A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 20
阿毘達磨發智論 · T1544
Hán văn
尊者迦多衍尼子造 三藏法師玄奘奉 詔譯 4 智納息 見蘊第八中智納息第四 智斷厭離修緣觸慢業事 攝餘攝一切此章願具說 若事能通達，彼事能遍知耶？ 答：應作四句。 有 事能通達非能遍知。謂：苦、集、滅、道智，不斷煩 惱。 有事能遍知非能通達。謂：苦、集、滅、道忍，斷 煩惱。 有事能通達亦能遍知。謂：苦、集、滅、道 智，斷煩惱。 有事非能通達非能遍知。謂：苦、 集、滅、道忍，不斷煩惱。 若事能厭，彼事能離 耶？ 答：應作四句。 有事能厭非能離。謂：苦、集忍、 智，不斷煩惱。 有事能離非能厭。謂：滅、道忍、 智，斷煩惱。 有事能厭亦能離。謂：苦、集忍、智， 斷煩惱。 有事非能厭非能離。謂：滅、道忍、智， 不斷煩惱。 若事能厭，彼事修厭耶？ 答：若事 能厭，彼事亦修厭。 有事修厭非能厭。謂：滅、道 智，斷煩惱。 若事能離，彼事修厭耶？ 答：應作 四句。 有事能離非修厭。謂：滅、道忍，斷煩惱。 有事修厭非能離。謂：苦、集忍、智，不斷煩惱。 有事能離亦修厭。謂：苦、集忍、智，及滅、道智，斷 煩惱。 有事非能離亦非修厭。謂：滅、道忍、智， 不斷煩惱。 若法與彼法作因，或時此法與彼法非因耶？ 答：無時非因。 若法與彼法作等無間，或時此 法與彼法非等無間耶？ 答：若時此法未至，已 生。 若法與彼法作所緣，或時此法與彼法非 所緣耶？ 答：無時非所緣。 若法與彼法作增上， 或時此法與彼法非增上耶？ 答：無時非增上。 諸意觸，彼一切三和合觸耶？ 答：諸意觸，彼一 切三和合觸。 有三和合觸非意觸，謂：五識身 相應觸。 故世尊說：「苾芻！當知：有意界、有法 界、有無明界。無明觸所生，受所觸故，無聞愚 夫便執有、執無，或執有無。」 諸慢，彼一切自執 耶？ 答：諸慢，彼一切自執。 有自執非慢，謂：諸見 趣。 故世尊說：「苾芻！當知：自執有我，自執有我 所。」 諸慢，彼一切不寂靜耶？ 答：諸慢，彼一切不 寂靜。 有不寂靜非慢，謂：餘煩惱現在前。 故世 尊說：「苾芻！當知：動為魔所縛，不動脫惡者。」 諸 業，彼不律儀耶？ 答：應作四句。 有業非不律儀。 謂：身、語律儀 有不律儀非業。謂：根不律儀。 有 業亦不律儀。謂：身、語不律儀。 有非業亦非不 律儀。謂：根律儀。 諸業，彼律儀耶？ 答：應作四 句。 有業非律儀。謂：身、語不律儀。 有律儀非業。 謂：根律儀。 有業亦律儀。謂：身、語律儀。 有非業 亦非律儀。謂：根不律儀。 若事未得，彼不成就 耶？ 答：若事未得，彼不成就。 有事不成就非未 得。謂：得，已失。 若事已得，彼成就耶？ 答：若事成 就，彼已得。 有事已得而不成就。謂：得，已失。 除苦聖諦，及法處。餘法，二界、一處、一蘊攝。 除 集聖諦，及法處，說亦爾。 除滅聖諦，及法處。餘 法，十七界、十一處、二蘊攝。 除道聖諦，及法處， 說亦爾。 除有色法，及法處。餘法，七界、一處、一 蘊攝。 除無色法，及法處。餘法，十界、十處、一蘊 攝。 除有見法，及法處。餘法，十六界、十處、二 蘊攝。 除無見法，及法處。餘法，一界、一處、一蘊 攝。 除有對法，及法處。餘法，七界、一處、一蘊攝。 除無對法，及法處。餘法，十界、十處、一蘊攝。 除 有漏法，及法處。餘法，二界、一處、一蘊攝。 除 無漏法，及法處。餘法，十七界、十一處、二蘊攝。 除有為法，及法處。此除一切法，而問餘法，是 無事空論。 除無為法，及法處。餘法，十七界、十 一處、二蘊攝。 除過去法，及法處。餘法，十七界、 十一處、二蘊攝。 除未來法、現在法，及法處，說 亦爾。 除善法，及法處。餘法，十七界、十一處、二 蘊攝。 除不善法，及法處，說亦爾。 除無記法，及 法處。餘法，九界、三處、二蘊攝。 除欲界繫法，及 法處。餘法，十三界、九處、二蘊攝。 除色界繫法， 及法處。餘法，十七界、十一處、二蘊攝。 除無色 界繫法，學法、無學法，及法處，說亦爾。 除非學 非無學法，及法處。餘法，二界、一處、一蘊攝。 除 見所斷法，及法處。餘法，十七界、十一處、二蘊 攝。 除修所斷法，及法處。餘法，二界、一處、一蘊 攝。 除不斷法，及法處。餘法，十七界、十一處、二 蘊攝。 除已生法，及定不生法。餘法，十八界、十 二處、五蘊攝。 除非已生法，及定不生法。此除 一切法，而問餘法，是無事空論。 除有色法，及 定不生法。餘法，八界、二處、四蘊攝。 除無色法， 及定不生法。餘法，十一界、十一處、一蘊攝。 除 有見法，及定不生法。餘法，十七界、十一處、五 蘊攝。 除無見法，及定不生法。餘法，一界、一處、 一蘊攝。 除有對法，及定不生法。餘法，八界、二 處、五蘊攝。 除無對法，及定不生法。餘法，十界、 十處、一蘊攝。 除有漏法，及定不生法。餘法，三 界、二處、五蘊攝。 除無漏法，及定不生法。餘法， 十八界、十二處、五蘊攝。 除有為法，及定不生 法。此除一切法，而問餘法，是無事空論。 除無 為法，及定不生法。餘法，十八界、十二處、五蘊 攝。 除過去法、現在法，及定不生法，說亦爾。 除 未來法，及定不生法。此除一切法，而問餘法， 是無事空論。 除善法，及定不生法。餘法，十八 界、十二處、五蘊攝。 除不善法，及定不生法，說 亦爾。 除無記法，及定不生法。餘法，十界、四處、 五蘊攝。 除欲界繫法，及定不生法。餘法，十四 界、十處、五蘊攝。 除色界繫法，及定不生法。餘 法，十八界、十二處、五蘊攝。 除無色界繫法，學 法、無學法，及定不生法，說亦爾。 除非學，非無 學法，及定不生法。餘法，三界、二處、五蘊攝。 除 見所斷法，及定不生法。餘法，十八界、十二處、 五蘊攝。 除修所斷法，及定不生法。餘法，三界、 二處、五蘊攝。 除不斷法，及定不生法。餘法，十 八界、十二處、五蘊。 頗有一界、一處、一蘊攝一 切法耶？ 答：有。一界謂：法界。一處謂：意處。一 蘊謂：色蘊。 5 見納息 見蘊第八中見納息第五 邪斷邪常見戒邪戒邪常 六見五涅槃九慢類常見 迷執自他作悟則二非有 具慢及得等此章願具說 諸有此見： 無施與、無愛樂、無祠祀，無妙行、惡 行。此謗因邪見，見集所斷。 無妙行、惡行果。——此 謗果邪見，見苦所斷。 無此世、無他世、無化生 有情。——此或見集所斷，或見苦所斷。 無父、無 母。——此謗因邪見，見集所斷。 諸有此見： 世間 無阿羅漢。——此謗道邪見，見道所斷。 無正至。——此 謗滅邪見，見滅所斷。 無正行此世、他世，即於 現法知自通達，作證具足住，我生已盡，梵 行已立，所作已辦，不受後有，如實知。——此謗道 邪見，見道所斷。 諸有此見：乃至活有命者，死 已，斷壞無有。此四大種士夫身死時，地身歸 地，水身歸水，火身歸火，風身歸風，根隨空 轉，輿為第五，持彼死屍，往棄塚間，未燒可知， 燒已成灰，餘鴿色骨。愚者讚施，智者讚受。諸 「有論」者，一切空虛妄語，乃至活有愚、智者，死 已斷壞無有。 此邊執見，斷見攝，見苦所斷。 諸有此見： 無因無緣，令有情雜染；非因非緣， 而有情雜染。——此謗因邪見，見集所斷。 無因無 緣，令有情清淨；非因非緣，而有情清淨。——此謗 道邪見，見道所斷。 無因無緣，令有情無智無 見；非因非緣，而有情無智無見。此謗因邪見， 見集所斷。 無因無緣，令有情智見；非因非緣， 而有情智見。——此謗道邪見，見道所斷。 諸有此 見：無力、無精進、無力精進、無士、無威勢、無 士威勢、無自作、無他作、無自他作，一切有 情、一切生、一切種，無力、無自在、無精進、無 威勢，定合性變，於六勝生受諸苦樂。 此邪 見。 若謗有漏力、精進等。則謗因邪見，見集所 斷。 若謗無漏力、精進等。則謗道邪見，見道所 斷。 諸有此見：造、教造，煮、教煮，害、教害，殺 諸眾生，不與取，欲邪行，知而妄語，故飲諸酒； 穿牆解結，盡取所有；守阨斷道，害村害城，害 國生命；以刀以輪，擁略大地，所有眾生，斷截 分解，聚集團積，為一肉聚，應知：由此無惡，無 惡緣。於殑伽南，斷截撾打；於殑伽北，惠施修 福，應知：由此無罪福，亦無罪福緣。布施、愛語、 利行、同事，攝諸有情，皆無有福。 此謗因邪見， 見集所斷。 諸有此見：此七士身，不作作、不化化、不可 害、常安住。如伊師迦，安住不動，無有轉變， 互不相觸。何等為七？謂：地、水、火、風，及苦、樂、命。 此七士身，非作，乃至如伊師迦，安住不動。若 罪、若福、若罪福，若苦、若樂、若苦樂，不能轉 變，亦不能令互相觸礙。設有士夫斷士夫頭， 亦不名為害世間生，若行若住七身中間，刀 刃雖轉，而不害命；此中無能害、無所害，無能 捶、無所捶，無表、無表處。 此邊執見，常見攝， 見苦所斷。 諸有此見：有十四億六萬六百生 門，五業、三業、二業、一業、半業，六十二行跡， 六十二中劫，百三十六地獄，百二十根，三十 六塵界，四萬九千龍家，四萬九千妙翅鳥家， 四萬九千異學家，四萬九千活命家，七有想 藏、七無想藏、七離繫藏，七阿素洛、七畢舍 遮、七天、七人，七夢、七百夢，七覺、七百覺，七 池、七百池，七險、七百險，七減、七百減，七增、 七百增，六勝生類，八大士地，於如是處，經 八萬四千大劫，若愚若智，往來流轉，乃決定 能作苦邊際。如擲縷丸，縷盡便住。此中無 有沙門、若婆羅門能作是說：「我以尸羅，或以 精進，或以梵行，令所有業未熟者熟，熟者觸 已，即便變吐。」以如是斟量生死、苦樂邊際， 不可施設，有增有減，亦不可說，或然不然。 此 非因計因，戒禁取，見苦所斷。 諸有此見：一切 士夫補特伽羅諸有所受，無不皆以宿作為 因。 此非因計因，戒禁取，見苦所斷。 諸有此 見：一切士夫補特伽羅諸有所受，無不皆以 自在變化為因。 此非因計因，戒禁取，見苦所 斷。 諸有此見：一切士夫補特伽羅所受，皆是 無因無緣。此謗因邪見，見集所斷。 諸有此 見：自作苦樂、他作苦樂、自他作苦樂。——此非因 計因戒禁取，見苦所斷。 諸有此見：所受苦 樂非自作、非他作，無因而生。——此謗因邪見， 見集所斷。 諸有此見：我及世間，常恒堅住，無 變易法，正爾安住。此邊執見常見攝，見苦所 斷。 諸有此見：諦故、住故，我有我。——此邊執見常 見攝，見苦所斷。 諸有此見：諦故、住故，我無我。 ——此邊執見斷見攝，見苦所斷。 諸有此見：我觀 我，眼色即我。——此有身見，見苦所斷。 諸有此見： 我觀無我，眼即我，色為眾具。此有身見，見苦 所斷。 諸有此見：無我觀我，色即我，眼為眾具。 此有身見，見苦所斷。 諸有此見：此是我、是有 情、命者、生者、養育者、補特伽羅、意生、儒童、 作者、教者、生者、等生者、起者、等起者、語者、 覺者、等領受者，非曾不有，非當不有，於彼彼 處造善惡業，於彼彼處受果異熟；捨此蘊 續餘蘊。 此邊執見常見攝，見苦所斷。 諸有此 見：受妙五欲，名得第一現法涅槃。——此取劣 法為勝見取，見苦所斷。 諸有此見： 離欲惡不 善法，有尋有伺，離生喜樂，入初靜慮具足住， 名得第一現法涅槃。 尋伺寂靜，內等淨，心一 趣性，無尋無伺，定生喜樂，入第二靜慮具 足住，名得第一現法涅槃。 離喜住捨，正念 正知，身受樂，聖說能捨，具念樂住，入第三靜 慮具足住，名得第一現法涅槃。 斷樂斷苦，先 喜憂沒，不苦不樂，捨念清淨，入第四靜慮具 足住，名得第一現法涅槃。 此取劣法為勝 見取，見苦所斷。 有九慢類。謂我勝、我等、我 劣、有勝我、有等我、有劣我、無勝我、無等我、 無劣我。 我勝者——是依見起過慢。 我等者——是依 見起慢。 我劣者——是依見起卑慢。 有勝我者——是 依見起卑慢。 有等我者——是依見起慢。 有劣 我者——是依見起過慢。 無勝我者——是依見起慢。 無等我者——是依見起過慢。 無劣我者——是依見 起卑慢。 諸有此見：風不吹、河不流、火不然、 乳不注、胎不孕、日月不出不沒、染淨自性 住不增不減。 此邊執見常見攝，見苦所斷。 如契經中說： 眾生執我作執他作亦然 各不能如實觀知此是箭 此言有何義？ 答：「眾生」謂外道。彼作是執：『我能 作、我能生、我能化。』故言：「眾生執我作」。 復有外 道，執『他能作、他能生、他能化。』故言：「執他作亦 然」。 「各」謂：一一，非一切。 「箭」謂：惡見，能中傷故。 彼 於此見，不能如實觀知是箭。 當觀此是箭眾生堅執著 如是則無有我作及他作 「當觀此是箭」者：謂應如實觀知此見，是真毒 箭，與老、病、死為前導故。 「眾生堅執著」者：「眾生」 謂外道，彼於見趣中，堅固執著，不能出離。 若 能如是如實觀知，則不復有我作、我生、我化 執，亦不復有他作、他生、他化執。 知於非有妄 執有故 具慢眾生慢著慢縛於見相逆 不越生死 「具慢」者：顯成就七慢。 「眾生」者：謂外道。彼於七 慢，著、多著、遍著，故言「慢著」；縛、多縛、遍縛，故言 「慢縛」。 「於見相逆」者：謂斷、常見類，互相違逆。 「不 越生死」者：謂彼於無際生死，不能越度而取 涅槃。 得當得俱坌劣學戒禁浴 梵苦事一邊受欲淨第二 不見極沈走明眼見能異 於彼無塵慢絕路至苦邊 「得」者：顯示已得諸蘊、界、處。 「當得」者：顯示未得 諸蘊、界、處。 「俱坌」者：此二俱為貪、瞋、癡，塵坌、遍 坌、極坌。 「劣」有二義：一目病者，二目外道。今說 外道為劣者，彼於此隨學，故言「劣學」。 彼作是 說：『諸補特伽羅學乘象馬、船車、輦輿，執持弓 杖、鉤輪、羂索、書印算數，皆令善巧，由此便得 淨脫出離，至苦樂邊。』——此非因計因戒禁取，見 苦所斷。 「戒」者：有諸外道起此見，立此論：『諸補 特伽羅受持牛、鹿、狗戒，露形戒等，由此便得 淨脫出離，至苦樂邊。』——此非因計因戒禁取，見 苦所斷。 「禁」者：有諸外道起此見，立此論：『諸補 特伽羅受持烏禁、鵂鶹禁、默然禁等，由此便 得淨脫出離，至苦樂邊。』——此非因計因戒禁取， 見苦所斷。 「浴」者：有諸外道起此見，立此論： 『諸補特伽羅於摩捺娑、比摩捺娑、殑伽河 門三池中浴，由此便得淨脫出離，至苦樂邊。』 ——此非因計因戒禁取，見苦所斷。 「梵」謂：梵行。有 諸外道起此見，立此論：『諸補特伽羅受持梵 行，遠離婬欲，由此便得淨脫出離，至苦樂 邊。』——此非因計因戒禁取，見苦所斷。 「苦」謂：苦 行。有諸外道起此見，立此論：『諸補特伽羅 受種種苦行，由此便得淨脫出離，至苦樂邊。』 ——此非因計因戒禁取，見苦所斷。 「事」謂：承事。有 諸外道起此見，立此論：『諸補特伽羅調象、馬、 牛，事日、月、星、火、珠、藥等，由此便得淨脫出離， 至苦樂邊。』——此非因計因戒禁取，見苦所斷。 「一 邊」者：謂上所說，是苦行邊。 「受欲淨」者：有諸外 道起此見，立此論：『諸欲淨妙，快意受用而 無過失。』——此取劣法為勝見取，見苦所斷。 「第 二」者：謂此所說，是樂行邊。 「不見」者：謂諸外道 於上二邊，不如實見。 「極沈走」者：謂彼外道，由 不見故： 一類起愛，故名「極沈」；一類起見，故名 「極走」。 復次！一類懈怠，故名「極沈」；一類掉舉，故 名「極走」。 復次！一類起慢，故名「極沈」；一類起過 慢。故名「極走」。 「明眼見」者：「明眼」謂佛及佛弟子； 「見」謂：於上所說二邊，如實知見。 「能異」者：由如 實知見故，不同彼極沈、極走，以能不起愛見 等故。 「於彼無塵」者：謂於已得未得蘊、界、處，不 起貪、瞋、癡塵。 「於彼無慢」者：謂於二邊雖俱遠 離，而心不恃。 「絕路」者：若能如是，便絕三路，謂 煩惱、業、苦。 「至苦邊」者：「苦」謂五取蘊苦；「邊」謂涅 槃。若絕三路，便得至此苦蘊邊際。 6 伽他納息 見蘊第八中伽他納息第六 見梵父勝網車本信流轉 母王慧脫根此章願具說 已見者能見已見及不見 不見者不見不見及已見 「已見者」者：謂諸已見苦、集、滅、道。 「能見已見及 不見」者：謂彼能見諸餘已見及不見苦、集、滅、 道。 「不見者」者：謂諸不見苦、集、滅、道。 「不見不見 及已見」者：謂彼不見諸餘不見及已見苦、集、 滅、道。 不應害梵志亦復不應捨 若害彼或捨俱世智所訶 「不應害梵志」者：「梵志」即阿羅漢。謂不應以手 塊、刀杖害阿羅漢。 「亦復不應捨」者：謂於阿 羅漢，應以衣服、飲食、臥具、醫藥及餘資具，恭 敬供養，不應棄捨。 「若害彼或捨，俱世智所訶」 者：謂於阿羅漢，若以手塊等害，或復棄捨而 不敬養，俱為世間諸有智者，訶責毀訾。 逆害於父母王及二多聞 誅國及隨行無礙過梵志 「逆害於父母，王及二多聞」者： 「母」即喻『愛』，以能 生故。如世尊說： 『士夫愛所生由心故馳走 有情處生死苦為大怖畏』 「父」即喻『有漏業』，以能引故。如世尊說：「苾芻！如 是有情造善有漏，修所成業，得生於彼，受果 異熟，故我說彼，隨業而行。」 「王」即喻『有取識』。如 世尊說： 『第六增上王染時染自取 無染而有染』「染」者謂愚夫 又世尊說：「苾芻！當知：我說城主，即有取識。」 「二 多聞」，即喻『見取、戒禁取』。如祠祀、靜默二多聞 士，於塵穢中共為嬉戲，如是二取，於有漏法 執為第一勝上，或復淨脫出離。 棄捨永斷愛、 業、識、取，故名「逆害」。 「國」喻『煩惱』。 「隨行」喻『彼相應 尋伺』。 「誅」謂：誅戮。棄捨永斷煩惱、尋伺，故名為 「誅」。 「無礙」者：「礙」有三種，謂貪、瞋、癡。彼於此三， 已斷遍知，故名「無礙」。 「過」者：出也。彼無礙故， 出過三界。 永除惡法，故名「梵志」。 如世尊說： 『佛恒住正念遊化於世間 滅惡法盡結故名為梵志』 逆害於父母王及二多聞 除虎第五怨是人說清淨 此中上半義，如前說。 「虎」喻『瞋纏』。如虎稟性，暴 惡凶嶮，飲噉血肉；瞋纏亦爾，暴惡凶嶮，滅諸 善根。 「第五怨」者：喻『五蓋中第五蓋』，或喻『五順 下分結中第五結』。 棄捨永斷，故說為「除」。 是人 永斷貪、瞋、癡故，說為「清淨」。 勝已不復勝已勝無所隨 佛所行無邊無迹由何往 「勝已」者：謂諸煩惱已斷遍知。彼有復勝，有不 復勝。 誰復勝？謂：已斷煩惱，後還退者。誰不復 勝？謂：已斷煩惱，不復退者。 「不復勝」者，簡異復 勝。 「已勝無所隨」者：謂若煩惱未斷遍知，即隨 三界循環流轉；既諸煩惱已斷遍知，故無所 隨。 「佛所行無邊」者：謂佛世尊，無學智見，明 覺菩提，慧照現觀，起得成就，故名為「佛」。 四 種念住，名「佛所行」。此四念住，行相所緣，俱無 邊際，故名「無邊」。 「無迹由何往」者：「迹」謂足迹，即 喻『煩惱』。若諸煩惱未斷遍知，由彼往於三界 惡趣；既諸煩惱已斷遍知，故無由往。 諸網不可布愛無何所將 佛所行無邊無迹由何往 「諸網不可布」者：「網」即喻『愛』。 如世尊說：『我說愛 網彌覆林池。愛若未斷遍知，則可彌布網羅 三界；既已斷遍知，故不可布。』 「愛無何所將」者： 愛若未斷遍知，則可將往三界；既已斷遍知， 故無所將往。 頌中後半義，如前說。 已壞車斷索流注及隨行 度塹於世間唯佛稱梵志 「已壞車斷索流注及隨行」者： 「車」喻『我慢』。「索」即 喻『愛』。 如車所載物，由車故高。以索縛持，遠有 所至。有情亦爾，由慢故高，愛所縛持，流轉 生死。 「流注」即喻『一切煩惱』。 「隨行」喻『彼相應尋 伺』。 已斷遍知慢、愛煩惱相應尋伺，名「已斷壞」。 「度塹」者：「塹」喻『無明』，已斷遍知，故名「度」。 如世 尊說：『齊何名為已度塹，謂已斷遍知無明。』 「於 世間唯佛稱梵志」者： 「佛」與「梵志」，義如前釋。 於 諸世間，唯佛得稱真實梵志；無上覺者，方能 永滅諸惡法故。 一本二洄洑三垢五流轉 大海十二嶮牟尼皆已度 「一本」者：喻『無明』，是生死根本故。 如世尊說： 『諸所有惡趣此世及後生 皆無明為本欲貪等資助』 「二洄洑」者：即喻『名色』。有情於中，難可出故。 「三 垢」者：謂貪、瞋、癡垢。 「五流轉」者：即喻『五趣』。有情 於中，恒流轉故。 「大海」者：喻『六內處』。 「十二」者： 即十二相。此喻六內，及六外處。 「嶮」者：嶮坑，喻 『諸煩惱』。 「牟尼皆已度」者：「牟尼」有二，一、學。二、無 學。學於彼正度，無學於彼已度。 不信不知恩斷密無容處 恒希望變吐是最上丈夫 「不信」者：謂阿羅漢。彼於三寶、四諦，皆自證知， 非信他語。 「不知恩」者：「恩」謂有為，有作用故。 涅 槃名非恩，諸阿羅漢有勝智見，知非恩故，名 「不知恩」。 「斷密」者：「密」謂相續。此有二種：一、欲、 色界相續。二、色、無色界相續，彼阿羅漢離此 相續，故名「斷密」。 「無容處」者：謂阿羅漢離相續 故，於三界中無容生處。 「恒希望變吐」者：「希望」 有二：一、希望財位，二、希望壽命。彼阿羅漢於 此二種已斷遍知，故名「變吐」；即是棄捨恒希 望義。 「是最上丈夫」者：謂阿羅漢得上所說最 上最勝第一功德故，丈夫中名為第一最勝 最上。 三十六駛流意所引增盛 惡見者乘御分別著所依 「三十六駛流」者：喻『三十六愛行』。 「意所引」者：謂 意為集，意所生起，是意種類。 「增盛」者：謂上品 猛利圓滿。 「惡見者」者：謂諸外道。彼乘御此往 捺洛迦、傍生、鬼界，故名「乘御」。 「分別者」謂：三種 分別：一、欲分別，二、恚分別，三、害分別。 「著所 依」者：「著」謂貪欲、瞋恚、愚癡。此依彼起，故名 「所依」。 棄身惡行及語惡行棄意惡行 及餘過失 棄身惡行者，謂：斷身三惡行 及語惡行者，謂： 斷語四惡行。 棄意惡行者，謂：斷意三惡行 及 餘過失者，謂：斷除前十種惡行，諸餘過失。 汝於所見聞唯有所見聞 及於所覺知唯有所覺知 由汝唯有故無此彼近遠 亦無二中間便至苦邊際 如是二頌，重顯經中：『佛告大母！汝於所見 唯有所見，汝於所聞唯有所聞，汝於所覺唯 有所覺，汝於所知唯有所知。由汝唯有所見、 聞等，故汝無此；由汝無此，故汝無彼；由汝無 彼，故汝無近、無遠，無二中間；由是因緣，至苦 邊際。』 此中： 眼識所受、所了別，名所見。有於所 見唯有所見，有於所見非唯有所見。 誰於所 見唯有所見？——謂：於眼識所受、所了別，不起 煩惱。 誰於所見非唯有所見？謂：於眼識所受、 所了，起諸煩惱。 耳識所受、所了別，名所聞。有 於所聞唯有所聞，有於所聞非唯有所聞。 誰 於所聞唯有所聞？——謂：於耳識所受、所了別，不 起煩惱。 誰於所聞非唯有所聞？謂：於耳識所 受、所了別，起諸煩惱。 鼻、舌、身三識所受、所 了別，名所覺。有於所覺唯有所覺，有於所覺 非唯有所覺。 誰所覺唯有所覺？——謂：於三識所 受、所了別，不起煩惱。 誰於所覺非唯有所覺？ 謂：於三識所受、所了別，起諸煩惱。 意識所受、 所了別，名所知。有於所知唯有所知，有於所 知非唯有所知。 誰於所知唯有所知？——謂：於意 識所受、所了別，不起煩惱。 誰於所知非唯有 所知？謂：於意識所受、所了別，起諸煩惱。 「由彼 於所見、聞、覺、知，唯有所見、聞、覺、知，不起煩惱， 故無有此。」謂：不起慢、憍、傲，心高舉、心決勇。 「由 其無此，故無有彼」，謂：不起貪、瞋、癡。 「由其無彼， 故無近、無遠，無二中間」，謂：於欲界，色、無色界 皆無生處。 「由如是理，便得至苦邊際」：「苦」者， 謂五取蘊，此「苦邊際」即是棄捨一切所依，愛 盡、離染、永滅涅槃。 醫泥及謎泥蹋鋪達鞢鋪 勿希應喜寂遍離至苦邊 如是一頌，重顯經中：『佛為護世二王作蔑戾 車語，說四聖諦等，彼便領會。』 「醫泥」者：顯苦 聖諦。 「謎泥」者：顯集聖諦。 「蹋鋪」者：顯滅聖 諦。 「達鞢鋪」者：顯道聖諦。 「勿希」者：勸彼勿希求 欲界，色、無色界。 「應喜」者：勸彼若聞「佛證菩提， 法是善說，僧修妙行；色無常，受、想、行、識無常； 善施設苦諦，善施設集、滅、道諦」，應生歡喜。 「應 寂」者：勸彼若起貪、瞋、癡時，應寂、等寂、最極寂 靜。 「應遍離」者：勸勵彼心應離欲界，色、無色界。 「至苦邊」者：謂彼若能如是，便得至苦邊際。苦 邊際言，義如前說。 知身如聚沫亦覺同陽焰 斷魔花小花不見死王使 「知身如聚沫」者：謂如實知身如聚沫，無力、虛 劣、不可撮磨。 「亦覺同陽焰」者：謂如實覺身同 陽焰，因熱惱生，遷流不住。 「斷魔花、小花」者： 「魔」 有四種，謂：煩惱魔、蘊魔、死魔、自在天魔。應 知此中說煩惱魔。 見所斷者，名「魔花」；修所斷 者，名「小花」；於彼棄捨永斷，名「斷」。 「不見死王使」 者：無常能滅，名曰「死王」；老病迫逐，稱「死王 使」。 觀住覺近遠應喜諸業無 知世有興衰善心普解脫 「觀住」者：謂應觀察住有三種：一、空，二、無願， 三、無相。 「覺近遠」者：「覺」謂覺慧。聰明委具，於內 外境，應正生起。 「應喜」者：謂若聞說「佛證菩提， 法是善說，僧修妙行；色無常，受、想、行、識無常； 善施設苦諦，善施設集、滅、道諦。」應生歡喜。 「諸 業無」者：謂不成就能感後生身、語、意業。 「知世 有興衰」者：「知」謂了達，「世」謂五取蘊，「興衰」謂生 滅。 即是隨觀有漏五蘊有起、盡義。 「善心」者：謂 決擇心、善巧心、調柔心。 「普解脫」者：謂於諸趣、 諸有、諸生，已解脫、遍解脫、極解脫。 雖脫而墜墮饕餮復來還 得安仍樂樂乘樂至樂所 「雖脫」者：謂諸外道雖脫欲界。 「而墜墮」者：謂彼 而墜色、無色界生，及墮彼受生貪。 「饕餮復來 還」者：謂彼於順五下分結雖少分斷，而餘多 故，後必起貪，還生欲界。 「得安」者：「安」謂有餘依 涅槃界。諸阿羅漢已證故，名「得」。 「仍樂樂」者：「樂」 謂無餘依涅槃界，彼恒欣慕故，名「樂」。 「乘樂至 樂所」者：謂乘道樂，至涅槃樂。 無根於地界無葉亦無枝 彼雄猛脫縛誰復應譏毀 「根」者：喻『有取識』。 「地界」者：喻『四識住』。如世尊 說：『五種子者，顯有取識；地界者，顯四識住。』 「葉」者：喻『我慢』。如世尊說：『云何燒葉？謂：我慢已 斷、已遍知。』 「枝」者：喻『愛』。如世尊說： 『五妙色宮內若有愛枝生 牟尼見彼生以慧速除斷』 諸阿羅漢於四識住中，無牽後有有取之識， 無慢、無愛；故說「無根於地界，無葉亦無枝」。 「彼 雄猛」者：謂彼阿羅漢成就。能成雄猛法故，亦 名「雄猛」。 「脫縛」者：縛有三種，謂貪、瞋、癡。彼於此 縛，已解脫、遍解脫、極解脫。 「誰復應譏毀」者： 謂如是類補特伽羅，唯應稱譽，不應譏毀，若 致譏毀，獲罪無邊，損壞世間真福田故。如世 尊說： 『若應毀而譽及應譽而毀 彼口集殃禍必不受安樂』
Việt dịch
QUYỂN 20 Chương 8: KIẾT UẨN Phẩm 4: BÀN VỀ TRÍ Trí-đoạn-nhàm chán-xa lìa-tu, Duyên-xúc-mạn-nghiệp cùng với sự, Thâu nhiếp còn lại và tất cả, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Nếu sự có thể thông đạt, thì sự ấy có thể biết khắp chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có sự có thể thông đạt, không phải có thể biết khắp, nghĩa là khổ-tập-diệt-đạo trí không đoạn trừ ra các phiền não. 2. Có sự có thể biết khắp mà không phải có thể thông đạt, nghĩa là khổ-tập-diệt-đạo nhẫn dứt trừ ra các phiền não. 3. Có sự có thể thông đạt, cũng có thể biết khắp, nghĩa là trí khổ- tập-diệt-đạo đoạn trừ ra các phiền não. 4. Có sự không có thể thông đạt, cũng không có thể biết khắp, nghĩa là khổ-tập-diệt-đạo nhẫn không đoạn trừ ra các phiền não. Hỏi: Nếu sự có thể nhàm chán, thì sự ấy có thể xa lìa chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có sự có thể nhàm chán mà không có thể xa lìa, nghĩa là khổ- tập nhẫn trí không đoạn trừ ra các phiền não. 2. Có sự có thể xa lìa mà không có thể nhàm chán, nghĩa là diệt- đạo nhẫn trí đoạn trừ ra các phiền não. 3. Có sự có thể nhàm chán cũng có thể xa lìa, nghĩa là khổ, tập nhẫn trí đoạn trừ ra các phiền não. 4. Có sự không có thể nhàm chán, cũng không có thể xa lìa, nghĩa là diệt-đạo nhẫn trí không đoạn trừ ra các phiền não. ===== PAGE 456 ===== 1610 BỘ TỲ ĐÀM 2 Hỏi: Nếu sự có thể nhàm chán thì sự có thể tu nhàm chán chăng? Đáp: Nếu sự có thể nhàm chán, thì sự ấy cũng nên tu nhàm chán. Có sự nên tu nhàm chán mà không phải là có thể nhàm chán, nghĩa là diệt-đạo trí đoạn trừ ra các phiền não. Hỏi: Nếu sự có thể lìa thì sự có thể tu nhàm chán chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có sự có thể xa lìa mà không phải là tu nhàm chán, nghĩa là diệt-đạo nhẫn đoạn trừ ra các phiền não. 2. Có sự tu nhàm chán mà không phải là có thể xa lìa, nghĩa là khổ-tập nhẫn trí không đoạn trừ ra các phiền não. 3. Có sự có thể xa lìa cũng tu nhàm chán, nghĩa là khổ-tập nhẫn trí và trí diệt, đạo đoạn trừ ra các phiền não. 4. Có sự không phải có thể lìa, cũng không phải tu nhàm chán, nghĩa là diệt-đạo nhẫn trí không đoạn trừ ra các phiền não. Hỏi: Nếu pháp làm nhân cho pháp kia, thì có lúc pháp này không phải là nhân của pháp kia chăng? Đáp: Không có lúc nào không phải là nhân. Hỏi: Nếu pháp làm đẳng vô gián cho pháp kia, thì có lúc pháp này không phải là đẳng vô gián của pháp kia chăng? Đáp: Nếu khi pháp này chưa đến mà đã sinh. Hỏi: Nếu pháp làm sở duyên cho pháp kia, thì có lúc pháp này không phải là sở duyên của pháp kia chăng? Đáp: Không có lúc nào không phải là sở duyên. Hỏi: Nếu pháp làm tăng thượng cho pháp kia, thì có lúc pháp này không phải là tăng thượng của pháp kia chăng? Đáp: Không có lúc nào không phải là tăng thượng. Hỏi: Đối với ý xúc thì tất cả là xúc của ba loại hòa hợp? Đáp: Vào lúc ý xúc thì tất cả là xúc của ba loại hòa hợp. Có xúc của ba loại hòa hợp mà không phải là ý xúc, nghĩa là năm thức thân tương ưng với xúc. Do đó, Đức Thế Tôn nói: “Bí-sô nên biết, có ý giới, có pháp giới, có vô minh giới, do vô minh xúc mà sinh, do thọ mà xúc, cho nên người ngu tối kém hiểu biết liền chấp có, chấp không, hoặc chấp có - không”. Hỏi: Đối với mạn thì tất cả mạn ấy là tự chấp chăng? Đáp: Đối với mạn thì đó là tất cả tự chấp. Có tự chấp mà không phải là mạn, nghĩa là các kiến thú. Vì vậy Đức Thế Tôn nói: “Bí-sô nên biết, tự chấp là có ngã, tự chấp là có ngã sở”. Hỏi: Đối với mạn thì tất cả mạn ấy là không tĩnh lặng chăng? ===== PAGE 457 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1611 Đáp: Đối với mạn thì tất cả mạn đó là không tĩnh lặng. Có lúc không tĩnh lặng mà không phải là mạn, nghĩa là phiền não còn lại hiện ở trước mắt. Do đó Đức Thế Tôn nói: “Bí-sô nên biết, sự khuynh động bị ma ràng buộc, không khuynh động là thoát khỏi điều ác”. Hỏi: Đối với nghiệp thì nghiệp ấy là không luật nghi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có nghiệp mà không phải là không luật nghi, nghĩa là thân, ngữ luật nghi. 2. Có lúc không luật nghi mà không phải nghiệp, nghĩa là căn không luật nghi. 3. Có nghiệp cũng là không luật nghi, nghĩa là thân-ngữ không luật nghi. 4. Không phải nghiệp cũng không phải là không luật nghi, nghĩa là căn luật nghi. Hỏi: Đối với nghiệp thì nghiệp ấy là luật nghi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có nghiệp mà không phải là luật nghi, nghĩa là thân, ngữ không luật nghi. 2. Có luật nghi mà không phải là nghiệp, nghĩa là căn luật nghi. 3. Có nghiệp cũng là luật nghi, nghĩa là thân-ngữ luật nghi. 4. Không phải nghiệp cũng không phải là luật nghi, nghĩa là căn không luật nghi. Hỏi: Nếu sự chưa đạt được, thì sự ấy không thành tựu chăng? Đáp: Nếu sự chưa đạt được, thì sự ấy không thành tựu. Có sự không thành tựu mà không phải là chưa đạt được, nghĩa là đạt được mà đã mất. Hỏi: Nếu sự đã đạt được, thì sự ấy thành tựu chăng? Đáp: Nếu sự thành tựu, thì sự ấy đã đạt được. Có sự đã đạt được mà không thành tựu, nghĩa là đạt được mà đã mất. Trừ ra Khổ Thánh đế và pháp xứ, các pháp còn lại thâu nhiếp hai giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra Tập Thánh đế và pháp xứ nêu ra cũng như vậy. Trừ ra Diệt Thánh đế và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra Đạo Thánh đế và pháp xứ nêu ra cũng như vậy. Trừ ra pháp hữu sắc và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp bảy giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp vô sắc và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười giới-mười xứ- một uẩn. Trừ ra pháp hữu kiến và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười sáu giới-mười xứ- hai uẩn. Trừ ra pháp vô kiến và pháp xứ, pháp còn ===== PAGE 458 ===== 1612 BỘ TỲ ĐÀM 2 lại thâu nhiếp một giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp hữu đối và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp bảy giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp vô đối và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười giới-mười xứ- một uẩn. Trừ ra pháp hữu lậu và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp hai giới- một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp vô lậu và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp hữu vi và pháp xứ, trừ ra tất cả pháp này mà hỏi về pháp khác là điều không có, là sự bàn luận trống rỗng. Trừ ra pháp vô vi và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp quá khứ và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp hiện tại-vị lai và pháp xứ, giải thích cũng như vậy. Trừ ra pháp thiện và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp bất thiện và pháp xứ, giải thích cũng như vậy. Trừ ra pháp vô ký và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp chín giới, ba xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp hệ thuộc cõi Dục và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười ba giới-chín xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp hệ thuộc cõi Sắc và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp hệ thuộc cõi Vô sắc, pháp học, pháp vô học và pháp xứ, nói cũng như vậy. Trừ ra pháp phi học phi vô học và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp hai giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp do kiến đoạn và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp do tu đoạn và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp hai giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp không đoạn và pháp xứ, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ-hai uẩn. Trừ ra pháp đã sinh và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp không phải đã sinh và pháp nhất định không sinh, trừ ra tất cả pháp này mà hỏi về pháp khác, là sự việc không có, là sự bàn luận trống rỗng. Trừ ra pháp hữu sắc và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp tám giới-hai xứ-bốn uẩn. Trừ ra pháp vô sắc và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười một giới-mười một xứ- một uẩn. Trừ ra pháp có kiến và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười bảy giới-mười một xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp vô kiến ===== PAGE 459 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1613 và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp một giới-một xứ-một uẩn. Trừ ra pháp hữu đối và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp tám giới, hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp vô đối và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười giới-mười xứ- một uẩn. Trừ ra pháp hữu lậu và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp ba giới, hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp vô lậu và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp hữu vi và pháp nhất định không sinh, trừ ra tất cả pháp này mà hỏi về pháp khác, là sự việc không có, là sự bàn luận trống rỗng. Trừ ra pháp vô vi và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp quá khứ, pháp hiện tại và pháp nhất định không sinh, giải thích cũng như vậy. Trừ ra pháp vị lai và pháp nhất định không sinh, trừ ra tất cả pháp này mà hỏi về pháp khác, là sự việc không có, là sự bàn luận trống rỗng. Trừ ra pháp thiện và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp bất thiện và pháp nhất định không sinh, giải thích cũng như vậy. Trừ ra pháp bất thiện và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười giới, bốn xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp hệ thuộc cõi Dục và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười bốn giới-mười xứ- năm uẩn. Trừ ra pháp hệ thuộc cõi Sắc và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp hệ thuộc cõi Vô sắc, pháp học, pháp vô học và pháp nhất định không sinh giải thích cũng như vậy. Trừ ra pháp phi học phi vô học và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp ba giới, hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp do kiến đoạn và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Trừ ra pháp do tu đoạn và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp ba giới-hai xứ-năm uẩn. Trừ ra pháp không đoạn và pháp nhất định không sinh, pháp còn lại thâu nhiếp mười tám giới-mười hai xứ, năm uẩn. Hỏi: Có thể có một giới-một xứ-một uẩn thâu nhiếp tất cả các pháp chăng? Đáp: Có, một giới nghĩa là pháp giới, một xứ nghĩa là ý xứ, một uẩn nghĩa là sắc uẩn. ===== PAGE 460 ===== 1614 BỘ TỲ ĐÀM 2 Phẩm 5: BÀN VỀ KIẾN Tà kiến có hai loại Đoạn-Thường, Giới cấm thủ-tà giới-tà thường, Sáu kiến chấp-năm loại Niết bàn. Chín loại mạn cùng với thường kiến. Mê chấp vào mình-người làm ra, Ngộ thì cả hai đều không có, Có đủ mạn và những đạt được, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Có những kiến chấp như vậy: Không có bố thí, không có yêu thích, không có thờ cúng, không có diệu hạnh và ác hạnh. Đây là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoạn. Không có quả của diệu hạnh-ác hạnh, đây là tà kiến bài bác quả, do kiến khổ mà đọan. Không có đời này, không có đời khác, không có hữu tình hóa sinh, tà kiến này hoặc do kiến tập mà đoạn, hoặc do kiến khổ mà đoạn. Không có cha, không có mẹ, đây là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Thế gian không có A-la-hán, đây là tà kiến bài bác đạo, do kiến đạo mà đoạn. Không có sự chính xác tuyệt đối, đây là tà kiến bài bác diệt, do kiến diệt mà đoạn. Không có chánh hạnh của đời này-đời khác, ngay nơi pháp hiện tại biết tự mình không đạt, trú trọng tác chứng đầy đủ, đời sống mình đã hết, phạm hạnh đã lập, những việc làm đã xong, không tiếp nhận quả báo của thân sau, biết đúng như thật. Đây là tà kiến bài bác đạo, do kiến đạo mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Thậm chí có mạng sống này, chết đi rồi hủy diệt không còn, không có bốn đại chủng này, lúc thân sĩ phu chết đi, địa chủng trong thân trở về với đất, thủy chung trong thân trở về với nước, hóa chủng thân trở về với lửa, phong chủng trong thân trở về với gió, căn chuyển biến thuận theo hư không, xe chở đi là thứ năm, mang tử thi kia đến bỏ giữa mồ hoang, chưa tốt thì có thể biết, đốt rồi thì trở thành tro bụi, còn lại xương khô đen nám. Người ngu khen ngợi giúp cho, người trí khen ngợi cảm thọ. Có những lời bàn luận, tất cả đều là nói dối chẳng hề thật. Cho đến có mạng sống, người ngu kẻ trí chết đi, hủy hoại chấm dứt không còn. Đây là biên chấp kiến thuộc về đoạn kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Không có nhân, không có duyên khiến cho hữu tình bị tạp nhiễm; chẳng phải nhân, chẳng phải duyên mà hữu tình bị tạp nhiễm. Đây là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoa- ïn. Không có nhân, không có duyên khiến cho hữu tình được thanh tịnh; ===== PAGE 461 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1615 chẳng phải nhân, chẳng phải duyên mà hữu tình được thanh tịnh. Đây là tà kiến bài bác đạo, do kiến đạo mà đoạn. Không có nhân, không có duyên khiến cho hữu tình không có trí tuệ-không có nhận thức; chẳng phải nhân, chẳng phải duyên mà hữu tình không có trí tuệ-không có nhận thức. Đây là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoạn. Không có nhân, không có duyên khiến cho hữu tình có trí tuệ-nhận thức; chẳng phải nhân, chẳng phải duyên mà hữu tình cò trí tuệ-nhận thức. Đây là tà kiến bài bác đạo, do kiến đạo mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Không có lực, không có tinh tiến, không có lực tinh tiến; không có chí khí, không có uy thế, không có chí khí uy thế; không có mình làm, không có người khác làm, không có mình và người khác làm; tất cả hữu tình, tất cả chúng sinh tất cả chủng loại, không có lực, không có tự tại, không có tinh tiến, không có uy thế, chắc chắn hợp với tánh biến đổi, đối với sáu sinh loại tốt đẹp, thọ nhận mọi khổ-vui. Tà kiến này, nếu bài bác lực-tinh tiến…hữu lậu, thì chính là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoạn; nếu bài bác lực-tinh tiến… vô lậu, thì chính là tà kiến bài bác đạo, do kiến đạo mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Tạo sự giết hại-tạo sự nấu nướng, tạo sự nấu nướng làm hại, tạo sự giết hại tổn thương các chúng sinh, không cho mà lấy, ham muốn tà hạnh, biết mà nói dối, cố tình uống các loại rượu đục tường-cạy vách lấy hết tất cả mọi thứ, giữ lối ngăn đường, làm hại thôn làng thành ấp, hại đến mạng sống của đất nước, dùng dao dùng vòng, vây chặn tách rời mặt đất cắt xẻ chặt đứt thân thể tất cả chúng sinh, gom lại chất làm một đống thịt náy. Nên biết rằng bởi vì những điều này không có gì ác, không có duyên ác. Ở bờ Nam sông Hằng chém chặt đánh đập, ở bờ Bắc sông Hằng bố thí tu phước. Nên biết rằng bởi vì những điều này không có tội-phước, cũng không có duyên của tội-phước, bố thí-ái ngữ-lợi hành-đồng sự thâu nhiếp các chúng sinh, đều không có phước thiện. Đây là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Thân bảy sĩ này, không làm mà làm, không hóa hiện mà hóa hiện, không thể làm hại, luôn luôn an trú, như Y Sư Ca an trú bất động, không có gì chuyển biến, không xúc chạm lẫn nhau. Những gì là bảy sĩ? Đó là địa-thủy-hỏa phong và khổ-lạc-mạng. Thân bảy sĩ này, không phải là làm cho đến như Y Sư Ca, an trú bất động, hoặc tội-hoặc phước, hoặc là tội-phước, hoặc khổ-hoặc vui, hoặc là khổ-vui, không thể nào chuyển biến được, cũng không thể nào làm cho xúc chạm ngăn ngại lẫn nhau được. Giả sử có sĩ phu chặt đầu sĩ phu, ===== PAGE 462 ===== 1616 BỘ TỲ ĐÀM 2 cũng không gọi là làm hại mạng sống thế gian. Hoặc đi-hoặc đứng, ở giữa bảy thân, tuy dao sắc quay vòng mà không làm hại mạng sống. Trong này không có chủ thể làm hại, không có khách thể bị hại, không có chủ thể đánh đập, không có khách thể bị đánh đập, không có biểu hiện, không có nơi biểu hiện. Đây là biên chấp kiến thuộc về thường kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Có mười bốn ức-sáu vạn-sáu trăm sinh môn; năm nghiệp-ba nghiệp-hai nghiệp-một nghiệp và nửa nghiệp; sáu mươi hai hành tích; sáu mươi hai trung kiếp; một trăm ba mươi sáu địa ngục; một trăm hai mươi căn; ba mươi sáu trần giới; bốn vạn chín ngàn nhà rồng; bốn vạn chín ngàn nhà chim diệu sí; bốn vạn chín ngàn nhà dị học; bốn vạn chín ngàn nhà mạng sống; bảy kho tạng hữu tưởng, bảy kho tạng vô tưởng, bảy kho tạng ly hệ, bảy A-tố-lạc, bảy Tất-xá- già, bảy trời, bảy người, bảy mộng-bảy trăm mộng, bảy giác-bảy trăm giác, bảy hồ-bảy trăm hồ, bảy đèo cao-bảy trăm đèo cao, bảy giảm-bảy trăm giảm, bảy trăm tăng, sáu loại sinh tốt đẹp, tám địa vị Đại sĩ. Ở nơi như vậy, trải qua tám vạn bốn ngàn đại kiếp, hoặc ngu-hoặc trí, lưu chuyển qua lại, mới quyết định có năng lực làm thành giới hạn của khổ, như ném cuộn tơ, tơ hết thì dừng lại. Trong này không có Sa môn hoặc Bà-la-môn nào có năng lực dấy lên nói rằng: Tôi dùng Thi-la (giới), hoặc dùng tinh tiến, hoặc dùng phạm hạnh, khiến cho nghiệp vốn có chưa chín muồi thì được chín muồi, chín muồi rồi thì đã tiếp xúc, lập tức chuyển đổi loại bỏ. Bởi vì sự suy xét về giới hạn sinh tử khổ vui như vậy, không thể nào thiết lập được, có tăng-có giảm cũng không thể nào giải thích được, hoặc đúng hay là không đúng. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn, có những kiến chấp như vậy. Tất cả sĩ phu và Bổ-đặc-già-la, có những sự cảm thọ, hết thảy đều lấy việc tạo ra từ đời trước để làm nhân. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Tất cả sĩ phu và Bổ-đặc-già-la, đối với sự cảm thọ, hết thảy đều lấy sự biến hóa tự tại để làm nhân. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Tất cả sĩ phu và Bổ-đặc-già-la, mọi sự cảm thọ đều là không có nhân-không có duyên. Đây là tà kiến bài bác nhân do kiến tập mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Tự mình làm ra khổ-vui, người khác làm ra khổ-vui, mình và người khác làm ra khổ-vui. Đây là không phải ===== PAGE 463 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1617 nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Mọi sự khổ-vui đã cảm thọ, không phải tự mình làm ra, không phải do người khác làm ra, không có nhân mà sinh ra. Đây là tà kiến bài bác nhân, do kiến tập mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Mình và thế gian, thường hằng tồn tại kiến cố, không có pháp nào biến dịch, đích thực an trú như vậy. Đây là biên chấp kiến thuộc về thường kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Chân lý vốn tồn tại cho nên mình có bản ngã. Đây là biên chấp kiến thuộc về thường kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Chân lý vốn tồn tại cho nên mình không có bản ngã. Đây là biên chấp kiến thuộc về đoạn kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Mình quán nhãn sắc của mình chính là bản ngã. Đây là hữu thân kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Mình quán không có nhãn của mình chính là bản ngã, sắc là những công cụ phụ thuộc. Đây là hữu thân kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Không có bản ngã quán sắc của mình chính là bản ngã, nhãn là những công cụ phụ thuộc. Đây là hữu thân kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Đây là ngã, là hữu tình; là mạng sống, là sự sinh trưởng, là sự nuôi nấng, là Bổ đặc-già-la; ý sinh nho đồng, là sự tạo tác, là sự chỉ dạy, là sự sinh trưởng-cùng sinh trưởng, là sự dấy khởi-cùng dấy khởi, là nói năng, là hiểu biết, là cùng tiếp nhận cảm thọ, không phải đã từng không có, không phải là sẽ không có; đối với mọi nơi chốn ấy, tạo ra nghiệp thiện-ác, đối với mọi nơi chốn ấy, nhận lấy quả dị thục; rời bỏ uẩn này, thì uẩn khác nối tiếp liên tục. Đây là biên chấp kiến thuộc về thường kiến, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Cảm thọ năm dục vi diệu, gọi là đạt được Niết bàn trong pháp hiện tại bậc nhất. Đây là lấy pháp yếu kém làm tốt đẹp, thuộc về kiến thủ, do kiến khổ mà đoạn. Có những kiến chấp như vậy: Lìa xa pháp bất thiện-ham muốn xấu xa, có tầm-có tứ, ly sinh hỷ lạc, nhập tĩnh lự thứ nhất an trú đầy đủ, gọi là đạt được Niết bàn trong pháp hiện tại bậc nhất; tầm-tứ vắng lặng; nội xứ cùng tâm thanh tịnh hướng về tánh vốn có, không có tầm-không có tứ, định sinh hỷ lạc, nhập tĩnh lự thứ hai an trú đầy đủ, gọi là đạt được Niết bàn trong pháp hiện tại bậc nhất; ly hỷ trụ vào xả, chánh niệm- chánh tri, thân cảm thọ an lạc như lời Thánh giả tuyên thuyết, luôn luôn xả đầy đủ niệm an trú vui vẻ, nhập tĩnh lự thứ ba an trú đầy đủ, gọi là ===== PAGE 464 ===== 1618 BỘ TỲ ĐÀM 2 đạt được Niết bàn trong pháp hiện tại bậc nhất; đoạn vui-đoạn khổ, tâm lý mừng-lo trước kia không còn, không khổ-không vui, xả niệm thanh tịnh, nhập tĩnh lự thứ tư an trú đầy đủ, gọi là đạt được Niết bàn trong pháp hiện tại bậc nhất. Đây là lấy pháp yếu kém làm tốt đẹp, thuộc về kiến thủ, do kiến khổ mà đoạn. Có chín loại mạn, đó là mình hơn hẳn, mình bằng người, mình kém hơn, có người hơn mình, có người bằng mình, có người thua mình, không có ai hơn mình, không có ai bằng mình, không có ai thua mình. Mình hơn hẳn, là dựa vào kiến dấy khởi quá mạn. Mình bằng người, là dựa vào kiến dấy khởi mạn Mình kém hơn, là dựa vào kiến dấy khởi ti mạn. Có người hơn mình, là dựa vào kiến dấy khởi ti mạn. Có người bằng mình, là dựa vào kiến dấy khởi mạn. Có người thua mình, là dựa vào kiến dấy khởi quá mạn. Không có ai hơn mình, là dựa vào kiến dấy khởi mạn. Không có ai bằng mình, là dựa vào kiến dấy khởi quá mạn. Không có ai thua mình, là dựa vào kiến dấy khởi ti mạn. Có những kiến chấp như vậy: Gió không thổi, sông không chảy, lửa không cháy, sữa không đông lại, thai không mang, mặt trời-mặt trăng không mọc-không lặn, an trú trong tự tánh nhiễm-tịnh, không tăng-không giảm. Đây là biến chấp kiến thuộc về thường kiến, do kiến khổ mà đoạn. Như trong khế kinh nói: Chúng sinh chấp do mình làm ra, Chấp người làm ra cũng như vậy, Tất cả không thể nào như thật, Quán sát biết đây là mùi tên. Hỏi: Lời này có nghĩa gì? Đáp: Chúng sinh, đó là chỉ cho ngoại đạo. Ngoại đạo dấy lên chấp rằng: Ngã có thể làm ra, ngã có thể sinh trưởng, ngã có thể thay đổi. Vì vậy nói là chúng sinh chấp do mình làm ra. Lại có ngoại đạo chấp người khác có thể làm ra, người khác có thể sinh trưởng người khác có thể thay đổi. Vì vậy nói là chấp người làm ra cũng như vậy. Tất cả nghĩa là mỗi một mà không phải là hết thảy. Mũi tên nghĩa là ác kiến luôn luôn làm cho bị trúng thương. Ngoại đạo đối với kiến chấp này, không thể nào quán sát biết như thật đây là mũi tên. Nên quán sát đây là mũi tên, Chúng sinh cố tình giữ chấp trước, ===== PAGE 465 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1619 Như vậy thì không hề có gì, Mình làm và người khác làm ra. Nên quán sát đây là mũi tên, nghĩa là nên quán sát biết như thật kiến chấp này là mũi tên độc thật sự, vốn làm kẻ đi trước dẫn đường cho lão-bệnh-tử. Chúng sinh cố tình giữ chấp trước, chúng sinh nghĩa là ngoại đạo, họ ở trong sự hứng thú đối với kiến chấp, chấp trước kiên cố, không thể nào rời ra được. Nếu có thể như thật quán sát biết như vậy, thì không còn có chấp vào mình làm ra-mình sinh trưởng-mình thay đổi, cũng không còn có chấp do người khác làm ra-người khác sinh trưởng- người khác thay đổi, do đó biết rằng đối với cái không phải là có mà vọng chấp là có. Chúng sinh có đủ mạn, Mạn trước và mạn trói, Đối với kiến ngược nhau, Không vượt qua sinh tử. Có đủ mạn, biểu hiện thành tựu bảy loại mạn. Chúng sinh, đó là ngoại đạo. Ngoại đạo đối với bảy loại mạn, vướng mắc vào đó-vướng mắc nhiều-vướng mắc khắp nơi, cho nên nói là mạn trước, trói buộc vào đó-trói buộc nhiều-trói buộc khắp nơi, cho nên nói là mạn trói. Đối với kiến ngược nhau, nghĩa là hai loại đoạn kiến và thường kiến, trái ngược lẫn nhau. Không vượt qua sinh tử, nghĩa là ngoại đạo đối với sinh tử không có giới hạn, không có năng lực vượt qua Mà đến được Niết bàn. Được-sẽ được đều là tro bụi, Học kém tắm trong giới cấm thủ, Một bên thờ khổ hạnh-tịnh phạm, Thọ dục thanh tịnh là thứ hai, Không thấy cuối cùng mãi chạy theo, Mắt sáng thấy có thể khác lạ, Đối với trần mạn không có kia, Hết đường đến giới hạn khổ đau. Đạt được, là biểu hiện rõ ràng đã đạt được các uẩn-giới-xứ; sẽ đạt được, là biểu hiện rõ ràng chưa đạt được các uẩn-giới-xứ; đều là tro bụi, nghĩa là cả hai điều này đều là tham sân si, đó là tro bụi-khắp nơi là tro bụi-cuối cùng là tro bụi. Kém có hai nghĩa: Một là mắt bị bệnh, hai là mắt ngoại đạo. Nay nói ngoại đạo là kém, bởi vì họ học theo đối với điều này cho nên nói là học kém. Họ dấy lên nói rằng: Các Bổ-đặc- già-la, học cưỡi voi ngựa-chèo thuyền-lái xe-gánh kiệu, cầm giữ cung tên-dao gậy-móc sắt-vòng quay-dây lụa, viết chép-in ấn-tính toán, đều ===== PAGE 466 ===== 1620 BỘ TỲ ĐÀM 2 làm cho thông thạo khéo léo, nhờ đó liền đạt được thanh tịnh, giải thoát xa rời đến cuối cùng giới hạn của khổ-vui. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Giới là có những ngoại đạo, dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, các Bổ-đặc-già-la thọ trì các giới trâu chó hươu dê-giới khỏa thân trần truồng…, nhờ vậy liền đạt được giải thoát thanh tịnh, xa rời đến tận cùng giới hạn của khổ-vui. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Cấm là có những ngoại đạo, dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, các Bổ-đặc-già-la thị trì những điều cấm kỵ đối với quạ-cấm kỵ đối với chim cú- cấm kỵ đối với sự im lặng…, nhờ vậy liền đạt được giải thoát thanh tịnh, xa rời đến tận cùng giới hạn của khổ-vui. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Tắm gội là có những ngoại đạo, dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, các Bổ-đặc-già-la tắm gội ở trong ba hồ nơi cửa sông Ma-nại-bà, Tỷ- ma-nại-bà, Căng-già, nhờ vậy liền được giải thoát thanh tịnh xa rời đến tận cùng giới hạn của khổ-vui. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Phạm nghĩa là phạm hạnh, có những ngoại đoạn, dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, các Bổ-đặc-già-la thọ trì phạm hạnh, xa lìa dâm dục, nhờ vậy liền được giải thoát thanh tịnh, xa rời đến tận cùng giới hạn của khổ-vui. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn, khổ nghĩa là khổ hạnh, có những ngoại đạo dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, các Bổ-đặc-già-la thọ trì các loại khổ hạnh, nhờ vậy liền đạt được giải thoát thanh tịnh, xa rời đến tận cùng giới hạn của khổ-vui. Đây là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Sự nghĩa là thừa sự, có những ngoại đạo dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, các Bổ-đặc-già-la điều phục nơi voi ngựa trâu dê, thờ cúng nhật-nguyệt-tinh-tú-lửa-châu ngọc-thuốc thang…, nhờ vậy liền đạt được giải thoát thanh tịnh, xa rời đến tận cùng giới hạn của khổ vui. Đây là phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Một bên, nghĩa là trước đã nói chính là phía khổ hạnh. Thọ dục thanh tịnh, có những ngoại đạo dấy khởi kiến chấp này, lập thành luận thuyết này, đối với dục lạc thanh tịnh vi diệu, tùy ý vui sướng tiếp nhận hưởng thụ mà không có lỗi lầm gì. Đây là lấy pháp thấp kém làm tốt đẹp, thuộc về kiến thủ, do kiến khổ mà đoạn. Là thứ hai, nghĩa là ở đây nói đến chính là phía lạc hạnh. Không thấy, nghĩa là những ngoại đạo ===== PAGE 467 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1621 đối với hai phía đã nói trước đây, không thấy đúng như thật. Cuối cùng mãi chãy theo, nghĩa là ngoại đạo kia, bởi vì không thấy cho nên nhất loạt dấy lên ái trước, do đó gọi là cuối cùng chìm đắm theo, nhất loạt dấy khởi kiến chấp, do đó gọi là cuối cùng mãi chạy theo. Vả lại, nhất loạt lười nhác, cho nên gọi là cuối cùng chìm đắm theo; nhất loạt trạo cử, cho nên gọi là cuối cùng mãi chạy theo. Lại nữa, nhất loạt dấy khởi mạn, cho nên gọi là cuối cùng chìm đắm theo; nhất loạt dấy khởi quá mạn, cho nên gọi là cuối cùng mãi chạy theo. Mắt sáng thấy, mắt sáng nghĩa là phật và đệ tử của Phật, thấy nghĩa là ở trước đã nói về hai bên, thấy biết đúng như thật. Có thể khác lạ, bởi vì thấy biết đúng như thật, cho nên không giống với kẻ kia cuối cùng chìm đắm theo, cuối cùng mãi chạy theo, bởi vì luôn luôn không dấy khởi những ái kiến… Đối với trần mạn không có kia, nghĩa là đối với uẩn-giới-xứ đã đạt được hay chưa đạt được, không dấy khời bụi bặm của tham sân si. Đối với trần mạn không có kia, nghĩa là đối với hai bên, tuy đều xa lìa mà tâm không ỷ lại. Hết đường, là nếu luôn luôn như vậy thì cắt đứt ba đường, đó là phiền não nghiệp khổ. Đến giới hạn khổ đau, khổ nghĩa là khổ do năm thủ uẩn. Giới hạn nghĩa là Niết bàn. Nếu cắt đứt ba đường, thì nhất định đến cuối cùng giới hạn của khổ uẩn này. ----------------- ===== PAGE 468 ===== 1622 BỘ TỲ ĐÀM 2 Phẩm 6: BÀN VỀ GIÀ THA Thấy lưới giăng đẹp cõi Phạm phụ, Xe vốn là lưu chuyển niềm tin, Tuệ vương mẫu thoát khỏi các căn, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Người đã thấy thì luôn luôn thấy, Đã thấy cùng với không thấy gì, Người không thấy thì không thể thấy, Không thể thấy cùng với đã thấy. Đã thấy, nghĩa là đã thấy được khổ-tập-diệt-đạo. Luôn luôn thấy- đã thấy và không thấy, nghĩa là người ấy luôn luôn thấy những điều mà người khác đã thấy, và không thấy được khổ-tập-diệt-đạo. Người không thấy, nghĩa là những người không thấy được khổ-tập-diệt-đạo. Không thể thấy điều không thể thấy cùng với đã thấy, nghĩa là người ấy không thấy những điều người khác không thấy và đã thấy được khổ-tập-diệt- đạo, không thể thấy điều không thể thấy cùng với đã thấy, nghĩa là người ấy không thấy những điều người khác không thấy và đã thấy được khổ-tập-diệt-đạo. Không nên làm hại những Phạm chí, Lại cũng không nên rời bỏ họ, Nếu làm hại hoặc rời bỏ họ, Đều bị người trí thế gian trách. Không nên làm hại những Phạm chí, Phạm chí tức là A-la-hán, nghĩa là không nên dùng tay-đất đá-dao gậy để làm hại A-la-hán. Lại cũng không nên rời bỏ họ, nghĩa là đối với A-la-hán, thì nên dùng y phục-đồ ăn thức uống-đồ nằm-thuốc thang và những đồ vật dụng cụ khác, cung kính cung dường chứ không nên rời bỏ. Nếu làm hại hoặc rời bỏ họ- đều bị người trí thế gian trách, nghĩa là đối với A-la-hán, nếu dùng mọi thứ để làm hại, hoặc là lìa bỏ mà không cung kính cúng dường thì đều bị những người có trí ở thế gian chê bai chỉ trích. Ngang ngược làm hại đến cha mẹ Vua chúa và hai bậc đa văn, Hủy diệt đất nước và tùy hành, Vượt qua Phạm chí không ngăn ngại. Ngang ngược làm hại đến cha mẹ-vui chúa và hai bậc đa văn: Mẹ tức là dụ cho ái, bởi vì luôn luôn sinh ra. Như Đức Thế Tôn nói: Sĩ phu do ái mà sinh ra, Do tâm cho nên mãi rong ruổi, ===== PAGE 469 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1623 Hữu tình ở trong chốn sinh tử, Khổ đau là vô cùng sợ hãi. Cha, tức là dụ cho nghiệp hữu lậu, bởi vì luôn luôn dẫn dắt. Như Đức Thế Tôn nói: “Này Bí-sô, hữu tình như vậy, tạo ra thiện hữu lậu, do tu mà nghiệp thành tựu, được sinh ở cõi kia mà nhận lấy quả dị thục, cho nên Ta nói thuận theo nghiệp mà đi”. Vua chúa, tức là dụ cho hữu- thủ-thức. Như Đức Thế Tôn nói: Tăng thượng thứ sáu là tâm vương, Tự mình giữ lấy nhiễm thì nhiễm, Không có gì nhiễm mà có nhiễm, Nhiễm thì gọi là người ngu si. Đức Thế Tôn lại nói: “Này Bí-sô nên biết! Ta nói đến chủ thành, chính là hữu-thủ-thức”. Hai bậc đa văn, tức là dụ cho kiến thủ và giới cấm thủ. Như cúng tế-thờ tự im lặng, hai bậc đa văn ở trong chỗ bụi bặc dơ bẩn cùng làm ra mọi thứ hý luận. như vậy hai thủ, chấp vào pháp hữu lậu , lấy làm cao đẹp bậc nhất; hoặc là giải thoát thanh tịnh rời xa, vĩnh viễn đoạn trừ thức-thủ-ái nghiệp, cho nên gọi là ngang ngược làm hại. Đất nước, dụ cho phiền não. Tùy hành, dụ cho tầm-tứ tương ưng với thức-thủ. Hủy diệt nghĩa là giết sạch, vĩnh viễn loại bỏ đoạn trừ phiền não tầm tứ, cho nên gọi là hủy diệt. Không ngăn ngại, ngăn ngại có ba loại đó là tham sân si. Người kia đối với ba loại này, đã đoạn trừ và biết khắp, cho nên gọi là không ngăn ngại. Vượt qua ấy là thoát ra. Người ấy không có gì ngăn ngại, cho nên vượt ra ngoài ba cõi, vĩnh viễn trừ bỏ ác pháp, cho nên gọi là Phạm chí. Như Đức Thế Tôn nói: Phật luôn luôn an trú chánh niệm, Thường xuyên giáo hóa cho thế gian, Diệt trừ ác pháp không còn kiết, Cho nên gọi là bậc Phạm chí. Ngang ngược làm hại đến mẹ cha, Vua chúa và hai bậc đa văn, Trừ bỏ hổ-oán hận thứ năm, Người này nói là bậc thanh tịnh. Nghĩa của nữa trên trong tụng này như trước đã nói. Hổ là dụ cho sân trói buộc, như loài hổ bẩm tánh hung bạo hiểm ác, ăn thịt uống máu mọi loài; sân trói buộc cũng như vậy, hung bạo hiểm ác, hủy diệt các thiện căn. Oán hận thứ năm, là dụ cho cái thứ năm trong năm cái, hoặc dụ cho kiết thứ năm trong năm kiết thuận phần dưới. Vĩnh viễn loại bỏ đoạn trừ, cho nên nói là trừ bỏ. Người này vĩnh viễm đoạn trừ tham sân ===== PAGE 470 ===== 1624 BỘ TỲ ĐÀM 2 si, cho nên nói là bậc thanh tịnh. Thắng rồi không trở lại thắng nữa, Đã thắng không có gì phụ thuộc, Công hạnh của Phật không giới hạn, Không dấu tích từ đâu hướng đến. Thắng rồi, nghĩa là các phiền não đã đoạn trừ biết khắp. Nơi ấy có tiếp tục thắng, có lúc không trở lại thắng nữa. Ai tiếp tục thắng? Đó là người đã đoạn trừ phiền não về sau lại còn lui sụt. Ai không trở lại thắng nữa? Đó là người đã đoạn trừ phiền não không còn lui sụt nữa? Người không trở lại thắng nữa, là chọn lấy sự khác biệt với người tiếp tục thắng. Đã thắng không có gì phụ thuộc, nghĩa là nếu phiền não chưa đoạn biết khắp, thì phụ thuộc vào ba cõi, lưu chuyển mãi không dứt. Khi các phiền não đã đoạn trừ biết khắp, chính là không có gì phụ thuộc. Công hạnh của Phật không giới hạn, nghĩa là Phật Thế Tôn, đầy đủ trí- kiến vô học, giác ngộ bồ đề rõ ràng, tuệ soi chiếu hiện quán, phát khởi đạt được thành tựu, cho nên tôn xưng là Phật. Bốn loại niệm trú, gọi là công hạnh của Phật. Bốn niệm trú này, có hành tướng sở duyên, đều không có giới hạn, cho nên gọi là vô biên, không dấu tích từ đâu hướng đến, dấu tích nghĩa là dấu vết bàn chân, tức là dụ cho phiền não. Nếu các phiền não chưa đoạn trừ biết khắp, thì lúc ấy hướng về nẽo ác trong ba cõi; các phiền não đã đoạn trừ biết khắp, cho nên không còn hướng về nơi nào nữa. Những mạng lưới không thể giăng ra, Ái không còn nơi nào nuôi dưỡng, Công hạnh của Phật không giới hạn, Không dấu tích từ đâu hướng đến. Những mạng lưới không thể giăng ra, mạng lưới tức là dụ cho ái. Như Đức Thế Tôn dạy: “Ta nói lưới ái giăng ra che phủ khắp nơi. Nếu như ái chưa đoạn trừ biết khắp, thì có thể mạng lưới sẽ giăng ra khắp ba cõi. Ái đã đoạn trừ biết khắp, cho nên không thể giăng ra được”. Ái không còn nơi nào nuôi dưỡng, nếu ái chưa đoạn trừ biết khắp, thì có thể nuôi dưỡng hướng đến ba cõi. Đã đoạn trừ diệt biết khắp, cho nên không còn gì nuôi dưỡng hướng đến. Nghĩa của nửa sau trong bài tụng, như trước đã nói: Xe đã hư hoại-dây đã đứt, Chảy băng băng cùng với tùy hành, Vượt qua hào sâu của thế gian, Chỉ riêng Phật xưng là Phạm chí. ===== PAGE 471 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1625 Xe đã hư hoại-dây đã đứt, chảy băng băng cùng với tùy hành: Xe là dụ cho ngã mạn, dây là dụ cho ái. Như chiếc xe chuyên chở đồ vật, bởi vì chiếc xe vốn nó đã cao, dùng dây buộc chặt để giữ lại, đi xa thì có nơi đến; hữu tình cũng như vậy, bởi vì mạn vốn nó đã cao, mà do ái buộc chặt để giữ lại, lưu chuyển trong sinh tử. Chảy băng băng tức là dụ cho tất cả phiền não. Tùy hành là dụ cho tầm-tứ tương ưng với phiền não. Đã đoạn biết khắp mạn ái là những phiền não tương ưng với tầm- tứ, gọi là đã đoạn trừ hư hoại. Vượt qua hào sâu, hào sâu là dụ cho vô minh, đã đoạn trừ biết khắp cho nên gọi là vượt qua. Như Đức Thế Tôn dạy: “Đến đâu thì gọi là đã vượt qua hào sâu? Đó là đã đoạn trừ biết khắp vô minh”. Đối với thế gian chỉ riêng Phật xưng là Phạm chí, nghĩa giải thích như trước. Đối với các thế gian, chỉ riêng Phật được tôn xưng là bậc vô Thượng Giác, là bậc Phạm chí chân thật, mới có năng lực vĩnh viễn diệt trừ những ác pháp vốn có. Một nguồn chảy-hai dòng nước xoáy, Ba cấu trược-năm loại lưu chuyển, Biển mênh mông-mười hai đèo cao, Mâu Ni đều đã vượt qua hết. Một nguồn chảy là dụ cho vô minh, vốn là gốc rễ của sinh tử. Như Đức Thế Tôn dạy: Tất cả các nẻo ác khổ đau, Đời hiện tại và đời vị lai, Đều do vô minh làm gốc rễ, Các loại dục tham cùng giúp đỡ. Hai dòng nước xoáy, tức là dụ cho danh sắc, hữu tình ở trong đó khó mà thoát ra được. Ba cấu trược, đó là tham sân si. Năm loại lưu chuyển tức là dụ cho năm thú, hữu tình ở trong đó luôn luôn lưu chuyển bất tận. Biển mênh mông là dụ cho sáu nội xứ. Mười hai đèo cao, tức là mười hai tướng, đây là dụ cho sáu nội xứ và sáu ngoại xứ. Đèo cao là hầm hố nguy hiểm, dụ cho các phiền não. Mâu Ni đều đã vượt qua hết, Mâu Ni có hai, đó là học và vô học. Học là đang vượt qua tất cả mọi thứ kia, vô học là đã vượt qua tất cả mọi thứ kia. Không tin tưởng-không biết ân tình, Đoạn thân thiết không chốn dung thân, Luôn luôn hy vọng thay đổi hết, Chính là bậc trượng phu cao nhất. Không tin tưởng, đó là A-la-hán đối với Tam bảo-Tứ đế đều tự mình chứng biết, không phải là tin theo người khác nói. Không biết ân tình, ân tình đó là hữu vi, vốn có tác dụng; Niết bàn gọi là không ân ===== PAGE 472 ===== 1626 BỘ TỲ ĐÀM 2 tình, các bậc A-la-hán có trí kiến tốt đẹp, vốn biết là không phải ân tình, cho nên gọi là không biết ân tình. Đoạn thân thiết, thân thiết nghĩa là nối tiếp. Ở đây có hai loại: 1. Cõi Dục và cõi Sắc nối tiếp nhau. 2. Cõi Sắc và cõi Vô sắc nối tiếp nhau. Bậc A-la-hán ấy xa lìa sự nối tiếp nhau này, cho nên gọi là đoạn thân thiết. Không chốn dung thân, nghĩa là bậc A-la-hán xa lìa sự nối tiếp nhau, cho nên ở trong ba cõi không có nơi tiếp nhận sinh ra. Luôn luôn hy vọng thay đổi hết: Hy vọng có hai loại, một là hy vọng về tài sản địa vị, hai là hy vọng về thọ mạng. Bậc A-la-hán ấy đối với hai loại này, đã đoạn trừ biết khắp, cho nên gọi là thay đổi hết, tức là nghĩa của sự từ bỏ tâm lý luôn luôn hy vọng. Chính là bậc trượng phi cao nhất, đó là bậc A-la-hán đạt được công đức bậc nhất-tốt đẹp nhất-cao nhất đã nói trước đây. Vì vậy gọi là cao nhất-tốt đẹp nhất-đứng bậc nhất trong hàng trượng phu. Ba mươi sáu dòng chảy băng băng, Do ý dẫn dắt càng thâm mạnh, Hạng ác kiến điều khiển rong ruổi, Phân biệt vướng mắc nơi nương tựa. Ba mươi sáu dòng chảy băng băng, là dụ cho ba mươi sáu hành ái. Do ý dẫn dắt, nghĩa là ý làm nơi quy tụ, do ý mà sinh khởi, là chủng loại thuộc về ý. Càng thêm mạnh, đó là nhanh chóng tròn đầy đến mức cao nấht. Hạng ác kiến, đó là những ngoại đạo, học điều khiển rong ruổi theo điều này, hướng đến nẽo dữ của địa ngục-ngạ quỷ-súc sinh, cho nên gọi là điều khiển rong ruổi. Phân biệt thì đó là ba loại phân biệt: 1. Phân biệt vì dục 2. Phân biệt vì giận dữ. 3. Phân biệt vì tổn hại. Vướng mắc nơi nương tựa, vướng mắc ng- hĩa là tham dục-giận dữ-ngu si. Dựa vào đây dấy khởi kia, cho nên gọi là nơi nương tựa, Bỏ ác hạnh của thân, và ác hạnh của ngữ, Bỏ ác hạnh của ý, và những lỗi lầm khác. Bỏ ác hạnh của thân, đó là đoạn trừ ba ác của thân. Và ác hạnh của ngữ, đó là đoạn trừ bốn ác hạnh của ngữ. Bỏ ác hạnh của ý, đó là đoạn trừ ba ác hạnh của ý. Và những lỗi lầm khác, đó là đoạn trừ mười loại ác hành trước và những lỗi lầm khác. Ông đối với những điều thấy nghe, Chỉ có những điều đã thấy nghe, ===== PAGE 473 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1627 Và đối với những điều hiểu biết, Chỉ có những điều đã hiểu biết. Bởi vì ông chỉ có như vậy, Không có đây kia và xa gần, Cũng không có khoảng giữa hai bên, Thì đến giới hạn của khổ đau. Hai tụng như vậy là tụng lại trong kinh: “Đức Phật bảo với Đại Mẫu: Ông đối với điều đã thấy, chỉ có điều đã thấy; ông đối với điều đã nghe, chỉ có điều đã nghe, ông đối với điều đã hiểu, chỉ có điều đã hiểu; ông đối với điều đã biết, chỉ có điều đã biết. Bởi vì ông chỉ có những điều đã thấy nghe…, cho nên ông không có nơi này, cho nên ông không có nơi kia; vì ông không có nơi kia, cho nên ông không có xa-không có gần, không khoảng giữa hai bên. Bởi vì nhân duyên này, cho nên đến giới hạn của khổ đau” Trong này, nhãn thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, gọi là đã thấy. Có lúc đối với điều đã không thấy, chỉ có điều đã thấy; có lúc đối với điều đã thấy mà không phải là chỉ có điều đã thấy; ai đối với điều đã thấy, chỉ có điều đã thấy? Đó là đối với nhãn thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, mà không dấy khởi phiền não. Ai đối với điều đã thấy mà không phải là chỉ có điều đã thấy? Đó là đối với nhãn thức đã tiếp nhận, đã rõ ràng mà dấy khởi các phiền não. Nhĩ thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, gọi là đã nghe. Có lúc đối với điều đã nghe, chỉ có đã nghe; có lúc đối với điều đã nghe mà không phải là chỉ có điều đã nghe. Ai đối với điều đã nghe, chỉ có điều đã nghe? Đó là đối với nhĩ thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, mà không dấy khởi phiền não. Ai đối với điều đã nghe mà không phải là chỉ có điều đã nghe? Đó là đối với nhĩ thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng mà dấy khởi các phiền não. Ba thức tỷ-thiệt-thân đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, gọi là đã hiểu. Có lúc đối với điều đã hiểu, chỉ có điều đã hiểu; có lúc đối với điều mà không phải là chỉ có đã hiểu. Ai đối với điều đã hiểu, chỉ có điều đã hiểu? Đó là đối với ba thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, mà dấy khởi phiền não. Ai đối với điều đã hiểu mà không phải là chỉ có điều đã hiểu? Đó là đối với ba thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, mà dấy khởi các phiền não. Ý thức đã tiếp nhận đã phân biệt rõ ràng, gọi là đã biết. Có lúc đối với điều đã biết, chỉ có điều đã biết; có lúc đối với điều đã biết mà không phải là chỉ có điều đã biết. Ai đối với điều đã biết, chỉ có điều đã biết? Đó là đối với ý thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, mà không dấy khởi phiền não. Ai đối với điều đã biết mà ===== PAGE 474 ===== 1628 BỘ TỲ ĐÀM 2 không phải là chỉ có điều đã biết? Đó là đối với ý thức đã tiếp nhận, đã phân biệt rõ ràng, mà dấy khởi các phiền não. Bởi vì người ấy đối với những điều đã thấy-nghe-hiểu-biết, chỉ có những điều đã thấy-nghe- hiểu-biết, mà không dấy khởi phiền não, cho nên không có nơi này, nghĩa là không dấy khởi tâm lý kiêu mạn-cao ngạo-đề cao mình-mạnh mẽ quyết đoán. Bởi vì không có nơi này cho nên không có nơi kia, nghĩa là không dấy khởi tham-sân-si. Bởi vì không có nơi kia cho nên không có xa-không có gần, không có khoảng giữa hai bên, nghĩa là đối với cõi Dục-cõi Sắc-cõi Vô sắc, đều không còn nơi sinh ra. Dựa vào lý như vậy, thì đến được giới hạn của khổ đau. Khổ đau đó là năm thủ uẩn, giới hạn của khổ đau này tức là rời bỏ tất cả mọi nơi nương tựa, ái không còn-lìa xa nhiễm trước-vĩnh viễn diệt hết đến nơi Niết bàn. Giống như Y-nê và Mê-nê, Đạp-phô cùng với Đạt-điệp-phô, Đừng mong nên vui với tịch lặng, Lìa hết đến giới hạn khổ đau. Một tụng như vậy là hiển bày lại trong kinh: “Đức Phật vì hai vị vua hộ thế mà phát ra ngôn ngữ Miệt-lệ-xa để thuyết giảng về bốn Thánh đế…, hai vị vua liền lĩnh hội được.” Y-nê là hiển bày Thánh đế về khổ, Mê-nê là hiển bảy Thánh đế về tập, Đạo-phô là hiển bày Thánh đế về Diệt, Đạt-điệp-phô là hiển bày Thánh đế về Đạo. Đừng mong là khuyên nhủ hai vị vua ấy đừng mong cầu đến cõi Dục-cõi Sắc và cõi vô sắc. Nên vui với, là khuyên nhủ hai vị vua ấy nếu nghe Đức Phật chứng pháp Bồ đề, thì cố gắng giảng giải về tăng tu tập diệu hạnh là Sắc vô thường, Thọ-Tưởng-Hành- Thức vô thường, khéo léo thiết lập về khổ đế, khéo léo thiết lập về Tập-Diệt-Đạo đế, nên sinh tâm hoan hỷ. Nên tịch lặng, là khuyên nhủ hai vị vua ấy nếu lúc tham sân si dấy khởi, thì nên tịch lặng tất cả-tịch lặng đến mức cao nhất-tịch lặng đến tận cùng. Nên lìa hết, là khuyến khích tâm hai vị vua ấy nên lìa xa cõi Dục-Cõi Sắc và cõi Vô sắc. Đến giới hạn khổ đau, đó là hai vị vua ấy nếu có thể như vậy, thì đến được giới hạn của khổ đau. Giới hạn của khổ đau thì nghĩa như trước đã nói. Biết thân như bọt nước tụ tập, Cũng hiểu rõ như hơi nắng tỏa, Đoạn trừ hoa đốm bay huyễn ảo, Không thấy sứ giả của vua chết. Biết thân như bọt nước tụ tập: Đó là biết đúng như thật thân giống như bọt nước tụ tập, không có sức lực-trống rỗng yếu kém không thể ===== PAGE 475 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1629 nắm giữ được. Cũng hiểu rõ như hơi nắng tỏa: Đó là hiểu đúng như thật thân giống như hơi năng nóng tỏa ra, là nhân tố sinh ra nóng bức phiền muộn, chuyển dịch không dừng lại. Đoạn trừ hoa đốm bay huyễn ảo: Hoa đốm tụ cho cha, ma có bốn loại, đó là ma phiền não-ma uẩn-ma chết-ma cõi trời Tự tại. Nên biết rằng trong này nói đến là ma phiền não. Do kiến mà đoạn trừ, thì gọi là ma hoa; do tu mà đoạn trừ, thì gọi là ma nhỏ. Đối với các loại ấy vĩnh vĩnh đoạn trừ rời bỏ gọi là đoạn tuyệt. Không thấy sứ giả của vua chết: Vô thường luôn luôn hủy diệt, gọi nó là vua chết. Lão-bệnh đuổi thao bức bách, gọi là sứ giả của vua chết. Quán sát an trú hiểu gần-xa, Nên vui mừng không còn các nghiệp, Biết cuộc đời có hưng-có suy, Tâm thiện giải thoát khắp mọi nơi. Quán sát an trú, đó là nên quán sát. An trú có ba loại: 1. Không. 2. Vô nguyện. 3. Vô tướng. Hiểu gần-xa, hiểu nghĩa là tuệ giác, thông minh đầy đủ tất cả, đối với nội cảnh và ngoại cảnh, thuận theo đích thực mà sinh khởi. Nên vui mừng, nghĩa là nếu nghe thuyết giảng về pháp chứng ngộ Bồ-đề của Đức Phật, thì cố gắng giảng giải về Tăng tu tập diệu hạnh là Sắc vô thường, Thọ-Tưởng-Hành-Thức vô thường, khéo léo thiết lập khổ đế, khéo léo thiết lập Tập-Diệt-Đạo đế, nên sinh tâm hoan hỷ. Không còn các nghiệp, đó là không thành tựu, có thể cảm được nghiệp thân-ngữ-ý của đời vị lai. Biết cuộc đời có hưng-có suy; Biết nghĩa là thông hiểu rõ ràng. Cuộc đời, nghĩa là năm thủ uẩn. Hưng suy, nghĩa là sinh-diệt. Tức là nghĩa của sự tùy thuận quán sát năm uẩn hữu lậu có phát khởi và hủy diệt. Tâm thiện, đó là tâm quyết trạch-tâm thiện xảo-tâm điều hòa mềm mỏng. Giải thoát khắp mọi nơi, nghĩa là đối với các cõi-các hữu- các sinh, đã giải thoát-giải thoát khắp nơi-giải thoát đến cuối cùng. Tuy thoát ra mà lại rơi rụng, Tham ăn uống vẫn còn trở lại, Được yên ổn vẫn thích vui sướng, Nhờ vào vui đến nơi vui hơn. Tuy thoát ra, đó là các ngoại đạo, tuy thoát ra ngoài cõi Dục mà vẫn còn rơi rụng. Mà lại rơi rụng, đó là ngoại đạo còn rơi rụng sinh vào cõi Sắc-cõi Vô sắc, và rơi vào tâm lý tham lam thọ sinh các cõi ấy. ===== PAGE 476 ===== 1630 BỘ TỲ ĐÀM 2 Tham ăn uống vẫn còn trở lại: Đó là ngoại đạo đối với năm kiết thuận phần dưới, tuy đoạn được phần ít, mà còn lại rất nhiều, cho nên về sau nhất định dấy khởi tham, sinh trở lại cõi Dục. Được yên ổn, yên ổn đó là cảnh giới Hữu dư y Niết bàn, các bậc A-la-hán đã chứng cho nên gọi là được. Vẫn thích vui sướng, vui sướng đó là cảnh giới vô dư y Niết bàn, các bậc A-la-hán luôn luôn ngưỡng mộ và ưa thích cho nên gọi là thích. Nhờ vào vui đến nơi vui hơn: Đó là nhờ vào niềm vui đối với đạo, đến với niềm vui của cảnh giới Niết bàn. Không có gốc rễ ở phần đất, Không có lá cũng không có cành, Người dũng mãnh cởi bỏ ràng buộc, Ai lại tùy ý mà chê bai? Gốc rễ là dụ cho hữu-thủ-thức. Phần tất là dục cho bốn thức trú. Như Đức Thế Tôn dạy: “Năm chủng tử là biểu hiện về bốn thức trú”. Lá là dụ cho ngã mạn. Như đức Thế Tôn dạy: “Tại sao phải đốt lá? Nghĩa là ngã mạn đã đoạn trừ-đã biết khắp.” Cành là dụ cho ái. Như Đức Thế Tôn dạy: Trong cung điện năm màu tuyệt diệu, Nếu như có cành ái sinh ra, Mâu Ni thấy cành ái sinh ra, Dùng kiếm tuệ nhanh chóng đoạn trừ. Các vị A-la-hán, ở trong bốn thức trú, không có thức hữu-thủ dắt dẫn nhân quả dị thục đời sau, không có mạn-không có ái, cho nên nói là không có gốc rễ ở phần đất-không có lá cũng không có cành. Người dũng mạnh, đó là bậc A-la-hán thành tựu, vốn có năng lực thành tựu pháp dũng mãnh, cho nên cũng gọi là người dũng mãnh. Cởi bỏ ràng buộc, ràng buộc có ba loại, đó là tham sân si. Bậc A-la-hán đối với ràng buộc này, đã giải thoát-giải thoát khắp nơi-giải thoát đến cuối cùng. Ai lại tùy ý mà chế bai: Nghĩa là loại Bổ-đặc-già-la như vậy, chỉ thuận theo ca ngợi chứ không nên chê bai. Nếu như dẫn đến chê bai khinh rẻ, thì nhận chịu vô số tội lỗi, bởi vì làm tổn hại đến ruộng phước chân thật của thế gian. Như đức Thế Tôn dạy: Nếu như đáng chê mà lại khen, Và đáng ca ngợi mà chê bai, Miệng người kia tụ tập tai họa, Chắc chắn không thể nào an lạc.