A-tỳ-đạt-ma Pháp Uẩn Túc Luận · Quyển 9

Việt dịch

QUYỂN 9
Phẩm 15: GIÁC CHI, Phần 2
5. Thế nào là Khinh an giác chi?
Đáp: Đức Thế Tôn nói: Khánh Hỷ nên biết! Khi nhập vào sơ tĩnh 
lự thì nói năng đều yên dứt. Do đây làm điều kiện nên các pháp khác 
cũng đều yên dứt. Đây gọi là tướng thuận Khinh an thứ nhất.
Khi nhập vào đệ nhị tĩnh lự thì tầm và tứ đều yên dứt. Do đây làm 
điều kiện nên các pháp khác cũng đều yên dứt. Đây là tướng thuận 
Khinh an thứ hai.
Khi nhập vào đệ tam tĩnh lự thì các mừng vui lặng dứt. Do đây làm 
điều kiện nên các pháp khác cũng đều lặng dứt. Đây gọi là tướng thuận 
Khinh an thứ ba.
Khi nhập vào đệ tứ tĩnh lự thì các hơi thở vào ra đều lặng dứt. Do 
đây làm điều kiện nên các pháp khác cũng đều lặng dứt. Đây là tướng 
thuận Khinh an thứ tư.
Khi nhập vào định diệt tưởng thọ thì tưởng và thọ đều lặng dứt. Do 
đây làm điều kiện nên các pháp khác cũng đều lặng dứt. Đây là tướng 
thuận Khinh an thứ năm.
Khánh Hỷ nên biết, lại có phần Khinh an thượng diệu thứ sáu là 
cao vượt tối thượng, là trên hết, là vô thượng (không còn gì trên được 
nữa). Sự Khinh an như thế là rất cao quý, rất tuyệt diệu nhiệm mầu. 
Không còn sự Khinh an nào khác có thể hơn được.
Việc này như thế nào? Nghĩa là tâm từ nơi tham mà lại lìa nhiễm 
và được giải thoát, và từ nơi sân si mà lìa nhiễm và được giải thoát. 
Đây là tướng thuận Khinh an thứ sáu. Khi tư duy tìm xét về tướng này 
thì có tác ý tương ưng với vô lậu, nên thân được Khinh an và tâm cũng 
được Khinh an, tính chất của Khinh an, chủng loại của Khinh an..., gọi 

===== PAGE 152 =====
482 BỘ TỲ ĐÀM 1
chung là Khinh an, cũng gọi là Khinh an giáo chỉ. Đấy là đạo tùy hành, 
đạo đều có, đạo tùy chuyển, đều là đạo vô lậu xuất thế, không có chấp 
trước của Phật. Nên có thể chánh thức diệt hết các khổ đến tận cùng 
biên giới gây ra khổ. Những người tu học, khi thấy có hành nào thì nên 
suy nghĩ quan sát tìm hiểu kỹ lưỡng khiến nó đạt đến chỗ rốt ráo. Đối 
với các hành hãy nhìn thấy sâu xa các tai họa lỗi lầm của chúng. Còn 
đối với Niết-bàn vĩnh viễn thì cũng thấy sâu xa các công đức. Nếu A-la-
hán như đối với tâm giải thoát, thì sẽ suy tư quan sát thấu suốt khiến đạt 
đến chỗ rốt ráo. Hết thảy tác ý đều tương ưng với vô lậu, thân và tâm 
đều được Khinh an, tính chất chủng loại của Khinh an... Đó là Khinh an 
giác chi.
6. Thế nào là Định giác chi?
Đáp: Đức Thế Tôn nói: Các thầy Bí-sô nên biết, Ta nói dựa vào 
bậc sơ tĩnh lự (sơ thiền) có thể diệt hết các lậu. Ta nói như vầy: Nếu dựa 
vào đệ nhị, đệ tam, đệ tứ tĩnh lự, và Không vô biên xú, Thức vô biên xứ, 
Vô sở hữu xứ..., có thể diệt hết các lậu. Các thầy Bí-sô nên biết! Ta dựa 
vào đâu mà nói là nếu y vào sơ tĩnh lự thì các lậu đều dứt hết? Nghĩa 
là có vị Bí-sô trước đây do tướng trạng của các hành như thế mà lìa dục 
và các pháp ác bất thiện, có tầm và tứ suy xét tìm hiểu cùng ly sinh hỷ 
lạc, trụ đầy đủ vào sơ tĩnh lự. Nhưng người này không chịu suy nghĩ tìm 
xét tướng trạng của các hành như thế mà lại chỉ suy nghĩ về các thứ sắc 
- thọ - tưởng - hành - thức mà họ có hướng đến. Nghĩa là các pháp này 
như là các thứ bệnh, các thứ ung nhọt ghẻ lở, như tên độc gây khổ hại, 
nó là vô thường - khổ - không - vô ngã. Do vậy kẻ ấy đối với pháp này 
phải nên quyết tâm chán chê nhờm tởm, sợ hãi, ngăn trừ. Sau đó mới 
giữ gìn kiềm chế tâm mình, đặt nó vào chỗ cam lồ, rồi suy nghĩ cõi đó 
thật là vắng lặng nhiệm mầu, phải buông bỏ hết tất cả, chỉ lo diệt hết 
ái, lìa nhiễm, an trụ Niết-bàn, tịch diệt vĩnh viễn. Giống như việc ông 
thầy dạy bắn cung cho một đám học trò. Trước hết thì phải học bắn gần, 
bắn những tâm vòng tròn, rồi đến những hình người bằng bùn, bằng cỏ 
bện lại v.v..., sau đó thì mới bắn xa. Và sau này thì những vật to lớn 
cứng chắc thế nào cũng sẽ bị bắn tan hoại hết. Các thầy Bí-sô cũng vậy, 
trước hết phải từ các tướng mạo hình trạng của các hành như thế mà lìa 
dục và các pháp dữ, bất thiện rồi có tầm có tứ mà suy xét, ly sinh hỷ 
lạc và trụ đầy đủ vào sơ tĩnh lự. Nhưng người này không chịu suy nghĩ 
quan sát các tướng trạng các hành như thế, lại chỉ lo suy nghĩ về sắc-
thọ-tưởng-hành-thức mà họ có rồi hướng đến. Tức là hãy gọi các pháp 
này như bệnh, như ung thư ghẻ lở, như tên độc gây khổ hại, nó luôn là 

===== PAGE 153 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 483
vô thường - khổ -không - vô ngã. Do vậy đối với các pháp đó phải quyết 
lòng chán chê ghê tởm, sợ sệt và ngăn trừ. Sau đó rồi mới thâu giữ tâm, 
kiềm chế đặt nó vào cõi cam lồ, và suy tưởng cảnh giới đó thật là vắng 
lặng yên tĩnh nhiệm mầu, buông bỏ tất cả, chỉ lo việc dứt ái, lìa nhiễm 
và Niết-bàn tịch diệt vĩnh viễn. Người đó chỉ thấy như thế, biết như thế 
thì sẽ từ dục lậu mà tâm được giải thoát, cũng sẽ từ hữu lậu, vô minh lậu 
mà tâm được giải thoát. Đời sống tu đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm 
đã xong, không còn thọ nhận thân sau nữa. Ta dựa vào các việc như thế 
mà nói: Dựa vào sơ tĩnh lự thì khả năng dứt hết các tĩnh lự. Như việc nói 
dựa vào sơ tĩnh lự dứt hết các lậu, thì Ta nói dựa vào các bậc thứ hai, ba, 
tư tĩnh lự và Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ... Các 
lậu cũng dứt hết tùy theo mỗi chỗ cũng sẽ như thế.
Nghĩa là đệ nhị Tĩnh lự nên nói như thế này: Lại có vị Bí-sô, trước 
hết đã do các tướng trạng các hành như thế, tầm tứ đều vắng lặng, bên 
trong đều yên tĩnh, tâm luôn chuyên chú vào một cảnh, không tầm 
không tứ định sinh hỷ lạc, trụ đầy đủ vào đệ nhị tĩnh lự. Nhưng người 
này không chịu suy nghĩ về các hình trạng các hành như thế..., cho đến 
rộng nói về Vô sở hữu xứ mà nói thế này: Lại có Bí-sô, trước hết do các 
tướng trạng của các hành như thế mà vượt lên tất cả Thức vô biên xứ, 
nhưng người này chẳng chịu suy nghĩ về các tướng trạng của các hành 
như thế, chỉ lo suy nghĩ về sắc - thọ - tưởng - hành -thức mà họ có được 
để hướng đến, cho đến rộng nói... Các thầy Bí-sô nên biết: Cho đến với 
tưởng định cũng có thể làm được những việc đáng làm như thế.
Lại có Phi tưởng phi phi tưởng xứ và định diệt tận, Ta nói với thầy 
Bí-sô tu các định như thế, phải nên nhiều lần xuất nhập ra vào khi tu 
định ấy và lúc nhập định bậc thứ bảy, hết thảy tác ý tương ưng với vô 
lậu, các tâm trụ đều trụ, cho đến tâm chuyên chú vào một cảnh..., gọi 
chung là định, cũng gọi là định căn, định lực, định giác chi, hay chánh 
định. Đây là đạo tùy hành, đạo đều có, đạo tùy chuyển..., đều là đạo vô 
lậu xuất thế, không chấp trước..., của Phật. Nên nó có khả năng chính 
thức diệt hết các khổ đến tận cùng biên giới gây ra khổ. Những người 
tu học nếu thấy các hạnh nào thì nên cố gắng suy tư quan sát tìm xét 
kỹ lưỡng khiến nó đạt đến chỗ rốt ráo. Đối với các hạnh thì phải thấy 
thật sâu xa về các tai họa lỗi lầm của chúng. Còn đối với Niết-bàn vĩnh 
viễn thì cũng phải thấy thấu suốt các công đức. Như bậc A-la-hán đối 
với tâm giải thoát mà suy tư quan sát kỹ lưỡng khiến cho nó đạt đến chỗ 
rốt ráo, hết thảy tác ý tương ưng với vô lậu thì các tâm trụ đều trụ..., 
cho đến tính chất của tâm chuyên chú vào một cảnh. Đó gọi là Định 

===== PAGE 154 =====
484 BỘ TỲ ĐÀM 1
giác chi.
7. Thế nào là Xả giác chi?
Đáp: Là có vị Bí-sô suy nghĩ tư duy về đoạn giới, ly giới, diệt 
giới... Do đây mà phát khởi các tính chất về tâm bình đẳng, tâm chánh 
trực, tâm không cảnh giác, luôn được vắng lặng. Người này nghĩ: Ta 
nay nên đối với các pháp thuận theo tham, thuận theo sân, thuận theo 
si mà lìa bỏ tham sân si. Do đây mà phát khởi tâm có tính chất bình 
đẳng, chánh trực, không cảnh giác, mà luôn vắng lặng. Người này nghĩ: 
Ta nay đối với các pháp tham - sân - si thì tâm phải không thâu giữ, bị 
nhiễm. Do đây mà phát khởi tính chất của tâm bình đẳng, tính chất của 
tâm chánh trực, tính chất của tâm không cảnh giác, mà luôn vắng lặng. 
Người này suy nghĩ tìm xét kỹ lưỡng về sáu pháp thuận xả, hết thảy tác 
ý tương ưng với các tính chất của tâm bình đẳng, tâm chánh trực, tâm 
không cảnh giác, mà luôn vắng lặng..., gọi chung là Xả. Cũng gọi là 
Xả giác chi. Đây là đạo tùy hành, đạo đều có, đạo tùy chuyển, đều là 
đạo vô lậu xuất thế, không có chấp trước của Phật. Nên nó có khả năng 
chính thức diệt hết các khổ đến tận cùng biên giới gây ra khổ. Những 
người có tu học khi thấy có các gia hạnh nào thì nên tư duy quan sát kỹ 
lưởng khiến nó đạt đến chỗ rốt ráo. Đối với các hạnh thì phải sâu xa 
thấy được các tai họa lỗi lầm của chúng. Còn đối với Niết-bàn vĩnh viễn 
thì cũng nhìn thấu suốt các công đức. Nếu có bậc A-la-hán, như đối với 
tâm giải thoát mà suy tư quan sát kỹ lưỡng khiến cho nó đạt đến chỗ rốt 
ráo. Nếu có hết thảy tác ý tương ưng với vô lậu thì sẽ có các tính chất 
của tâm bình đẳng, tâm chánh trực, tâm luôn vắng lặng không lo cảnh 
giác. Đó gọi là Xả giác chi.
-------------------
Phẩm 16: TẠP SỰ
Thuở ấy, Đức Bạc-già-phạm trú tại vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ-
đa, thuộc thành Thất-la-phiệt.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo với chúng Bí-sô: Các thầy nếu có thể 
đoạn dứt một pháp nào, thì Ta bảo đảm chắc chắn nhất đinh rằng các 
thầy sẽ được pháp Bất hoàn. Nghĩa là nếu như tham mà đã được trừ 
sạch rồi, thì Ta có thể bảo đảm nhất định rằng người đó sẽ không trở lại 
nữa (bất hoàn).
Cũng như thế, các thứ sân, giận, si mê, giận hờn, che giấu, buồn 
rầu, ganh tỵ, keo kiệt, dối trá, nịnh nọt, không biết xấu hổ với người 
(tàm), không tự thẹn với mình (quý), mạn, quá mạn, mạn quá mạn, tăng 

===== PAGE 155 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 485
thượng mạn, ty mạn, tà mạn, kiêu mạn, phóng dật, kiêu ngạo, giận tức, 
làm cao, dối, quỷ quyệt, giả trá, hiện tướng gây cảm kích, chỉ vì lợi, 
mong cầu lợi, ham muốn xấu (ác dục), dục to (nhiều dục), ca tụng dục 
(hiến dục), không biết tri túc (hỷ túc), không cung kính, nói lời dữ, thích 
bạn dữ xấu, không nhẫn nhịn, đam mê, khắp đam mê, nhiễm, tham, phi 
pháp..., tham trước, tham dữ, tham hữu, thân kiến, có kiến chấp, không 
kiến chấp, tham dục, giận dữ, hôn trầm, mê ngủ, trạo cử, ăn năn, nghi 
ngờ, rối rắm không vui, lười biếng, ăn không có điều độ, tâm tánh mê 
muội, mờ mịt, thấp kém, không tác ý các thứ tưởng, nặng nề, hung 
hăng, ham ăn uống, tính chất chẳng hòa hợp dịu dàng, tánh không điều 
hòa nhu nhuyến, không thuận hợp với đồng loại, có tầm về dục, tầm về 
giận, tầm về hại, tầm về thân thuộc hàng xóm, tầm về đất nước, tầm về 
chẳng chết, các tầm về: lăng nhục, miệt thị, khinh khi người khác, nhờ 
cậy bà con, sầu than buồn khổ lo sầu, quấy nhiễu gây đau khổ. Đối với 
một pháp trong số đó mà đoạn dứt hẳn thì Ta bảo đảm người ấy nhất 
đinh sẽ không còn trở lại nữa. Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn tóm tắt các 
nghĩa vừa nói, liền đọc tụng:
Tham cột chặt hữu tình, 
Luôn qua lại đường dữ,
Người trí đoạn dứt hết,
Không trở lại cõi này.
Còn các thứ sân và si..., như thế cho đến ưu não (lo sầu khổ não) 
thì mỗi thứ đều có bài tụng giống như bài tụng về tham ở trên, nên biết 
thế.
Thế nào là tham? Nghĩa là đối với các cảnh dục, các thứ tham đều 
tham, cầm nắm, chứa cất, giữ gìn, chấp chặt, mến yêu, ưa thích, mê 
mẩn, đam mê ham muốn, khắp nơi đều đam mê ham muốn, mong cầu, 
trói buộc trong lòng, say mê, chiêu tập các khổ của chủng loại tham, thứ 
sinh ra tham..., gọi chung là tham.
Thế nào là sân giận? Nghĩa là đối với các loài hữu tình luôn muốn 
làm tổn hại, trong lòng chứa chất sự tàn độc, muốn  gây khổ đau buồn 
rầu cho mọi người. Đang, đã và sẽ mãi mãi giận dữ. Thích gây tai họa 
tột độ, lòng luôn giận hờn. Đối với các loài hữu tình luôn gây chuyện 
ngược ngạo để gây các tội ác tai họa. Đã, đang và sẽ gây tội ác tai họa 
mãi mãi..., gọi chung là sân giận.
Thế nào là si mê? Là ở phía trước không biết, phía sau cũng không 
biết, cả trước lẫn sau đều không biết; trong - ngoài và cả trong ngoài đều 
không biết, không biết nghiệp, không biết dị thục, không biết nghiệp 

===== PAGE 156 =====
486 BỘ TỲ ĐÀM 1
của dị thục, không biết nghiệp làm thiện, nghiệp làm dữ, nghiệp làm 
thiện và dữ cũng không biết.  Đối với nhân cũng không biết, không 
biết các pháp do nhân sinh ra, không biết nhân sinh ra pháp, không 
biết Phật - Pháp và Tăng, không biết khổ - tập - diệt - đạo, không biết 
pháp thiện hay bất thiện, có tội hay không tội, nên tu hay không nên 
tu, pháp thấp kém hay thắng diệu, pháp trắng hay đen, không biết cả 
pháp có đối nghịch, pháp nào là duyên sinh; đối với sáu xúc xứ như 
thật cũng không biết.  Không thấy, không biết như thế, không tu phép 
hiện quán, luôn tối mù ngu si, không sáng suốt, mịt mờ, cặn đục ngăn 
che pháp sinh mù, pháp sinh không có mắt, pháp sinh không có trí, pháp 
sinh tuệ kém, ngăn ngại các phẩm chất tốt lành, khiến không chứng 
Niết-bàn, có lậu vô minh, bộc lưu vô minh, ách nặng vô minh, gốc rễ 
độc vô minh lá độc- hoa độc vô minh thân-cành-quả độc vô minh si mê 
đều si mê và rất si mê, bướng đều bướng và rất bướng, chủng loại si, thứ 
sinh ra si mê, gọi chung là si.
Thế nào là giận (phẫn)? Giận có hai loại: 
1. Là thuộc về yêu thương mà giận. 
2. Là thuộc về không yêu thương mà giận.
Thế nào là thuộc về yêu thương mà giận? Nghĩa là như có người 
đối với cha mẹ - anh em - chị em - vợ con trai gái và bà con, bạn bè 
thân thích... sinh lòng giận hờn nói rằng: Vì sao không cho ta vật đó mà 
đưa cho ta thứ này? Tại sao không để ta làm việc đó mà bảo ta làm việc 
này? Do đó mà sinh ra các thứ giận hờn, đều giận, giận khắp, giận cùng 
cực, đã - đang và sẽ giận mãi. Nóng rực và rất nóng rực, khói lửa và rất 
khói lửa, lóe sáng và rất sáng lóe, hung ác thô bạo, tâm luôn nổi giận, 
lộ vẻ hung tợn, lời nói thô bạo. Đó là chuyện yêu thích mà giận.
Thế nào là thuộc về không yêu thương mà giận? Nghĩa là như có 
một người nghĩ: Nay người ấy đối với ta muốn làm việc vô nghĩa, không 
lợi ích, không an lạc, không thấm nhuần, không an ổn, mà người ấy 
đã- đang và sẽ làm nhiều điều vô nghĩa đối với ta. Trong khi có nhiều 
người đối với ta muốn làm nhiều điều vô nghĩa... cho đến không an ổn. 
Nhưng đối với người ấy thì họ lại làm các việc có nghĩa, có lợi ích, an 
lạc, thấm nhuần và an ổn, mà lại đối với người ấy đã - đang và sẽ làm 
các điều có nghĩa cho đến sự an ổn, nhưng đối với ta thì họ lại làm các 
điều vô nghĩa... cho đến việc không an ổn. Do đó mà phát sinh các sự 
giận dữ, đều giận dữ cho đến hung tợn, nói lời thô bạo. Đó gọi là thuộc 
về không yêu thương mà giận. Thuộc về yêu thương hay không yêu 
thương, gọi chung là giận.

===== PAGE 157 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 487
Thế nào là hận? Là có một người nghĩ: Người ấy đã làm các việc 
vô nghĩa đối với ta..., rộng nói như trước, thì ta cũng phải làm như vậy 
đối với họ. Giận này từ sân sinh ra, thường ôm lòng giận dữ, kết thành 
các hận thu, khắp nơi cùng cực, tạo ra các nghiệp khó tránh, bị các 
nghiệp trói buộc chằng chịt, khởi tạo ra các nghiệp rất kiên cố, gây 
tạo các sự oán hờn thù hận, tính chất của lòng oán hận..., gọi chung là 
hận.
Thế nào là che giấu? (Phú) Là như có một người phá giới, phá 
phạm các điều thấy biết, phá cuộc sống trong sạch, vi phạm các quy 
định, không giữ trọn vẹn rốt ráo các giới cấm, không giữ được trong 
sạch thanh tịnh, không thể vẹn toàn. Người này đã tự biết mình phạm 
pháp đã lâu và tự nghĩ: Nếu ta thú nhận trước kẻ khác, trình bày các 
điều phạm pháp làm bậy, tất sẽ bị chế giễu, tất sẽ bị châm chọc nhờm 
tởm, hoặc bị chê bai làm nhục và kể tội, kết tội... rồi không còn được ai 
tôn kính quý mến cúng dường nữa..., ta thà chịu đọa vào ba đường dữ 
chứ không thể khai bày các tội phạm của ta được. Vì sợ bêu riếu chê 
xấu, lại sợ mất sự cung kính cúng dường, nên người này che giấu đều 
che giấu, che giấu khắp, đều giấu giếm, giấu giếm khắp, giữ gìn giấu 
kín mọi sai phạm của mình. Đã- đang và sẽ che giấu mãi mãi..., gọi 
chung là phú.
Thế nào là não? Nghĩa là có một người ở trong hàng Tăng chúng, 
nhân việc đúng pháp và không đúng pháp mà sinh tranh cãi nhau. Các 
vị Bí-sô vì muốn có sự hòa thuận yên ổn nên ra sức can ngăn khuyên 
bảo. Nhưng người này ngoan cố không nghe. Đây là loại bản chất chẳng 
chịu nghe lời khuyên can, chẳng nghe lời răn dạy, tánh quá cố chấp, 
tánh giữ chặt ý mình, tánh khuynh tả, đi ngược lại, tánh không hữu 
khuynh, không theo lẽ thường, tánh khó khuyên từ bỏ, tánh ứng đối 
vụng về, tánh bướng bỉnh của loài sư tử, tánh của loài sâu độc, tánh 
hung bạo dữ dằn..., gọi chung là não.
Thế nào là ganh tị? Nghĩa là có một người thấy người khác được 
cung kính cúng dường tôn trọng, khen ngợi quý mến, đủ cả năm trần 
đáng ưa thích, y phục, ăn uống, ngọa cụ thuốc trị bệnh và các vật dụng 
khác đều đủ. Người này nghĩ: Ông ấy đã được cung kính cúng dường... 
đủ mọi việc, còn ta thì chẳng có. Do đó mà sinh ra lo sầu, rất lo sầu, khổ 
quá khổ, quá ganh tị..., gọi chung là ganh tị.
Thế nào là keo kiệt về tiền của? Nghĩa là đối với năm trần đáng 
ưa thích, y phục, ăn uống, ngọa cụ thuốc men và các vật dụng khác thì 
ngăn trở cấm đoán không cho người khác có được, được dùng. Còn bao 

===== PAGE 158 =====
488 BỘ TỲ ĐÀM 1
nhiêu những vật đáng ưa như tiền bạc của mình đang có, thì không ban 
tặng bố thí cho ai cả, không khắp thí, không tùy theo khắp thí, không 
buông xả, khắp buông xả, không tùy khắp buông xả, có tính chất của 
lòng luôn luyến tiếc. Đó là keo kiệt tiền của.
Thế nào là keo kiệt về pháp? Nghĩa là khi có các pháp như Tố-đát-
lãm, Tỳ-nại-da, A-tỳ-đạt-ma, hoặc có các vị Thân giáo sư, Quỹ phạm 
sư (thầy giới luật) đến dạy dỗ truyền giáo, khuyên dạy, chỉ bày các giáo 
lý bí yếu…, thì ngăn cản cấm đoán không cho người khác được nghe học 
tu hành. Còn nếu mình có được các pháp như trên thì cũng không rao 
truyền dạy bảo cho ai, không cho, không cho khắp, không tùy cho khắp, 
không buông xả, không buông xả khắp, không tùy khắp buông xả, có 
tính chất của lòng luôn luyến tiếc. Do đó gọi là keo kiệt về pháp. Đây 
là keo kiệt về tiền của và giáo pháp, gọi chung là keo kiệt.
Thế nào là dối lừa? Nghĩa là giả đấu, tráo thăng, sửa cân, bớt 
thước, nói lời quỷ quyệt dối trá, bày trò phỉnh gạt dối lừa dụ dỗ..., khiến 
người khác tin là thật là đúng. Các trò lừa dối khắp, dối lừa một cách 
cùng cực..., gọi chung là lừa dối.
Thế nào là dua nịnh? Nghĩa là tâm có tánh giấu giếm, quanh co, 
tráo trở, tâm trầm trệ (sâu hiểm), tâm không rõ ràng, tâm không ngay 
thẳng, tâm không chịu đựng, gọi chung là dua nịnh.
Thế nào là không xấu hổ (tủi)? Nghĩa là không biết hổ thẹn, không 
bị hổ thẹn, không thẹn riêng, không mắc cỡ, không mắc cỡ riêng, không 
quý kính, tánh không kính trọng ai, không tự tại, tánh không tự tại. Đối 
với mọi thứ đều tự tại không hề sợ sệt sửa đổi làm theo, gọi chung là 
không thẹn.
Thế nào là không tự thẹn? Nghĩa là không tự xấu hổ với chính 
mình, không bị và không có điều tự thẹn, không tự thẹn riêng, không 
mắc cỡ, không mắc cỡ riêng. Đối với các tội lỗi không hề lo lắng sợ sệt, 
không thấy sự đáng sợ sệt, gọi chung là tự thẹn.
Thế nào là mạn? Nghĩa là thấp kém mà cho rằng mình hơn, hoặc 
đối người cao thì bảo mình ngang hàng. Do đó mà khởi lên lòng kiêu 
mạn. Đã - đang và sẽ kiêu mạn mãi, tâm luôn ỷ thế cậy mình, tâm luôn 
tự ngoan cố bảo thủ mình, gọi chung là mạn.
Thế nào là quá mạn? Nghĩa là mình bằng người khác thì bảo là 
mình hơn, hoặc đối với kẻ hơn mình thì bảo là mình ngang họ. Do đó 
mà khởi sự kiêu căng khinh lờn mọi người..., cho đến luôn tự ngoan cố 
bảo thủ, gọi chung là quá mạn.
Thế nào là mạn quá mạn? Nghĩa là đối với kẻ hơn mình thì bảo 

===== PAGE 159 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 489
rằng mình hơn họ. Do đó mà khởi lên kiêu mạn..., cho đến tự ngoan cố 
bảo thủ mình, gọi chung là mạn quá mạn.
Thế nào là ngã mạn? Nghĩa là đối với năm uẩn mà theo đó nhìn 
thấy có ngã và ngã sở (có ta và những cái thuộc ta). Do đó mà khởi lên 
lòng kiêu mạn..., cho đến tự ngoan cố bảo thủ mình, gọi chung là ngã 
mạn.
Thế nào là tăng thượng mạn? Nghĩa là chưa được thì bảo là 
được,chưa nhận được thì bảo là đã nhận được, chưa tiếp xúc đụng tới 
thì bảo là đã tiếp xúc đụng tới, chưa chứng thì bảo là đã chứng. Do đó 
mà khởi lên kiêu mạn..., cho đến tự ngoan cố bảo thủ mình, gọi chung 
là tăng thượng mạn.
Thế nào là ty mạn? Nghĩa là đối với kẻ hơn nhiều thì tự thấy mình 
quá thiếu kém. Do đó mà khởi lên lòng kiêu mạn..., cho đến lòng luôn 
tự ngoan cố bảo thủ mình, gọi chung là ty mạn.
Thế nào là tà mạn? Nghĩa là mình không có phước đức mà bảo là 
có phước đức. Do đó mà khởi lên sự khinh khi kiêu mạn..., cho đến lòng 
ngoan cố tự bảo thủ mình, gọi chung là tà mạn.
Thế nào là kiêu mạn? Nghĩa là có một người suy nghĩ: Dòng dõi 
của ta từ gia tộc, sức khỏe, sắc đẹp, sự nghiệp nghề nghiệp khéo léo, 
hoặc có tiền bạc, quả vị, hay giới định tuệ v.v..., mỗi thứ đều tuyệt vời 
tốt lành tột bậc. Do đó mà khởi lên kiêu ngạo, say mê càng say mê, mê 
mẩn càng mê mẩn, lòng luôn hống hách, tâm tự buông lung luôn tự bảo 
thủ mình sinh khởi đủ mọi thứ, kiêu kỳ cao ngạo, tự tôn hách dịch, tính 
chất của lòng tự cao khinh người, gọi chung là kiêu mạn.
Thế nào là phóng dật? Nghĩa là đối với các cách đoạn trừ pháp 
bất thiện và chứa nhóm các pháp thiện... thì không chịu tu tập rèn 
luyện, không luôn thực hành thực nghiệm, buông bỏ không tu tập các 
gia hạnh..., gọi chung là phóng dật.
Thế nào là kiêu ngạo? Nghĩa là có một người, kẻ đáng cúng dường 
thì chẳng cúng dường, đáng cung kính mà không cung kính, đáng tôn 
trọng mà không tôn trọng, đáng khen ngợi mà không khen ngợi, đáng 
thăm hỏi mà không thăm hỏi, đáng lễ bái mà không lễ bái, đáng đón 
tiếp mà không đón tiếp, đáng mời ngồi nhường đường mà không mời 
ngồi, nhường đường... Do đó mà thân phát sinh không chịu nhún nhường 
khuất phục, không đều nhún nhường khuất phục, không rất nhún nhường 
khuất phục. Thân xấc xược ngạo nghễ, gọi chung là kiêu ngạo.
Thế nào là nổi giận? (Phấn phát) Nghĩa là tính chất của thân bị 
giam cầm hãm hại, tâm bị giam nhốt hãm hại, tính chất của thân và 

===== PAGE 160 =====
490 BỘ TỲ ĐÀM 1
tâm nổi giận bừng bừng, đã - đang và sẽ nổi giận bừng bừng uất ức, gọi 
chung là phấn phát, bừng bừng uất tức.
Thế nào là hư giả lừa dối? Nghĩa là có người quá tham lam vì 
muốn được cúng dường, vì các thứ đồ dùng, vì muốn được cung kính, 
được ngợi khen nên nhổ bỏ râu tóc, nằm trần truồng trên tro than, bước 
đi từng bước gầm đầu ngó xuống, hoặc hét to tiếng làm oai trình diễn 
tài nghệ của mình, hoặc làm các việc khổ hạnh v.v..., đều gọi chung là 
hư giả lừa dối.
Thế nào là lừa dối quỷ quyệt? Nghĩa là có người quá tham lam vì 
muốn được cúng dường tôn trọng v.v... như trước đã nói bèn đến nhà 
người khác mà bảo rằng: Ông nay là người rõ có phước được các bậc 
Hiền Thánh đến nhà, là các vị đọc tụng thọ trì biết bao kinh điển pháp 
luật, khéo léo giảng nói pháp bí yếu truyền ký, (truyền giao) pháp diệu 
nhân, đã từng sáng tác các bộ luận, hạng người chỉ thích ở chốn A-nhã-
luyện, chỉ mặc có ba y, thích đi lễ khắp nơi, ưa mặc áo phấn tảo xấu 
xí, thích tu hạnh khất thực, ngày chỉ ăn một lần, ăn chỉ một bát, ngồi 
ăn một mình, hạng thích ở bên gốc cây hoặc ở đất trống, hay trên các 
gò mả. Thích ngồi mãi chẳng nằm hoặc tùy nơi mà ngồi tạm. Đã được 
quán bất tịnh, được pháp quán hơi thở, đã chứng được bốn tĩnh lự, đã 
được bốn pháp vô lượng, bốn pháp vô sắc, đã chứng được bốn Thánh 
quả, đã được sáu thông tuệ, đã chứng được tám giải thoát... Chỉ có các 
bậc Hiền Thánh đó mới đến nhà của ông và đáng được ông cúng dường 
cung kính tôn trọng tán dương khen ngợi. Họ là chỗ nương dựa của ông, 
nhưng đức hạnh của tôi đây so với hạng người đó không hề thua kém 
chút nào. Nay tôi đến nhà ông chắc chắn chẳng mong được giống như 
họ, ông hãy nên cúng dường tôn trọng... Đó gọi là ngụy trá (quỷ quyệt 
dối lừa).
Lại còn có kẻ lừa dối nữa, là cũng vì được cúng dường tôn trọng 
v.v... như trước nói, liền đến nhà người khác mà bảo: Ông nên nghĩ tôi 
đáng bậc cha mẹ của ông, còn tôi thì xem ông không khác gì con trai 
con gái thân thiết của tôi. Vậy từ nay trở đi ta nên kết làm thân quyến 
ruột thịt, vui buồn vinh nhục đều cùng có nhau. Trước khi hiện đến cõi 
thế gian này, ai cũng trôi nổi nhưng tôi là Sa-môn thích tử. Từ nay trở 
đi đều nên xưng tụng coi tôi như là bậc Sa-môn của gia đình ông. Tất 
cả mọi thứ tôi cần như các vật dụng hàng ngày trong đời sống, y phục 
thuốc men v.v..., ông đều nên cúng dường đầy đủ. Nếu ông không làm 
được, tất nhiên tôi đành cáo biệt để đến nhà vị thí chủ kính tín khác, 
chẳng lẽ ông không thấy nhục sao?... Các việc làm như thế đều không 

===== PAGE 161 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 491
thật, chỉ là phương cách đặt điều nói ra như thế, gọi chung là lừa dối.
Thế nào là hiện tướng (làm ra vẻ)? Nghĩa là có vẻ quá tham lam 
vì muốn được tôn trọng cúng dường như đã nói..., nên đến nhà người 
khác mà nói: Này ông bà hiền sĩ, tất cả y này, bát này, các ngọa cụ nằm 
ngồi đây, các quần áo đẹp đẽ này mà tôi có được thì thật là cần thiết 
lắm, các vị nên luôn luôn ủng hộ giúp đỡ, đây là phước đức của quý vị. 
Nếu quý hiền sĩ bỏ mặc thì còn biết ai sẽ ra tay ban ơn giúp đỡ cho đây? 
Do cách làm này mà nhận được nhiều lợi nhuận, nên gọi là hiện tướng 
(làm ra vẻ).
Thế nào gọi là nói kích thích tha thiết? Nghĩa là có kẻ lắm tham 
lam cũng vì muốn được cúng dường quý trọng như trên v.v..., nên đến 
nhà người khác nói lời như vậy: Cha mẹ của các người có đầy đủ tịnh 
tín, giới hạnh đa văn, xả và tuệ, nhờ nghiệp thiện đó mà các vị ấy đã 
được sinh lên cõi trời và được giải thoát. Nhưng nay nếu các người 
không còn giữ tịnh tín giới hạnh đa văn - tuệ và xả..., đã không làm các 
nghiệp thiện, sau này đến lúc lâm chung sẽ bị đọa vào các đường dữ, 
chừng ấy biết làm sao đây? Cứ như thế mà than vãn khen chê chỉ cốt 
cầu lợi, nên gọi chung là kích ma.
Thế nào là dùng lợi cầu lợi? Nghĩa là có một người trước đây từ 
nhà một người khác mà xin được y bát, cùng với người này coi thân như 
một phần sinh mạng của chính mình. Người này lại mang y bát đến nhà 
một người khác mà trình bày rằng: Ở nhà ông bà ấy đã cho tôi vật này. 
Chính ông bà thí chủ này đã bao lâu nay luôn luôn cung cấp cho tôi y 
bát và mọi thứ vật dụng v.v..., vậy nay ông bà cũng nên như ông bà thí 
chủ kia mà làm nơi nương dựa cho tôi. Đây là dựa vào phương tiện trước 
mà nhận được lợi sau. Như thế gọi chung là dùng lợi mà cầu lợi.
Thế nào là ác dục (ham muốn xấu)? Nghĩa là có một người thật 
tình không hề đọc tụng thọ trì kinh luật hay các pháp đối trị..., rộng nói 
cho đến thật sự chẳng chứng được tám giải thoát, nhưng lại muốn người 
khác tưởng mình là thật có đọc tụng thọ trì kinh luật và các pháp đối 
trị..., nhân đó sẽ được cúng dường cung kính tôn trọng khen ngợi mà 
làm chỗ nương cậy. Lại tự mình thật sự không có các pháp thiện tạo nên 
do sự xuất gia và sự xuất ly, nhưng lại vì người khác mà tuyên nói chỉ 
bày chứng tỏ rằng mình đã được chứng. Các loại như thế thì gọi chung 
là ác dục.
Thế nào gọi là ham muốn to (đại dục)? Nghĩa là có người quá 
tham lam, vì muốn có được của cải tiền bạc rộng lớn..., nên khởi lên 
lòng ham muốn đã và sẽ ham muốn mãi. Gọi chung là ham muốn to.

===== PAGE 162 =====
492 BỘ TỲ ĐÀM 1
Thế nào là làm sáng tỏ dục? Nghĩa là có một người thật tình có 
đọc tụng thọ trì kinh luật và pháp đối trị... Rộng nói cho đến được niệm 
trì tức (giữ hơi thở) và được các quả Dự lưu và Nhất lai. Nhưng chỉ vì 
không có tiếng tăm, mọi người không biết đến, nên có ý muốn người 
khác biết được mình có đức này, nhân đó sẽ có được các sự cúng dường 
cung kính, tôn trọng khen ngợi mà có chỗ cậy nhờ... Và người này chính 
mình có các pháp thiện tạo nên do sự xuất gia và lìa bỏ, nên vì người 
khác tuyên nói chỉ bày rõ ràng mình đã được chứng, các loại như thế gọi 
là hiển dục (trình bày ý muốn).
Thế nào gọi là không hỷ túc? (không vui biết đủ) Nghĩa là có một 
người đối với các sắc - thanh - hương - vị - xúc và những thứ vật dụng 
khác mà mình đã có được, chẳng sinh lòng biết hỷ túc, biết vừa đủ. Cứ 
mãi ham muốn mong cầu có được nhiều nữa, nên gọi chung là không 
biết hỷ túc.
Thế nào gọi là chẳng cung kính? Nghĩa là có một người, như có vị 
thân giáo sư hay cùng loại thân giáo sư, vị quỹ phạm sư hay cùng một 
loại quỹ phạm và một loại người khác đáng tôn quý tin tưởng đến làm 
bè bạn đúng pháp mà bảo người ấy rằng: Kể từ nay trở đi, anh đừng 
nên có thói xấu thân nghiệp, ngữ nghiệp và ý nghiệp, chớ nên làm việc 
không nên làm, đừng gần gũi giao du với bạn bè xấu, chớ có tạo nghiệp 
đọa vào ba đường dữ. Họ khuyên răn dạy bảo như thế đúng pháp hợp 
thời. Đối với việc tu tập đạo pháp tùy thuận dùi mài, thêm lớn vẻ trang 
nghiêm, luôn an ủi khuyến dụ, giúp đỡ tư lương tài vật. Nhưng người 
này lại không vui mừng mến thích. Đối với lời thầy nói, thì luôn trái 
nghịch làm ngược lại, không hề nghe theo lẽ phải, lại chê bai bài bác 
chẳng chịu sửa chữa trừ bỏ. Các việc như thế gọi là không cung kính.
Thế nào là nói lời hung dữ? Nghĩa là có một người, như có vị thân 
giáo sư hay cùng loại như thế, hoặc quỹ phạm sư (thầy giới luật) hoặc 
cùng loại như thế, hay là có một hạng người đáng tôn trọng đến làm 
bè bạn và dùng pháp nói: Từ nay trở đi, anh đừng nên có thói xấu thân 
nghiệp, ngữ nghiệp và ý nghiệp, chớ làm những chuyện không nên làm, 
chớ giao du gần gũi bạn xấu, chớ tạo các nghiệp ác mà phải đọa vào ba 
đường dữ. Cứ như thế đúng pháp hợp thời mà khuyên răn dạy bảo. Đối 
với việc tu tập đạo pháp tùy thuận dùi mài, thêm lớn vẻ trang nghiêm, 
luôn an ủi khuyến dụ, giúp đỡ tư lương tài vật. Nhưng người ấy không 
vui mừng ưa thích. Đối với lời dạy bảo của bậc thầy thì luôn trái lời làm 
ngược lại, không hề nghe theo lẽ phải, còn chê bai bài bác chẳng chịu 
sửa chữa lầm lỗi. Trái lại dùng lời mắng chửi các vị đáng bậc thầy đó. 

===== PAGE 163 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 493
Các việc như thế gọi là nói lời hung ác.
Thế nào là thích bạn dữ? Nghĩa là có một người ưa thích gần gũi 
đám bạn xấu, dữ. Nói là bạn xấu, nghĩa là các đám người mổ giết dê gà 
heo bắn chim bắt cá, săn thú trộm cướp, cầm đầu bọn dữ, làm nem chả, 
làm cai ngục giữ tù, nấu thịt chó, và đặt bẫy giăng lưới... Đó gọi là bạn 
xấu dữ. Lại có một loại người phá hủy giới cấm (thi la), quen thói làm 
ác. Trong lòng ôm chứa mọi điều hư xấu, tệ hại, bên ngoài hiện vẻ kiên 
trinh, trong trắng. Loài sên dơ bẩn tiếng kêu the thé, làm hạnh trâu chó. 
Thật chẳng phải Sa-môn mà tự xưng là Sa-môn, thật không phải phạm 
hạnh mà tự bảo là phạm hạnh..., thì cũng gọi là bạn xấu. Các loại bạn 
xấu như thế, thường gần gũi phục dịch, phụng thờ tùy thuận mến thương 
ưa thích, nên gọi là ưa thích bạn xấu, bạn dữ.
Thế nào là không chịu nổi? Nghĩa là có một loại người không thể 
chịu đựng được các thứ đụng chạm tiếp xúc với lạnh nóng, đói khát, gió 
mưa, rắn rít, ruồi muỗi..., và bao nhiêu khổ sở khác. Lại có một loại 
người đối với sự hung dữ bạo ác của người khác mà gây ra cho thân 
mình cái tâm tàn bạo hung ác dữ dằn có thể giết chết, hoặc gây bao khổ 
sở đớn đau, hoặc lời nói thô tục dữ dằn..., thì không thể chịu đựng nổi. 
Như vậy các việc vừa nói ở đây và ở trước, gọi chung là không thể chịu 
đựng được (không thể chịu nổi).
Thế nào là đam mê ham thích khắp nơi ham thích? Tức là bậc dưới 
của sự ràng buộc do tham-sân-si thì gọi là ham mê, còn ở bậc trung của 
sự ràng buộc do tham-sân-si thì gọi là khắp nơi đam mê ham thích. Lại 
có chỗ nói ở bậc trung của sự ràng buộc do tham-sân-si thì gọi là ham 
mê, còn ở bậc cao của sự ràng buộc do tham-sân-si thì gọi là khắp nơi 
đam mê ham thích.
Thế nào là tham nhiễm? Nghĩa là đối với các dục, các thứ tham 
lam đều tham..., cho đến chủng loại của tham, thứ sinh ra tham..., gọi 
chung là tham nhiễm.
Thế nào là tham phi pháp? Nghĩa là đối với mẹ, vợ, hầu thiếp, chị 
em gái và các bà con phụ nữ khác..., thì khởi lên các tham nhiễm ham 
thích tất cả, bám lấy giấu cất giữ gìn, đắm mê, yêu thương v.v..., thì gọi 
chung là tham phi pháp (trái pháp).
Thế nào là say mê tham? Nghĩa là đối với của cải tiền bạc và các 
thứ thuộc về mình thì đều ham thích tất cả, luôn muốn bám lấy nhóm 
chứa, cất giấu, giữ gìn, ham thích, đắm mê, giữ chặt... thì gọi là tham ác. 
Lại còn tham ác là có thói quen hoặc mưu toan đối với mạng sống của 
loài khác, người khác mà ham thích các thứ da, sừng v.v..., hoặc ăn thịt, 

===== PAGE 164 =====
494 BỘ TỲ ĐÀM 1
uống máu..., cả hai thứ vừa nói đều gọi là tham ác (tham dữ).
Thế nào là thân kiến? Nghĩa là đối với năm thủ uẩn này mà khởi 
lên cái tưởng về ta và những cái thuộc về ta (ngã, ngã sở). Do đây mà 
sinh ra cái thứ ham thích mê đắm quý chuộng cái thân, nên gọi là thân 
kiến (thấy có thân).
Thế nào là có chấp? Nghĩa là đối với ngã và cõi thế gian này mà 
khởi sinh cái tưởng cho là nó còn mãi. Do đây mà sinh ra nhìn thấy ham 
thích mê đắm quý chuộng. Đó gọi là có kiến (chấp).
Thế nào là không có chấp? Nghĩa là đối với ngã và cõi thế gian 
này, sinh khởi ý tưởng rằng nó không còn hoài. Do đây mà sinh ra nhìn 
thấy chịu đựng ham thích, nên gọi là chấp không có.
Thế nào là tham dục? Nghĩa là đối với các cảnh dục khởi sinh lòng 
ham thích mừng vui, cầu mong đến tới, có được..., thì gọi là tham dục. 
Có chỗ nói là: Đối với các cảnh dục thì có các điều tham cả..., cho đến 
các loại tham, thứ sinh ra tham..., gọi chung là tham dục.
Thế nào là sân giận? Nghĩa là đối với các loài hữu tình luôn muốn 
gây tổn hại đau khổ. Trong lòng luôn chứa sự tàn độc dữ dằn..., cho đến 
hiện tại đang gây ra tai họa, gọi chung là giận hờn.
Thế nào là hôn trầm? Nghĩa là tính chất nặng nề của thân, của 
tâm..., cho đến mịt mờ rối rắm, mê muội..., gọi chung là hôn trầm.
Thế nào là mê ngủ? Nghĩa là ngủ mê không hề đảm trách coi sóc 
công việc, tính chất của tâm luôn mê mờ sơ suất, nên gọi là mê ngủ.
Thế nào là trạo cử (khuấy động)? Nghĩa là tâm không vắng lặng 
yên tĩnh, luôn khuấy động và đều khuấy động tất cả, tính chất của tâm 
khuấy động, gọi chung là trạo cử (luôn khuấy động).
Thế nào là ăn năn? Tức là tâm biến dời căm tức bực dọc, tâm hối 
tiếc việc làm ác của mình, tính chất của ăn năn, gọi chung là ăn năn.
Thế nào là nghi ngờ? Nghĩa là tâm ngờ vực đối với Phật Pháp 
Tăng và khổ - tập - diệt - đạo, lừng chừng đôi ngã, lưỡng lự..., cho đến 
chẳng dứt khoát một lối, nên gọi chung là ngờ vực (nghi ngờ).
Thế nào là rối rắm mê muội? Nghĩa là tính chất nặng nề của thân 
và tâm, tính chất của thân và tâm không đảm trách công việc được, tính 
chất rối rắm mê muội của thân và tâm. Đã- đang và sẽ mê muội rối rắm 
mãi, nên gọi chung là rối rắm mê muội.
Thế nào là không vui? Nghĩa là như có một người được các vị thân 
giáo sư tốt hoặc cùng loại, các thầy quỹ phạm tốt hoặc cùng loại, hoặc 
một vị khác giống như thế đáng quý trọng, đáng tin cậy đến làm bạn rồi 
khuyên bảo truyền dạy nhắc nhở việc giữ niệm tư duy..., cho đến phòng 

===== PAGE 165 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 495
xá ngọa cụ. Nhưng tâm người này không vui mừng mến mộ yêu thích 
mà lại buồn bã lo lắng thảm thiết..., gọi chung là không vui.
Thế nào là nằm dài ra ngáy ợ ngáp? Nghĩa là hạ thấp mình xuống, 
tức là nằm dài ra tay chân duỗi ra..., thì gọi là nằm dài ra, môi há hốc 
mà ngủ ngáy ợ ngáp.
Thế nào là ăn uống không điều độ? Nghĩa là không ăn uống hoặc 
ăn uống quá sức, quá độ lượng, hoặc ăn uống tạp nhạp ai mà sinh ra khó 
chịu, gọi chung là ăn uống không điều độ.
Thế nào là tâm có tính chất mê mờ yếu kém? Tức là tâm mê 
mờ tăm tối yếu kém, co quắp teo tóp lại, gọi chung là tâm mê mờ yếu 
kém.
Thế nào là các thứ tưởng? Nghĩa là có sự che lấp buộc trói, có các 
thứ nhiễm ô tội lỗi và các thứ nhiễm ô về sắc - thanh - hương - vị - xúc, 
các tưởng bất thiện, các tưởng phi lý, các tưởng làm chướng ngại định..., 
gọi chung là các thứ tưởng.
Thế nào là không tác ý? Nghĩa là đối với pháp thiện tạo nên do sự 
xuất gia và xa lìa thì không hề phát sinh, không nhớ nghĩ, không suy tư 
mãi mãi, tâm không hề tỉnh giác, gọi chung là không tác ý.
Thế nào là thô trọng? Nghĩa là tính chất nặng nề của thân và tâm, 
tính chất của thân và tâm không đảm trách được công việc, tính chất 
cang cường cứng đầu của thân và tâm, tính chất của thân và tâm không 
điều hòa, không dịu dàng hiền lành..., gọi chung là thô trọng.
Thế nào là xúc phạm thô tháo? Lại có một loại người khi trao thức 
ăn cho người thì ai xin chín cho sống, ai xin sống cho chín, xin to cho 
nhỏ, xin bé cho to, cho không bình đẳng, không đúng pháp, đối với việc 
đáng biết thì không biết, với người đáng cho thì không cho. Bất cứ việc 
gì luôn làm trái ngược lời nói, nên gọi là xúc phạm đường đột.
Còn có một loại người khi các thân giáo sư hay người cùng loại, 
có quỹ phạm sư hay người cùng loại, có một hạng người nào đó đáng 
tôn trọng tin tưởng đến cùng làm bạn và bảo rằng: Này thầy ơi, đối với 
sự việc và các nghiệp đó thì nên làm như thế này, thế này theo các thứ 
lớp của nó…. Người ấy tự nghĩ: Việc gì nghiệp nào mà khiến ta phải làm 
theo thứ tự như thế? Rồi trong đó luôn làm nghịch lại lời nói. Đó gọi là 
xúc phạm đường đột.
Lại có một loại người hoặc tự mình đến xin tạ lỗi, hoặc người 
khác dạy nên tạ lỗi, hoặc tự mình có việc thưa mời hay người khác bảo 
nên thưa mời, thì các việc đó thường làm trái ngược lời nói. Đó gọi là 
xúc phạm đường đột. Như thế, nếu có khi phải cắt sửa quần áo hay gầy 

===== PAGE 166 =====
496 BỘ TỲ ĐÀM 1
dựng sự nghiệp..., thì cũng luôn làm trái ngược lời nói... Gọi chung là 
xúc phạm đường đột.
Thế nào là gọi là kẻ ham ăn? Nghĩa là có một loại người khi phân 
chia tiền của (tài lợi) thì bỏ một lấy một, tánh tham không nhất định. 
Đó gọi là xan. Trước và sau buổi ăn thường đến chỗ ăn uống để tìm ăn 
những thứ họ thích, ngon dở không nhất định, nên gọi là xan. Phần này 
và phần trước đã nói, gọi chung là xan xan (ham ăn).
Thế nào là tánh không hòa nhã mềm dịu? Nghĩa là tâm cứng cổi, 
ương ngạnh, ngang bướng, tâm không sáng sạch, tâm không thấm nhuần 
linh hoạt, tâm không nhu nhuyến dịu dàng, tâm không chịu đựng được 
(kham nhậm), gọi chung là tánh không hòa nhã mềm dịu.
Thế nào là tánh không điều nhu? Nghĩa là thân cang cường cứng 
cổi, thân ương ngạnh, ngang bướng, thân không sáng sạch, thân không 
tươi nhuận linh hoạt, thân không mềm mỏng, thân không chịu làm việc 
gọi chung là tánh không điều nhu.
Thế nào là không thuận hợp với đồng loại? Nghĩa là có một loại 
người đối với thân giáo sư hay người cùng loại, vị quỹ phạm sư hay 
người cùng loại hoặc có người đáng quý trọng tin tưởng đến làm bạn, 
thì người này không chịu tùy thuận. Đó gọi là không thuận hợp với đồng 
loại.
Thế nào là dục tầm? Nghĩa là tham dục tương ưng với các tầm cầu 
của tâm, tầm cầu khắp nơi tầm cầu gần, tâm rõ ràng, rất rõ ràng, hiện 
tiền rõ ràng suy tìm xét đoán, suy nghĩ phân biệt..., gọi chung là dục 
tầm.
Thế nào là nhuế tầm? Nghĩa là giận hờn tương ưng với các tầm 
cầu của tâm, khắp nơi tầm cầu..., cho đến suy nghĩ phân biệt, gọi chung 
là nhuế tầm.
Thế nào là hại tầm? Nghĩa là hại tương ưng với các tầm cầu của 
tâm, khắp nơi tầm cầu..., cho đến suy nghĩ phân biệt, gọi chung là hại 
tầm.
Thế nào là kết thân lý tầm? Nghĩa đối với xóm làng thân thiết, 
muốn khiến cho an vui, được gặp bạn tốt không có não hại khổ sở buồn 
rầu, thành tựu được tất cả pháp không gây não hại, sầu khổ cho ai. Vua 
quan đều thương mến quý trọng, người cả nước đều tôn kính mến mộ, 
lúa đậu ngô khoai trúng mùa, mưa gió đúng lúc. Do các duyên đó mà 
khởi tâm tầm cầu, tầm cầu khắp nơi cho đến suy nghĩ phân biệt, gọi 
chung là thân lý tầm.
Thế nào là quốc độ tầm (Đất nước - Tổ quốc)? Nghĩa là đối với 

===== PAGE 167 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 9 497
mọi người trong đất nước thân yêu, muốn cho họ đều được an vui..., 
rộng nói cho đến mưa gió thuận hòa. Do các duyên này mà khởi tâm 
tầm cầu..., cho đến suy nghĩ phân biệt, gọi chung là quốc độ tầm.
Thế nào là không chết tầm? Nghĩa là có một loại người nghĩ: Đối 
với giáo pháp của Phật nói về các thứ thiền định cao quý, ta chưa hề tu 
tập. Vậy trước hết ta nên đọc tụng thọ trì các kinh điển giới luật, pháp 
đối trị, rồi vì tất cả loài hữu tình mà tuyên nói pháp yếu, các câu chuyện 
(truyện ký), sáng tác các bài luận thuyết, chú thích giải nghĩa các kinh 
(sớ). Thường ở chốn A-luyện-nhã, chỉ đắp ba y... Rộng nói tùy có chỗ 
mà ngồi. Làm các việc đó xong rồi, sau đó mới tu tập thiền định.
Lại có một loại người suy nghĩ: Đối với giáo pháp Đức Phật nói về 
các thứ thiền định cao quý ta chưa hề tu tập. Vậy trước hết ta cần nên 
đi thăm viếng núi sông đất nước, vườn tược rừng rậm, ao chum, núi cao, 
hang động, gò nổng đồi nương trống trải..., lễ bái khắp hết thảy, dạo 
thăm các chốn tòng lâm chùa chiền... Đợi xong các việc đó rồi, thì mới 
tu tập thiền định.
Lại có một số người suy nghĩ: Đối với giáo pháp của Phật nói 
về các thứ thiền định cao quý ta chưa hề tu tập. Vậy hãy đợi qua bảy 
năm, sáu năm, năm, bốn, ba, hai, một năm hoặc bảy tháng cho đến một 
tháng, hoặc qua bảy ngày cho đến một ngày, hoặc qua ngày này, qua 
đêm kia, qua thời giờ đã..., rồi sau đó sẽ tu tập thiền định. Người suy 
nghĩ như thế đâu biết rằng các sự nguy hiểm và vô thường đang chực 
chờ bên mạng sống của mình, nên khởi tâm tầm cầu, khắp nơi tầm cầu, 
cho đến duy tư phân biệt, gọi chung là bất tử tầm.
Thế nào là tầm miệt thị khi dễ người? Nghĩa là có một loại người 
suy nghĩ: Dòng dõi của ta, kể về gia tộc, sắc đẹp, sức khoẻ, nghề nghiệp 
đều khéo léo tinh xảo, gia sản sự nghiệp hoặc tiền của địa vị và giới 
định tuệ v.v..., tùy theo mỗi thứ thảy đều hơn hẳn mọi người... so với 
chốn khác, cậy vào các sự việc đó mà sinh lòng khinh miệt coi rẻ tất cả. 
Do đó mà khởi tâm tầm cầu, khắp tnơi tầm cầu, cho đến suy nghĩ phân 
biệt, gọi chung là tầm khinh dễ người.
Thế nào là tầm nhờ cậy dòng họ? Nghĩa là có một loại người đối 
với nhiều người không phải bà con nhưng cậy nhờ làm bà con thân 
thuộc, nên muốn cho tất cả đều được an vui, kết giao làm bạn bè tốt 
không có não hại. Cũng thành tựu tất cả các pháp không có não hại sầu 
lo. Được vua quan thương mến quý trọng, được người khắp nước ái mộ 
kính yêu. Lúa thóc đều trúng mùa, mưa hòa gió thuận. Do duyên này 
mà khởi tâm tầm cầu, khắp nơi tầm cầu..., cho đến suy tư phân biệt. Gọi 

===== PAGE 168 =====
498 BỘ TỲ ĐÀM 1
chung là tầm nhờ cậy dòng họ.
Thế nào là sầu buồn? Nghĩa là có một loại người nhân việc cha 
mẹ, anh em, chị em, thầy tổ, bạn bè... chẳng may qua đời, hoặc bà con 
xa lìa mất cả, hoặc tiền của địa vị tất cả đều bị tiêu tán, khiến cho người 
này trong lòng hết sức bực bội dữ dằn cay đắng khó chịu muốn chết 
đi được. Trong lúc đó tâm người này rất nóng nảy khó chịu, bên trong 
nóng, khắp nơi nóng nảy bứt rứt..., liền sinh ra sầu buồn. Đã và sẽ buồn 
mãi, như tim bị trúng tên độc sầu buồn. Gọi chung là sầu buồn.
Thế nào là than thở? Nghĩa là có một loại người bởi vì cha mẹ, anh 
em, chị em, thầy tổ, bè bạn... chẳng may qua đời..., khiến cho họ đến 
nổi khó chịu muốn chết đi được. Bây giờ người ấy lòng nóng bứt rứt..., 
cho đến như tim bị trúng tên độc sầu buồn. Do duyên cớ đó mà cất lời 
đớn đau than thở: Cha ta mẹ ta... Rộng nói cho đến tất cả tiền tài địa 
vị của ta vì sao chỉ trong một sớm mà bỗng đến nỗi này chăng? Trong 
các lời than thương oán trách đó cùng mọi thứ ngữ nghiệp (nghiệp vì lời 
nói), thì gọi chung là than thở.
Thế nào là khổ? Nghĩa là các cảm xúc (thọ) năm thức tương ưng 
với chuyện bất bình, gọi chung là khổ.
Thế nào là lo? Nghĩa là các cảm xúc (thọ) của ý thức khi tương 
ưng với chuyện bất bình, gọi chung là lo.
Thế nào là rối rắm buồn rầu? Nghĩa là lòng luôn rối rắm buồn rầu. 
Đã và sẽ rối rắm buồn rầu mãi. Tính chất của buồn rầu rối rắm. Chủng 
loại của rối rắm buồn rầu, gọi chung là buồn rầu rối rắm.
Từ tham-sân-si... cho đến rối rắm buồn rầu (nhiễu não), đều gọi 
là tạp sự. Đối với những tạp sự này, nếu ai cố công đoạn dứt một thứ thì 
nhất định sẽ có thể không trở lại cõi thế gian này nữa. Vì khi đoạn một 
thứ, thì các thứ khác sẽ theo đó mà dứt. Cho nên Phật bảo đảm người đó 
nhất định sẽ đạt được việc không còn trở lại nữa.


===== PAGE 169 =====
SỐ 1537 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC - Quyển 10 499
LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁP UẨN TÚC