A-tỳ-đạt-ma Pháp Uẩn Túc Luận · Quyển 6

Việt dịch

QUYỂN 6
Phẩm 9: NIỆM TRỤ, Phần 2
4. Thế nào là đối với nội pháp (pháp bên trong) theo dõi quan sát 
tìm hiểu với đầy đủ các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm và từ bỏ 
các tham lam lo sầu ở đời?
 Pháp bên trong, là các tưởng uẩn, là hành uẩn của mình hiện đang 
nối tiếp hoạt động, hoặc đã có mà không mất.
 Đối với pháp bên trong này mà theo dõi quan sát tìm hiểu, như có 
vị Bí-sô đối với năm pháp uẩn mà theo dõi quan sát tìm xét các tướng 
của pháp bên trong ấy. Nếu như bên trong đã có màn che tham dục thì 
biết đúng là có màn che tham dục. Nếu bên trong không có màn che 
tham dục thì biết đúng là không có màn che tham dục. Lại biết đúng 
như thật màn che tham dục trong ta, chưa sinh thì sinh, đã sinh thì tìm 
cách đoạn trừ cho hết, đã đoạn trừ rồi thì đừng để sau này nó lại sinh 
nữa.
 Khi suy nghĩ về các pháp bên trong của ta thì liền khởi lên những 
cách tuyển chọn kỹ lưỡng cho đến Tỳ-bát-xá-na. Đó là theo dõi quan 
sát tìm xét các pháp bên trong. Cũng gọi là Pháp niệm trụ. Để thành tựu 
pháp quán tưởng này thì phải hiện đang mãi làm, làm theo... cho đến 
hiểu rõ việc làm, nên nói là trụ.
 Người quan sát này, thường hay phát sinh lòng siêng năng chuyên 
cần..., cho đến đối với việc này mà lanh lợi nhanh chóng tháo vác, nên 
gọi là đầy đủ chánh cần.
 Người quan sát này thường khởi lên những cách tuyển chọn kỹ 
lượng, cho đến toàn vẹn, toàn vẹn cùng cực, nên gọi là đầy đủ chánh 
trí.
 Người quan sát này nghĩ nhớ đầy đủ, nghĩ mãi theo và có tính chất 

===== PAGE 95 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 425
của trí sáng suốt ghi nhớ lâu, nên gọi là đầy đủ chánh niệm.
 Đối với các cảnh dục thì có những cái tham nào đều tham cả..., 
cho đến chủng loại tham lam, thứ sinh ra tham lam, gọi chung là tham 
lam.
 Khi tiếp xúc có cảm xúc lo buồn khởi lên tâm lo sầu, có những 
cảm xúc không bình thường tự nhiên mà bị ảnh hưởng của lo sầu nên 
gọi chung là lo sầu.
 Người quan sát này khi tu các quán tưởng đó, thì đối với hai pháp 
tham và ái ở đời phải đoạn dứt và biết khắp..., cho đến phải trừ diệt cho 
thật hết. Thế nên nói là dẹp bỏ các tham lam lo sầu ở đời.
 Như nói về màn che tham dục bên trong thế nào, thì đối với các 
thứ như các màn che về giận hờn, hôn trầm, tùy miên, trạo cử, ăn năn, 
nghi ngờ..., cũng y như thế.
 Lại có vị Bí-sô đối với sáu hiện tượng nối kết mà theo dõi quan 
sát tìm hiểu các tướng của các hiện tượng bên trong. Như đối với nhãn 
kết (kết về mắt) bên trong thì ta biết đúng là có nhãn kết bên trong. 
Nếu không có nhãn kết thì biết đúng là ta không có nhãn kết. Lại biết 
đúng là nhãn kết bên trong đó chưa sinh thì nó sinh, đã sinh rồi thì đoạn 
trừ đi, đoạn trừ rồi thì đừng để nó sinh ra lại ở sau này. Khi suy nghiệm 
về các pháp bên trong như thế, liền khởi lên những cái tuyển chọn kỹ 
lưỡng..., cho đến Tỳ-bát-xá-na. Đó là theo dõi quan sát các pháp bên 
trong. Cũng gọi là Pháp niệm trụ, trụ đầy đủ các thứ chánh cần, chánh 
tri, chánh niệm và dẹp bỏ các tham lam lo sầu ở đời, đều như trước đây 
đã nói.
 Như nói về nhãn kết bên trong như thế nào, thì các thứ kết bên 
trong về tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cũng y như thế.
 Lại có vị Bí-sô đối với pháp bên trong bảy giác chi mà theo dõi 
quan sát tìm hiểu các tướng của pháp đó. Như đối với việc có niệm 
giác chi bên trong, thì biết đúng là bên trong có niệm giác chi. Còn như 
không có niệm giác chi thì cũng biết đúng là bên trong không có niệm 
giác chi.
 Lại biết đúng là bên trong có niệm giác chi chưa sinh và đang sinh 
ra, hoặc đã sinh và đang được vững trụ nơi không quên, lại càng tu bồi 
lớn rộng mãi trí tác chứng. Khi suy nghĩ tìm hiểu về các pháp bên trong 
như thế, liền sinh khởi những cách tuyển chọn kỹ lưỡng..., cho đến Tỳ-
bát-xá-na. Đó là theo dõi quan sát tìm hiểu các pháp bên trong. Cũng 
gọi là Pháp niệm trụ, vì nó trụ đầy đủ vào các thứ chánh cần, chánh tri, 
chánh niệm và dẹp bỏ các tham lam lo sầu ở đời, như trước đã nói.

===== PAGE 96 =====
426 BỘ TỲ ĐÀM 1
 Giống như nói về niệm giác chi, thì sáu giác chi bên trong kia 
cũng y như thế.
 Lại có vị Bí-sô đối với pháp bên trong về tưởng uẩn, hành uẩn đã 
nói đó mà theo dõi suy tìm quán xét thì thấy có nhiều tai họa. Nghĩa là 
các uẩn đó như các thứ bệnh hoạn, các thứ ung nhọt ghẻ lở... Rộng nói 
nó là pháp biến dời hư nát, khi suy nghĩ về các tai họa của pháp đó như 
thế, thì liền khởi lên những cách tuyển chọn kỹ lưỡng... cho đến Tỳ-bát-
xá-na. Đó là theo dõi quan sát tìm hiểu các pháp bên trong. Cũng gọi là 
Pháp niệm trụ, trụ đầy đủ các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm và 
dẹp bỏ các tham lam lo sầu ở đời, đều như trước đã nói.
Thế nào là đối với pháp bên ngoài mà trụ diệt theo dõi quan sát 
tìm hiểu đầy đủ các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm và từ bỏ các 
tham lam lo sầu ở đời?
 Pháp bên ngoài, nghĩa là tưởng uẩn và hành uẩn của mình hiện 
đang là lúc nối tiếp hoạt động, hay chưa được thì đã mất, và các tưởng 
uẩn hành uẩn của loài hữu tình khác, của người khác.
 Đối với pháp bên ngoài này mà theo dõi quan sát tìm hiểu. Nghĩa 
là như có vị Bí-sô đối với năm pháp uẩn của người khác mà theo dõi suy 
tìm quan sát các tướng của pháp bên ngoài đó. Như người khác có tham 
dục thì biết đúng là người khác có tham dục. Người khác không có tham 
dục thì biết đúng là không có tham dục.
 Lại biết đúng là tham dục của người khác chưa sinh thì sinh, đang 
sinh ra hoặc đã sinh, đang đoạn trừ hoặc đã trừ rồi, thì không cho sau 
này sinh lại nữa
 Khi suy tìm quan sát về người khác như thế, thì khởi lên những 
cách tuyển chọn kỹ lưỡng cho đến Tỳ-bát-xá-na. Đó là theo dõi quan 
sát các pháp bên trong (của người khác). Cũng gọi là pháp niệm tru, 
trụ đầy đủ với các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm và dẹp trừ các 
tham lam lo sầu ở đời, như trước đã nói. Cũng giống như nói về màn che 
tham dục, bốn màn che kia cũng giống y như thế.
 Lại có vị Bí-sô đối với sáu pháp của người khác mà theo dõi quan 
sát tìm xét các tướng của pháp bên ngoài. Như đối với việc có nhãn kết 
bên ngoài thì biết đúng là có nhãn kết bên ngoài, nếu không có thì biết 
đúng là không có. Lại biết đúng rằng nhãn kết bên ngoài đó chưa sinh 
và đang sinh, đã sinh rồi đoạn trừ, đã đoạn trừ rồi thì không để cho sau 
này sinh lại nữa. Khi suy nghĩ tìm xét về các pháp bên ngoài như thế, thì 
liền có những cách tuyển chọn kỹ lưỡng..., cho đến Tỳ-bát-xá-na. Đó 
là theo dõi quan sát các pháp bên ngoài. Cũng gọi là Pháp niệm trụ, trụ 

===== PAGE 97 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 427
với các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm và dẹp bỏ các tham lam lo 
sầu ở đời, như trước đã nói.
 Giống như nói về nhãn kết bên ngoài, khi nói về năm kết kia cũng 
y như thế.
 Lại có vị Bí-sô đối với pháp bảy giác chi của người khác mà theo 
dõi quan sát tìm xét tìm các tướng của pháp bên ngoài. Như đối với việc 
có niệm giác chi bên ngoài thì biết đúng là có niệm giác chi bên ngoài 
(của người khác), nếu không có thì biết đúng là không có. Lại biết đúng 
là niệm giác chi bên ngoài đó chưa sinh, đang sinh ra hoặc đã sinh mà 
vững vàng đang trụ. Rộng nói cho đến trí tác chứng. Khi suy tư tìm xét 
pháp bên ngoài như thế, thì liền có cách tuyển chọn kỹ lưỡng... cho 
đến Tỳ-bát-xá-na. Đó là theo dõi quan sát pháp bên ngoài. Cũng gọi là 
Pháp niệm trụ, trụ với các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm và dẹp 
bỏ các tham lam lo sầu ở đời, như đã nói trước đây. Giống như nói về 
niệm giác chi bên ngoài (của người khác), khi nói về sáu giác chi kia 
cũng y như thế.
 Lại có vị Bí-sô đối với các tưởng uẩn - hành uẩn bên ngoài đã nói 
mà theo dõi xét tìm quan sát các thứ tai họa lỗi lầm. Nghĩa là pháp đó 
như các thứ bệnh, các thứ ung nhọt ghẻ lở... Rộng nói nó là pháp biến 
dời hư nát, khi xét tìm suy nghĩ về tai họa của pháp đó như thế, thì liền 
có những cách tuyển chọn kỹ lưỡng..., cho đến Tỳ-bát-xá-na. Đó là sự 
theo dõi quan sát pháp bên ngoài. Cũng gọi là Pháp niệm trụ, trụ với 
các thứ, chánh cần, chánh tri, chánh niệm và dẹp bỏ các tham lam lo 
sầu ở đời, đều như trước đã nói.
Thế nào là đối với pháp bên trong và bên ngoài mà theo dõi quan 
sát tìm xét các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm đầy đủ và dẹp bỏ 
các tham lam lo sầu ở đời?
 Pháp bên trong, nghĩa là tưởng uẩn, hành uẩn của mình hiện đang 
tiếp nối hoạt động đã có nhưng không mất.
 Pháp bên ngoài, nghĩa là tưởng uẩn - hành uẩn của mình hiện 
đang nối tiếp hoạt động, nhưng chưa được thì đã mất, và các tưởng uẩn- 
hành uẩn của người khác (loài hữu tình khác). Họp cả hai thứ lại gọi 
chung là pháp bên trong và bên ngoài.
 Đối với pháp bên trong và bên ngoài mà theo dõi quan sát tìm 
hiểu, là có vị Bí-sô hợp cả tưởng uẩn - hành uẩn của người khác làm 
thành một nhóm rồi theo dõi tìm hiểu và quan sát các tướng về pháp của 
mình và của người khác, tức là năm uẩn bên ngoài bên trong đã nói, sáu 
kết, bảy giác chi v.v... và các thứ đây - kia, mình - người, có - không, 

===== PAGE 98 =====
428 BỘ TỲ ĐÀM 1
chưa sinh, đang sinh, sinh rồi, đang đoạn trừ, đoạn trừ rồi, không để cho 
sinh lại các tướng... Khi suy nghĩ xét hiểu các pháp bên trong và bên 
ngoài như thế, thì liền có những cách tuyển chọn kỹ lưỡng... cho đến 
Tỳ-bát-xá-na. Đó là theo dõi các pháp bên trong và bên ngoài. Cũng 
gọi là Pháp niệm trụ, trụ với các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm 
đầy đủ và dẹp bỏ các tham lam lo sầu ở đời, như trước đây đã nói.
 Lại có vị Bí-sô, hợp cả tưởng uẩn- hành uẩn ở trước của mình và 
người khác lại thành một nhóm mà theo dõi suy nghĩ quan sát các thứ 
tai họa lỗi lầm. Nghĩa là pháp này như các thứ bệnh hoạn, các thứ ung 
nhọt ghẻ lở... Rộng nói cho đến nó là pháp dời đổi hư nát... Khi suy tư 
tìm xét các tai họa lỗi lầm về pháp ấy, thì liền có những cách tuyển 
chọn kỹ lưỡng... cho đến Tỳ-bát-xá-na. Đó là theo dõi các pháp bên 
trong và bên ngoài. Cũng gọi là Pháp niệm trụ, trụ với các thứ chánh 
cần, chánh tri, chánh niệm đầy đủ và dẹp bỏ các tham lam lo sầu ở đời, 
như trước đã nói.
-----------------
Phẩm 10: THÁNH ĐẾ
Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm trú ở khu rừng Thí Lộc, thuộc thành 
Bà-la-ni-tư, chỗ luận thuyết của các vị Tiên nhân.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo với chúng Bí-sô: Đây là khổ Thánh 
đế (sự thật về khổ của Phật nói), nếu ai đối với pháp chưa từng nghe 
này mà đúng lý suy tư tìm xét thì nhất định sẽ có được mắt sáng trí tuệ 
biết rõ mọi lẽ. Đây là khổ tập Thánh đế, nếu ai đối với pháp chưa từng 
nghe mà đúng lý suy tư tìm xét thì nhất định sẽ có khả năng phát sinh 
mắt sáng trí tuệ biết rõ mọi lẽ. Đây là khổ tập diệt Thánh đế, nếu ai đối 
với pháp chưa từng nghe mà đúng lý suy tư tìm xét thì nhất định sẽ có 
khả năng phát sinh mắt sáng trí tuệ biết rõ mọi lẽ. Đây là khổ diệt đạo 
Thánh đế, nếu ai đối với pháp chưa từng nghe mà đúng lý suy tư tìm xét 
thì nhất định sẽ có khả năng phát sinh mắt sáng trí tuệ biết rõ mọi lẽ.
1. Lại nữa các vị Bí-sô, với khổ Thánh đế này nên dùng thông tuệ 
mà nhìn biết tận tường (biết khắp). Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe 
này mà đúng lý suy tư tìm hiểu thì nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng 
trí tuệ biết rõ.
2. Với khổ tập Thánh đế này nên dùng thông tuệ mà đoạn dứt. 
Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe này mà đúng lý suy tư tìm xét thì 
nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng trí tuệ biết rõ mọi lẽ.
3. Với khổ diệt Thánh đế này nên dùng thông tuệ mà chứng đạt. 

===== PAGE 99 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 429
Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe này mà đúng lý suy tư tìm xét thì 
nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng trí tuệ biết rõ.
4. Với con đường đưa đến sự diệt hết khổ của Phật nói này, nên 
dùng thông tuệ mà tu tập. Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe này mà 
đúng lý suy tư tìm xét thì nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng trí tuệ 
biết rõ mọi lẽ.
 Lại nữa các vị Bí-sô, với khổ Thánh đế này, Ta đã dùng thông 
tuệ mà biết khắp (biết tận tường). Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe 
này mà đúng lý suy tư tìm xét thì nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng 
trí tuệ biết rõ mọi lẽ.
 Với khổ tập Thánh đế này, Ta đã dùng thông tuệ mà chứng đạt. 
Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe này mà đúng lý suy tư tìm xét thì 
nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng trí tuệ biết rõ mọi lẽ.
 Với khổ diệt Thánh đế này, Ta đã dùng thông tuệ mà chứng đạt. 
Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe này mà đúng lý suy tư tìm xét thì 
nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng trí tuệ biết rõ.
 Với thú khổ diệt Thánh đế này, Ta đã dùng thông tuệ mà chứng 
đạt. Nếu ai đối với pháp chưa từng nghe này mà đúng lý suy tư tìm xét 
thì nhất định sẽ phát sinh được mắt sáng trí tuệ biết rõ.
 Các thầy Bí-sô nên biết! Đối với bốn Thánh đế đó, nếu Ta chưa 
ba lần chuyển thành mười hai hình thức, nghĩa là chưa phát sinh được 
mắt sáng trí tuệ biết rõ mọi lẽ, thì đối với cõi thế gian của hàng trời, 
người, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn chưa thể nào được xuất ly giải 
thoát, cũng như chưa thể trừ hết các điên đảo lầm lẫn và tâm trí trụ 
nhiều vào một nơi..., cũng như chưa thể đúng như thật tuyên bố rằng: 
Ta đã chứng được Bồ-đề Chánh đẳng Chánh giác Vô thượng (bậc giác 
ngộ tối thượng). Vì đối với bốn Thánh đế đó Ta đã ba lần chuyển thành 
mười hai hình thức của tướng, nghĩa là Ta đã phát sinh được mắt sáng 
trí tuệ biết rõ mọi lẽ liền xuất ly giải thoát ngay ở cõi thế gian của hàng 
trời, người, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn v.v... và đã dứt hết điên đảo 
lầm lẫn, tâm trụ nhiều vào một nơi, cũng như dám tuyên bố đúng như 
thật: Ta đã chứng được Bồ-đề Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác...
Khi Đức Phật giảng nói pháp này, các thầy như Kiều-trần-na cùng 
tám vạn chư Thiên lìa bỏ được trần cấu và phát sinh mắt pháp tịnh, khi 
nhìn các pháp. Bấy giờ, Đức Phật hỏi các thầy Kiều-trần-na: Với các 
pháp Ta vừa nói các thầy có hiểu rõ không? Các thầy Kiều-trần-na 
thưa: Nay chúng con đã hiểu rất rõ…. Vị thứ hai, thứ ba cũng như thế. Vì 
thầy Kiều-trần-na là người đầu tiên hiểu biết pháp đó, nên người đời 

===== PAGE 100 =====
430 BỘ TỲ ĐÀM 1
cùng tôn xưng các vị ấy là A-nhã-đa. Khi đó các vị Địa thần (thần đất), 
Lạc-xoa nghe được những lời ấy thì hết sức vui mừng, hớn hở lớn tiếng 
khen: Hôm nay Đức Phật ở chỗ các vị Tiên nhân luận thuyết Bà-la-ni 
từ trong khu rừng Thí Lộc (Lộc uyển), đã thương xót tất cả chúng sinh 
trong cõi thế gian này, muốn giúp cho tất cả mọi người đều nhận được 
những sự lợi ích và an lạc, cho nên đã ba lần chuyển pháp luân, mở lời 
diễn giảng giáo pháp với đầy đủ cả mười hai hình thức, khắp cõi thế 
gian toàn thể các vị Sa-môn, Bà-la-môn các vị Trời - Ma - Phạm đều 
không thể đảm đương, không đủ khả năng trong việc chuyển pháp luân 
vô thượng, diễn giảng giáo pháp nhiệm mầu, các vị như Kiều-trần-na 
v.v... đã thấy rõ được Thánh đế. Từ nay các chúng trời sẽ thêm đông 
đảo còn bọn A-tố-lạc sẽ giảm đi. Do sự truyền bá giáo lý rộng rãi này 
mà toàn thể trời, người đều thấm nhuần được rất nhiều lợi ích an lạc vô 
cùng cao quý đặc biệt...
Các thần Lạc-xoa (Dược-xoa) đang bay trên không trung khi nghe 
những lời reo vui như thế thì hết sức vui mừng đến truyền báo ngay cho 
các trời Tứ Đại Vương. Các vị này nghe rồi cũng vui mừng đều cao 
tiếng thông báo khắp nơi. Trong thoáng chốc lời thông báo vang rộng cả 
cung trời Phạm thiên. Bấy giờ, vị vua trời Đại Phạm nghe lời thông báo 
ấy nên hết sức vui mừng khen: Mừng Đức Phật đã chuyển pháp luân vô 
thượng, đã bắt đầu diễn giảng giáo pháp nhiệm mầu, sẽ đem lại vô số 
lợi lạc cho toàn thể quần sinh. Trong này nói về việc chuyển pháp luân 
nên gọi là Kinh Chuyển Pháp Luân. Khi đó năm vị Bí-sô Kiều-trần-na 
cùng tám vạn Thiên chúng nghe kinh rồi hết sức vui mừng tin nhận tuân 
hành đầy đủ.
1. Thế nào là Khổ Thánh đế?
Đáp: Nghĩa là gồm có các khổ về sinh, già, bệnh, chết, oán thù mà 
gặp gỡ nhau hoài là khổ, thương yêu mà phải xa nhau là khổ, cầu mong 
không toại nguyện là khổ và nói chung tất cả năm uẩn đều là khổ.
Thế nào là sinh khổ? Sinh, nghĩa là các chủng loại hữu tình, chúng 
tụ họp nhau lại, có các đời sống và sinh sản thêm các đời sống, có các 
uẩn, và có đủ các thứ giới - xứ - uẩn thì sinh mạng, đời sống sẽ được tạo 
nên và xuất hiện. Gọi chung đó là sinh, đời sống.
Vì sao lại nói sinh là khổ? Khổ là loài hữu tình đang sinh sống thì 
sẽ nhận lãnh và giữ lấy (chịu đựng) các thứ khổ của thân hoặc của tâm, 
hay của thân và tâm. Hoặc là nhận lãnh giữ lấy, chịu đựng các thứ nóng 
nảy bứt rứt khổ buồn cho riêng của thân, hoặc riêng của tâm, hoặc cả 
thân và tâm. Cho đến các việc nặng nề hơn như chịu đựng các sự thiêu 

===== PAGE 101 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 431
đốt của thân, hoặc của tâm, hoặc của cả thân và tâm... cho nên nơi là 
khổ. Lại nữa, khi sống (sinh) thì phải chịu hai thứ khổ khổ và hành khổ, 
nên gọi là sinh khổ.
Thế nào lại nói là già khổ? Già nghĩa là lúc đã già yếu thì tóc 
rụng, tóc bạc phơ, da dùn mặt nhăn, mình khom, lưng còng, hơi thở gấp 
gáp khò khè, phải nương gậy mà lần bước, cả mình mẩy nổi tàn nhang 
hoặc bạch biến loang lỗ. Tinh thần suy nhược, mù mờ ngu độn chậm 
chạp. Các cơ quan bộ phận đều rã rời hư nát, các hành cũng suy thoái 
bại hoại, mục nát suy yếu... Gọi chung là già.
Vì sao già là khổ? Khi loài hữu tình đã già thì sẽ nhận lãnh giữ 
lấy và chịu đựng các khổ của thân... Rộng nói cho đến nhận lấy và chịu 
đựng sự thiêu đốt của cả thân và tâm. Lại còn khi già thì phải chịu ba 
thứ khổ là khổ khổ, hành khổ, và hoại khổ. Cho nên gọi là già khổ.
Thế nào là bệnh khổ? Bệnh, nghĩa là đau đầu, đau mắt, tai, mũi, 
lưỡi, bệnh mặt mày, hôi miệng, bệnh răng cỏ, bệnh hàm họng, phong 
điên, trúng gió, ho hen, hơi thở nghẹn tức hay ợ ngáp, bệnh phong cùi, 
ghẻ lở, bệnh trĩ, kiết lỵ, trúng gió, bệnh nóng hoặc lạnh, bệnh sốt rét, 
động kinh ói mửa, ghẻ lở nhọt độc, bệnh phù thủng, bệnh ghẻ lở, lác, 
bệnh ung bướu, bệnh ngưng trệ rò rỉ, bệnh kết hờn, kết hạch, bệnh nóng 
nảy, bứt rứt v.v... và các thứ bệnh khác sinh ra từ thân và tâm, thân tâm 
bị bệnh hoạn khổ sở..., gọi chung là bệnh.
 Vì sao lại gọi bệnh là khổ? Loài hữu tình khi bệnh thì nhận lãnh, 
giữ lấy, chịu đựng các thứ đau khổ của thân... Rộng nói cho đến nhận 
giữø chịu đựng các thứ thiêu đốt cả thân và tâm. Lại nữa, khi bệnh thì 
phải chịu hai thứ khổ là khổ khổ và hành khổ, nên nói là bệnh khổ. 
Thế nào chết là khổ? Chết nghĩa là các loài hữu tình đang tụ họp 
cùng sống với nhau thì biến đổi, chia lìa, cuộc sống, sức nóng và thức bị 
tiêu mất, thân mình không còn cử động nhúc nhích, các uẩn đều bị phá 
hư. Chết non, tàn đời, ra đi, thở hơi cuối cùng... đều gọi là chết.
Vì sao nói chết là khổ? Các loài hữu tình khi chết thì phải nhận 
giữ chịu đựng biết bao nhiêu khổ sở cho thân thể... Rộng nói cho đến 
nhận giữ chịu đựng các thứ thiêu đốt của thân và tâm, cho nên nói chết 
là khổ. Lại còn khi chết thì phải chịu ba thứ khổ là khổ khổ, hành khổ, 
và hoại khổ. Cho nên gọi chết là khổ.
Thế nào là oán ghét gặp nhau là khổ? Oán ghét gặp nhau, nghĩa là 
các loài hữu tình (mọi người) không yêu thương mến thích nhau, không 
hợp ý vừa lòng nhau..., mà phải cùng làm, cùng ở chung một chỗ, không 
thể nào khác được, không thể phân tán lìa xa nhau được mà phải hòa 

===== PAGE 102 =====
432 BỘ TỲ ĐÀM 1
hợp tụ tập gặp gỡ nhau mãi..., nên gọi chung là oán ghét mà phải gặp 
nhau là khổ.
Vì sao lại nói oán ghét gặp nhau là khổ? Nói oán ghét gặp nhau 
khổ, nghĩa là các loài hữu tình (người nào) oán ghét mà gặp nhau hoài 
thì phải nhận giữ chịu đựng bao nhiêu cái khổ não của thân... Rộng nói 
cho đến phải chịu đựng bao nhiêu các thứ thiêu đốt cả thân và tâm, nên 
nói đó là khổ. Lại còn khi oán ghét mà gặp nhau thì phải chịu hai thứ 
khổ là khổ khổ, hành khổ. Cho nên nói oán ghét mà gặp nhau hoài là 
Khổ.
Thế nào là thương nhau mà lìa nhau là khổ? Thương nhau mà phải 
lìa nhau, nghĩa là các loài hữu tình yêu thương mến thích nhau, thích ý 
vừa lòng nhau nhưng cả hai không cùng ở chung một chỗ, cùng làm bạn 
bè thân thiết với nhau, mà đành phải cách biệt, riêng rẽ, phân tán lìa xa 
nhau, và không thể cùng hòa hợp tụ tập gặp gỡ nhau được..., gọi chung 
là thương nhau mà lìa nhau là khổ.
Vì sao lại nói thương nhau mà phải lìa nhau là khổ? Nghĩa là các 
loài hữu tình khi thương mến nhau mà phải xa lìa nhau thì phải nhận 
chịu mọi sự đau khổ của thân thể... Rộng nói cho đến nhận lãnh giữ lấy, 
chịu đựng bao nhiêu đau khổ như bị thiêu đốt cả thân và tâm, nên nói 
đó là khổ. Lại còn khi thương nhau mà mãi xa lìa nhau thì phải chịu ba 
thứ khổ là khổ khổ, hành khổ, và hoại khổ. Cho nên nói thương nhau 
mà phải xa lìa nhau là khổ.
Thế nào là mong cầu không được là khổ? Cầu không được, nghĩa 
là mong cầu về các thứ rất thích ý vừa lòng về sắc-thanh-hương-vị-xúc, 
hay y phục ăn uống, ngọa cụ, thuốc men, các đồ dùng cần thiết cho đời 
sống hằng ngày nhưng lại không có được, không gặp gỡ, không thấy, 
không thành tựu, không hoàn hảo thuận hợp (hòa hợp)... Gọi là chung 
là mong cầu mà không được.
Vì sao nói mong cầu không được là khổ? Nghĩa là các loài hữu 
tình khi mong cầu mà không được thì phải lãnh nhận giữ lấy, chịu đựng 
tất cả mọi thứ đau khổ của thân thể... Rộng nói cho đến phải nhận lãnh 
giữ lấy chịu đựng tất cả mọi thứ đau khổ như bị thiêu đốt cả thân và 
tâm, cho nên nói đó là khổ. Lại còn khi mong cầu chẳng được thì phải 
chịu hai thứ khổ là khổ khổ và hành khổ. Cho nên nói mong cầu không 
được là khổ.
Thế nào là nói vắn gọn tất cả năm uẩn đều khổ? Năm thủ uẩn, 
tức là sắc thủ uẩn và các thọ, tưởng, hành, thức, thủ uẩn..., gọi chung là 
năm thủ uẩn.

===== PAGE 103 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 433
Vì lý do nào mà nói tất cả năm thủ uẩn là khổ? Nghĩa là vì các uẩn 
này đều không thường (vô thường) mà luôn chuyển dời, nó luôn mệt 
mỏi rã rời, suy yếu, nó là pháp luôn mất mát, hư hoại rất nhanh chóng 
không bao giờ. Nó luôn hư hao mục nát, biến rã không phải còn mãi, 
không thể bảo đảm tin cậy được, nó là pháp dời đổi hư nát, có lúc tăng 
thêm có khi giảm bớt, mới sinh ra đó thì bỗng nhiên mất đi. Xưa không 
có mà nay có, khi có rồi lại trở về không... Vì lẽ đó nên nói tóm tắt một 
lời là tất cả năm thủ uẩn là khổ. Như nói các uẩn đều có tính chất là 
khổ vì nó không an ổn, vì nó trái ngược lại với Thánh tâm. Các khổ như 
thế gọi là khổ đế, nghĩa là đó đúng là vô thường, là vô thường nên gọi 
là khổ. Nó đúng là khổ; dù Phật có ra đời hay không ra đời. Cái pháp 
khổ đó là pháp luôn làm cho pháp giới tồn tại. Tất cả các Như Lai đều 
đã rõ biết thấu suốt tường tận nên đều diễn nói trình bày, đưa ra thành 
quan điểm phân biệt chỉ bày, khiến nó càng sáng tỏ rõ ràng: Đây là vô 
thường, đây là khổ. Đây là tính chất vô thường thì đó là tính chất của 
khổ. Đó là điều chân thật, đúng đắn nhất, không hề hư vọng, không hề 
điên đảo lầm lạc, đổi khác..., nên gọi là Khổ đế.
 Gọi là Thánh - Phật và đệ tử Phật. Đây là Thánh đế, nghĩa là các 
vị Thánh ấy đối với các điều đó (khổ, tập v.v... này) đều hiểu biết thấy 
rõ, thấy rõ nó là chân thật đúng đắn, chắc chắn là Đế. Do đó mà gọi là 
Thánh đế.
 Lại còn khổ Thánh đế là cái giả lập trên danh tưởng ngôn thuyết, 
trên trí tưởng nói năng có đối đãi. Gọi là Thánh đế, vì chư Phật và các 
hàng đệ tử đều đưa ra cái tên gọi như thế.
2. Thế nào là khổ tập Thánh đế?
Đáp: Nghĩa là có bao nhiêu thứ ái dục, mến yêu. Sau đó thì liền có 
sự mừng vui ham thích đi đôi với các ái dục đó (sự yêu thích đó). Như 
thế mà nói vắn tắt là khổ tập Thánh đế... Nếu nói rõ ràng hơn là từ cái 
ái thứ hai, thứ ba thì lại có thêm các điều tham ái thứ tư, thứ năm, thứ 
sáu..., kể cả mọi pháp chẳng thiện hay mọi pháp thiện hữu lậu và tất cả 
mọi thứ trói buộc chặt chẽ của tùy miên, tùy phiền não v.v... tất cả đều 
gọi chung là khổ tập Thánh đế.
Vì sao lại nói là khi có hết thảy các ái rồi sau đó lại vui mừng ham 
thích luôn đi đôi với các ái dục đó, và mọi người ai ai cũng ham thích 
ái dục, thì đều gọi là khổ tập Thánh đế? Nghĩa là bốn thứ ái dục này 
chính là cái nguyên nhân căn bản, là con đường phát khởi của khổ quá 
khứ - hiện tại - vị lai. Rộng nói cho đến thân chết rồi thì chính do nhân 
khổ đó thúc đẩy quả khổ mà sinh khởi. Cho nên nói đây gọi là khổ tập 

===== PAGE 104 =====
434 BỘ TỲ ĐÀM 1
Thánh đế.
Vì sao lại có cái ái thứ hai, thứ ba, rồi sau lại có cái ái thứ tư, thứ 
năm, thứ sáu và tất cả các pháp chẳng thiện, tất cả các pháp thiện hữu 
lậu, tất cả mọi sự trói buộc chặt chẽ của tùy miên và tùy phiền não..., 
thì đều gọi là khổ tập Thánh đế?
 Nghĩa là chính các pháp này là nhân căn bản, con đường phát 
khởi của khổ suốt trong quá khứ - hiện tại - vị lai. Rộng nói cho đến khi 
thân này chết đi thì chính do pháp đó làm nhân nên có khổ quả sinh ra. 
Như thế các ái dục v.v... đều gọi là Tập đế.
 Gọi là Tập đế thì các ái này là đúng như thật và các ái này gọi là 
Tập thì đúng như thật nó là Tập, là sự tụ họp chứa nhóm, dù Phật có ra 
đời hay không thì chúng vẫn là ái, là tập. Chúng làm cho pháp giới tồn 
tại, tất cả Phật Như Lai đều tự nhiên thấu suốt, đều hiểu biết đúng đắn 
mà tuyên nói, trình bày, đặt thành vấn đề, mà phân biệt chỉ bày làm 
nó được rõ ràng sáng tỏ. Nghĩa là đây là ái, đây là tập, đây là tính chất 
của các ái và đây là tính chất của tập. Đó là điều chân thật đúng đắn 
nhất, không hề hư vọng, không hề điên đảo, lầm lẫn, đổi khác, nên gọi 
là Tập đế.
 Lại còn khổ tập Thánh đế là cái giả lập trên danh tưởng ngôn 
thuyết, trên trí tưởng nói năng đối đãi, gọi là Thánh đế, quá khứ hằng 
sa Phật và hàng đệ tử đều đặt ra tên gọi như thế.
3. Thế nào là khổ diệt Thánh đế?
Đáp: Nghĩa là có các ái rồi sau đó thì vui mừng ham thích các ái 
và cùng đi (sống chung) với ái dục, ai ai cũng ham thích ái... Với các 
việc như thế thì đoạn trừ dứt hẳn không sót chút gì, là buông bỏ, biến 
đổi mà mửa ra thật hết, lìa bỏ hết, tiêu diệt hết các nhiễm trước, là tịch 
tĩnh vắng lặng cùng cực, là không còn gì cả... Như thế nói vắn tắt là 
khổ diệt Thánh đế (sự diệt hết các khổ). Nếu như rộng nói thì cái ái thứ 
hai, thứ ba sau đó sẽ có cái thứ tư, thứ năm, thứ sáu và tất cả các pháp 
chẳng thiện, tất cả các pháp thiện hữu lậu, tất cả mọi sự ràng buộc của 
tùy miên và tùy phiền não... Tất cả những thứ đó buông xả, biến đổi 
nôn mửa ra thật hết, lìa bỏ hết, tiêu diệt hết các nhiễm trước, là tịch tĩnh 
vắng lặng cùng cực, là không còn gì cả..., các thứ đó đều gọi là khổ diệt 
Thánh đế.
Vì sao là các thứ ái rồi sau đó thì vui mừng ham thích các ái, cùng 
sống chung với các ái, và ai ai cũng ham thích các ái..., mà đoạn dứt 
không còn gì, là buông bỏ biến đổi, nôn mửa ra cho thật hết, lìa bỏ hết, 
tiêu diệt hết các trước nhiễm, là tịch tĩnh vắng lặng cùng cực, là không 

===== PAGE 105 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 435
còn gì cả..., thì đều gọi là khổ diệt Thánh đế? Nghĩa là bốn thứ ái này 
nếu chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, chưa tiêu diệt, chưa nôn mửa ra thật 
hết thì sau này, nhiều đời sau, các quả khổ sẽ nối tiếp nhau mà khởi lên 
hiện rõ ra. Còn như đã đoạn trừ dứt, đã biết khắp, đã tiêu diệt, đã mửa 
ra hết rồi thì sau này, nhiều đời sau này các quả khổ sẽ không còn sinh 
ra được nữa, cho nên sự đoạn dứt này là khổ diệt Thánh đế.
Vì sao mà từ cái ái thứ hai, thứ ba, rồi sau đó sẽ có cái thứ tư, thứ 
năm, thứ sáu và tất cả các pháp chẳng thiện, tất cả pháp thiện hữu lậu, 
tất cả các thứ trói buộc chặt chẽ của tùy miên và tùy phiền não..., nếu 
dứt trừ hết không còn sót chút gì, lìa bỏ hết, buông bỏ hết, biến đổi mửa 
ra thật hết, tiêu diệt hết các nhiễm trước, là tịch tĩnh vắng lặng cùng 
cực, là không còn gì cả..., thì đều gọi là khổ diệt Thánh đế? Nghĩa là 
các pháp này, nếu chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, chưa tiêu diệt hết, 
chưa ói mửa ra hết, thì sau này, nhiều đời sau này các quả khổ sẽ nối 
tiếp nhau mà sinh ra và khởi lên. Còn khi đã đoạn dứt, đã biết khắp, đã 
tiêu diệt hết, đã ói mửa ra hết thì các quả khổ sau này sẽ không thể nào 
sinh lại được. Cho nên sự đoạn dứt này gọi là khổ diệt Thánh đế. Tức là 
khổ diệt Thánh đế này cũng gọi là nhà cửa, cũng gọi là bến bãi, cũng 
gọi là nơi cứu độ, cũng gọi là chốn nương thân (trở về nơi nương nhờ). 
Cũng gọi là chỗ cần đến, cũng gọi là chỗ vô ưu, không lo sầu, cũng gọi 
là không bệnh hoạn, cũng gọi là bất tử không còn chết chóc, cũng gọi 
là không bị thiêu đốt, cũng gọi là không bứt rứt nóng nảy, cũng gọi là 
nơi an ổn, nơi mát mẻ, nơi vắng lặng tịch tĩnh, cũng gọi là việc thiện, 
là điềm tốt, cũng gọi là cõi an lạc, bất động và cũng gọi đó là cõi Niết-
bàn. Như nói Niết-bàn là sự diệt khổ chân thực, là quả vị rốt ráo của 
Sa-môn.
 Các sự đoạn diệt như thế thì gọi là Diệt đế, thì tên Niết-bàn này 
là đúng như thật, Niết-bàn đó ở đây gọi là diệt thì đúng là diệt, dù Đức 
Phật có ra đời hay không thì nó vẫn là diệt, là Niết-bàn từ lâu, pháp này 
làm cho pháp giới tồn tại, tất cả Phật Như Lai đều tự nhiên thấu suốt, 
đều hiểu biết đúng đắn mà tuyên nói trình bày, đặt thành vấn đề, và 
phân biệt chỉ bày khiến nó càng rõ ràng sáng tỏ. Nghĩa là đây là Niết-
bàn, đây là diệt, đây là tính chất Niết-bàn, đây là tính chất của diệt. Đó 
là điều chân thật, đúng đắn nhất, chẳng hề hư vọng, chẳng hề điên đảo 
lầm lẫn sai khác, nên gọi là Diệt đế.
 Gọi là Thánh đế, Thánh tức là chư Phật và hàng đệ tử của Phật. 
Đây là Thánh đế, nghĩa là các vị Thánh ấy đều thấy biết hiểu rõ các 
điều đó. Biết rõ nó là chân thật, đúng đắn, chắc chắn đó là Đế. Do đó 

===== PAGE 106 =====
436 BỘ TỲ ĐÀM 1
gọi là Thánh đế.
 Lại còn khổ diệt Thánh đế là cái giả lập trên danh tưởng ngôn 
thuyết, trên trí tưởng nói năng đối đãi, gọi là Thánh đế. Quá khứ Hằng 
sa Phật và hàng đệ tử đều cùng đặt ra tên gọi như thế.
4. Thế nào là đạo đưa đến diệt khổ Thánh đế?
Đáp: Gọi là đạo hoặc là Thánh hạnh (hạnh của Phật), thì ở quá 
khứ - hiện tại - vị lai đối các khổ đều có thể luôn đoạn dứt, luôn buông 
xả, luôn biến đổi, nhả ra hết, luôn lìa nhiễm, luôn diệt trừ, luôn vắng 
lặng, luôn biến mất không còn gì..., phải chăng đó gọi là tám chi Thánh 
đạo? Nó gồm có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, 
chánh mạng, chánh cần, chánh niệm, chánh định.
Thế nào là Chánh kiến? Nghĩa là hàng đệ tử Phật đối với khổ-tập 
-diệt-đạo mà suy tư tìm xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương 
ưng với vô lậu và có bao nhiêu cách tuyển chọn thì nên tuyển chọn kỹ 
lưỡng, cùng cực hiểu rõ, hiểu tất cả, hiểu gần. Thấu hiểu mọi lẽ cơ mật 
kín đáo, xét biết thấu đáo sáng suốt, hiểu biết rõ ràng tinh tường và Tỳ-
bát-xá-na. Đó gọi là Chánh kiến.
Thế nào là Chánh tư duy? Nghĩa là hàng đệ tử Phật đối với khổ- 
tập- diệt- đạo mà suy tư tìm xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý 
tương ưng với vô lậu và có bao nhiêu sự tìm xét thì đều suy tư tìm xét 
kỹ, tìm cầu tất cả, xét tìm tất cả... khiến cho tâm đối với các pháp còn 
thô động phải thay đổi thành tinh tế. Đó gọi là Chánh tư duy.
Thế nào là Chánh ngữ? Nghĩa là hàng đệ tử Phật luôn suy tư tìm 
xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương ưng với vô lậu và có sức 
suy tư chọn lựa mà từ bỏ đời sống sai trái với bốn loại lời nói xấu ác. 
Đối với những lời thô ác còn lại phải thực hành cho được vô lậu, xa lìa, 
từ bỏ được, từ bỏ tiếp cận, từ bỏ tận cùng. Sống đời sống giới hạnh tịch 
tĩnh vắng lặng, không làm không gây tạo, buông bỏ tất cả, luôn tự giữ 
mình, như thuyền bè cầu bến, bờ đê, tường rào, hào rãnh, đối với những 
gì ngăn chế đều không vượt rào, có tự tánh không vượt bỏ khuôn phép. 
Đó là Chánh ngữ.
Thế nào là Chánh nghiệp? Nghĩa là hàng đệ tử Phật luôn suy tư 
tìm xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương ưng với vô lậu và có 
sức suy xét chọn lựa kỹ mà từ bỏ đời sống tà đạo với ba hạnh xấu của 
thân. Còn đối với các hạnh ác khác của thân thì được vô lậu, biết từ bỏ... 
cho đến không biểu hiện ra thân nghiệp. Đó là Chánh nghiệp.
Thế nào là Chánh mạng? Nghĩa là hàng đệ tử Phật luôn suy tư tìm 
xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương ưng với vô lậu và có sức 

===== PAGE 107 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 437
suy xét chọn lựa kỹ mà từ bỏ đời sống tà đạo với ba hạnh ác của thân 
và bốn hạnh ác của miệng đều được vô lậu, biết từ bỏ..., cho đến không 
biểu hiện ra thân nghiệp và ngữ nghiệp. Đó là Chánh mạng. 
Thế nào là Chánh cần (chánh tinh tấn)? Nghĩa là hàng đệ tử Phật 
luôn suy tư tìm xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương ưng với 
vô lậu, với hết thảy sự siêng năng chuyên cần, với sức lực rất mạnh mẽ, 
hăng hái tột độ rất khó can ngăn, lòng cố gắng mãi không. Đó là Chánh 
cần.
Thế nào là Chánh niệm? Nghĩa là hàng đệ tử Phật luôn suy tư tìm 
xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương ưng với vô lậu, hết thảy 
niệm nghĩ nhớ theo, nghĩ nhớ, chuyên chú riêng lẻ, ghi nhớ không quên 
mất, không mất pháp tánh, có tính chất của tâm sáng suốt, ghi nhớ lâu. 
Đó là Chánh niệm. 
Thế nào là Chánh định? Nghĩa là hàng đệ tử Phật luôn suy tư tìm 
xét về khổ-tập-diệt-đạo, luôn luôn tác ý tương ưng với vô lậu hết thảy 
trụ vào tâm, không phân tán, không loạn động, luôn nhiếp giữ ngăn 
trừ tất cả. Có tự tánh của tâm chuyên chú vào một cảnh. Đó là Chánh 
định.
 Như thế với tám chi Thánh đạo vừa nói cùng với các hạnh vô lậu 
khác..., thì gọi là đạo dẫn đến chỗ diệt khổ.
 Như nói Thánh hạnh là chân thật, là đạo rốt ráo lìa các khổ đạt 
đến Niết-bàn.
Vì có Thánh hạnh như thế, nên gọi là Đạo đế. Nghĩa là với các 
Thánh hạnh chân thật này, thì Thánh đạo đó gọi là Đạo. Đó là đạo chân 
thật, dù Phật có ra đời hay không thì nó vẫn là đạo pháp như thế. Pháp 
đó làm cho pháp giới tồn tại, tất cả Phật Như Lai đều tự nhiên thấu suốt, 
hiểu biết đúng đắn mà tuyên nói trình bày, đặt thành vấn đề, phân biệt 
chỉ bày, khiến nó càng rõ ràng sáng tỏ. Nghĩa là đây là Thánh hạnh, đây 
là tính chất của đạo. Đó là điều chân thật, đúng đắn nhất, không hề hư 
vọng, không hề điên đảo lầm lẫn sai khác, nên gọi là Đạo đế.
 Gọi là Thánh đế, Thánh tức là chư Phật và hàng đệ tử Phật. Đây 
là Thánh đế, nghĩa là các vị Thánh đó đều thấy biết hiểu rõ các điều 
này. Biết rõ nó là chân thật, đúng đắn, chắc chắn là Đế. Do đó gọi là 
Thánh đế.
 Lại còn đạo đưa đến chỗ diệt khổ Thánh đế là đều giả lập trên 
danh tưởng ngôn thuyết, trên trí tưởng nói năng đối đãi, gọi là Thánh 
đế. Vì Hằng sa Phật quá khứ và hàng đệ tử đều đặt thành tên gọi như 
thế.

===== PAGE 108 =====
438 BỘ TỲ ĐÀM 1
Phẩm 11: TĨNH LỰ (THIỀN), Phần 1
Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm trú nơi vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ-
đa, thuộc thành Thất-la-phiệt.
Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo với chúng Bí-sô: Có bốn Thiên đạo 
khiến các loài hữu tình, ai chưa tịnh thì được tịnh, ai đã tịnh rồi sẽ được 
trắng đẹp, bốn pháp ấy là:
1. Có một loài đã lìa bỏ dục xấu ác, các pháp chẳng thiện, có tầm 
và tứ, ly sinh hỷ lạc, trụ đầy đủ các bậc sơ tĩnh lự. Đó gọi là Thiên đạo 
thứ nhất.
2. Có một loài tầm và tứ đều vắng lặng, bên trong có tính chất của 
tâm đều tịnh và hướng về một cõi, không tầm không tứ, định sinh hỷ 
lạc, trụ đầy đủ và đệ nhị tĩnh lự, đó gọi là Thiên đạo thứ hai.
3. Có một loài lìa bỏ mừng vui, trụ vào buông xả, chánh niệm 
chánh tri, khi thân có cảm giác vui, Phật bảo nên buông xả, trụ đầy đủ 
vào đệ tam tĩnh lự, đó gọi là Thiên đạo thứ ba.
4. Có một loài đoạn dứt vui và khổ, các sự mừng vui lo lắng trước 
đây đều biến mất hết, không còn khổ hay vui nữa, luôn luôn có niệm 
buông xả và thanh tịnh, trụ đầy đủ vào đệ tứ tĩnh lự, đó gọi là Thiên 
đạo thứ tư.
Bốn thứ Thiên đạo đều khiến cho các loài hữu tình, nếu ai chưa 
tịnh thì được thanh tịnh, ai đã thanh tịnh rồi thì được trong trắng.
Lìa dục xấu ác, các pháp chẳng thiện.
Thế nào là dục? Tức là tham cũng gọi là dục, cõi Dục cũng gọi là 
dục; năm thứù dục lạc thù thắng cũng gọi là dục. Nay nghĩa ở đây là ý 
muốn nói đến năm cảnh dục lạc thù thắng gọi là dục đó. Nguyên do vì 
sao? Là vì năm thứ dục lạc thù thắng đó ai cũng mến yêu, ham thích, 
say mê. Phải nói đó là thứ ai cũng ham muốn, yêu thích tham lam, tìm 
kiếm mong cầu, mê mẩn, ràng buộc, trông mong lệ thuộc..., nên trong 
này gọi là dục. Song, năm thứ dục lạc thù thắng này không phải là cái 
Thể thật của dục, cái Thể thật của dục chính là duyên nơi tham, như 
Đức Thế Tôn nói kệ:
Dục lạc đời không đâu thật dục,
Dục thật do người phân biệt tham,
Diệu cảnh vốn xưa trụ thế gian,
Người trí đã diệt trừ dục đó.
Tụng này ý nói: Các thứ sắc, thanh, hương, vị, xúc đáng ưa thích 
mê mệt kia không phải là cái Thể thật của dục mà cái Thể chân thật 
của dục là do duyên, tiếp xúc với nó rồi sinh ra phân biệt mà tham trước 

===== PAGE 109 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 439
đam mê. Cảnh dục vẫn như xưa, nhưng chỉ có người trí ở trong cảnh đó 
mới lìa bỏ ham muốn mê đắm thôi.
Như có một lúc, Tôn giả Xá-lợi-tử đang diễn giảng bài kệ ấy cho 
mọi người, thì có ngoại đạo tà mạng sống gần đó đến dùng kệ sau đây 
vấn nạn Xá-lợi-tử:
Nếu diệu cảnh đời không thật dục,
Thật dục do người phân biệt tham,
Bí-sô đáng gọi người thọ dục (tham dục),
Khởi phân biệt xấu và suy tìm...
Khi đó, Tôn giả Xá-lợi-tử đáp lời kẻ ngoại đạo kia: Nếu khởi lên 
việc suy tìm xấu thì thật sự đáng gọi là thọ dục (có tham lam). Nhưng 
các thầy Bí-sô thì không có việc khởi lên các suy tìm phân biệt không 
tốt lành đối với các diệu cảnh trên đời. Vậy ông đừng nên lấy điều đó 
mà gạn hỏi ta. Rồi dùng kệ trả lời ngoại đạo:
Nếu diệu cảnh đời là thật dục,
Nói dục, người nào phân biệt tham,
Thầy ông đáng gọi người thọ dục,
Vì luôn ham nhìn sắc vừa lòng.
Bấy giờ ngoại đạo kia đành ngậm miệng chẳng biết đối đáp làm 
sao, vì thật sự thầy của ông ta ưa nhìn các thứ sắc mà ông ấy rất ham 
thích. Do đó biết dục là do tham chứ không phải do cảnh hay đồ đạc...
Ngay lúc đó, một cô gái gánh nước đi ngang qua, nghe bài kệ ấy, 
cũng liền đọc lên bài tụng:
Dục, ta biết gốc mày,
Mày do phân biệt sinh,
Nếu ta không phân biệt,
Thì mày từ đâu có?
Lại có một người thuộc dòng Ất-sất-la nghe bài kệ ấy, cũng đọc 
lên bài tụng:
Mâu-ni an ổn ngủ,
Gặp ác chẳng sầu lo,
Tâm luôn vui tĩnh lự,
Chẳng dạo chơi các dục.
Bài tụng này ý nói các diệu cảnh đáng mến thích kia đều không 
phải là thật dục. Đối với diệu cảnh kia mà khởi lên sự phân biệt tham 
ái mến yêu thì đó mới là thật dục. Thế nên trong này nêu ra bốn trường 
hợp:
1. Có một loại Bổ-đặc-già-la đối với các dục cảnh thì thân lìa mà 

===== PAGE 110 =====
440 BỘ TỲ ĐÀM 1
tâm không lìa.
Nghĩa là như có một người đã cạo bỏ râu tóc mặc áo cà sa, phát 
sinh chánh tín xuất gia, đích thân tham cứu cùng các pháp lữ, nhưng lòng 
lúc nào cũng luyến tiếc ham mê các dục, luôn luôn phát khởi mãnh liệt 
lòng tham ái. Cho nên người ấy, tuy thân đã xuất gia nhưng tâm hồn thì 
chưa hề xuất gia. Đó gọi là đối với dục thì thân lìa mà tâm không lìa.
2. Có một loại Bổ-đặc-già-la đối với các cảnh dục thì tâm lìa mà 
thân không lìa.
Nghĩa là như có một người tuy có vợ con và thọ hưởng nhiêu thứ 
quý báu đẹp đẽ về ruộng vườn, nhà cửa, ngọa cụ giường nằm, dầu 
thơm, tóc mượt, chuỗi ngọc, y phục, ăn uống, thọ nhận các thứ vàng 
bạc châu báu, sai khiến các đầy tớ giúp việc, cũng có lúc khởi lên các 
nghiệp đánh mắng... Nhưng đối với các dục thì lại không đam mê đắm 
trước, cũng không luôn luôn khởi lên lòng tham ái mãnh liệt, cho nên 
thân người này ở tại gia nhưng tâm (hồn) anh ta đã xuất gia. Nên gọi đó 
là đối với dục thì tâm đã lìa nhưng thân không lìa.
3. Có một loại Bổ-đặc-già-la đối với cảnh dục thì thân và tâm đều 
lìa.
Nghĩa là như có một người đã cạo bỏ râu tóc, mặc pháp phục cà 
sa, phát lòng chánh tín, nên đi xuất gia, đích thân thường tham cứu cùng 
các pháp lữ. Đối với các dục cảnh thì không còn đoái hoài thương tiếc. 
Không bao giờ phát sinh lòng tham ái mãnh liệt. Mỗi khi sơ ý mất chánh 
niệm trong chốc lát thì lòng hết sức hối hận xấu hổ. Cho nên thân người 
ấy đã xuất gia mà cả tâm hồn cũng xuất gia. Nên gọi đó là đối với dục 
thì thân và tâm đều xa lìa.
 4. Có một loại Bổ-đặc-già-la đối với các dục cảnh thì cả thân và 
tâm đều không lìa.
Nghĩa là như có một người nuôi nấng vợ con, hưởng thọ nhiều thứ 
quý báu tốt đẹp, như ruộng vườn nhà cửa, giường chõng, dầu thơm, tóc 
mượt, chuỗi ngọc, y phục, ăn uống... Nhận lãnh chứa nhóm nhiều loại 
vàng bạc châu báu, sai khiến kẻ tôi tớ làm việc. Nhiều lúc khởi lên các 
việc đánh đập chửi bới. Còn đối với các dục thì say đắm mê mẩn, luôn 
luôn phát sinh lòng tham ái mãnh liệt. Cho nên cả hai thứ thân và tâm 
người đó đều không xuất gia. Đó gọi là đối với dục thì cả thân và tâm 
đều không xa lìa.
Thế nào là lìa bỏ dục? Nghĩa là đối với dục thì xa lìa, xa lìa cùng 
cực, trống không, chẳng có gì cả. Nên gọi là lìa dục.
Thế nào gọi là các pháp dữ chẳng thiện? Đó là năm thứ màn che: 

===== PAGE 111 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 6 441
Tham dục, giận dữ, hôn trầm ham ngủ, lay động hối hận, và nghi ngờ.
Thế nào là màn che tham dục? Nghĩa là các thứ dục, các thứ tham 
đều tham lam ham muốn, rồi giữ gìn chấp chặt, mến thích mê mẩn, 
mong cầu trói buộc nội tâm, mê say tụ tập gây tạo các khổ, là chủng 
loại tham sinh ra các tham thì gọi chung là tham dục. Các thứ tham dục 
đó nó bao trùm, che chắn, ngăn trở, buộc ràng, ẩn lấp, án ngữ, đậy kín, 
bịt chặt cái tâm của mình, nên gọi đó là cái màn che. Màn tức là tham 
dục, nên gọi là màn che tham dục.
Thế nào là màn che giận dữ? Nghĩa là đối với loài hữu tình muốn 
gây tổn hại, luôn ôm lòng tàn hại, muốn gây ra các rắc rối khổ não. Đã, 
đang và sẽ mãi mãi giận dữ. Ưa thích tạo ra các tai họa, rất thích gây 
ra tai họa một cách cùng cực. Lòng luôn hờn giận. Đối với loài hữu tình 
thường đi trái lệ, thường gây ra mọi tai họa. Đã, đang và sẽ mãi mãi gây 
ra các tai họa. Nên gọi chung là giận dữ. Sự giận dữ như thế, nó che đậy 
bao trùm cái tâm..., cho đến nó đây kín bịt chặt cái tâm, nên gọi là màn 
che, tức là sự giận hờn, nên gọi là màn che giận dữ.
Thế nào là màn che hôn trầm mê ngủ? Nghĩa là tính chất nặng nề 
của thân, của tâm. Tính chất thân không làm nổi việc gì, tâm không làm 
được việc gì..., tính chất hôn trầm, mờ mịt của thân hoặc của tâm, gọi 
chung là hôn trầm. Phẩm chất của tâm bị ô nhiễm, nhiều ngủ, chiêm 
bao, không thể trông nom canh chừng làm việc được, có tánh mù mờ sơ 
xuất..., thì gọi chung là mê ngủ. Các thứ hôn trầm mê ngủ vừa nói đó, 
nó che đậy bao trùm cái tâm... cho đến che chắn bao kín cái tâm, cho 
nên gọi là màn che. Cái màn che tức là sự hôn trầm mê ngủ, cho nên 
gọi là màn che hôn trầm mê ngủ.
Thế nào là màn che lay động hối hận? Nghĩa là tâm không yên 
tịnh vắng lặng mà luôn quấy động, quấy động tất cả, có tính chất luôn 
quấy động không yên tĩnh, nên gọi chung là trạo cử (lao chao) bị quấy 
động. Phẩm chất của tâm bị nhiễm ô, là hết thảy tâm luyến tiếc, buồn 
tức sầu não, tâm hối hận ăn năn, có tự tánh ăn năn, gọi chung là ăn năn. 
Hết thảy các thứ tâm lý quấy động lao chao ăn năn che kín tâm..., cho 
đến che chắn bao kín cái tâm, gọi là màn che. Cái màn tức là sự luôn 
quấy động ăn năn, cho nên gọi là màn che quấy động ăn năn.
Thế nào là màn che nghi ngờ? Nghĩa là đối với Phật Pháp Tăng 
và bốn đế Khổ-Tập-Diệt-Đạo khởi lên sự nghi ngờ lừng chừng đôi ngã, 
dụ dự, khù khờ, bị tên độc của nghi ngờ nên không quyết định, không 
quyết đoán. Đã, đang và sẽ mãi mãi lừng chừng chứ không có một 
hướng dứt khoát, nên gọi chung là nghi ngờ. Với tự tánh nghi ngờ không 

===== PAGE 112 =====
442 BỘ TỲ ĐÀM 1
quyết đoán đó luôn che đậy bao trùm cái tâm..., cho đến che chắn trùm 
kín cái tâm, cho nên gọi là màn che. Cái màn đó là sự nghi ngờ, ngờ 
vực, nên gọi là màn che nghi ngờ.
Thế nào là lìa bỏ các pháp xấu ác chẳng thiện? Nghĩa là đối với 
tất cả các pháp xấu ác, bất thiện đều xa lìa, xa lìa cùng cực, trống không 
chẳng còn gì cả. Nên gọi là lìa bỏ các pháp xấu ác bất thiện.


===== PAGE 113 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 7 443
LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC