因此悕求，造能感人趣 身語意妙行。此三妙行名為福行。由此因緣， 身壞命終生於人趣，與諸人眾同受快樂，於 彼復造諸福行等，是名無明為緣造福行。有 不繫心悕求人樂，但由無明蔽動心故，造 身語意三種妙行。此三妙行名為福行。由 此因緣，身壞命終生於人趣，於彼復造諸 福行等，是名無明為緣造福行。如說人趣， 四大王眾天、三十三天、夜摩天、覩史多 天、樂變化天、他化自在天應知亦爾。復有 一類，於梵眾天繫心悕求，彼作是念：「願我當 生梵眾天眾同分中。」因此悕求勤修加行，離 欲惡不善法，有尋有伺，離生喜樂，初靜慮具 足住。於此定中，諸身律儀、語律儀、命清淨， 名為福行。由此因緣，身壞命終生梵眾天眾 同分中，於彼復造諸福行等，是名無明為緣 造福行。有不繫心悕求生彼，但由無明蔽動 心故，勤修加行，離欲惡不善法，有尋有伺，離 生喜樂，初靜慮具足住。於此定中，諸身律儀、 語律儀、命清淨名為福行。由此因緣，身壞命 終生梵眾天眾同分中，於彼復造諸福行等， 是名無明為緣造福行。如說梵眾天，梵輔天、 大梵天、少光天、無量光天、極光淨天、少淨 天、無量淨天、遍淨天、無雲天、福生天、廣果 天，隨其所應廣說亦爾。復有一類，於無想 天繫心悕求，彼作是念：「願我當生無想天 眾同分中。」因此悕求勤修加行，思惟諸想是 麁苦障，思惟無想是靜妙離。由此思惟，能滅 諸想安住無想。彼諸想滅住無想時，名無想 定。入此定時，諸身律儀、語律儀、命清淨，名 為福行。由此因緣，身壞命終生無想天眾同 分中，於彼亦能造少福行，是名無明為緣造 福行。有不繫心悕求生彼，但由無明蔽動心 故，勤修加行，思惟諸想是麁苦障，思惟無想 是靜妙離。由此思惟，能滅諸想安住無想。彼 諸想滅住無想時，名無想定。入此定時，諸身 律儀、語律儀、命清淨，名為福行。由此因緣， 身壞命終生無想天眾同分中，於彼亦能造 少福行，是名無明為緣造福行。云何無明為 緣造不動行？謂有一類，於空無邊處天繫心 悕求，彼作是念：「願我當生空無邊處天眾同 分中。」因此悕求勤修加行，超諸色想滅有對 想，不思惟種種想入無邊空，空無邊處具足 住。於此定中，諸思等思現前等思已思當思、 思性思類、造心意業，名不動行。由此因緣，身 壞命終生空無邊處天眾同分中，於彼復能 造不動行，是名無明為緣造不動行。有不繫 心悕求生彼，但由無明蔽動心故勤修加行， 超諸色想滅有對想，不思惟種種想入無邊 空，空無邊處具足住。於此定中，諸思等思現 前等思已思當思、思性思類、造心意業，名 不動行。由此因緣，身壞命終生空無邊處天 眾同分中，於彼復能造不動行，是名無明為 緣造不動行。如說空無邊處，識無邊處、無 所有處、非想非非想處應知亦爾。如是諸 行，無明為緣、無明為依、無明為建立故，起 等起、生等生、聚集出現，故名無明緣行。 云 何行緣識？謂有一類，貪瞋癡俱生思為緣故， 起貪瞋癡俱生諸識，是名行緣識。復有一類， 無貪無瞋無癡俱生思為緣故，起無貪無瞋 無癡俱生諸識，是名行緣識。復次眼及色為 緣生眼識，此中眼是內有為行，色為外緣生 眼識，是名行緣識。乃至意及法為緣生意識， 此中意是內有為行，法為外緣生意識，是名 行緣識。復次《瓮喻經》中佛作是說：造福非福 不動行已，有隨福非福不動識。云何造非福 行已有隨非福識？謂有一類，由貪瞋癡纏縛 心故，造身語意三種惡行。此三惡行名非福 行。由此因緣，身壞命終墮於地獄，於彼起 識，是名造非福行已有隨非福識。如說地獄， 傍生、鬼界應知亦爾。云何造福行已有隨福 識？謂有一類，於人趣樂繫心悕求，彼作是念： 「願我當生人趣同分，與諸人眾同受快樂。」因 此悕求，造能感人趣身語意妙行。此三妙行 名為福行。由此因緣，身壞命終生於人趣，於 彼起識，是名造福行已有隨福識。有不繫心 悕求人樂，但由無明蔽動心故，造身語意三 種妙行。此三妙行名為福行。由此因緣，身 壞命終生於人趣，於彼起識，是名造福行已 有隨福識。如說人趣，四大王眾天乃至他化 自在天應知亦爾。復有一類，於梵眾天繫心 悕求，彼作是念：「願我當生梵眾天眾同分中。」 因此悕求勤修加行，離欲惡不善法，有尋有 伺，離生喜樂，初靜慮具足住。於此定中，諸 身律儀、語律儀、命清淨，名為福行。由此因緣， 身壞命終生梵眾天眾同分中，於彼起識，是 名造福行已有隨福識。有不繫心悕求生彼， 但由無明蔽動心故勤修加行，離欲惡不善 法乃至命清淨，名為福行。由此因緣，身壞 命終生梵眾天眾同分中，於彼起識，是名造 福行已有隨福識。如說梵眾天，梵輔天乃至 無想天應知亦爾。云何造不動行已有隨不 動識？謂有一類，於空無邊處天繫心悕求，彼 作是念：「願我當生空無邊處天眾同分中。」因 此欣求勤修加行，超諸色想滅有對想，不思 惟種種想入無邊空，空無邊處具足住。於此 定中，諸思等思現前等思已思當思、思性思 類、造心意業，名不動行。由此因緣，身壞命 終生空無邊處天眾同分中，於彼起識，是名 造不動行已有隨不動識。有不繫心悕求生 彼，但由無明蔽動心故勤修加行，超諸色想 乃至造心意業，名不動行。由此因緣，身壞命 終生空無邊處天眾同分中，於彼起識，是名 造不動行已有隨不動識。如說空無邊處天， 乃至非想非非想天應知亦爾。如是諸識，行 為緣、行為依、行為建立故，起等起、生等生、聚 集出現，故名行緣識。 云何識緣名色？謂有一 類，貪瞋癡俱生識為緣故，起貪瞋癡俱生身 業語業，名為色；即彼所生受想行識，名為名， 是名識緣名色。復有一類，無貪無瞋無癡俱 生識為緣故，起無貪無瞋無癡俱生身業語 業，名為色；即彼所生受想行識，名為名，是名 識緣名色。復次《教誨那地迦經》中佛作是說： 若那地迦所愛親友變壞離散，便生愁歎苦 憂擾惱。此愁俱生識為緣故，起愁俱生身業 語業，名為色；即彼所生受想行識，名為名， 是名識緣名色。復次《教誨頗勒窶那經》中佛 作是說：頗勒窶那！識為食故，後有生起。此識 云何，謂健達縛最後心。心意識增長堅住， 未斷未遍知、未滅未變吐，此識無間於母胎 中與羯剌藍自體和合。此羯剌藍自體和合， 名為色；即彼所生受想行識，名為名，是名識 緣名色。復次《教誨莎底經》中佛作是說：三事 和合，入母胎藏。云何為三，謂父母和合俱起 染心，其母是時調適，及健達縛正現在前，如 是三事和合，入母胎藏。此中健達縛最後心 意識增長堅住，未斷未遍知、未滅未變吐。此 識無間入母胎藏，此所託胎，名為色；即彼所 生受想行識，名為名，是名識緣名色。復次《大 因緣經》中尊者慶喜問佛：「名色為有緣不？」佛 言：「有緣，此緣謂識。」佛告慶喜：「識若不入母胎 藏者，名色得成羯剌藍不？」阿難陀曰：「不也。世 尊！」「識若不入母胎藏者，名色得生此界中不？」 「不也。世尊！」「識若初時已斷壞者，後時名色得 增長不？」「不也。世尊！」「識若全無，為可施設有名 色不？」「不也。世尊！」「是故慶喜！一切名色，皆識為 緣，是名識緣名色。」如是名色，識為緣、識為 依、識為建立故，起等起、生等生、聚集出現， 故名識緣名色。 云何名色緣識？謂眼色為緣生眼識。此中眼 及色，名為色；即彼所生受想行識，名為名。於 中作意等能助生眼識，是名名色緣識。乃至 意法為緣生意識，此中諸意識所了色，名為 色；即彼所生受想行識，名為名。於中作意等 能助生意識，是名名色緣識。復次《教誨頗勒 窶那經》中佛作是說：頗勒窶那！識為食故，後 有生起。此識云何？謂健達縛。廣說乃至與羯 剌藍自體和合。此羯剌藍自體和合，名為色； 即彼所生受想行識，名為名。爾時非理作意 俱生名色為緣起俱生識，是名名色緣識。復 次《教誨莎底經》中佛作是說：三事和合入母 胎藏，廣說乃至此識無間入母胎藏。此所託 胎，名為色；即彼所生受想行識，名為名。爾時 非理作意俱生名色為緣起俱生識，是名名 色緣識。復有一類，由貪瞋癡纏縛心故，造身 語意三種惡行。此中身語惡行，名為色；意惡 行，名為名。由此惡行名色為緣，身壞命終 墮於地獄，於彼起識，是名名色緣識。如說地 獄，傍生、鬼界應知亦爾。復有一類，於人趣 樂繫心悕求，因此悕求造能感人趣身語 意妙行。此中身語妙行，名為色；意妙行，名為 名。由此妙行名色為緣，身壞命終生於人 趣，於彼起識，是名名色緣識。有不繫心希求 人樂，但由無明蔽動心故，造身語意三種妙 行。此中身語妙行，名為色；意妙行，名為名。 由此妙行名色為緣，身壞命終生於人趣，於 彼起識，是名名色緣識。如說人趣，四大王眾 天乃至他化自在天應知亦爾。復有一類， 於梵眾天繫心希求，因此希求勤修加行，離 欲惡不善法乃至初靜慮具足住。於此定中， 諸身律儀、語律儀、命清淨，名為色；即彼所生 受想行識，名為名。由此為緣，身壞命終生梵 眾天眾同分中，於彼起識，是名名色緣識。如 說梵眾天，梵輔天乃至非想非非想處，隨其 所應當知亦爾。復次《大因緣經》中尊者慶喜 問佛：「諸識為有緣不？」佛言：「有緣，此謂名色。」佛 告慶喜：「若無名色，諸識轉不？」阿難陀曰：「不也。 世尊！」「若無名色為所依止，後世所受生老死 識為得生不？」「不也。世尊！」「若諸名色都無所 有，為可施設有諸識不？」「不也。世尊！」「是故慶喜！ 諸識皆以名色為緣，是名名色緣識。」如是諸 識，名色為緣、名色為依、名色為建立故，起 等起、生等生、聚集出現，故名名色緣識。 云何名色緣六處？謂有一類，為寒所逼希求 於暖，得好暖故，便起身中暖俱大種。此中若 暖若暖俱大種，名為色；即彼所生受想行識， 名為名。由此名色，眼耳鼻舌身及意根皆得 增長，是名名色緣六處。為熱所逼希求於冷， 應知亦爾。復有一類，為飢所逼希求於食，得 好食故，便起身中食俱大種。此中若食若食 俱大種，名為色；即彼所生受想行識，名為名。 由此名色六根增長，是名名色緣六處。復有 一類，為渴所逼希求於飲，得好飲故，便起 身中飲俱大種。此中若飲若飲俱大種，名為 色；即彼所生受想行識，名為名。由此名色 六根增長，是名名色緣六處。復有一類，勞倦 所逼希求止息、按摩睡眠，由遂意故，便起身 中彼俱大種。此中若按摩等、若彼俱大種，名 為色；即彼所生受想行識，名為名。由此名色 六根增上，是名名色緣六處。復有一類，於盛 熱時熱渴所逼，入清涼池恣意飲浴，便起身 中彼俱大種。此中若清冷水、若彼俱大種，名 為色；即彼所生受想行識，名為名。由此名色 六根增長，是名名色緣六處。復次《教誨頗勒 窶那經》中佛作是說：頗勒窶那！識為食故，後 有生起。此識云何？謂健達縛。廣說乃至與羯 剌藍自體和合。此羯剌藍自體和合，名為色； 即彼所生受想行識，名為名。爾時非理作意 俱生名色為緣，母胎藏中六根生起，是名名 色緣六處。復次《教誨莎底經》中佛作是說：三 事和合入母胎藏，廣說乃至此識無間入 母胎藏。此所託胎，名為色；即彼所生受想行 識，名為名。爾時非理作意俱生名色為緣，母 胎藏中六根生起，是名名色緣六處。復有 一類，由貪瞋癡纏縛心故，造身語意三種惡 行。此中身語惡行，名為色；意惡行，名為名。 由此惡行名色為緣，身壞命終墮於地獄六 根生起，是名名色緣六處。如說地獄，傍生、 鬼界應知亦爾。復有一類，於人趣樂繫心 希求，因此希求造能感人趣身語意妙行。此 中身語妙行，名為色；意妙行，名為名。由此 妙行名色為緣，身壞命終生於人趣六根生 起，是名名色緣六處。如說人趣，四大王眾 天乃至他化自在天應知亦爾。復有一類， 於梵眾天繫心希求，因此希求勤修加行，離 欲惡不善法乃至初靜慮具足住。於此定中， 諸身律儀、語律儀、命清淨，名為色；即彼所生 受想行識，名為名。由此為緣，身壞命終生梵 眾天眾同分中六根生起，是名名色緣六處。 如說梵眾天，梵輔天乃至非想非非想處天， 隨其所應當知亦爾。是名名色緣六處。如是 六處，名色為緣、名色為依、名色為建立故， 起等起、生等生、聚集出現，故名名色緣六 處。
Việt dịch
QUYỂN 11 Phẩm 20: NHIỀU CẢNH GIỚI, Phần 2 1. Thế nào là lĩnh vực tham dục? Đáp: Nghĩa là đối với cảnh dục có các tham đều tham..., cho đến các chủng loại của tham và thứ sinh ra tham. Gọi chung là lĩnh vực tham dục. Lại còn tham dục cùng tham dục tương ưng với thọ-tưởng-hành- thức mà cùng khởi lên các nghiệp về miệng và thân, dù không tương ưng với hành mà cũng gọi chung là lĩnh vực tham dục. 2. Thế nào là lĩnh vực giận dữ? Đáp: Nghĩa là đối với các loại hữu tình luôn muốn gây tổn hại, cho đến gây tai họa trong hiện tại. Gọi chung là lĩnh vực giận dữ. Lại còn giận dữ cùng giận dữ tương ưng với thọ-tưởng-hành-thức mà cùng khởi lên các nghiệp về miệng và thân, dù không tương ưng với hành mà cũng gọi chung là lĩnh vực giận dữ. 3. Thế nào là lĩnh vực giết hại? Đáp: Nghĩa là dùng tay, hòn ném, dao gậy v.v..., mà đi theo đồ vật đó để đánh đập, ném chặt loài hữu tình. Có các thứ tổn hại đều làm tất cả, rồi thêm giận dữ khởi lên gây tạo bao nhiêu khổ não. Gọi chung là lĩnh vực giết hại. Lại còn các thứ hại cùng hại tương ưng với thọ-tưởng-hành-thức mà cùng khởi lên các nghiệp về miệng và thân, dù không đi đôi mà cũng gọi chung là lĩnh vực giết hại. 4. Thế nào là lĩnh vực không tham dục? Đáp: Nghĩa là đối với cảnh dục thì luôn suy nghĩ về các tai hại của nó. Sự tham dục như thế là pháp bất thiện, chỉ có kẻ thấp hèn mới tin tưởng làm theo, còn Phật và hàng đệ tử, các bậc thiện sĩ hiền quý đều ===== PAGE 190 ===== 520 BỘ TỲ ĐÀM 1 chán ngán chê trách, vì nó làm hại mình, hại người khác, hại cả mình và người khác. Nó tiêu diệt trí tuệ hoặc ngăn ngại loại đó (loại thuộc về trí tuệ), nó làm chướng ngại Niết-bàn. Ai làm theo nó (tham dục) thì không phát sinh trí tuệ sáng suốt, không tiến đến Bồ-đề, không chứng được Niết-bàn. Suy nghĩ như thế liền phát sinh ân cần siêng năng mạnh mẽ..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không tham dục. Lại còn để đoạn dứt các tham dục này nên đối với sự không tham dục, luôn suy nghĩ đến các công đức. Sự tham dục như thế là pháp thiện chỉ có các bậc đáng tôn quý nhất mới tin hiểu làm theo. Phật và các đệ tử, những bậc thiện sĩ hiền quý đều vui mừng khen ngợi, vì nó không làm hại mình và người hoặc cả mình và người. Nó làm thêm lớn trí tuệ và không ngăn trở các loại trí tuệ, không chướng ngại Niết-bàn. Ai thọ trì thực hành pháp này thì có khả năng sinh ra trí tuệ sáng suốt giỏi tiến đến Bồ-đề và chứng quả Niết-bàn. Suy nghĩ như thế liền phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng cố gắng mãi không ngừng. Đó là lĩnh vực (giới) không tham dục. Lại còn suy nghĩ sự tham dục như các thứ bệnh ung nhọt ghẻ lở, như sự khổ hại của tên độc. Nó là vô thường-khổ-khhông-vô ngã, luôn thay đổi chuyển động, mệt mỏi, rã rời, yếu kém. Nó là pháp mất mát hư nát, nhanh chóng không ngừng, luôn suy kém mục nát không thường còn, không thể bảo đảm, không thể tin cậy. Nó là pháp dời đổi hư nát. Suy nghĩ như thế rồi liền phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng. Đó là lĩnh vực không tham dục. Lại còn, vì muốn đoạn dứt lĩnh vực tham dục nên suy nghĩ để dập tắt tham dục thì chính là diệt, là lìa và suy nghĩ về đạo ấy, là đạo lý là xuất ly. Suy nghĩ như thế rồi liền phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng cố gắng mãi không ngừng. Đó là lĩnh vực không tham dục. Lại còn nếu suy nghĩ về cái định tâm xả và đạo; thì tâm xả cùng tương ưng với định vô tưởng, định diệt tận và trạch diệt. Suy nghĩ như thế rồi liền phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không tham dục. Lại còn, không tham dục và không tham dục tương ưng với thọ- tưởng-hành-thức mà cùng khởi lên các nghiệp về miệng và thân, dù không đi đôi mà cũng gọi chung là lĩnh vực không tham dục. 5. Thế nào là lĩnh vực không giận dữ? Đáp: Nghĩa là đối với lĩnh vực giận dữ mà suy nghĩ về các tai hại của nó, sự giận dữ như thế là pháp bất thiện..., cho đến không chứng ===== PAGE 191 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 521 được Niết-bàn. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không giận dữ. Lại còn vì muốn đoạn dứt lĩnh vực giận dữ nên đối với lĩnh vực không giận dữ mà luôn suy nghĩ về các công đức, sự không giận dữ như thế chính là pháp thiện..., cho đến có khả năng chứng được Niết-bàn. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không giận dữ. Lại nữa, suy nghĩ về lĩnh vực giận dữ thì thấy nó như các thứ ung nhọt ghẻ lở..., cho đến nó là pháp biến dời hư nát. Suy nghĩ rồi liền phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không giận dữ. Lại thêm, vì muốn đoạn dứt lĩnh vực giận dữ này mà suy nghĩ về sự dập tắt, đó chính là diệt, là lìa bỏ. Suy nghĩ đạo ấy là đạo xuất ly. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không giận dữ. Vả lại, nếu suy nghĩ về định tâm từ và đạo cùng định tâm từ tương ưng. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng... cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không giận dữ. Lại còn, lĩnh vực không giận dữ và không giận dữ tương ưng với thọ-tưởng-hành-thức mà cùng khởi lên các nghiệp về miệng và thân, dù không đi đôi mà cũng gọi chung là lĩnh vực không giận dữ. 6. Thế nào là lĩnh vực không hại? Đáp: Nghĩa là đối với lĩnh vực hại mà suy nghĩ về các tai hại của nó, lĩnh vực hại như thế là pháp bất thiện..., cho đến không chứng được Niết-bàn. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không hại. Lại còn, vì muốn đoạn dứt lĩnh vực hại, nên đối với lĩnh vực không hại mà suy nghĩ về các công đức; (giới) lĩnh vực không hại như thế chính là pháp thiện..., cho đến chứng được Niết-bàn. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không hại. Lại còn suy nghĩ về lĩnh vực hại thì thấy nó như các thứ bệnh, các thứ ung nhọt ghẻ lở..., cho đến chính là pháp biến dời hư nát. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng. Đó gọi là lĩnh vực ===== PAGE 192 ===== 522 BỘ TỲ ĐÀM 1 không hại. Lại nữa, vì muốn đoạn dứt lĩnh vực hại này, nên suy nghĩ về sự dập tắt ấy là diệt, là lìa bỏ, và suy nghĩ đạo ấy là đạo xuất ly. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không hại. Lại thêm, nếu suy nghĩ về định tâm bi và đạo cùng định tâm bi tương ưng nhau. Suy nghĩ như thế rồi phát sinh mạnh mẽ sự ân cần siêng năng..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Đó gọi là lĩnh vực không hại. Lại còn không hại và không hại tương ưng với thọ-tưởng-hành- thức mà cùng khởi lên các nghiệp về miệng và thân, dù không đi đôi mà cũng gọi chung là lĩnh vực không hại. 1. Thế nào là lĩnh vực vui? Đáp: Nghĩa là gặp việc thuận vui, nên khiến thân vui tâm vui, có thọ nhận như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực vui. Lại còn khi tu đệ tam tĩnh lự thì gặp niềm hoan lạc khiến tâm vui và thọ nhận như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực vui. 2. Thế nào là lĩnh vực khổ? Đáp: Nghĩa là gặp việc thuận khổ, nên khiến thân khổ, có thọ không như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực khổ. 3. Thế nào là lĩnh vực mừng (hỷ)? Đáp: Nghĩa là gặp việc thuận mừng, khiến tâm mừng, có thọ nhận như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực mừng. Thế nào là lĩnh vực lo? Đáp: Nghĩa là khi gặp thuận lo, nên khiến tâm lo sầu, có thọ nhận không như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực lo. Thế nào là lĩnh vực xả (buông xả)? Đáp: Nghĩa là khi gặp thuận buông xả, thì khiến thân và tâm buông xả, có thọ nhận không phải như nhau, cũng không phải không như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực xả. Lại còn, khi tu chưa đạt đến định, ở khoảng giữa của đệ tứ tĩnh lự và định vô sắc, gặp thuận không khổ không vui, khiến tâm buông xả, có thọ không phải như nhau cũng không phải không như nhau, thọ nhận thâu nhiếp tất cả. Đó gọi là lĩnh vực xả. Thế nào là lĩnh vực vô minh? Đáp: Nghĩa là ba cõi đều ngu si không hiểu biết. Đó gọi là lĩnh vực vô minh. ===== PAGE 193 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 523 Thế nào là lĩnh vực thọ? Đáp: Nghĩa là sáu thọ (cảm xúc) của thân. Tức là khi mắt tiếp xúc (với sắc) sinh ra thọ..., cho đến khi ý tiếp xúc (với pháp) thì sinh ra thọ. Đó gọi là lĩnh vực thọ nhận. Thế nào là lĩnh vực tưởng? Đáp: Nghĩa là sáu tưởng của thân. Tức là khi mắt tiếp xúc thì sinh ra tưởng, cho đến khi ý tiếp xúc thì sinh ra tưởngï. Đó gọi là lĩnh vực cảm tưởng. Thế nào là lĩnh vực hành? Đáp: Nghĩa là sáu tư của thân. Tức là khi mắt tiếp xúc thì sinh ra tư, cho đến khi ý tiếp xúc thì sinh ra tư. Đó gọi là lĩnh vực hành. Thế nào là lĩnh vực thức? Đáp: Nghĩa là sáu thức của thân. Tức là nhãn thức... cho đến ý thức, thì gọi là lĩnh vực thức. Thế nào là cõi Dục? Đáp: Nghĩa là có các pháp rồi tham dục theo đó mà tăng lên. Đó gọi là cõi Dục. Lại còn sự ràng buộc của cõi Dục, có mười tám giới, mười hai xứ và năm uẩn. Đó gọi là cõi Dục. Lại nữa, dưới từ địa ngục, trên đến cõi trời Tha-hóa-tự-tại, trong các cõi đó đều có sắc thọ-tưởng- hành-thức. Đó gọi là cõi Dục. Thế nào là cõi Sắc? Đáp: Nghĩa là có các pháp rồi theo đó mà tham sắc tăng lên. Đó gọi là cõi Sắc. Lại còn sự ràng buộc của cõi Sắc, có mười bốn giới, mười hai xứ và năm uẩn. Đó là cõi Sắc. Lại nữa, dưới từ cõi trời Phạm chúng, trên đến cõi trời Sắc cứu cánh, trong các cõi đó đều có sắc thọ-tưởng- hành-thức. Đó là cõi Sắc. Thế nào là cõi Vô sắc? Đáp: Nghĩa là có các pháp, rồi tham vô sắc tùy theo đó mà tăng lên. Đó gọi là cõi Vô sắc. Lại còn sự ràng buộc ở cõi Vô sắc, có ba giới (cõi), hai xứ và bốn uẩn. Đó là cõi Vô sắc. Lại còn như ở cõi Dục và cõi Sắc, khi các định được thành lập thì không loạn động lẫn lộn nhau, còn ở cõi Vô sắc thì không có việc như thế. Song phải nương vào định mà sinh, vì hơn kém khác nhau nên lập ra có trên dưới. Dưới từ Không vô biên xứ, trên lên tới Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Trong các cõi đó đều có thọ-tưởng-hành-thức, nên gọi là cõi Vô sắc. Thế nào là cõi Sắc? Đáp: Nghĩa là cõi Dục và cõi Sắc, gọi chung là cõi Sắc. ===== PAGE 194 ===== 524 BỘ TỲ ĐÀM 1 Thế nào là cõi Vô sắc? Đáp: Nghĩa là bốn cõi Vô sắc. Đó gọi là cõi Vô sắc. Thế nào là diệt giới? Đáp: Nghĩa là trạch diệt, phi trạch diệt, thì gọi là diệt giới. Lại còn các pháp có sắc, gọi chung là Sắc giới. Trừ trạch diệt và phi trạch diệt ra, còn lại các pháp vô sắc thì gọi là Vô sắc giới. Trạch diệt và phi trạch diệt thì gọi là diệt giới. Thế nào là lĩnh vực quá khứ? Đáp: Nghĩa là năm uẩn ở thời quá khứ, gọi là lĩnh vực quá khứ. Thế nào là lĩnh vực vị lai? Đáp: Là thời vị lai của thân năm uẩn, thì gọi là lĩnh vực vị lai. Thế nào là lĩnh vực hiện tại? Đáp: Nghĩa là thời hiện tại của thân năm uẩn, thì gọi là lĩnh vực hiện tại. Thế nào là lĩnh vực thua kém? Đáp: Nghĩa là pháp bất thiện có che lấp và vô ký. Thế nào là lĩnh vực trung bình? Đáp: Nghĩa là pháp thiện hữu lậu, và không bị che lấp vô ký. Thế nào là lĩnh vực tuyệt diệu? Đáp: Nghĩa là pháp thiện vô lậu, đó gọi là lĩnh vực tuyệt diệu. Thế nào là lĩnh vực thiện? Đáp: Nghĩa là nghiệp thiện của thân và ngữ, pháp của tâm và tâm sở không đi đôi (bất tương ưng hành) và được trạch diệt, nên gọi là lĩnh vực thiện. Thế nào là lĩnh vực bất thiện? Đáp: Nghĩa là nghiệp bất thiện thân và ngữ, pháp của tâm và tâm sở, không tương ưng hành, thì gọi là lĩnh vực bất thiện. Thế nào là lĩnh vực vô ký? Đáp: Nghĩa là sắc vô ký - pháp của tâm và tâm sở, không tương ưng với hành và hư không chẳng phải trạch diệt. Đó gọi là lĩnh vực vô ký Thế nào là lĩnh vực học? Đáp: Nghĩa là năm uẩn có học, gọi là lĩnh vực học. Thế nào là lĩnh vực vô học? Đáp: Nghĩa là năm uẩn không học, thì gọi là lĩnh vực vô học. Thế nào là lĩnh vực phi học phi vô học? Đáp: Nghĩa là năm uẩn hữu lậu và hư không, trạch diệt và phi ===== PAGE 195 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 525 trạch diệt. Đó gọi là lĩnh vực phi học phi vô học. Thế nào là lĩnh vực hữu lậu? Đáp: Nghĩa là năm uẩn hữu lậu, thì gọi là lĩnh vực hữu lậu. Thế nào là lĩnh vực vô lậu? Đáp: Nghĩa là năm uẩn vô lậu và hư không, trạch diệt, phi trạch diệt, thì gọi lĩnh vực vô lậu. Thế nào là lĩnh vực hữu vi? Đáp: Nghĩa là năm uẩn, thì gọi là lĩnh vực hữu vi. Thế nào là lĩnh vực vô vi? Đáp: Nghĩa là hư không và hai thứ diệt (trạch diệt, phi trạch diệt), thì gọi là lĩnh vực vô vi. Có bài tụng (Ốt-đà-nam): Cõi có sáu mươi hai, Mười tám cõi là trước, Ba, sáu, mười bốn thứ, Sáu, ba hai cái sau. ------------------ Phẩm 21: DUYÊN KHỞI, Phần 1 Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm ngụ tại vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ- đa, thuộc thành Thất-la-phiệt. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo với chúng Bí-sô: Ta sẽ trình bày cho các thầy về duyên khởi và duyên đã sinh pháp. Các thầy nên lắng nghe và cố gắng chú ý theo dõi suy nghĩ. Thế nào là duyên khởi? Đáp: Nghĩa là dựa vào cái này nên cái kia có, cái này sinh ra nên cái kia sinh ra. Tức là vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên lục xứ, lục xứ (sáu xứ) duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sinh, sinh duyên lão tử, phát sinh ra buồnlo than thở sầu muộn... Như thế liền chiêu tập toàn là các khổ uẩn to lớn. Các thầy Bí-sô nên biết, sinh mà duyên lão tử thì dù Phật có ra đời hay không đi nữa thì các pháp duyên khởi như thế, vẫn mãi mãi có khắp pháp giới. Tất cả các Như Lai tự nhiên thấu suốt, đều hiểu biết mà tuyên nó, đặt vấn đề, lập thuyết, phân biệt chỉ bày khiến cho nó thật sáng tỏ, nghĩa là sinh duyên lão tử như thế cho đến vô minh duyên hành, nên biết cũng như thế. Trong này có cả các thứ pháp tánh, pháp định, pháp lý, pháp thú (tính chất của pháp, quy định nguyên lý, đường hướng của pháp) là chân ===== PAGE 196 ===== 526 BỘ TỲ ĐÀM 1 là thật, là đúng là như, không hư không dối, không lệch không khác. Đó gọi là duyên khởi. Thế nào là duyên đã sinh pháp? Đáp: Nghĩa là vô minh-hành-thức-danh sắc-lục xứ-xúc-thọ-ái- hữu-thủ-sinh-lão tử..., đó là duyên đã sinh pháp. Quý thầy Bí-sô nên biết lão tử (già chết) là vô thường, là hữu vi, là có tạo tác làm ra, là duyên đã sinh, là pháp dứt hết, mất hết, là pháp lìa, pháp diệt... và sinh- thủ- hữu- ái- thọ- xúc- lục xứ- danh sắc- thức- hành- vô minh..., cũng y như thế. Các thầy Bí-sô nên biết, các đệ tử Hiền Thánh đa văn (học giỏi) của Ta, nếu đối với pháp duyên khởi và duyên đã sinh pháp này luôn luôn dùng chánh tuệ để khéo léo thấy biết, hiểu đúng như thật, phải khéo léo suy tư tìm hiểu, thấu rõ một cách tinh tường kỹ lưỡng, không nhìn về phía trước mà đặt câu hỏi ngu ngơ lầm lạc rằng: Không rõ là ở đời quá khứ ta đã từng có mặt hay không có, và đã có những gì, vì sao mà có? Cũng không nhìn về phía sau mà cất lời hỏi ngu lầm rằng: Không rõ đời sau ta sẽ có hay không có? Cũng không nhìn vào bên trong mà hỏi khờ khạo rằng: Trong này cái gì là ta, ta thuộc về đâu ta đang là ai đây? Còn các loài hữu tình đang có ở đây thì từ đâu đến đây, ở đây chết rồi sẽ đi về đâu...? Vì người đó thấy rõ như thế, biết rõ như thế, đối với hết thảy thế gian này mà phân biệt đều thấy rõ đường lối, nói là ta đã luận bàn hợp lý về sự xấu tốt kiết hung, về sự trau giồi gìn giữ..., và chấp là ta có, có khổ, có chướng ngại, có tai họa, có nóng nảy bứt rứt (phiền khổ). Liền đó, người ấy đều đoạn dứt và biết khắp, như đào bứng gốc rễ, bẻ ngọn chặt cành cây đa la không để cho nó còn chút sức lực nào, vĩnh viễn không sinh lại được sau này. Vì sao như thế? Nghĩa là các hàng đệ tử Hiền Thánh hiếu học (đa văn) của Ta, đối với pháp duyên khởi và duyên đã sinh (pháp duyên sinh) ấy mà luôn luôn đúng như thật khéo léo thấy, khéo léo biết, khéo léo hiểu rõ. Hãy khéo léo suy nghĩ xét tìm, khéo léo thấu suốt tinh tường. Bấy giờ đại chúng Bí-sô đều rất vui mừng kính cẩn tin nhận. Trong này nói về duyên khởi và duyên đã sinh pháp thì Thể của nó tuy là một, nhưng nghĩa thì có khác. Nghĩa là hoặc có duyên khởi mà không phải là duyên đã sinh pháp, hoặc là duyên đã sinh pháp mà không phải là duyên khởi, hoặc là duyên khởi mà cũng có duyên đã sinh pháp, hoặc là không phải duyên khởi mà cũng không phải là duyên đã sinh pháp hoặc là duyên khởi mà không phải là duyên đã sinh pháp, mọi thứ đều không có. Hoặc là duyên đã sinh pháp mà không phải ===== PAGE 197 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 527 duyên khởi, là vô minh- hành- thức- danh sắc- lục xứ- xúc- thọ- ái- thủ- hữu- sinh- lão tử. Hoặc có duyên khởi mà cũng là duyên đã sinh pháp, là sinh thì nhất định phải sinh ra lão tử. Như thế thì cái sinh đó nhất định luôn luôn làm duyên, thì đó là tính chất của duyên khởi, và tính chất của duyên đã sinh pháp. Còn các thứ hữu- thủ- ái- thọ- xúc- lục xứ- danh sắc- thức- hành- vô minh thì nên biết cũng thế. Không phải duyên khởi cũng không phải là duyên đã sinh pháp, là trừ cái tướng ở trước. Sinh lại duyên với lão tử, là cái sinh này dù sinh khác diệt khác (có sự sinh diệt riêng cũng nói) nhưng theo lý duyên khởi thì nó luôn luôn nhất định không hề thay đổi. Nếu ở quá khứ thì sinh không duyên với lão tử, nên sinh ở vị lai cũng không duyên với lão tử. Nếu ở vị lai sinh không duyên với lão tử, thì sinh quá khứ cũng không hề duyên với lão tử. Nếu quá khứ sinh không duyên với lão tử, thì sinh ở hiện tại cũng không thể duyên với lão tử được. Nếu trong hiện tại sinh không duyên với lão tử, thì sinh ở quá khứ cũng không hề duyên với lão tử. Nếu như ở vị lai sinh không duyên với lão tử, thì sinh hiện tại này cũng không duyên với lão tử. Nếu trong hiện ta sinh không duyên với lão tử, thì ở vị lai sinh cũng không thể duyên với lão tử được. Nếu như Phật ra đời, mà sinh đã không duyên với lão tử, thì dù Phật không ra đời đi nữa, sinh ấy vẫn không duyên với lão tử. Còn như khi Phật không ra đời, mà sinh đã không duyên với lão tử, thì Phật dù có ra đời mà cái sinh ấy vẫn không duyên với lão tử. Nếu lý duyên khởi có điên đảo trái ngược, thì phải có chứ không nhất định. Do đó cần nên phá bỏ, vì lý lẽ rất hỗn tạp lộn xộn. Nếu ở đây không đặt ra vấn đề duyên khởi thì Phật cũng không nói việc sinh duyên lão tử. Nhưng Phật đã nói sinh duyên với lão tử, thì lý duyên sinh đó là có thật, là nhất định. Suốt ba thời quá khứ - vị lai - hiện tại, dù có Phật hay không, mà lý duyên khởi duyên sinh ấy chưa từng thay đổi, pháp tánh của nó vẫn mãi mãi là như thế, không ẩn không mất, không nghiêng không động, lý đó rất trong sáng rõ ràng, chư Phật vị trước vị sau đều in dấu chân mình trên một lối mòn duy nhất, vì lý đó là chân là thật, là chắc là đúng, không giả không dối, không nghiêng lệch không đổi khác. Do đó mà Phật nói sinh duyên với lão tử. Như thế, các thứ hữu - thủ - ái - thọ- xúc - lục xứ - danh sắc - thức - hành và vô minh, có duyên hành cũng như vậy. Lại nữa, vô minh duyên hành, thì vô minh là sao? Nghĩa là ở ===== PAGE 198 ===== 528 BỘ TỲ ĐÀM 1 phía trước không biết, phía sau mịt mù và cả trước sau cũng đều mịt mù. Trong cũng không biết, ngoài cũng không hay, cả trong ngoài đều không hiểu rõ. Đối với nghiệp đều không biết, mà quả dị thục đều mịt mờ, không biết cả nghiệp làm thiện hay làm ác, hoặc làm thiện và ác. Không biết nhân, không biết nhân sinh ra pháp, không biết Phật Pháp Tăng, không biết khổ - tập - diệt - đạo, không biết pháp thiện và bất thiện, pháp có tội - pháp không tội, pháp nên tu - pháp không nên tu, pháp thấp kém, pháp cao diệu, pháp trắng đen, cũng không biết pháp có đối nghịch, pháp duyên sinh cũng không biết, sáu chỗ xúc như thật cũng không biết... Cứ như thế tất cả đều không biết, không thấy, không phải hiện quán, luôn đen tối ngu si, mịt mờ tăm tối, chụp lưới, trói buộc, ngu đần, cặn đục, ngăn che, sinh ra mù, sinh ra không sáng, không trí, sinh ra trí kém cỏi, chướng ngại các thiện phẩm, khiến không chứng Niết-bàn. Có lậu vô minh, dòng chảy cuồng bạo vô minh, ách nặng vô minh, rễ độc vô minh, thân độc vô minh, cành độc vô minh, lá độc vô minh, hoa độc vô minh, quả độc vô minh. Các si mê đều si mê, si mê cùng cực, ngược ngạo dữ dằn rất tàn ác ngang bướng..., các loại si mê, thứ sinh ra si mê..., gọi chung là vô minh. 1. Thế nào là vô minh duyên hành? Đáp: Nghĩa là Đức Thế Tôn nói các thầy Bí-sô nên biết! Vô minh làm nhân, vô minh làm duyên, cho nên tham sân si khởi lên, đấy là tánh của tham sân si. Đó gọi là vô minh duyên hành. Lại nữa, như Đức Thế Tôn nói, các thầy Bí-sô nên biết! Vô minh là kẻ cầm cờ lệnh dẫn đầu đi trước, do đó mà vô số tội ác lỗi lầm nổi dậy kéo quân theo..., đó là những thói không biết xấu hổ mắc cỡ..., do không biết xấu hổ nên khởi lên các tà kiến. Do tà kiến mà khởi lên suy nghĩ tư duy tà vạy, do suy nghĩ mà khởi lên nghiệp tà, do nghiệp tà mà khởi lên đời sống tà (mạn), do đời sống tà mà khởi lên siêng năng tà, do siêng năng tà mà khởi lên nghĩ nhớ tà, do nghĩ nhớ tà mà khởi lên tà định. Chính các thứ tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạn, tà niệm, tà định v.v..., đấy gọi là vô minh duyên hành. Lại còn, như Đức Thế Tôn nói, các thầy Bí-sô nên biết! Khi khởi lên vô số tội ác chẳng thiện, tất cả đều do vô minh làm gốc, do vô minh làm nơi tụ tập. Đó là giống nòi của vô minh, từ vô minh sinh ra, khi bị rơi vào chốn vô minh rồi thì không còn biết đúng như thật đâu là pháp thiện hay bất thiện, pháp nào có tội hay không tội, pháp nào nên tu hay không nên tu, pháp nào thấp kém hay cao quý, pháp nào trắng hay đen, đâu là pháp có đối nghịch, đâu là pháp duyên sinh... Vì không thể biết ===== PAGE 199 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 529 đúng như thật các pháp như thế, nên khởi lên tà kiến, tà tư duy... cho đến tà niệm tà định. Đó gọi là vô minh duyên hành. Lại còn trong kinh Ung Dụ, Đức Phật có nói: “Do vô minh làm duyên mà tạo ra các phước hành, phi phước và bất động hành”. Thế nào là phước hành? Nghĩa là các thân nghiệp và ngữ nghiệp có pháp thiện hữu lậu, các pháp của tâm và tâm sở không tương ưng hành (không đi đôi nhau). Với các hành như thế thì suốt đêm ngày sẽ có được quả dị thục rất đáng mến yêu, ưa thích, mừng vui. Quả đó gọi là phước, cũng gọi là quả phước. Do nghiệp phước đó với quả dị thục như thế, nên gọi là phước hành. Thế nào là phi phước hành (hành không phước)? Nghĩa là các thân nghiệp và ngữ nghiệp bất thiện, các pháp của tâm và tâm sở không tương ưng hành. Các hành như thế suốt đêm ngày sẽ chiêu tập (mời gọi) các quả dị thục, không đáng mến yêu, ưa thích, vui mừng. Với quả đó gọi là phi phước, cũng gọi là quả không phước. Với nghiệp phi phước đó và quả dị thục như thế, nên gọi là phi phước hành. Thế nào là bất động hành? Nghĩa là bốn thứ định ở cõi Vô sắc (định bốn cõi Vô sắc), các pháp thiện hữu lậu, đó gọi là bất động hành. Thế nào là vô minh làm duyên tạo ra các hành phi phước? Nghĩa là có một loại người tâm bị tham sân si trói chặt, cho nên tạo ra ba hạnh ác của thân ngữ ý. Ba thứ hạnh ác này gọi là hành phi phước (hành không phước). Vì lý do đó nên khi chết rồi phải bị đọa vào địa ngục. Ở đó lại tạo ra các hành phi phước nữa... thế nên gọi vô minh làm điều kiện tạo ra các hành phi phước . Cũng giống như nói về địa ngục, các nẽo bàng sinh, cõi quỷ cũng như thế, nên biết. Thế nào là vô minh làm điều kiện tạo ra các phước hành? Nghĩa là có một loại người, đối với những niềm vui sướng ở cõi người mà chú tâm mong cầu. Người này nghĩ: Ước mong sao ta được sinh vào sống ở cõi người, cùng loài người hưởng thụ khoái lạc. Do sự cầu mong đó, họ tạo ra các hạnh tốt về thân ngữ ý. Ba hạnh tốt lành ấy (diệu hạnh) gọi là phước thiện. Vì lý do này nên khi lâm chung họ liền được sinh vào cõi người cùng loài người hưởng thụ các khoái lạc. Ở trong loài người lại tạo ra các phước hạnh khác nữa, thế nên gọi là vô minh làm điều kiện tạo ra các phước thiện. Có người không chú tâm mong cầu niềm vui cõi người, ấy chỉ vì vô minh đã che lấp các hành động của tâm, nhưng cũng tạo ra ba hạnh tốt lành của thân ngữ ý. Ba diệu hạnh này gọi là phước hạnh. Do nhân ===== PAGE 200 ===== 530 BỘ TỲ ĐÀM 1 duyên đó mà khi lâm chung thì được sinh vào cõi người. Ở đây, người này lại tạo ra các phước hạnh v.v..., đó gọi là do vô minh làm điều kiện tạo ra các phước hạnh. Như nói về cõi người, các cõi trời Tứ đại vương chúng, cõi trời Ba mươi ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc-biến-hóa, trời Tha-hóa-tự- tại..., nên biết cũng giống như thế. Lại có một loại người đối với cõi trời Phạm chúng mà chú tâm mong cầu. Người này nghĩ: Ước mong sao ta được sinh lên cõi trời Phạm chúng và sống như họ. Do việc mong cầu đó mà siêng năng tu tập các gia hạnh, lìa các ác dục bất thiện, có tầm có tứ, được ly sinh hỷ lạc, trụ đầy đủ vào sơ tĩnh lự. Ở trong định này, các thân và ngữ nghiệp đều hợp với giới luật, sống cuộc sống thanh tịnh, đó là phước hạnh. Do nhân duyên này nên khi chết rồi được sinh vào cõi trời Phạm chúng. Ở cõi này, người đó lại tạo ra các phước thiện khác nữa, nên gọi là do vô minh làm điều kiện tạo ra các phước hành. Có người không chú tâm mong cầu sinh lên cõi đó, nhưng do vô minh che lấp, nên tâm khởi động. Người này siêng năng tu tập các gia hạnh, lìa các ác dục và các pháp bất thiện, có tầm và tứ, được ly sinh hỷ lạc, trụ đầy đủ vào sơ tĩnh lự. Ở trong định này, các thân và ngữ nghiệp đều hợp với luật nghi, sống đời thanh tịnh, đó là phước hành. Do nhân duyên này nên khi chết rồi được sinh vào cõi trời Phạm chúng và sống như họ. Ở cõi này, người đó lại tạo ra các phước hành khác nữa, nên gọi là do vô minh làm điều kiện tạo ra các phước hành. Như nói về cõi trời Phạm chúng, các cõi trời khác như trời Phạm trụ, trời Đại phạm, trời Thiểu quang, trời Vô lượng quang, trời Cực quang tịnh, trời Thiếu tịnh, trời Vô lượng tịnh, trời Biến tịnh, trời Vô vân, trời Phước sinh, trời Quảng quả..., tùy từng chỗ rộng nói cũng như thế. Lại có một loại người chú tâm mong cầu đến cõi trời Vô tưởng. Người này nghĩ: Ước mong sao ta được sinh lên cõi trời vô tưởng và sống như họ. Nhân sự mong ước đó mà siêng năng tu tập các gia hạnh và suy nghĩ các tưởng là chướng khổ thô (khổ to), còn vô tưởng là sự lìa bỏ, yên tĩnh tuyệt diệu. Do suy nghĩ như thế nên có thể diệt hết các tưởng và trụ vào vô tưởng thì gọi là định vô tưởng. Khi nhập định này, thì thân và ngữ đều hợp với giới luật, sống đời thanh tịnh, nên gọi là phước hành. Do nhân duyên này nên khi chết rồi liền được sinh lên cõi trời Vô tưởng và cùng sống như họ. Ở cõi đó, người này lại tạo thêm một ít phước hành. Đó gọi là do vô minh làm điều kiện mà tạo ra các ===== PAGE 201 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 531 phước thiện. Có người không chú tâm mong cầu được sinh lên cõi đó, chỉ vì vô minh che lấp, nên tâm khởi động. Người ấy siêng năng tu tập các gia hạnh, suy nghĩ các tưởng là chướng khổ to, còn không tưởng là sự lìa bỏ yên tĩnh tuyệt diệu. Do suy nghĩ đó nên có thể diệt hết các tưởng mà an trụ vào vô tưởng. Khi người này đã diệt hết các tưởng mà trụ vào vô tưởng thì gọi là định vô tưởng. Khi nhập định này thì thân và ngữ đều hợp với giới luật, sống đời thanh tịnh, gọi là phước thiện. Do nhân duyên này nên khi chết rồi liền được sinh lên cõi trời Vô tưởng và cùng sống như họ. Ở cõi này, người đó có thể tạo thêm chút ít phước hành. Đó gọi là do vô minh làm duyên mà tạo ra các phước thiện. Thế nào là do vô minh làm điều kiện tạo ra các bất động hành? Nghĩa là có một loại người đối với cõi trời Không vô biên xứ mà chú tâm mong cầu. Người này nghĩ: Ước mong sao ta sẽ được sinh lên cõi trời Không vô biên xứ cùng sống như họ. Nhân sự mong ước đó mà siêng năng tu tập các gia hạnh, vượt hết các sắc tưởng, diệt hết các tưởng có đối, không tư duy suy nghĩ đến các thứ tưởng nữa, nhập vào không vô biên, trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ. Ở trong định này, các suy tư (tư) đều suy tư trong hiện tại, suy tư tất cả, đã và sẽ suy tư mãi, tính chất và chủng loại của suy tư, tạo các nghiệp tâm ý, gọi là bất động hành. Do nhân duyên này nên khi chết rồi liền được sinh lên cõi trời Không vô biên xứ cùng sống như họ. Ở cõi này, người đó lại có thể tạo ra các bất động hành, nên gọi là vô minh làm điều kiện mà tạo ra các bất động hành. Có một loại người không chú tâm mong cầu được sinh vào cõi ấy, nhưng do vô minh che lấp, nên khởi động tâm. Người này siêng năng tu tập các gia hạnh, vượt lên các sắc tưởng, diệt hết các tưởng có đối (đối tưởng), không tư duy suy nghĩ đến các thứ tưởng nữa, nhập vào không vô biên, trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ. Ở trong định này, các suy tư đều suy tư trong hiện tại, suy tư tất cả, đã và sẽ suy tư mãi, tính chất và chủng loại của suy tư, tạo các nghiệp tâm ý, gọi là bất động hành. Do nhân duyên đó mà khi chết rồi liền được sinh vào cõi trời Không vô biên xứ cùng sống như họ. Ở cõi này, người đó lại có thể tạo ra các bất động hành, nên gọi là do vô minh làm điều kiện mà tạo ra các bất động hành. Như nói về Không vô biên xứ, các cõi Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ..., nên biết cũng giống như thế. Như thế các hành đều lấy vô minh làm điều kiện, đều nương vào ===== PAGE 202 ===== 532 BỘ TỲ ĐÀM 1 vô minh, lấy vô minh làm chỗ lập nên, cho nên tất cả khởi cùng khởi, tất cả sinh cùng sinh, tụ tập rồi xuất hiện ra, cho nên gọi là vô minh duyên hành. 2. Thế nào là hành duyên thức? Đáp: Nghĩa là có một loại người, đủ cả tham-sân-si cùng sinh ra các suy tư làm điều kiện (mỗi khi suy nghĩ việc gì đều có mặt của tham- sân-si), cho nên khởi lên các tham-sân-si và sinh ra các thức. Đó gọi là hành duyên thức. Lại có một loại người không tham-sân-si cùng sinh ra các tư duy suy nghĩ làm điều kiện mà khởi lên không tham - không sân - không si và sinh ra các thức. Gọi là hành duyên thức. Lại còn mắt và sắc làm điều kiện sinh ra nhãn thức, trong này mắt là hành hữu vi bên trong, còn sắc là duyên ở ngoài để sinh ra nhãn thức. Đó gọi là hành duyên thức... Cho đến ý và pháp làm duyên sinh ra ý thức, trong đó ý là hành hữu vi ở trong, còn pháp là duyên bên ngoài để sinh ra ý thức. Đó gọi là hành duyên thức. Lại thêm trong kinh Ung Dụ, Đức Phật có nói: “Tạo các hạnh phước, phi phước và bất động rồi, thì sẽ có các thức tùy phước, phi phước và bất động”. Thế nào là tạo các hạnh phi phước rồi, thì sẽ có các thức tùy theo phi phước? Nghĩa là có một loại người tâm bị tham-sân-si trói chặt, nên tạo ra ba thứ hạnh ác của thân - ngữ - ý. Ba hạnh ác này gọi là hành phi phước. Do nhân duyên này, nên khi chết rồi phải bị đọa vào địa ngục. Ở đó, người này lại khởi lên các thức, đó gọi là tạo hạnh phi phước rồi thì sẽ có các thức tùy theo phi phước. Như nói về địa ngục, các cõi quỷ và bàng sinh nên biết cũng như thế. Thế nào là tạo các hạnh phước xong rồi, thì sẽ có các thức tùy phước? Nghĩa là có một loại người đối với các sự vui ở cõi người mà chú tâm mong cầu. Người này nghĩ: Ước mong sao tôi được sinh lên sống ở cõi người và cùng loài người hưởng các khoái lạc. Nhân sự ước mong đó mà người này tạo ra các hạnh tốt lành về thân-ngữ-ý. Ba hạnh tốt lành này gọi là phước hạnh. Do nhân duyên này, nên khi chết rồi người này sẽ được sinh vào cõi người, ở đó người này lại khởi lên các thức, đó gọi là tạo các phước hạnh rồi thì sẽ có các thức tùy theo phước. Có một loại người không chú tâm cầu mong các sự vui ở cõi người, nhưng do vô minh che lấp nên khởi động tâm. Người này tạo ra ba nghiệp tốt lành của thân- ngữ- ý, ba hạnh tốt lành này gọi là phước ===== PAGE 203 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 533 hạnh. Do nhân duyên này mà sau khi chết rồi liền được sinh vào cõi người. Ở đây người này khởi lên các thức, đó gọi là tạo các phước hạnh rồi thì sẽ có các thức tùy theo phước. Như nói về người, các cõi khác như cõi trời Tứ Đại Vương chúng... cho đến trời Tha-hóa-tự-tại, nên biết cũng như thế. Lại có một loại người đối với cõi trời Phạm chúng mà chú tâm mong cầu. Người này nghĩ: Ước mong sao tôi được sinh lên cõi trời Phạm chúng cùng sống như họ. Nhân ước mong đó mà người này siêng năng tu tập các gia hạnh, lìa bỏ ác dục, các pháp bất thiện, có tầm và tứ, được ly sinh hỷ lạc, trụ đầy đủ vào bậc sơ Tĩnh lự. Ở trong định này thân và ngữ đều hợp với giới luật, sống đời thanh tịnh, gọi là phước hạnh. Do nhân duyên này, khi chết rồi liền được sinh vào cõi trời Phạm chúng cùng sống như họ, ở cõi đó người này khởi lên các thức, đó gọi là tạo phước hạnh rồi thì sẽ có các thức tùy theo phước. Có kẻ không hề chú tâm mong cầu được sinh lên cõi đó, nhưng do vô minh che lấp nên khởi động tâm. Người này siêng năng tu tập các gia hạnh, lìa bỏ ác dục, các pháp bất thiện... cho đến đời sống thanh tịnh, gọi là phước hạnh. Do nhân duyên này, khi chết rồi liền được sinh vào cõi trời Phạm chúng cùng sống như họ, ở cõi đó người này khởi lên các thức, đó gọi là tạo phước hạnh rồi thì sẽ có các thức tùy theo phước. Như nói về cõi trời Phạm chúng, các cõi trời khác như Phạm phụ... cho đến trời Vô tưởng, nên biết cũng giống như thế. Thế nào là tạo các hạnh bất động rồi thì sẽ có các thức tùy theo bất động? Nghĩa là có một loại người đối với cõi trời Không vô biên xứ mà chú tâm mong cầu. Người này nghĩ: Ước mong sao tôi sẽ được sinh lên cõi trời Không vô biên xứ cùng sống với họ. Nhân ước mong này, người ấy siêng năng tu tập các gia hạnh, vượt ngoài các sắc tưởng, diệt hết các đối tưởng, không còn suy tưởng đến các thứ tưởng nữa, nhập vào Không vô biên, trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ. Ở trong định này các tư duy đều suy tư, hiện tiền đều suy tư nghĩ xét, đã và sẽ suy tư nghĩ xét, là tính chất chủng loại của các suy tư, tạo ra các nghiệp tâm ý, gọi là hạnh bất động. Do nhân duyên này, nên khi chết rồi liền được sinh lên cõi trời Không vô biên xứ cùng sống như họ, ở cõi đó người này lại khởi lên các thức, đó gọi là tạo các hạnh bất động rồi thì sẽ có các thức tùy theo bất động. Có kẻ không hề chú tâm mong cầu được sinh lên cõi đó, nhưng vô minh che lấp mà khởi động tâm. Người này siêng năng tu tập các gia hạnh, vượt lên các sắc tưởng..., cho đến tạo các nghiệp tâm ý, gọi là ===== PAGE 204 ===== 534 BỘ TỲ ĐÀM 1 hạnh bất động. Do nhân duyên này nên khi chết rồi liền được sinh lên cõi Không vô biên xứ cùng sống như họ. Ở cõi đó người này khởi lên các thức, đó gọi là tạo các hạnh bất động xong rồi thì sẽ có các thức tùy theo bất động. Như nói về cõi trời Không vô biên xứ, các cõi khác cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nên biết cũng giống như thế. Như thế các thức do hành làm duyên, nương vào hành, do hành mà lập nên, cho nên các khởi đều khởi, các sinh đều sinh, tụ tập lại rồi xuất hiện ra, nên gọi là hành duyên thức. 3. Thế nào là thức duyên danh sắc? Đáp: Nghĩa là có một loại người có tham-sân-si cùng sinh ra thức làm điều kiện, khởi lên tham-sân-si cùng sinh ra thân nghiệp và ngữ nghiệp, gọi là sắc. Nó liền sinh ra thọ-tưởng- hành- thức, gọi là danh. Đó gọi là thức duyên danh sắc. Lại còn có một loại người không tham, không sân, không si đều sinh ra thức làm điều kiện, khởi lên không tham, không sân, không si cùng sinh ra thân nghiệp và ngữ nghiệp, gọi đó là sắc. Nó liền sinh ra thọ-tưởng- hành- thức, gọi là danh. Đó gọi là thức duyên danh sắc. Lại theo lời dạy trong kinh Na Địa Ca, Đức Phật có nói: “Như thầy Na Địa Ca, có người bạn thân vừa chết thầy liền sinh ra các nỗi ưu sầu buồn than khổ não. Nỗi buồn khổ này cũng sinh ra thức làm duyên, nên khởi lên sự sầu thương mà sinh ra thân nghiệp và ngữ nghiệp, gọi đó là sắc. Nó liền sinh ra thọ- tưởng- hành- thức, gọi đó là danh. Đó gọi là thức duyên danh sắc”. Lại nghe lời răn dạy trong kinh Phả Lặc Lũ Na, Phật có nói: “Này Phả Lặc Lũ Na, vì thức làm thức ăn nên mới có đời sau. Thức này là sao? Nghĩa là do Kiện đạt phược sau cùng mà tâm- ý- thức thêm lớn và trụ vững chắc vào đó, chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, chưa diệt hết, chưa biến đổi, nôn mửa ra hết. Các thức này không gián đoạn, từ trong bào thai mẹ cùng hòa hợp với tự thể Yết-thích-lam. Tự thể hòa hợp Yết-thích-lam này gọi là sắc. Nó liền sinh ra thọ - tưởng - hành - thức, gọi là danh. Đó gọi là thức duyên danh sắc”. Lại theo lời răn dạy trong kinh Sa Để, Đức Phật có nói:”Ba sự hòa hợp nhập vào bào thai mẹ, đó là ba sự gì? Tức là lúc cha mẹ hòa hợp cùng khởi nhiễm tâm, bà mẹ khi đó rất sướng khoái và Kiện-đạt-phược hiện ra ngay lúc đó, là ba sự hòa hợp mà nhập vào bào thai mẹ. Trong đó Kiện-đạt-phược là tâm ý sau cùng sẽ lớn mạnh dần và trụ vững chắc, chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, chưa diệt hết, chưa biến đổi mửa ra hết. ===== PAGE 205 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 535 Thức này không gián đoạn nhập vào bào thai mẹ. Việc nhập thai (thác thai) này gọi là sắc, vì nó liền sinh ra thọ-tưởng- hành- thức, gọi là danh. Đó gọi là thức duyên danh sắc”. Lại trong kinh Đại Nhân Duyên có nói: “Tôn giả Khánh Hỷ hỏi Đức Phật: Danh sắc có duyên hay không? Đức Phật bảo: Có duyên, cái duyên đó là thức. Phật bảo thầy Khánh Hỷ: Nếu thức không nhập vào bào thai mẹ thì danh sắc có thành được Yết-thích-lam không? Thầy A-nan-đà đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Hỏi: Nếu thức không nhập vào bào thai mẹ thì danh sắc có được sinh ra ở cõi này không? Đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Hỏi: Nếu ngay lúc đầu thức bị hư hoại thì sau đó danh sắc có được tăng trưởng lớn lên không? Đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Hỏi: Nếu thức hoàn toàn không được thiết lập (không có) thì có danh sắc không? Đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Hỏi: Nầy thầy Khánh Hỷ, thế nên tất cả danh sắc đều lấy thức làm điều kiện. Đó gọi là thức duyên danh sắc. Như thế danh sắc lấy thức làm điều kiện, lấy thức làm nơi nương dựa, lấy thức làm nơi lập nên (do thức mà có). Cho nên tất cả khởi thì cùng khởi, tất cả sinh thì cùng sinh, tụ tập rồi xuất hiện ra, cho nên gọi là thức duyên danh sắc”. Thế nào là danh sắc duyên thức? Nghĩa là mắt và sắc làm duyên mà sinh ra nhãn thức, trong đó mắt và sắc thì gọi là sắc, nó liền sinh ra thọ- tưởng-hành-thức, gọi đó là danh. Ở trong đó mà tác ý v.v..., cùng giúp đỡ nhau để sinh ra nhãn thức, đó gọi là thức duyên danh sắc...; cho đến ý và pháp làm điều kiện để sinh ra ý thức, trong đó, các ý thức hiểu rõ các sắc, gọi đó là sắc, nó liền sinh ra thọ-tưởng-hành-thức, gọi đó là danh. Ở trong đó mà tác ý v.v..., giúp nhau sinh ra ý thức, đó gọi là danh sắc duyên thức. Lại nghe lời răn dạy trong kinh Phả Lặc Lũ Na, Đức Phật có nói: Phả Lặc Lũ Na, thức làm thức ăn nên mới có đời sau. Thức này ra sao? Nghĩa là Kiện-đạt-phược... Rộng nói cho đến cùng hòa hợp với tự thể Yết-thích-lam. Tự thể hòa hợp Yết-thích-lam này gọi là sắc. Nó liền sinh ra thọ-tưởng-hành-thức, gọi là danh. Bấy giờ nếu tác ý phi lý thì sinh ra danh sắc làm duyên và cùng khởi lên sinh ra thức, đó gọi là danh sắc duyên thức”. ===== PAGE 206 ===== 536 BỘ TỲ ĐÀM 1 Lại còn, theo lời khuyên dạy trong kinh Sa Để, Đức Phật có nói ba sự hòa hợp nhập vào bào thai mẹ... Rộng nói cho đến thức này không gián đoạn, nhập vào bào thai mẹ. Sự nhập thai này gọi là sắc, nó liền sinh ra thọ-tưởng-hành-thức, gọi đó là danh. Nếu bấy giờ tác ý phi lý thì sinh ra danh sắc làm duyên và cùng khởi lên sinh ra thức. Đó gọi là danh sắc duyên thức. Lại có một loại người tâm bị tham-sân-si trói chặt nên tạo ra ba hạnh ác về thân-ngữ-ý. Trong đó hạnh ác của thân và ngữ là sắc, còn các hạnh của ý thì gọi là danh. Do danh sắc của hạnh ác này làm duyên, nên khi chết rồi phải bị đọa vào địa ngục. Ở đó lại khởi lên các thức, đó gọi là danh sắc duyên thức. Như nói về địa ngục, các cõi bàng sinh, cõi quỷ nên biết cũng giống như thế. Lại có một loại người, đối với các sự vui ở cõi người mà luôn chú tâm mong cầu. Do mong ước đó mà người này tạo ra các hạnh tốt lành về thân-ngữ-ý chiêu cảm đến cõi người. Trong đó hạnh tốt lành của thân ngữ thì gọi là sắc, còn hạnh tốt lành của ý thì gọi là danh. Do danh sắc có hạnh tốt này làm duyên, nên khi chết rồi liền được sinh vào cõi người. Ở đó khởi lên các thức, đó gọi là danh sắc duyên thức. Có người không hề chú tâm mong cầu sự vui ở cõi người, nhưng vô minh che lấp, nên khởi động tâm, người ấy tạo ra ba thứ hạnh tốt lành về thân-ngữ-ý. Trong đó hạnh tốt lành của thân và ngữ thì gọi là sắc, còn hạnh tốt lành của ý thì gọi là danh. Do cái danh sắc có hạnh tốt lành này làm duyên, nên khi chết rồi liền được sinh vào cõi người. Ở cõi đó lại khởi lên các thức, đó gọi là danh sắc duyên thức. Như nói về cõi người, các cõi trời Tứ Đại Vương chúng... cho đến cõi trời Tha-hóa-tự-tại, nên biết cũng giống như vậy. Lại có một loại người đối với cõi trời Phạm chúng mà luôn chú tâm mong cầu. Do mong ước đó mà người này siêng năng tu tập các gia hạnh, lìa bỏ ác dục và các pháp bất thiện..., cho đến trụ đầy đủ vào bậc sơ tĩnh lự. Ở trong định này thì thân và ngữ đều hợp với luật nghi phép tắc, sống đời sống thanh tịnh, gọi đó là sắc, nó liền sinh ra thọ, tưởng, hành thức, gọi đó là danh. Do đây làm điều kiện nên khi chết rồi liền được sinh vào cõi trời Phạm chúng cùng sống như họ. Ở cõi đó liền khởi lên các thức, đó gọi là danh sắc duyên thức. Như nói về cõi trời Phạm chúng, cõi trời Phạm phụ... cho đến cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ tùy theo trường hợp của nó, nên biết cũng giống như thế. ===== PAGE 207 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 537 Lại nữa, trong kinh Đại Nhân Duyên “Tôn giả Khánh Hỷ hỏi Đức Phật: Các thức là có duyên hay không? Đức Phật bảo: Có duyên, cái đó gọi là danh sắc. Đức Phật bảo: Nầy thầy Khánh Hỷ, nếu không có danh sắc thì các thức có chuyển đổi hay không? Thầy A-nan-đà đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Hỏi: Nếu không có danh sắc làm chỗ nương nhờ, đời sau vào khi có thọ nhận sinh lão tử thì thức có được sinh ra chăng? Đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Hỏi: Nếu các danh sắc đều không có chỗ thành lập (đặt ra) thì có các thức chăng? Đáp: Thưa không, bạch Thế Tôn. Này thầy Khánh Hỷ, các thức đều lấy danh sắc làm điều kiện, đó gọi là danh sắc duyên thức. Như vậy thì các thức do danh sắc làm duyên, danh sắc làm chỗ nương nhờ, danh sắc làm chỗ lập nên (do danh sắc mà có). Cho nên tất cả khởi đều khởi, tất cả sinh đều sinh, và tụ tập lại rồi xuất hiện ra. Cho nên gọi là danh sắc duyên thức”. 4. Thế nào là danh sắc duyên lục xứ? Đáp: Nghĩa là có loại người bị rét lạnh ép ngặt, người này mong cầu được ấm áp. Khi đã được ấm áp đầy đủ thì đứng lên trong thân ấm ấm cùng với đại chủng. Trong đó nếu ấm, ấm cùng đại chủng thì gọi là sắc, rồi nó liền sinh ra thọ-tưởng-hành-thức, gọi đó là danh. Do danh sắc này mà các căn mắt - tai - mũi - lưỡi - thân và ý đều được thêm lớn, đó gọi là danh sắc duyên lục xứ. Nếu bị nóng bức ép ngặt mà mong cầu được mát lạnh thì nên biết cũng như thế. Lại có một hạng người bị đói ngặt mong được ăn, ăn no xong liền đứng dậy, trong thân ông ta cùng ăn có đại chủng. Trong ấy nếu ăn, ăn cùng đại chủng thì gọi là sắc, tức là ông ta đã sinh ra thọ-tưởng-hành- thức, đó gọi là danh. Do danh sắc này, sáu căn tăng trưởng, đó gọi là danh sắc duyên lục xứ. Lại có hạng người bị khát ngặt, mong được uống, uống no rồi liền đứng dậy, trong thân ông ta cùng uống đại chủng. Trong đó nếu uống, uống cùng đại chủng, gọi là sắc, tức là anh ta đã sinh ra thọ-tưởng-hành- thức, đó là danh. Do danh sắc này, sáu căn tăng trưởng, gọi là danh sắc duyên lục xứ. Lại có hạng người, quá mỏi mệt mong được dừng nghỉ, đặt mình nằm ngủ thỏa ý, rồi đứng dậy cùng đại chủng. Trong đó nếu xoa bóp, nếu cùng đại chủng, thì gọi là sắc, tức là đã sinh ra thọ-tưởng-hành- thức, đó là danh. Do danh sắc này sáu căn tăng trưởng, gọi là danh sắc duyên lục xứ. Lại có hạng người, lúc nóng gắt quá bị khát và nóng muốn nhảy ===== PAGE 208 ===== 538 BỘ TỲ ĐÀM 1 tắm dưới ao mát, uống tắm thỏa ý, đi lên trong đó cùng đại chủng. Trong đó nước mát nếu cùng đại chủng thì gọi là sắc, tức là anh ta đã sinh ra thọ-tưởng-hành-thức, đó là danh. Do danh này sắc này, mà sáu căn tăng trưởng, gọi là danh sắc duyên lục xứ. Lại theo lời răn dạy của kinh Phả Lặc Lũ Na, Phật có nói: “Này Phả Lặc Lũ Na, vì thức làm thức ăn nên mới có đời sau. Thức này ra sao? Nghĩa là do Kiện-đạt-phược sau cùng mà tâm - ý - thức thêm lớn và trụ vững chắc vào đó, chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, chưa diệt hết, chưa biến đổi nôn mửa ra hết. Cái thức này không gián đoạn, từ trong bào thai mẹ cùng hòa hợp với tự thể Yết-thích-lam. Tự thể hòa hợp Yết-thích-lam này gọi là sắc. Nó liền sinh ra thọ, tưởng, hành, thức gọi là danh. Lúc bấy giờ tác ý không hợp lý cùng sanh ra danh sắc làm duyên, vào trong bào thai mẹ, sáu căn sanh khởi. Đó gọi là danh sắc duyên lục xứ”. Lại theo lời răn dạy trong kinh Sa Để, Đức Phật có nói ba sự hòa hợp nhập vào bào thai mẹ. Đó là ba sự gì? Tức là: Lúc cha mẹ hòa hợp cùng khởi nhiễm tâm, bà mẹ khi đó rất sướng khoái và Kiện-đạt-phược hiện ra ngay lúc đó, đó là ba việc hòa hợp mà nhập vào bào thai mẹ. Trong đó Kiện-đạt-phược là tâm- ý- thức sau cùng sẽ lớn mạnh dần và trụ vững chắc, chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, chưa diệt hết, chưa biến đổi mửa ra hết. Thức này không gián đoạn nhập vào bào thai mẹ. Sự nhập thai (thác thai) này gọi là sắc và nó liền sinh ra thọ-tưởng-hành- thức, gọi đó là danh. Lúc ấy tác ý không hợp lý cùng sanh ra danh sắc làm duyên, từ trong bào thai mẹ, sáu căn sanh khởi. Đó gọi là danh sắc duyên lục xứ. Lại có một loại người tâm bị tham-sân-si trói chặt nên tạo ra ba hạnh ác về thân-ngữ-ý. Trong đó hạnh ác của thân và ngữ là sắc, còn hạnh ác của ý thì gọi là danh. Do danh sắc của hạnh ác này làm duyên, nên khi chết rồi phải bị đọa vào địa ngục, sáu căn sanh khởi, đó gọi là danh sắc duyên lục xứ. Như nói về địa ngục, các cõi bàng sinh, cõi quỷ nên biết cũng giống như thế. Lại có một loại người đối với các sự vui ở cõi người mà luôn chú tâm mong cầu. Do mong ước đó mà người này tạo ra các hạnh tốt lành về thân-ngữ-ý chiêu cảm đến cõi người. Trong đó hạnh tốt lành của thân và ngữ thì gọi là sắc, còn hạnh tốt lành của ý thì gọi là danh. Do danh sắc có hạnh tốt lành này làm duyên, nên khi chết rồi liền được sinh vào cõi người, sáu căn sanh khởi, đó gọi là danh sắc duyên lục xứ. ===== PAGE 209 ===== SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 11 539 Như nói về cõi người, các cõi trời Tứ đại vương, cho đến cõi trời Tha hóa tự tại, nên biết cũng như vậy. Lại có một loại người đối với cõi trời Phạm chúng mà luôn chú tâm mong cầu. Do mong ước đó mà người này siêng năng tu tập các gia hạnh, lìa bỏ ác dục và các pháp bất thiện...,cho đến trụ đầy đủ vào bậc sơ tĩnh lự. Ở trong định này thì thân và ngữ đều hợp với luật nghi phép tắc, sống đời sống thanh tịnh, gọi đó là sắc. Nó liền sinh ra thọ, tưởng, hành, thức gọi đó là danh. Do đây làm điều kiện nên khi chết rồi liền được sinh vào cõi trời Phạm chúng cùng sống như họ, ở đó sáu căn sanh khởi, thì gọi là danh sắc duyên với lục xứ. Như nói về cõi trời Phạm chúng, cõi trời Phạm phụ... cho đến cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tùy theo trường hợp của nó, nên biết cũng giống như thế. Đó gọi là danh sắc duyên lục xứ. Như vậy lục xứ lấy danh sắc làm duyên, lấy danh sắc làm chỗ nương nhờ, lấy danh sắc làm nơi lập nên. Cho nên tất cả khởi đều khởi, tất cả sinh đều sinh, cùng tụ tập rồi xuất hiện ra. Cho nên gọi là danh sắc duyên lục xứ. ===== PAGE 210 ===== 540 BỘ TỲ ĐÀM 1 LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC