A-tỳ-đạt-ma Pháp Uẩn Túc Luận · Quyển 8

Việt dịch

QUYỂN 8
Phẩm 13: VÔ SẮC
Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm trú tại vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ-
đa, thuộc thành Thất-la-phiệt.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo với chúng Bí-sô: Có bốn cõi Vô sắc, 
bốn loại ấy là:
1. Như có vị Bí-sô vượt ra ngoài các sắc tưởng, diệt hết các đối 
tưởng, không còn tư duy suy nghĩ đến các thứ tướng mà nhập vào chỗ 
không bến bờ (không vô biên) và trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ, đó 
là thứ nhất.
2. Như có vị Bí-sô vượt ra ngoài tất cả cõi không vô biên mà nhập 
vào thức vô biên và trụ đầy đủ vào Thức vô biên xứ, đó là thứ hai.
3. Như có vị Bí-sô vượt ra ngoài tất cả cõi thức vô biên mà nhập 
vào vô sở hữu và trụ đầy đủ vào Vô sở hữu xứ, đó là thứ ba.
4. Như có vị Bí-sô vượt ra ngoài tất cả cõi vô sở hữu mà nhập vào 
chỗ trụ đầy đủ của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là thứ tư.
Vượt ra ngoài các sắc tưởng.
Thế nào là sắc tưởng? Nghĩa là nhãn thức đi đôi với các tưởng, 
đều tưởng đến các việc ở trước mắt, hiểu rõ và chấp lấy các hình tướng 
-các sắc đã tưởng và sẽ tưởng..., gọi chung là sắc tưởng. Có tác dụng 
nên nói cùng năm thức tương ưng với các tưởng đều tưởng..., cho đến đã 
tưởng và sẽ tưởng..., thì gọi chung là sắc tưởng. Nay nghĩa trong này chỉ 
nói nhãn thức tương ưng với các tưởng, cho đến đã tưởng và sẽ tưởng, 
gọi chung là sắc tưởng.
Với các tưởng như thế, ngay lúc đó đều vượt và siêu vượt lên tất 
cả, nên gọi là vượt ra ngoài các sắc tưởng, diệt tưởng hữu đối.
Có đối tưởng là sao? Nghĩa là tai v.v... cả bốn thức sau cùng tương 

===== PAGE 133 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 463
ưng với các tưởng đều tưởng, cho đến đã tưởng và sẽ tưởng thì gọi 
chung là đối tưởng. Nay nghĩa trong này thì tai v.v... cả bốn thức sau, 
cùng tương ưng với các tưởng đều tưởng, cho đến đã tưởng và sẽ tưởng, 
thì gọi chung là có đối tưởng. Có đối tưởng như thế, mà ngay lúc đó đã 
đoạn dứt và biết khắp, xa lìa đến xa lìa cùng cực, điều phục đến điều 
phục cùng cực, trừ diệt hết, biến mất tiêu, không còn suy nghĩ đến các 
thứ tưởng, nên gọi là diệt hết các đối tưởng.
Thế nào là các thứ tưởng? Nghĩa là có sự che trùm và ràng buộc. 
Tức là có các tưởng nhiễm ô về sắc - thanh - hương - vị - xúc, là hết thảy 
tưởng bất thiện, là hết thảy tưởng không đúng lý gây ra tưởng, đó là hết 
thảy tưởng làm chướng ngại cho định..., gọi chung là các thứ tưởng.
Tưởng ấy khi nó không còn phát khởi lên nữa, không còn nghĩ 
nhớ, không còn suy nghĩ, không còn đã suy nghĩ hay sẽ suy nghĩ gì cả..., 
nên gọi là không còn suy nghĩ đến các thứ tưởng; nhập vào không vô 
biên, trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ.
Thế nào là gia hạnh của định Không vô biên xứ, phải tu gia hạnh 
nào để nhập được định Không vô biên xứ?
Nghĩa là đối với định này, thì người mới tu nghiệp, trước hết cần 
phải suy tư tĩnh lự thứ tư là chướng khổ thô thiển, sau đó mới suy tư 
Không vô biên xứ là sự xa lìa tịnh diệu (yên tịnh tuyệt diệu). Ngay bấy 
giờ, nếu tâm người ấy còn bị tán loạn, bay nhảy khắp các cảnh, không 
thể chuyên chú vào một cảnh, không thể giữ niệm khiến nó trụ vào một 
duyên để tu tập định Không vô biên xứ. Ở mức này thì chưa thể gọi 
là gia hạnh của Không vô biên xứ, cũng chưa thể gọi là đã nhập được 
định Không vô biên xứ. Còn như trong lúc đó, người này biết kìm giữ 
tâm mình khiến nó không tán loạn bay nhảy khắp các cảnh, mà lại luôn 
chuyên chú vào một cảnh, trụ niệm vào một duyên để luôn luôn tư duy 
tu tập hướng vào định Không vô biên xứ. Với suy nghĩ tư duy như thế 
mà phát sinh sự siêng năng chuyên cần, xu thế rất mạnh mẽ, hăng hái 
tột độ khó ngăn cản, lòng luôn cố gắng mãi không ngừng. Bấy giờ mới 
gọi đó là gia hạnh của định Không vô biên xứ, cũng gọi là đã được nhập 
vào định Không vô biên xứ.
Với đường lối cách thức đó, người ấy đã tu tập lại càng tu tập 
nhiều hơn lên, liền khiến cho các tâm trụ đều trụ, trụ gần, an trụ, cứ một 
mực giữ mãi như thế một cách chuyên nhất không lui sụt. Đến đây mới 
gọi là đã nhập vào định Không vô biên xứ.
Lại trong định này có các thứ tâm - ý - thức thì gọi là tâm có định 
Không vô biên xứ. Các suy nghĩ đều nghĩ, cho đến tạo ra ý nghiệp của 

===== PAGE 134 =====
464 BỘ TỲ ĐÀM 1
tâm, thì gọi là ý nghiệp có định Không vô biên xứ. Các tâm đã thắng 
giải, hiểu biết rõ ràng, đã và sẽ hiểu biết rõ ràng mãi, thì cũng gọi là 
thắng giải có định Không vô biên xứ.
Lại trong định này thì hoặc thọ hoặc tưởng cho đến hoặc tuệ v.v..., 
thì gọi là các pháp có định Không vô biên xứ. Các pháp như thế cũng 
gọi là định Không vô biên xứ.
Vượt tất cả Không vô biên xứ. Nghĩa là lúc đó, người này đối với 
tưởng Không vô biên xứ đều siêu việt tất cả, cho nên gọi là vượt lên 
(siêu việt) tất cả các thứ Không vô biên xứ.
Nhập vào thức vô biên, trụ đầy đủ vào Thức vô biên xứ.
Thế nào là gia hạnh của định Thức vô biên xứ, phải tu gia hạnh 
nào để nhập được định Thức vô biên xứ? Nghĩa là ở định này thì người 
mới tu nghiệp, trước hết cần phải suy tư về Không vô biên xứ, coi là 
chướng khổ thô thiển. Kế đến thì suy tư về Thức vô biên xứ coi là sự xa 
lìa tịnh diệu, các phần khác cũng rôïng nói như Không vô biên xứ.
 Vượt tất cả Thức vô biên xứ. Nghĩa là bấy giờ người ấy đối với 
các tưởng của Thức vô biên xứ mà siêu việt và siêu việt tất cả, cho nên 
gọi là vượt tất cả Thức vô biên xứ.
 Nhập vào vô sở hữu và trụ đầy đủ vào Vô sở hữu xứ.
Thế nào là gia hạnh của định Vô sở hữu xứ, phải tu gia hạnh nào 
mới nhập được định Vô sở hữu xứ?
Nghĩa là đối với định này, người mới vào tu, thì trước hết phải suy 
tư về Thức vô biên xứ là chướng khổ thô thiển, kế đó phải suy tư về Vô 
sở hữu xứ là sự xa lìa tịnh diệu. Các phần khác thì cũng rộng nói như 
Không vô biên xứ vậy.
Vượt tất cả Vô sở hữu xứ. Nghĩa là bấy giờ người đó đối với các 
tưởng của Vô sở hữu xứ mà (vượt lên) vượt lên tất cả, cho nên gọi là 
vượt lên tất cả Vô sở hữu xứ.
Nhập vào và trụ đầy đủ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Thế nào là gia hạnh của định Phi tưởng phi phi tưởng xứ, phải tu 
gia hạnh nào để nhập được định Phi tưởng phi phi tưởng xứ?
Nghĩa là đối với định này, người mới tu nghiệp thì trước hết cần 
phải suy tư về Vô sở hữu xứ là sự chướng khổ thô thiển, kế đó mới tư 
duy về Phi tưởng phi phi tưởng xứ là sự xa lìa tịnh diệu. Các phần khác 
thì cũng rộng nói như Không vô biên xứ.
----------------

===== PAGE 135 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 465
Phẩm 14: TU ĐỊNH
Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm trú nơi vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ-
đa, thuộc thành Thất-la-phiệt. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo với chúng 
Bí-sô: Có bốn cách tu định. Những gì là bốn cách? Ấy là:
1. Như có cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để có 
thể chứng được sự an trụ trong pháp vui hiện đời (hiện pháp lạc trụ).
2. Như có cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được Trí kiến thù thắng.
3. Như có cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được tuệ phân biệt tốt nhất.
4. Như có cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được sự diệt hết các lậu.
1. Thế nào là cách tu định: Hoặc tu tập, hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được Hiện pháp lạc trụ?
Đáp: Nghĩa là có vị Bí-sô ly sinh hỷ lạc đối với thân mình. Nó 
thấm nhuần khắp nơi đều thấm nhuần, đầy đủ khắp nơi đầy đủ, vui thích 
khắp nơi đều vui thích. Do đạt được ly sinh hỷ lạc thì ngay trong thân 
người ấy, không một phần nhỏ nào mà không đầy đủ vẹn toàn, đó gọi 
là tu định.
2. Thế nào là cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được Trí kiến thù thắng?
Đáp: Nghĩa là có vị Bí-sô đối với tưởng quang minh mà khéo léo 
giữ gìn, suy tư, tu tập, thấu suốt; không hề có chút khác biệt nào, trong 
suốt ngày đêm, dù trước hay sau, dù trên hay dưới, luôn tìm cách khai 
mở tâm trí, lìa xa các màn che trùm; luôn tu tâm chiếu sáng mọi nơi, 
diệt trừ tâm mê tối và tu vô lượng pháp định. Đó gọi là tu định.
3. Thế nào là cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được cái tuệ phân biệt tốt nhất?
Đáp: Nghĩa là có vị Bí-sô khéo biết các thọ về sinh, các thọ về trụ 
và các thọ về sự diệt mất. Đối với các trụ niệm này không chỗ nào, khi 
nào là không trụ niệm, và khéo léo biết rõ các tướng, các tầm..., đối với 
sự khéo biết thì luôn luôn trụ niệm. Đó gọi là tu định.
4. Thế nào là cách tu định: Hoặc tu tập hoặc làm đủ mọi cách để 
chứng được sự diệt hết các lậu?
Đáp: Nghĩa là có vị Bí-sô đối với năm uẩn, luôn luôn theo dõi 
quan sát, thấy chúng luôn ở trong sinh diệt. Nghĩa là đây là sắc, đây là 
sự tập hợp của sắc, đây là sắc bị tiêu diệt; đây là thọ - tưởng - hành - 
thức, đây là sự tập hợp của thọ - tưởng - hành  - thức, đây là sự diệt mất 

===== PAGE 136 =====
466 BỘ TỲ ĐÀM 1
của thọ - tưởng - hành - thức. Đó gọi là tu định, tu tập thế nào và làm 
mọi cách để chứng thực diệt hết các lậu.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn tóm tắt các nghĩa đã nói trên nên đọc 
bài tụng:
Đoạn dục tưởng lo sầu,
Lìa hôn trầm ăn năn,
Được niệm xả thanh tịnh,
Pháp tầm tứ trước mặt.
Hiện pháp lạc là đầu,
Kế và thắng tri kiến, tuệ,
Phá các lậu vô minh,
Sau chứng quả giải thoát.
Tức là đối với thân mình thì thân cũng gọi là danh thân, căn cũng 
gọi là danh thân, nơi tụ họp tạo nên của bốn đại cũng gọi là danh thân. 
Nay nghĩa trong này là nói về danh thân do bốn đại tụ tập tạo ra.
Ly sinh hỷ lạc là ở bậc sơ Tĩnh lự thì có được các cảm xúc (thọ) 
vui vẻ. Cái cảm xúc đó (thọ đó) nó gồm cả thân khinh an thoải mái và 
tâm nhẹ nhàng khoan khoái thì gọi là vui mừng, vui tươi. Do lìa bỏ các 
dục và các điều dữ bất thiện mà khởi lên và sinh ra tất cả rồi tụ họp lại 
mà xuất hiện ra. Cho nên gọi là ly sinh hỷ lạc. Nó thấm nhuần khắp 
nơi đều thấm nhuần là một nghĩa, đầy đủ khắp nơi đều đầy đủ là một 
nghĩa, vui thích khắp nơi đều vui thích là một nghĩa. Do bậc thấp, bậc 
trung, bậc cao mà cách nuôi lớn có sai khác, giống như một người nông 
dân, lúc đầu dùng ít nước tưới lên các ruộng trên gò, khi các ruộng lúa 
trên gò được thấm đầy nước rồi, kế đó mới dùng nước hơn khá mà tưới, 
đến khi các ruộng gò đầy đủ nước thì sau đó dùng nhiều nước mà tưới. 
Bấy giờ các ruộng gò đều vui thích khắp nơi đều vui thích. Các thầy 
Bí-sô cũng thế, đầu tiên thì dùng phần ly sinh hỷ lạc thấp nhất để nuôi 
lớn cái thân do các đại tụ họp tạo nên, bấy giờ thân mình được thấm 
nhuần khắp nơi đều thấm nhuần, kế đến mới dùng pháp ly sinh hỷ lạc 
bậc trung mà nuôi dưỡng thân do các đại tụ họp tạo nên, khi đó thì thân 
mình đã khá đầy đủ khắp nơi đều đầy đủ. Về sau mới dùng pháp ở bậc 
cao mà nuôi lớn cái thân do các đại tụ họp tạo nên. Bấy giờ thân mình 
được vui thích khắp nơi đều vui thích với ly sinh hỷ lạc, trong thân mình 
không có một phần nhỏ nào mà không được đầy đủ, nghĩa là từ đầu đến 
chân với ly sinh hỷ lạc làm việc nuôi dưỡng không chỗ nào không đầy 
đủ cả. Đó gọi là tu định.
Thế nào là định? Nghĩa là đối với thân mình đã có ly sinh hỷ lạc 

===== PAGE 137 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 467
thấm nhuần khắp nơi đều thấm nhuần, đầy đủ khắp nơi đều đầy đủ, vui 
thích khắp nơi đều vui thích. Cho nên tâm trụ đều trụ... trụ gần, an trụ, 
không hề tán loạn, luôn nhiếp giữ ngăn ngừa, có tính chất của tâm luôn 
chuyên chú vào một cảnh, gọi chung là định.
Thế nào là tu? Nghĩa là đối với định này hoặc tu tập, luôn luôn 
làm việc, không hề buông bỏ các gia hạnh, gọi chung là tu.
Hoặc tu tập, hoặc làm đủ mọi cách, tức là làm sáng tỏ định này có 
thể làm cho được tự tại và có thể khiến chứng được hiện pháp lạc trú, 
nghĩa là đối với định này nếu tu tập, hoặc làm đủ mọi cách, ở trong hiện 
pháp mà chứng được lạc trụ, rất đáng mến ưa thích thú, vừa ý vui lòng, 
mà không hề trông mong, không suy nghĩ mến mộ, luôn vắng lặng an 
ổn cho nên gọi là lạc trụ. Đối với các lạc trụ này mà có được thành tựu, 
luôn gần gũi tiếp xúc với quả chứng, cho nên gọi là chứng đắc.
Lại nữa, sơ tĩnh lự thâu nhiếp cả ly sinh hỷ lạc cùng đi chung với 
nhau, có tính chất của tâm chuyên chú vào một cảnh, nên gọi là định, 
tức là đối với định này, mà tu tập làm mọi cách và luôn làm việc, không 
buông bỏ các gia hạnh, gọi là tu.
Hoặc tu tập, hoặc làm đủ mọi cách, tức là làm sáng tỏ sự tự tại đó 
hay khiến cho chứng được hiện pháp lạc trú. Nghĩa như trước đã nói.
Đối với tưởng quang minh mà khéo léo thâu giữ
Thế nào là gia hạnh của định quang minh, phải tu gia hạnh nào để 
nhập được định quang minh?
Nghĩa là đối với định này, người mới tu nghiệp, trước hết nên khéo 
léo theo dõi nhìn mãi hình ảnh vầng trăng sáng sạch hay vầng mặt trời 
sáng chói, hoặc chất thuốc Mạt ni, hoặc hình ảnh sáng rực của Thiên 
cung, hay các ngôi sao rực sáng, hay ánh sáng đèn đuốc, hoặc theo dõi 
ánh sáng của thành ấp và sông núi bị thiêu cháy, hoặc ánh sáng cháy 
của mười gánh củi, hoặc hai mươi gánh, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, 
một trăm, một ngàn, một trăm ngàn hoặc vô lượng trăm gánh, vô lượng 
ngàn, vô lượng trăm ngàn gánh. Ánh lửa sáng phát cháy rừng rực của 
củi này, càng rực sáng trong suốt sáng lòa... Ta chọn lấy một tướng sáng 
đó rồi luôn theo dõi lắng lòng suy xét hiểu rõ, quan sát thấu suốt và bền 
bỉ mà phân biệt tìm hiểu. Nhưng trong khi đó nếu người ấy tâm còn bị 
tán loạn, bay nhảy dong ruổi theo các cảnh khác, không thể chuyên chú 
vào một cảnh, không thể giữ niệm khiến nó trụ vào một duyên... mà tư 
duy đến các tướng sáng đã chọn. Đến đây thì chưa thể gọi là gia hạnh 
của định quang minh được, cũng chưa thể nói là đã nhập định quang 
minh. Còn như trong lúc đó mà người này lại kìm giữ được tâm mình, 

===== PAGE 138 =====
468 BỘ TỲ ĐÀM 1
khiến cho tâm không tán loạn bay nhảy khắp mọi nơi, mà có thể chuyên 
chú vào một cảnh, trụ niệm vào một duyên. Khi tư duy các hình tướng 
ánh sáng như thế mà phát sinh mạnh mẽ sự siêng năng chuyên cần..., 
cho đến lòng luôn cố gắng mãi không ngừng, thì đó mới gọi là gia hạnh 
của định quang minh, cũng gọi là đã nhập được định quang minh.
Với đường lối cách thức này, người đó đã tu tập, lại càng tu tập 
nhiều hơn mãi, liền khiến cho các tâm trụ đều trụ, trụ gần, an trụ, và cứ 
một mực giữ mãi như thế một cách chuyên nhất không lui sụt..., mà suy 
nghĩ về các hình tướng ánh sáng như thế. Đến đây thì mới gọi là nhập 
vào định quang minh, nhưng vẫn chưa thể gọi là tưởng của định quang 
minh.
Thế nào là tưởng của định quang minh? Nghĩa là phải nương theo 
các định quang minh trước đây mà suy nghĩ về các hình tướng của ánh 
sáng như trước, các tưởng đều tưởng, hiểu rõ và giữ lấy các hình tướng 
về ánh sáng đó, đã và sẽ nghĩ tưởng mãi như thế, thì gọi là tưởng của 
định quang minh.
Cái tưởng về định quang minh này, sở dĩ gọi là tưởng quang minh, 
là vì đối với tưởng quang minh mà khéo léo thâu giữ, nghĩa là đối với 
các tưởng này mà thâu giữ tuân hành một cách cung kính, ân cần, tôn 
trọng, suy tư tìm xét kỹ lưỡng về những cái nhân, pháp môn, nghĩa lý và 
phương tiện hành tướng của nó..., cho nên gọi là khéo léo thâu giữ.
Khéo léo suy tư, nghĩa là đã luôn luôn khởi lên tưởng về quang 
minh rồi thì luôn luôn suy tư nghĩ tưởng về tướng của quang minh, của 
hình tướng các thứ ánh sáng đã chọn đó.
Khéo tu tập, nghĩa là đối với các tưởng đó mà luôn luôn tu tập, rèn 
luyện làm đủ mọi cách, nên gọi là khéo tu tập.
Khéo thấu suốt, nghĩa là đều xét thấy hiểu rõ tưởng đó luôn quan 
sát tìm hiểu tinh tường, nên gọi là khéo thấu suốt.
Hoặc ngày hay đêm đều không sai khác, nghĩa là như đối với lúc 
ban ngày đã tìm xét kỹ lưỡng, tư duy, quan sát thấu hiểu rõ ràng, luôn 
phân biệt tìm hiểu một cách bền bỉ kiên trì về các hình tướng của ánh 
sáng như trước đã nói... như thế nào, thì đến phần đêm cũng quan sát 
tìm hiểu các tướng đúng y như thế.
Hoặc trước hay sau không hề sai khác, là đối với trước mặt hay sau 
lưng, đối với thời gian trước hay sau khi quan sát, tìm xét hiểu rõ các 
hình tướng ánh sáng ấy thế nào, thì trước mặt sau lưng hay lúc trước lúc 
sau đều y như thế cả.
Hoặc dưới hay trên không hề có sự sai biệt, nghĩa là như ở phương 

===== PAGE 139 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 469
dưới tìm hiểu tư duy quán sát rõ ràng và luôn phân biệt tường tận, như 
những tướng ánh sáng trước đây, đối với phương trên cũng như vậy; như 
đối với phương trên thế nào thì đối với phương dưới cũng như thế. Vì 
vậy nói là hoặc dưới hay trên không hề có sự sai biệt.
Kể cả phương tiện quan sát tìm hiểu đối với phương trên thế nào 
thì đối với phương dưới cũng y như thế không hề sai khác.
Khai mở tâm trí là phát khởi ra ánh sáng, chiếu sáng rực rỡ, tươi 
mát sạch sẽ... có tâm cùng thực hành.
Lìa bỏ màn che là xa lìa các thứ hôn trầm mê ngủ ràng rịt che lấp 
cái tâm.
Dùng ánh sáng mà tu tập chiếu sáng cái tâm, nghĩa là luôn tu tập 
rèn luyện ánh sáng rực rỡ và tươi mát sạch sẽ khiến tâm có ảnh hưởng 
lớn.
Từ bỏ cái tâm mờ tối, nghĩa là trong tâm này không khởi lên các 
tướng tối tăm mờ mịt, mà chỉ khởi lên các tướng sáng suốt, như ánh 
sáng của đèn đuốc xua tan bóng tối.
Tu vô lượng định, là tu vô lượng định có tướng quang minh sáng 
suốt. Đó gọi là tu định.
Định là sao? Nghĩa là đối với sự sáng suốt (ánh sáng) mà xét tìm 
tư duy quan sát tìm hiểu và hiểu biết rõ ràng, luôn bền bỉ phân biệt tìm 
hiểu mà khởi lên các tâm trụ đều trụ..., cho đến có tính chất của tâm 
luôn chuyên chú vào một cảnh, thì gọi chung là định.
Tu là sao? Nghĩa là đối với định này nếu luôn tu tập, luôn thực 
hành, không buông bỏ các gia hạnh..., thì gọi chung là tu.
Hoặc tu tập làm đủ mọi cách, tức là chỉ rõ ràng có thể giúp ta được 
tự tại và có thể khiến ta chứng được tri kiến thù thắng tuyệt vời.
Thế nào là tri kiến thù thắng vi diệu? Nghĩa là đối với định này 
mà luôn tu tập rèn luyện, làm đủ mọi cách, luôn thực hành thì sẽ đạt 
đến ngôi vị toàn vẹn viên mãn nhất. Và từ ánh mắt cũ sẽ phát sinh thiên 
nhãn thanh tịnh do các đại ở cõi Sắc tạo nên. Rồi nương vào thiên nhãn 
này mà sinh ra nhãn thức thanh tịnh, lại y vào nhãn thức thanh tịnh này 
mà quán xét được tất cả các sắc trên dưới trước sau, trái phải..., đúng 
như các sắc tạo nên do các đại của cõi Sắc. Cũng nhờ thiên nhãn bên 
cạnh ánh mắt cũ như thế v.v... mà sinh ra nhãn thức thanh tịnh, rồi y vào 
nhãn thức này mà lãnh thọ (nhìn thấy) và quan sát các thức ấy. Đó gọi 
là tri kiến thù thắng tuyệt diệu. Cũng có người nói ấy là do ý thức thanh 
tịnh nên nhìn thấy hiểu biết thấu suốt. Tức là do ánh mắt thịt này biến 
thành thiên nhãn là mắt thần, nên gọi là thắng tri kiến (cái thấy biết 

===== PAGE 140 =====
470 BỘ TỲ ĐÀM 1
tuyệt diệu). Nay nghĩa trong này như trước đã nói, là nhãn thức tương 
ưng với thắng tuệ (trí tuệ tuyệt diệu) nên gọi là trí, cũng gọi là kiến, 
nghĩa là thức của thiên nhãn tương ưng với thắng tuệ mà lãnh thọ, nhìn 
thấy và quan sát mọi thứ sắc ấy. Tri kiến thù thắng tuyệt diệu ở đây, là 
người ấy đối với định này nếu luôn tu tập rèn luyện, làm đủ mọi cách 
thì có thể chứng được tri kiến thù thắng, được thành tựu gần gũi tiếp xúc 
với sự chứng được tri kiến thù thắng. Cho nên gọi là chứng đắc.
Lại còn tâm cùng đi với tưởng quang minh mà chuyên chú vào 
một cảnh thì gọi là định. Tức là đối với định này mà luôn tu tập rèn 
luyện, làm nhiều cá và luôn thực hành, không hề buông bỏ các gia hạnh 
thì gọi là tu. Nếu luôn tu tập rèn luyện, làm đủ mọi cách, là làm sáng 
tỏ sự tự tại của định ấy, thì có thể khiến chứng được tri kiến thù thắng, 
nghĩa như trước đã nói.
Khéo biết rõ thọ sinh, thọ trụ, thọ diệt, biến mất cả, là quan sát 
tìm xét hiểu biết về các thọ sinh (các thọ về sinh), thọ trụ, và thọ diệt 
mà trừ hết các thứ đó.
Luôn trụ niệm, không chỗ nào không trụ niệm, là khi quan sát tìm 
thấy thọ sinh, thì đầy đủ chánh niệm chánh tri. Quan sát tìm các thọ trụ, 
thọ diệt cũng đầy đủ chánh niệm chánh tri.
Khéo tưởng, khéo biết về tầm, tức là xét biết quan sát về các 
tưởng tầm sinh là sao, tưởng tầm trụ là sao và tưởng tầm diệt là thế nào 
mà diệt trừ chúng cho hết.
Các trụ niệm đều trụ niệm, là khi quan sát tìm các tầm của tưởng 
về sinh thì đầy đủ chánh niệm chánh tri và khi tìm hiểu quán xét các 
tầm của tưởng về trụ về diệt mất thì cũng đầy đủ chánh niệm chánh tri 
như thế, đó gọi là tu định.
Thế nào là định? Là bấy giờ người ấy nghĩ: Nay ta nên đối với 
các pháp cần phải chánh tư duy, không khởi lên các pháp chẳng thiện, 
mà khởi lên các pháp thiện, không khởi lên các pháp vô ký, mà khởi 
lên các pháp hữu ký (cần ghi nhớ), khiến cho các pháp bất thiện chẳng 
dừng lâu, mà các pháp thiện thì còn mãi, khiến cho các pháp vô ký chớ 
dừng lâu, mà các pháp hữu ký thì còn mãi.
Ngay khi đó, người ấy cũng quan sát tâm, cũng quan sát các pháp 
tâm sở. Khi quan sát các pháp tâm và tâm sở thì khởi lên các tâm trụ đều 
trụ, cho đến tâm chuyên chú vào một cảnh..., thì gọi chung là định.
Thế nào là tu? Nghĩa là đối với định này, mà luôn tu tập rèn luyện, 
luôn thực hành, không buông bỏ các gia hạnh..., gọi chung là tu.
Nếu thường tu tập làm đủ mọi cách, tức là chỉ rõ định này hay đạt 

===== PAGE 141 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 471
được tự tại.
Có thể khiến cho chứng được tuệ phân biệt tốt nhất, là luôn tu 
tập rèn luyện định này và làm đủ mọi cách thì có thể khiến cho tất cả 
các tuệ bất thiện, các tuệ không đúng lý và có bao nhiêu thứ tuệ làm 
chướng ngại cho định..., đều bị phá sạch, buông xả không khởi lên các 
tuệ trái nhau..., rồi cứ thế mà thêm lớn và bền bỉ giữ mãi, trụ mãi như 
thế. Do đây mà nói luôn khiến cho chứng được tuệ phân biệt tốt nhất. 
Tức là đối với tuệ này mà được thành tựu tiếp cận với quả chứng, nên 
gọi là chứng được.
Lại còn, khi quan sát xét tìm các tầm của thọ tưởng thì đều có tâm 
chuyên chú vào một cảnh, nên gọi là định. Tức là luôn tu tập rèn luyện 
định này, thực hành không buông bỏ các gia hạnh, nên nói là tu, và luôn 
tu tập rèn luyện mọi cách để làm sáng tỏ sự tự tại của nó, khiến cho 
chứng được tuệ phân biệt tốt nhất, nghĩa như trước đã nói.
Đối với năm uẩn luôn quan sát thấy nó luôn trụ trong sinh diệt 
v.v..., nghĩa là biết đúng như thật các thứ sắc sinh ra và biến đổi tiêu 
diệt, cũng biết đúng như thật các thọ- tưởng- hành- thức sinh ra, và biến 
đổi tiêu mất. Đó gọi là tu định.
Định là sao? Là luôn luôn theo dõi quan sát sự sinh diệt của năm 
uẩn này, rồi khởi lên các tâm trụ đều trụ cho đến tâm luôn chuyên chú 
vào một cảnh gọi chung là định.
Thế nào là tu? Là luôn tu hành rèn luyện định này, luôn thực 
hành, không buông bỏ các gia hạnh..., thì gọi chung là tu.
Nếu mãi tu tập rèn luyện đủ mọi cách, là làm sáng tỏ rằng định 
này giữ được tự tại, khiến cho chứng được sự dứt sạch các lậu.
Lậu tức là ba thứ lậu: Dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Người ấy 
luôn tu tập rèn luyện định này, là làm đủ mọi cách có thể khiến cho ba 
lậu đều dứt sạch, khắp nơi đều dứt sạch, dứt sạch rốt ráo, nên gọi là dứt 
sạch các lậu. Do sự dứt sạch này mà có được thành tựu, tiếp cận với quả 
chứng, cho nên gọi là chứng đắc.
Lại còn, ở bậc tĩnh lự thứ tư, (đệ tứ thiền) thâu nhiếp xả niệm 
thanh tịnh cùng có mặt, để tiến đến quả A-la-hán là đạo vô gián, thâu 
nhiếp tâm vào một cảnh, gọi là định. Tức là đối với định này, mà luôn 
rèn luyện tu tập, luôn thực hành, không buông bỏ các gia hạnh, thì gọi 
chung là tu. Còn nếu luôn tu tập rèn luyện làm đủ mọi cách, là chỉ rõ 
nó luôn tự tại, khiến cho chứng được sự dứt hết các lậu. Các nghĩa đều 
như trước đã nói.

===== PAGE 142 =====
472 BỘ TỲ ĐÀM 1
Phẩm 15: GIÁC CHI, Phần 1
Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm ngụ tại vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ-
đa, thuộc thành Thất-la-phiệt.
Bấy giờ, có vị Bí-sô đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, ngồi 
sang một bên bạch Phật: Đức Thế Tôn thường nói đến giác chi. Vậy 
giác chi nói ở đây có nghĩa như thế nào?
Đức Thế Tôn bảo: Giác chi này nói rõ là có bảy giác chi. Bảy thứ 
ấy là:
1. Niệm giác chi.
2. Trạch pháp giác chi.
3. Tinh tấn giác chi.
4. Hỷ giác chi.
5. Khinh an giác chi.
6. Định giác chi. 
7. Xả giác chi.
Các giác chi như thế dần theo thứ tự mà khởi và cũng dần theo 
thứ tự mà chứng được, cần phải tu tập rèn luyện để khiến cho nó được 
viên mãn.
Khi đó, vị Bí-sô lại bạch Phật: Thế nào là các giác chi này dần 
theo thứ tự mà khởi, dần theo thứ tự mà chứng được và tu hành khiến 
cho viên mãn?
Đức Phật bảo thầy Bí-sô: Nếu đối với thân mình mà luôn theo dõi 
quan sát tìm xét thân mình, luôn an trụ trong chánh niệm, xa lìa ngu 
si, thì khi đó liền khởi lên Niệm giác chi. Khi được Niệm giác chi rồi 
thì cố gắng tu tập rèn luyện khiến cho được đầy đủ viên mãn. Người 
ấy do niệm này mà đối với các pháp cần tuyển chọn, nên tuyển chọn 
cùng cực, khắp nơi tìm xét suy nghĩ, khắp nơi tìm hiểu (tầm tứ), luôn 
luôn xét đoán tìm hiểu kỹ lưỡng..., khi đó liền khởi lên (sinh ra) Trạch 
pháp giác chi. Được Trạch pháp giác chi rồi thì cố gắng tu tập khiến 
được đầy đủ trọn vẹn. Người này do Trạch pháp mà phát sinh mạnh 
mẽ sự siêng năng chuyên cần, tâm không hề hèn kém lui sụt. Bấy giờ 
liền khởi lên Tinh tấn giác chi. Được Tinh tấn giác chi rồi liền cố gắng 
tu tập khiến được đầy đủ toàn vẹn. Do sức tinh tấn siêng năng này mà 
phát sinh niềm vui tốt nhất, xa lìa các ái dục ham muốn. Bấy giờ liền 
khởi lên Hỷ giác chi. Khi được Hỷ giác chi thì nên cố gắng tu tập khiến 
nó được đầy đủ vẹn toàn. Người ấy do hỷ của niềm hoan lạc này nên 
thân và tâm đều được khinh an (nhẹ nhàng khoan khoái) xa lìa được các 
nặng nề thô trược. Bấy giờ liền khởi lên Khinh an giác chi. Khi được 

===== PAGE 143 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 473
Khinh an giác chi thì nên cố gắng tu tập khiến nó được đầy đủ vẹn toàn. 
Do Khinh an đó nên người ấy liền có cảm xúc khoái lạc với niềm hoan 
lạc. Do có hoan lạc nên tâm định. Bấy giờ liền khởi lên Định giác chi. 
Khi được Định giác chi thì nên cố gắng tu tập để nó được toàn vẹn. Do 
tâm đã định nên người ấy diệt trừ hết các tham lam lo sầu và trụ vào sự 
buông xả cao độ. Bấy giờ liền khởi lên Xả giác chi. Khi được Xả giác 
chi thì nên cố gắng tu tập khiến nó được vẹn toàn. Rồi đối với các thứ 
thọ- tâm- pháp mà theo dõi quan sát tìm hiểu..., rộng nói cũng như thế. 
Đó là các giác chi, như thế mà thứ tự dần sinh khởi, thứ tự dần đạt được 
và cố gắng tu tập khiến chứng được đầy đủ vẹn toàn.
1. Thế nào là Niệm giác chi?
Đáp: Như Đức Thế Tôn nói, nếu các hàng đệ tử của Thánh luôn 
theo dõi quan sát nội thân với các thứ chánh cần, chánh tri, chánh niệm 
đầy đủ và trừ bỏ các tham lam sầu lo ở đời, rồi đối với ngoại thân và 
cả nội -ngoại thân cũng theo dõi quan sát với đầy đủ chánh cần, chánh 
tri, chánh niệm và dẹp bỏ tham sầu y như thế. Rồi đối với trong và 
ngoài của ba thứ thọ- tâm- pháp..., rộng nói cũng y như vậy. Khi tu 
tập bốn niệm trụ thân- thọ- tâm- pháp như thế thì hết thảy tác ý tương 
ưng với vô lậu, các niệm tùy niệm (nghĩ nhớ theo đuổi) chuyên niệm 
(nghĩ chuyên vào một việc) và nghĩ nhớ, không quên không lỗi, không 
trái không sót, không mất pháp tánh, tâm luôn sáng suốt, ghi nhớ lâu 
bền, đều gọi chung là niệm. Cũng gọi là niệm căn, cũng gọi là niệm 
lực, niệm giác chi, hay chánh niệm. Đó là đạo tùy hành, đạo đều có, 
đạo vô lậu xuất thế không có chấp trước và chuyển biến mãi của Phật 
của Thánh, nên nó chánh thức diệt hết các khổ đến tận cùng biên giới. 
Những người tu học nên đối với các hành, thấy được mà luôn suy tư tìm 
xét quan sát khiến cho đạt đến chỗ rốt ráo. Đối với các hành thì phải 
nhìn thấy thật rõ, thật thấu suốt các tai họa lỗi lầm của chúng. Còn đối 
với Niết-bàn thì cũng thấy thật tinh tường thấu suốt các công đức. Như 
bậc A-la-hán với tâm giải thoát thì luôn luôn tư duy quan sát khiến đạt 
đến chỗ rốt ráo. Hết thảy tác ý tương ưng với vô lậu, các niệm tùy niệm 
(nhớ nghĩ theo đó mãi)..., cho đến tâm sáng suốt ghi nhớ lâu bền. Đó 
gọi là Niệm giác chi.
2. Thế nào là Trạch pháp giác chi?
Đáp: Như Đức Thế Tôn nói, nếu hàng đệ tử của Thánh biết đúng 
như thật các pháp thiện hay pháp bất thiện, có tội hay không có tội, 
đáng tu hay không đáng tu, pháp nào thấp kém, pháp nào thắng diệu 
(cao siêu mầu nhiệm), pháp nào đen hay trắng, pháp nào có đối địch, 

===== PAGE 144 =====
474 BỘ TỲ ĐÀM 1
pháp nào duyên sinh...
Hay biết đúng như thật pháp nào thiện hay bất thiện.
Thế nào là pháp thiện? Nghĩa là nghiệp thiện của thân và ngữ, 
pháp thiện của tâm và tâm sở, tâm không tương ưng với thiện và sự 
trạch diệt (sự chọn lựa về tịch diệt), thì gọi là pháp thiện.
Thế nào là pháp bất thiện? Nghĩa là nghiệp bất thiện của thân và 
miệng (hành động và lời nói bất thiện), pháp bất thiện của tâm và tâm 
sở, tâm không tương ưng với chẳng thiện, đó là pháp bất thiện.
Người này đối với pháp thiện và bất thiện nói trên mà dùng chánh 
tuệ như thật để chọn lựa tột cùng, dùng tầm khắp nơi suy tư, dùng tứ 
khắp nơi tìm xét, suy xét tìm hiểu thật kỹ lưỡng. Đó gọi là biết đúng như 
thật về các pháp thiện và bất thiện.
Hay biết đúng như thật về các pháp có tội và không tội.
Pháp có tội là sao? Tức là ba hạnh ác, ba căn chẳng thiện, mười 
nghiệp đạo bất thiện. Đó là ba pháp có tội.
Pháp không tội là sao? Tức là ba diệu hạnh, ba căn thiện, mười 
nghiệp đạo thiện. Đó là pháp không tội.
Người này đối với pháp có tội và không tội như thế, mà dùng 
chánh tuệ như thật để chọn lựa, chọn lựa tột cùng, dùng tầm mà suy xét 
khắp chốn, dùng tứ mà tìm hiểu mọi nơi, suy xét tìm hiểu thật kỹ lưỡng. 
Đó gọi là hay biết đúng như thật các pháp có tội và không tội.
Giữ biết đúng như thật pháp nào đáng tu và không đáng tu.
Thế nào là pháp đáng tu? Đó là ba diệu hạnh, ba căn thiện, mười 
nghiệp đạo thiện. Việc gần gũi các bậc Thiện sĩ, lắng nghe chánh pháp 
tác ý đúng lý, cung kính lắng nghe, kín đáo giữ gìn căn môn, ăn uống 
biết độ lượng chừng mực, đầu hôm cuối đêm luôn tĩnh thức để suy tư, 
siêng tu các pháp thiện..., đó gọi là pháp đáng tu, cần phải tu.
Lại còn các pháp: Tứ niệm trụ (thân thọ tâm pháp), bốn chánh 
thắng, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chi Thánh đạo, 
bốn chánh hạnh, bốn pháp tích, Xa-ma-tha, Tỳ-bát-xá-na..., cũng gọi là 
các pháp cần phải tu.
Thế nào là pháp không nên tu? Đó là ba hạnh ác, ba căn bất thiện, 
mười nghiệp đạo bất thiện, gần gũi giao du với người chẳng thiện, lắng 
nghe pháp bất chánh, tà pháp, không tác ý đúng lý, làm các hạnh phi 
pháp, không cung kính lắng nghe, không cung kính học hỏi, không giữ 
gìn căn môn, ăn uống không biết độ lượng chừng mực, đầu hôm cuối 
đêm quen thói ngủ li bì, không siêng tu pháp thiện..., đó gọi là pháp 
không nên tu.

===== PAGE 145 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 475
Người này đối với pháp nên tu và pháp không nên tu, dùng chánh 
tuệ như thật mà tuyển chọn, tuyển chọn tột cùng, dùng tầm mà suy xét 
khắp chốn, dùng tứ mà tìm hiểu mọi nơi, suy xét tìm hiểu kỹ càng mọi 
lẽ. Đó gọi là biết đúng như thật pháp nào nên tu và không nên tu.
Giỏi biết đúng như thật pháp nào là thấp kém hay thắng diệu (cao 
quý tuyệt diệu).
Thế nào là pháp thấp kém? Đó là các pháp bất thiện, bị che trùm 
vô ký, đó là pháp thấp kém.
Thế nào là pháp thắng diệu? Nghĩa là các pháp thiện và không bị 
che lấp vô ký, đó là pháp thắng diệu.
Người này đối với pháp thấp kém và thắng diệu như thế, dùng 
chánh tuệ như thật mà tuyển chọn, tuyển chọn tột cùng, dùng tầm mà 
suy xét khắp chốn, dùng tứ mà tìm hiểu mọi nơi, suy xét tìm hiểu thật 
kỹ lưỡng. Đó là giỏi biết đúng như thật pháp nào thấp kém hay thắng 
diệu.
Giỏi biết đúng như thật pháp đen hay trắng, pháp bất thiện gọi là 
đen, pháp thiện gọi là trắng, pháp có tội thì gọi là đen, pháp không tội 
thì gọi làtrắng, pháp không đáng tu thì gọi là đen, pháp nên tu thì gọi là 
trắng, pháp thấp kém thì gọi là đen, pháp thắng diệu thì gọi là trắng...
Người này đối với pháp trắng -đen như thế, dùng chánh tuệ như 
thật mà tuyển chọn, tuyển chọn tột cùng, dùng tầm mà suy xét khắp 
chốn, dùng tứ mà tìm hiểu mọi nơi, suy xét tìm hiểu thật kỹ lưỡng thấu 
suốt. Đó gọi là khéo biết đúng như thật các pháp đen- trắng.
Giỏi biết đúng như thật về các pháp đối địch nhau.
Thế nào là pháp có đối nghịch? Nghĩa là tham và không tham đối 
nghịch nhau, sân giận và không sân giận, si mê và không si mê..., gọi 
là pháp có đối nghịch.
Người này đối với pháp có đối nghịch như thế dùng chánh tuệ như 
thật mà tuyển chọn, tuyển chọn tột cùng, dùng tầm mà suy xét khắp 
chốn, dùng tứ mà tìm hiểu mọi nơi, suy xét tìm hiểu thật kỹ lưỡng thấu 
suốt. Đó gọi là giỏi biết đúng như thật về các pháp có đối nghịch.
Giỏi biết đúng như thật về các pháp duyên sinh, nghĩa là pháp 
duyên khởi và pháp duyên đã sinh, thì gọi chung là pháp duyên sinh. 
Người này đối với pháp duyên sinh như thế, dùng chánh tuệ như thật mà 
tuyển chọn, tuyển chọn tột cùng, dùng tầm mà suy xét khắp chốn, dùng 
tứ mà tìm hiểu mọi nơi, suy xét tìm hiểu thật kỹ lưỡng thấu suốt. Đó gọi 
là giỏi biết đúng như thật về pháp duyên sinh.
Người này biết đúng như thật về pháp thiện- chẳng thiện, rộng nói 

===== PAGE 146 =====
476 BỘ TỲ ĐÀM 1
cho đến khi pháp duyên sinh, cả thảy có vô lậu tác ý tương ưng mà đối 
với pháp tuyển chọn, tuyển chọn tột bậc, hiểu rõ, hiểu rõ tất cả, hiểu 
rõ gần, thấu suốt các điều sâu kín, thẩm xét sáng suốt tinh tường, tuệ 
hành sáng rõ, Tỳ-bát-xá-na, gọi chung là tuệ, cũng gọi là tuệ căn, tuệ 
lực, trạch pháp, giác chi, chánh kiến. Đó gọi là đạo tùy hành, đạo đều 
có, đạo tùy chuyển, đều là đạo vô lậu xuất thế không có chấp trước của 
Phật, nên nó chính thức diệt hết các khổ tận cùng biên giới gây khổ. 
Những người tu học, thấy có các hành nào thì suy tư tìm xét quan sát kỹ 
lưỡng, khiến đạt được đến chỗ rốt ráo. Đối với các hành phải thấy sâu 
xa cái tai họa lầm lỗi của chúng. Còn đối với Niết-bàn thì cũng thấy 
sâu xa thấu suốt các công đức. Nếu bậc A-la-hán đối với tâm giải thoát 
mà suy xét tìm hiểu quan sát thấu suốt khiến đạt đến chỗ rốt ráo. Hết 
thảy tác ý tương ưng với vô lậu, đối với pháp mà tuyển chọn..., cho đến 
Tỳ-bát-xá-na. Đó gọi là Trạch pháp giác chi.
3. Thế nào là Tinh tấn giác chi?
Đáp: Như Đức Thế Tôn nói, nếu các hàng đệ tử Thánh:
Vì muốn đoạn dứt các pháp ác bất thiện đã sinh ra, nên khởi lòng 
ham thích, phát sinh mạnh mẽ sự siêng năng cần mẫn, khích lệ tâm, giữ 
gìn tâm.
Vì muốn ngừa các pháp ác bất thiện chưa sinh thì đừng sinh, nên 
khởi lòng ham thích, phát sinh mạnh mẽ sự siêng năng cần mẫn, khích 
lệ tâm, giữ gìn tâm.
Vì muốn các pháp thiện chưa sinh phải sinh ra, nên khởi lòng ham 
thích, phát sinh mạnh mẽ sự siêng năng cần mẫn, khích lệ tâm, giữ gìn 
tâm.
Vì muốn các pháp thiện đã sinh sẽ bền bỉ trụ mãi không quên mất, 
luôn tu bồi đầy đủ khiến càng rộng lớn mãi trí tác chứng, nên khởi lòng 
ham thích, phát sinh mạnh mẽ sự siêng năng cần mẫn, khích lệ tâm, giữ 
gìn tâm.
Người này khi tu tập bốn chánh thắng như thế, hết thảy tác ý tương 
ưng với vô lậu, với các sự siêng năng cần mẫn, thế lực mạnh mẽ, hăng 
hái tột độ khó ngăn cản, lòng luôn cố gắng mãi không ngừng, đều gọi 
chung là tinh tấn. Cũng gọi là cần tinh tấn, lực tinh tấn, Tinh tấn giác chi 
hay chánh cần. Đó là đạo tùy hành, đạo đều có, đạo tùy chuyển, đều là 
vô lậu xuất thế, không có chấp trước của Phật. Nên nó chính thức diệt 
hết các khổ tận cùng biên giới gây khổ. Những người tu học, thấy có 
các hạnh nào thì suy tư tìm xét quan sát kỹ lưỡng, khiến đạt được đến 
chỗ rốt ráo. Đối với các hành phải thấy sâu xa cái tai họa lầm lỗi của 

===== PAGE 147 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 477
chúng. Còn đối với Niết-bàn thì cũng thấy sâu xa thấu suốt, các công 
đức. Nếu bậc A-la-hán đối với tâm giải thoát mà suy xét tìm hiểu quan 
sát thấu suốt khiến đạt đến chỗ rốt ráo. Hết thảy tác ý tương ưng với vô 
lậu, với các sự siêng năng cần mẫn..., cho đến lòng luôn cố gắng mãi 
không ngừng. Đó gọi là Tinh tấn giác chi.
4. Thế nào là Hỷ giác chi?
Đáp: Nghĩa là như Đức Thế Tôn nói, Đại danh nên biết, nếu các 
hàng đệ tử Thánh do tướng như thế mà nghĩ nhớ đến chư Phật, bảo đây 
là Đức Thế Tôn, là bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh đẳng giác, Minh 
hạnh viên mãn, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng trượng phu, Điều 
ngự sĩ, Thiên nhân sư, Phật - Bạc-già-phạm. Các vị đệ tử của Thánh 
đây khi dùng tướng như thế mà nghĩ đến Phật, thì tham sẽ không ràng 
buộc tâm, sân không ràng buộc tâm, si không ràng buộc tâm. Đối với 
Như Lai nên tâm người ấy ngay thẳng chánh trực. Vì tâm chánh trực 
nên được nghĩa có oai thế, được pháp có oai thế. Ở chỗ Như Lai nên 
có thể phát sinh niềm vui. Vì có vui nên sinh mừng, vì mừng nên thân 
được an, thân an nên có hoan lạc vì có hoan lạc nên tâm định, vì tâm 
đã định nên đối với các loài hữu tình bất bình đẳng, khác nhau mà luôn 
trụ vào chỗ bình đẳng. Đối với các loài hữu tình có não hại thì trụ vào 
chỗ không bị não hại, được dự vào dòng pháp, ở bên chư Phật mà tu 
tập tùy niệm..., cho đến có thể chứng được Niết-bàn rốt ráo.
Lại nữa, Đại danh nên biết, nếu hàng đệ tử Thánh do tướng như 
thế mà nghĩ đến chánh pháp, là chánh pháp của Phật, khéo nói các điều 
hiện thấy, không nóng nảy bứt rứt, đúng thời hướng dẫn chỉ đạo, quan 
sát đến gần, người trí được nội chứng. Người đệ tử Thánh đó, khi do 
tướng mà nhớ nghĩ đến pháp, thì tham sân si sẽ không ràng buộc tâm, 
ở chỗ chánh pháp, tâm người ấy ngay thẳng chánh trực. Vì tâm chánh 
trực nên được nghĩa có oai thế, ở chỗ chánh pháp giỏi phát sinh niềm 
vui, vì có vui nên sinh mừng, vì mừng nên thân an, vì thân an nên có 
hoan lạc vì có hoan lạc nên tâm định, vì tâm đã định nên đối với các 
loài hữu tình bất bình đẳng, mà được trụ vào chỗ bình đẳng. Đối với các 
loài hữu tình có não hại thì trụ vào chỗ không bị não hại. Được dự vào 
dòng pháp. Ở chỗ chánh pháp tu tập tùy niệm... cho đến có thể chứng 
được Niết-bàn rốt ráo.
Lại nữa, Đại danh nên biết, nếu hàng đệ tử Thánh do tướng như 
thế mà nghĩ nhớ đến Tăng già (chư Tăng). Nghĩa là các đệ tử Phật, đầy 
đủ diệu hạnh, hạnh ngay thẳng thành thật, hạnh đúng lý, hạnh pháp tùy 
pháp, hạnh hòa kính, hạnh tùy pháp... Lại các vị đệ tử Phật có Dự lưu 

===== PAGE 148 =====
478 BỘ TỲ ĐÀM 1
hướng, quả Dự lưu; có Nhất lai hướng, quả Nhất lai; có Bất hoàn hướng, 
quả Bất hoàn; có A-la-hán hướng, quả A-la-hán. Như thế gọi chung là 
có bốn đôi- tám lẻ Bổ đắc già la Tăng già như thế có đầy đủ giới hạnh, 
đầy đủ định lực, đầy đủ trí tuệ, đầy đủ giải thoát, đầy đủ giải thoát tri 
kiến, đáng được mời thỉnh, đáng khuất phục (quy phục), là ruộng phước 
vô thượng đáng cung kính, đáng được thế gian cúng dường. Các đệ tử 
Thánh khi có tướng như thế mà nghĩ đến Tăng già thì sẽ không bị tham 
sân si ràng buộc tâm. Ở chỗ Tăng già, tâm người ấy ngay thẳng chánh 
trực, vì tâm chánh trực nên được nghĩa có oai thế, được pháp có oai thế. 
Ở chỗ Tăng già sẽ khởi sinh các niềm vui. Vì vui nên sinh ra mừng, tâm 
mừng nên thân an, thân an nên có hoan lạc, có hoan lạc nên tâm định, 
tâm định nên đối với các loài hữu tình bất bình đẳng thì luôn trụ vào chỗ 
bình đẳng, đối với các loài hữu tình có não hại thì trụ vào chỗ không bị 
não hại. Được dự vào dòng pháp, ở chỗ Tăng già mà tu tập tùy niệm..., 
cho đến có thể chứng được Niết-bàn rốt ráo.
Lại nữa, Đại danh nên biết, nếu hàng đệ tử Thánh do tướng như 
thế mà nhớ nghĩ đến giới hạnh của mình. Nghĩa là giới hạnh thanh tịnh 
của mình không hề thiếu sót, không lẫn lộn dơ bẩn, xứng đáng thọ lãnh 
phẩm vật cúng dường mà không chút tối tăm, khéo léo rốt ráo, khéo léo 
thọ trì tuân giữ. Bậc trí luôn khen ngợi không hề chê bai. Hàng đệ tử 
Thánh đó khi nhờ tướng như thế mà nghĩ nhớ đến giới hạnh của mình thì 
sẽ không bị tham sân si ràng buộc tâm. Ở chỗ giới hạnh của mình, tâm 
người ấy ngay thẳng chánh trực, vì tâm chánh trực nên được nghĩa có 
oai thế, được pháp có oai thế. Ở chỗ giới hạnh của mình nên khởi sinh 
niềm vui. Vì vui nên sinh ra mừng, vì tâm mừng nên thân an, vì thân an 
nên có hoan lạc, vì có hoan lạc nên tâm định, vì tâm định nên đối với 
các loài hữu tình bất bình đẳng thì luôn trụ vào chỗ bình đẳng, đối với 
các loài hữu tình có não hại thì luôn trụ vào chỗ không bị não hại. Được 
dự vào dòng pháp, ở chỗ giới hạnh của mình mà tu tập tùy niệm..., cho 
đến có thể chứng được Niết-bàn rốt ráo.
Lại nữa, Đại danh nên biết, nếu hàng đệ tử Thánh do tướng như 
thế mà nghĩ nhớ đến hạnh bố thí của mình. Nghĩa là: Ta nay đây khéo 
có được các lợi ích tốt đẹp, tuy đang ở giữa số chúng sinh bị trói buộc 
ràng rịt của vô lượng sự tham lam keo kiệt dơ bẩn lầm lỗi, nhưng tâm 
luôn xa lìa được các tật xấu tham lam keo kiệt mà giỏi làm việc ban ân 
bố thí. Tuy đang ở tại gia nhưng không hề đam mê tham lam tất cả tiền 
tài báu vật mà buông tay bố thí, thường lo cúng kiến lớn, cúng dường 
các bậc phước điền, ban thí đầy đủ, vui thích phân chia bình đẳng..., các 

===== PAGE 149 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 8 479
vị đệ tử Thánh do tướng như thế mà nghĩ nhớ đến hạnh bố thí của mình, 
khi đó thì tham sân si sẽ không ràng buộc tâm. Ở chỗ hạnh bố thí của 
mình, thì tâm người ấy ngay thẳng chánh trực. Do tâm chánh trực nên 
được nghĩa có oai thế, được pháp có oai thế. Ở chỗ hạnh bố thí của mình 
nên khởi sinh niềm vui. Vì vui nên sinh ra mừng, vì tâm mừng nên thân 
an, vì thân an nên có hoan lạc, vì có hoan lạc nên tâm định, vì tâm định 
nên đối với các loài hữu tình bất bình đẳng thì luôn trụ vào chỗ bình 
đẳng, đối với các loài hữu tình có não hại thì luôn trụ vào chỗ không bị 
não hại. Được dự vào dòng pháp, ở chỗ hạnh bố thí của mình mà tu tập 
tùy niệm..., cho đến có thể chứng được Niết-bàn rốt ráo.
Lại nữa, Đại danh nên biết, nếu các đệ tử Thánh do tướng như thế 
mà nghĩ nhớ đến chư Thiên, là có các chúng trời Tứ đại vương, trời Ba 
mươi ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc-biến-hóa, trời Tha-hóa-
tự-tại... Các trời như thế vì đã thành tựu về tín- giới- văn- xả- tuệ, nên 
khi ở cõi này chết rồi sẽ được sinh lên các cõi trời ấy mà hưởng được 
bai nhiêu khoái lạc vui sướng. Nay ta đây cũng có các thứ tín - giới - 
văn - xả - tuệ, thì cũng sẽ được sinh lên các cõi đó và sẽ cùng với các 
chúng trời (chư Thiên) cùng hưởng các thứ hoan lạc vui sướng. Hàng 
đệ tử Thánh ấy, khi do tướng như thế mà nghĩ nhớ đến các trời, thì sẽ 
không bị tham sân si ràng buộc tâm. Ở chỗ chư Thiên, tâm người ấy 
ngay thẳng chánh trực. Vì chánh trực nên được nghĩa có oai thế, được 
pháp có oai thế. Ở chỗ chư Thiên nên sinh khởi được niềm vui. Do vui 
nên sinh ra mừng, tâm mừng nên thân an, vì thân an nên có hoan lạc, 
vì có hoan lạc nên tâm định. Vì tâm định nên đối với các loài hữu tình 
bất bình đẳng thì luôn trụ vào chỗ bình đẳng, đối với các loài hữu tình 
có não hại thì luôn trụ vào chỗ không bị não hại. Được dự vào dòng 
pháp, ở chỗ của chư Thiên mà tu tập tùy niệm..., cho đến chứng được 
Niết-bàn rốt ráo.
Khi người ấy tu sáu pháp tùy niệm như thế, khi tác ý tương ưng 
với vô lậu thì tâm vui, rất vui và đang rất vui. Tính chất của vui, chủng 
loại của vui, thích ý vui lòng. Tính chất và chủng loại của vui mừng, 
niềm vui hòa hợp mãi không chia lìa. Hân hoan vui vẻ, có tánh kham 
nhiệm (đảm nhận công việc) mừng vui hớn hở, tính chất của mừng vui 
hớn hở (muốn nhảy múa), vui tươi và tính chất của vui tươi hoan hỷ..., 
gọi chung là Hỷ. Cũng gọi là Hỷ giác chi. Đó là đạo tùy hành, đạo đều 
có, đạo tùy chuyển, đều là đạo vô lậu xuất thế, không có chấp trước của 
Phật. Nên có thể chánh thức diệt hết các khổ đến tận cùng biên giới gây 
khổ. Những  người tu học khi thấy có những hành nào, thì nên cố gắng 

===== PAGE 150 =====
480 BỘ TỲ ĐÀM 1
suy tư tìm xét quan sát kỹ lưỡng khiến đạt đến chỗ rốt ráo. Đối với các 
hành thì nên thấy sâu xa biết được các tai họa lỗi lầm của chúng. Còn 
đối với Niết-bàn vĩnh viễn thì cũng sâu xa thấu suốt thấy được các công 
đức. Nếu bậc A-la-hán như tâm được giải thoát thì nên suy tư tìm xét 
quan sát kỹ lưỡng khiến đạt đến chỗ rốt ráo. Hết thảy tác ý đều tương 
ưng với vô lậu, thì tâm vui và rất vui..., cho đến vui vẻ, tính chất của vui 
vẻ hoan hỷ. Đó gọi là Hỷ giác chi.


===== PAGE 151 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 481
LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC