A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 19
阿毘達磨發智論 · T1544
Hán văn
尊者迦多衍尼子造 三藏法師玄奘奉 詔譯 5 一行納息 定蘊第七中一行納息第五 一行六七修斷正性二智 二樂異二起相定出定聞 定不定覺支斷知天眼耳 退得五通果此章願具說 三三摩地，謂：空、無願、無相。 若成就空，彼無願 耶？ 答：如是。 設成就無願，彼空耶？ 答：如是。 若 成就空，彼無相耶？ 答：若得。 設成就無相，彼空 耶？ 答：如是。 若成就無願，彼無相耶？ 答：若得。 設成就無相，彼無願耶？ 答：如是。 若成就過去空，彼未來耶？ 答：如是。 設成就未 來空，彼過去耶？ 答：若已滅不失則成就。若未 已滅，設已滅而失，則不成就 若成就過去空， 彼現在耶？ 答：若現在前。 設成就現在空，彼 過去耶？ 答：若已滅不失則成就。若未已滅，設 已滅而失，則不成就。 若成就未來空，彼現在 耶？ 答：若現在前。 設成就現在空，彼未來耶？ 答： 如是。 若成就過去空，彼未來、現在耶？ 答：未來 成就，現在若現在前。 設成就未來、現在空，彼 過去耶？ 答：若已滅不失則成就。若未已滅，設 已滅而失，則不成就。 若成就未來空，彼過去、 現在耶？ 答：有成就未來空，非過去、現在。 有及 過去，非現在。 有及現在，非過去。 有及過去、現 在。 成就未來空，非過去、現在者。謂：已得空，未 已滅。設已滅而失，不現在前。 及過去，非現在 者。謂：空已滅不失，不現在前。 及現在，非過去 者。謂：空現在前，未已滅。設已滅而失。 及過去、 現在者。謂：空已滅不失，現在前。 設成就過去、 現在空，彼未來耶？ 答：如是。 若成就現在空，彼 過去、未來耶？ 答：未來成就。過去若已滅不失， 則成就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 設 成就過去、未來空，彼現在耶？ 答：若現在前。 如 空，歷作六句；應知無願、無相，亦爾。 若成就過去空，彼過去無願耶？ 答：若已滅不 失，則成就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 設成就過去無願，彼過去空耶？ 答：若已滅不 失，則成就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 若成就過去空，彼未來無願耶？ 答：如是。 設成 就未來無願，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則 成就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 若成 就過去空，彼現在無願耶？ 答：若現在前。 設成 就現在無願，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則 成就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 若成 就過去空，彼過去、現在無願耶？ 答：有成就過 去空，非過去、現在無願。 有及過去，非現在。 有 及現在，非過去。 有及過去、現在。 成就過去空， 非過去、現在無願者。謂：空已滅不失。無願未 已滅，設已滅而失，不現在前。 及過去，非現在 者。謂：空、無願已滅不失，無願不現在前。 及現 在，非過去者。謂：空已滅不失。無願現在前，未 已滅，設已滅而失。 及過去、現在者。謂：空、無願 已滅不失，無願現在前。 設成就過去、現在無 願，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則成就。若未 已滅，設已滅而失，則不成就。 若成就過去空， 彼未來、現在無願耶？ 答：未來成就，現在若現 在前。 設成就未來、現在無願，彼過去空耶？ 答： 若已滅不失，則成就。若未已滅，設已滅而失， 則不成就。 若成就過去空，彼過去、未來無願 耶？ 答：未來成就。過去若已滅不失，則成就。若 未已滅，設已滅而失，則不成就。 設成就過去、 未來無願，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則成 就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 若成就 過去空，彼過去、未來、現在無願耶？ 答：有成就 過去空，及未來無願，非過去、現在。 有及未來、 現在，非過去。 有及過去、未來，非現在。 有及過 去、未來、現在。 成就過去空，及未來無願，非過 去、現在者。謂：空已滅不失。無願未已滅，設已 滅而失，不現在前。 及未來、現在，非過去者。謂： 空已滅不失。無願現在前，非已滅，設已滅而 失。 及過去、未來，非現在者。謂：空、無願已滅不 失，無願不現在前。 及過去、未來、現在者。謂：空、 無願已滅不失，無願現在前。 設成就過去、未 來、現在無願，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則 成就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 若成就過去空，彼過去無相耶？ 答：若已滅不 失，則成就。若未已滅，設已滅而失，則不成 就。 設成就過去無相，彼過去空耶？ 答：若已 滅不失，則成就。若未已滅，設已滅而失，則 不成就。 若成就過去空，彼未來無相耶？ 答： 若得。 設成就未來無相，彼過去空耶？ 答：若 已滅不失，則成就。若未已滅，設已滅而失，則 不成就。 若成就過去空，彼現在無相耶？ 答： 若現在前。 設成就現在無相，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則成就。若未已滅，設已滅而 失，則不成就。 若成就過去空，彼過去、現在 無相耶？ 答：有成就過去空，非過去、現在無相。 有及過去，非現在。 有及現在，非過去。 有及過 去、現在。 成就過去空，非過去、現在無相者。謂： 空已滅不失。無相未已滅，設已滅而失，不現 在前。 及過去，非現在者。謂：空、無相已滅不失， 無相不現在前。 及現在，非過去者。謂：空已滅 不失。無相現在前，未已滅，設已滅而失。 及 過去、現在者。謂：空、無相已滅不失，無相現在 前。 設成就過去、現在無相，彼過去空耶？ 答： 若已滅不失，則成就。若未已滅，設已滅而 失，則不成就。 若成就過去空，彼未來、現在 無相耶？ 答：有成就過去空，非未來、現在無相。 有及未來，非現在。 有及未來、現在。 成就過去 空，非未來、現在無相者。謂：空已滅，未得無 相。 及未來，非現在者。謂：空已滅不失。已得 無相，不現在前。 及未來、現在者。謂：空已滅 不失，無相現在前。 設成就未來、現在無相， 彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則成就。若未已 滅，設已滅而失，則不成就。 若成就過去空， 彼過去、未來無相耶？ 答：有成就過去空，非過 去、未來無相。 有及未來，非過去。 有及過去、未 來。 成就過去空，非過去、未來無相者。謂：空已 滅，未得無相。 及未來，非過去者。謂：空已滅 不失。已得無相，未已滅，設已滅而失。 及過 去、未來者。謂：空、無相已滅不失。 設成就過去、 未來無相，彼過去空耶？ 答：若已滅不失，則成 就。若未已滅，設已滅而失，則不成就。 若成 就過去空，彼過去、未來、現在無相耶？ 答：有成 就過去空，非過去、未來、現在無相。 有及未來， 非過去、現在。 有及未來、現在，非過去。 有及過 去、未來，非現在。 有及過去、未來、現在。 成就過 去空，非過去、未來、現在無相者。謂：空已滅，未 得無相。 及未來，非過去、現在者。謂：空已滅不 失。已得無相，未已滅，設已滅而失，不現在 前。 及未來、現在，非過去者。謂：空已滅不失。無 相現在前，未已滅，設已滅而失。 及過去、未來， 非現在者。謂：空、無相已滅不失，無相不現在 前。 及過去、未來、現在者。謂：空、無相已滅不失， 無相現在前。 設成就過去、未來、現在無相，彼 過去空耶？ 答：若已滅不失，則成就。若未已滅， 設已滅而失，則不成就。 如空對無相；應知無 願對無相，亦爾。 如小七；應知大七，亦爾。差別 者：以二對一。 如以過去空；過去無願對過去 無相有七。 若修空，彼無願耶？設修無願，彼空耶？ 答：應作 四句。 有修空，非無願。謂：已得空現在前。 有修 無願，非空。謂：已得無願現在前。 若未得無願 現在前，不修空。 有俱修。謂：未得空現在前。 若未得無願現在前，修空；若未得無相，及未 得世俗智現在前，修空、無願。 有俱不修。謂：已 得無相現在前。 若未得無相現在前，不修空、 無願。 若已得世俗智現在前。 若未得世俗智 現在前，不修空、無願。 一切異生染污心、無記 心，在無想定、滅盡定，生無想天。 若修空，彼無 相耶？設修無相，彼空耶？ 答：應作四句。 有修空， 非無相。謂：已得空現在前。 若未得空現在前， 不修無相。 若未得無願現在前，修空，非無相。 有修無相，非空。謂：已得無相現在前。 若未得 無相現在前，不修空。 有俱修。謂：未得空現在 前，修無相。 若未得無相現在前，修空。 若未得 無願，及未得世俗智現在前，修空、無相。 有俱 不修。謂：已得無願現在前，若未得無願現在 前，不修空、無相。 若已得世俗智現在前。 若未 得世俗智現在前，不修空、無相。 一切異生染 污心、無記心，在無想定、滅盡定，生無想天。 若 修無願，彼無相耶？設修無相，彼無願耶？ 答：應 作四句。 有修無願，非無相。謂：已得無願現在 前。 若未得無願，及未得空現在前。不修無相。 有修無相，非無願。謂：已得無相現在前。 若未 得無相現在前。不修無願。 有俱修。謂：未得無 願現在前，修無相。 若未得無相現在前，修無 願。 若未得空，及未得世俗智現在前，修無願、 無相。 有俱不修。謂：已得空，及已得世俗智現 在前。 若未得世俗智現在前，不修無願、無相。 一切異生染污心、無記心。在無想定、滅盡定。 生無想天。 頗有結，空所斷，非無願、無相耶？ 答：無。 頗有結， 無願所斷，非空、無相耶？ 答：有。謂：見集、見道所 斷結，無願斷。 頗有結，無相所斷，非空、無願耶？ 答：有。謂：見滅所斷結，無相斷。 頗有結，空、無願 所斷，非無相耶？ 答：有。謂：見苦所斷結，空、無願 斷。 頗有結，空、無相所斷，非無願耶？ 答：無。 頗有 結，無願、無相所斷，非空耶？ 答：無。 頗有結，空、無 願、無相所斷耶？ 答：有。謂：學見迹修所斷結，空、 無願、無相斷。 頗有結，非空、無願、無相所斷，而 是所斷耶？ 答：有。謂：異生所斷結。 云何作意入正性離生？ 答：或無常、或苦、或空、 或無我思惟。 何繫行入正性離生？ 答：欲界繫。 盡智當言：於身循身觀念住耶？乃至當言：於 法循法觀念住耶？ 答：盡智應言：或於身循身 觀念住，或於受、或於心、或於法循法觀念 住。 如盡智；無生智，亦爾。 諸無漏初靜慮樂，諸輕安等覺支樂，此何差 別？ 答：無差別。 諸無漏第二靜慮樂，諸輕安等 覺支樂，此何差別？ 答：無差別。 若從等持出，彼所緣耶？設從所緣出，彼等持 耶？ 答：應作四句。 有從等持出，非所緣。謂：如有 一思惟此相入初靜慮，彼復思惟此相入 第二靜慮。 有從所緣出，非等持。謂：如有一思 惟此相入初靜慮，彼不出初靜慮，復思惟餘 相。 有從等持出，亦所緣。謂：如有一思惟此相 入初靜慮，彼思惟餘相入第二靜慮。 有非從 等持出，亦非所緣。謂：如有一思惟此相入初 靜慮，住經多時。 如說：「苾芻！乃至想定能達聖 旨，世尊弟子生非想非非想處。」彼依何定得 阿羅漢果？ 答：無漏無所有處。 如說：「尊者大目乾連言：『具壽！我自憶住無所 有處定，聞曼陀枳尼池側，有眾多龍象哮吼 等聲。』」彼尊者為在定聞？為起定耶？ 答：起定聞， 非在定。 諸不定，彼一切非聰慧無明趣耶？ 答：諸不定， 彼一切非聰慧無明趣。 有非聰慧無明趣，而 非不定。謂：邪定。 諸定，彼一切聰慧明趣耶？ 答： 諸聰慧明趣，彼一切定 有定，彼非聰慧無明 趣。謂：邪定。 諸不定，彼一切不成就等覺支耶？ 答：諸不定，彼一切不成就等覺支。 有不成就 等覺支而非不定。謂：邪定。 諸定，彼一切成就 等覺支耶？ 答：諸成就等覺支，彼一切定。 有定 而不成就等覺支。謂：邪定。 諸成就等覺支，彼成就無漏法耶？ 答：諸成就 等覺支，彼成就無漏法。 有成就無漏法，非等 覺支。謂：諸異生。 諸不成就等覺支，彼不成就 無漏法耶？ 答：無不成就無漏法。 有不成就等 覺支。謂：諸異生。 諸得等覺支，彼得無漏法耶？ 答：諸得等覺支，彼得無漏法。 有得無漏法，非 等覺支。謂：諸異生。 諸捨等覺支，彼捨無漏法 耶？ 答：無全捨等覺支，亦無全捨無漏法。 諸退 等覺支，彼退無漏法耶？ 答：無全退等覺支，亦 無全退無漏法。 諸未斷，彼未遍知耶？ 答：諸未遍知，彼未斷。 有 未斷，非未遍知。謂：若智遍知故已遍知，非斷 遍知故已斷。 諸已斷，彼已遍知耶？ 答：諸已斷， 彼已遍知。 有已遍知，非已斷。謂：若智遍知故 已遍知，非斷遍知故已斷。 諸有此生眼不見色，彼依何法引發天眼耶？ 答：如有一得自性生，念先餘生中眼曾見色， 彼依此故，引發天眼。 諸有此生，耳不聞聲，彼 依何法引發天耳耶？ 答：如有一得自性生，念 先餘生中耳曾聞聲，彼依此故，引發天耳。 何 故異生退時，見、修所斷結增益；世尊弟子退 時，唯修所斷結增益耶？ 答：異生用此道斷 見所斷結，即用此道斷修所斷結。故彼退時， 二結俱增益。 世尊弟子用此道斷見所斷結， 彼於此道定不退。用餘道斷修所斷結，彼於 餘道有退有不退。 世尊弟子設「用此道斷見 所斷結，即用此道斷修所斷結」者，彼亦無退。 何故上三果有退，非預流果耶？ 答：修所斷結 依有事起。謂：有淨相有不淨相，彼由非理作 意觀淨相時，便於不淨想退。 見所斷結依無 事起，無有一法是我我所，可令彼觀，於無我 見退。 退上三果時，諸所得無漏根、力、覺支、道支，當 言曾得得？未曾得得耶？ 答：應言曾得得。 無色 界沒，生欲界時，諸所得蘊、界、處、善、不善、無記、 根、結、縛、隨眠、隨煩惱、纏，當言曾得得？未曾得 得耶？ 答：應言善染污法曾得得，異熟法未曾 得得。 無色界沒生色界時，諸所得蘊、界、處、善、 無記、根、結、縛、隨眠、隨煩惱、纏。當言曾得得？未 曾得得耶？ 答：應言善染污法曾得得，異熟法 未曾得得。 色界沒生欲界時，諸所得蘊、界、處 等，如無色界沒生欲界說。 依初靜慮引發神境通道時，彼極遠至何處 耶？ 答：乃至梵世。 依初靜慮引發天耳通道時， 彼極遠聞何繫聲耶？ 答：乃至梵世。 依初靜慮 引發他心通道時，彼極遠知何繫心心所法 耶？ 答：乃至梵世。 依初靜慮引發宿住隨念通 道時，彼極遠憶何繫宿住事耶？ 答：乃至梵世。 依初靜慮引發天眼通道時，彼極遠見何繫 色耶？ 答：乃至梵世。 如依初靜慮；乃至依第四 靜慮，各隨自處，廣說亦爾。 若於苦思惟苦，得阿羅漢果，彼思惟何繫苦？ 答：無色界繫苦。 若於集思惟集，得阿羅漢果， 彼思惟何繫集？ 答：無色界繫集。 若於滅思惟 滅，得阿羅漢果，彼思惟何繫諸行滅？ 答：或欲 界繫，或色無色界繫諸行滅。 若於道思惟道。 得阿羅漢果，彼思惟何繫諸行能斷道？ 答：或 欲界繫，或色、無色界繫諸行能斷道。 8 見蘊1 念住納息 見蘊第八中念住納息第一 念住有六門如實知有八 貪瞋癡增減死受涅槃心 弟子先涅槃佛涅槃出定 四有三有行此章願具說 四念住，謂：身、受、心、法念住。 若修身念住，彼受 耶？設修受念住，彼身耶？ 答：應作四句。 有修身 念住，非受。謂：已得身念住現在前。 有修受念 住，非身。謂：已得受念住現在前。 若未得受念 住現在前，不修身。 若未得心、法念住現在前， 修受，非身。 有俱修。謂：未得身念住現在前。 若 未得受念住現在前，修身。 若未得心、法念住 現在前，修身、受。 有俱不修。謂：已得心、法念住 現在前。 若未得法念住現在前，不修身、受。 一 切染污心。無記心。在無想定、滅盡定。生無想 天。 如身念住、受念住；應知身念住、心念住，亦 爾。 若修身念住，彼法耶？設修法念住，彼身 耶？ 答：應作四句。 有修身念住，非法。謂：已得身 念住現在前。 有修法念住，非身。謂：已得法念 住現在前。 若未得法念住現在前，不修身。 若 未得受、心念住現在前，修法，非身。 有俱修謂： 未得身念住現在前。 若未得法念住現在前， 修身。 若未得受、心念住現在前，修身、法。 有俱 不修。謂：已得受、心念住現在前。 一切染污心。 無記心。在無想定、滅盡定。生無想天。 若修受 念住，彼心耶？設修心念住，彼受耶？ 答：應作四 句。 有修受念住，非心。謂：已得受念住現在前。 有修心念住，非受。謂：已得心念住現在前。 有 俱修。謂：未得身、受、心念住現在前。 若未得法 念住現在前，修受、心。 有俱不修。謂：已得身、法 念住現在前。 若未得法念住現在前，不修受、 心。 一切染污心。無記心。在無想定、滅盡定。生 無想天。 若修受念住，彼法耶？設修法念住，彼 受耶？ 答：應作四句。 有修受念住，非法。謂：已得 受念住現在前。 有修法念住，非受。謂：已得法 念住現在前。 若未得法念住現在前，不修受。 有俱修。謂：未得身、受、心念住現在前。 若未得 法念住現在前，修受。 有俱不修。謂：已得身、心 念住現在前。 一切染污心。無記心。在無想定、 滅盡定。生無想天。 如受念住、法念住；應知心 念住、法念住，亦爾。 於身修身觀念住： 當言法、類、世俗、苦、集、道智？ 當言有尋有伺、無尋唯伺、無尋無伺？ 當言樂、 喜、捨、根相應？ 當言空、無願三摩地俱？ 當言緣 欲、色界繫？及不繫？ 於受修受觀念住： 當言法、 類、他心、世俗、苦、集、道智？ 當言有尋有伺等三？ 當言樂、喜、捨根相應？ 當言空、無願三摩地俱？ 當言緣三界繫，不繫？ 如於受；於心，亦爾。 於法 修此觀念住： 當言法、類、他心、世俗、苦、集、滅、 道智？ 當言有尋有伺等三？ 當言樂、喜、捨根相 應？ 當言空、無願、無相三摩地俱？ 當言緣三界 繫，不繫？ 如說： 受樂受時，如實知我受樂受。 ——此四智，謂：法、類、世俗、道。 受苦受時，如實知 我受苦受。——此一智，謂：世俗。 受不苦不樂受 時，如實知我受不苦不樂受。——此四智，謂：法、 類、世俗、道。 受樂身受、苦身受、不苦不樂身受， 及苦心受時，如實知。——此一智，謂：世俗。 受樂心 受，不苦不樂心受時，如實知。——此四智，謂：法、類、 世俗、道。 受樂有味受、苦有味受、不苦不樂有 味受，及苦無味受時，如實知。此一智，謂：世俗。 受樂無味受、不苦不樂無味受時，如實知。——此 四智，謂：法、類、世俗、道。 受樂耽嗜依受、苦耽嗜 依受、不苦不樂耽嗜依受，及苦出離依受時， 如實知。此一智，謂：世俗。 受樂出離依受、不苦 不樂出離依受時，如實知。此四智，謂：法、類、世 俗、道。 如說 有貪心，如實知有貪心。此一智，謂：世俗。 離貪心，如實知離貪心。此四智，謂：法、類、世俗、 道。 如有貪心、離貪心；應知：有癡心、離癡心。 染心、不染心。略心、散心。下心、舉心。小心、大心。 掉心、不掉心。不寂靜心、寂靜心。不定心、定心。 不修心、修心。不解脫心、解脫心，亦爾。 有瞋心， 如實知有瞋心。此一智，謂：世俗。 離瞋心，如實 知離瞋心。此三智，謂：法、世俗、道。 如說 有內貪欲蓋，如實知有內貪欲蓋。——此一 智，謂：世俗。 無內貪欲蓋，如實知無內貪欲蓋。 ——此三智，謂：法、世俗、道。 如未生內貪欲蓋而生， 如實知。——此一智，謂：世俗。 生已便斷，斷已後不 復生，如實知。此三智，謂：法、世俗、道。 如貪欲 蓋；應知：瞋恚、惛沈睡眠、掉舉惡作、疑蓋，亦爾。 如說 有內眼結，如實知有內眼結。——此一智，謂： 世俗。 無內眼結，如實知無內眼結。——此四智，謂： 法、類、世俗、道。 如未生內眼結而生，如實知。——此 一智，謂：世俗。 生已便斷，斷已後不復生，如實 知。此四智，謂：法、類、世俗、道。 如眼結；應知：耳、 身、意結，亦爾。 鼻、舌結，如蓋說。 如說 有內念等覺支，如實知有內念等覺支。 此四智，謂：法、類、世俗、道。 無內念等覺支，如實 知無內念等覺支。此一智，謂：世俗。 如未生念 等覺支而生，生已住不忘，令圓滿倍增，廣智 作證。此四智，謂：法、類、世俗、道。 如念等覺支； 應知：擇法、精進、喜、安、定、捨等覺支，亦爾。 如說：「等隨觀自貪、瞋、癡增。」云何貪、瞋、癡增？ 答： 有下貪、瞋、癡纏故，中。有中故，上。是謂：增。 如說： 「等隨觀自貪、瞋、癡減。」云何貪、瞋、癡減？ 答：無上 貪、瞋、癡纏故，中。無中故，下。是謂：減。 云何死邊際受？ 答：由此末摩斷，命根滅。 齊何 當言死邊際受？ 答：齊此末摩斷，命根滅。 何處 攝？ 答：法處。 幾識相應？ 答：身識、意識。初末摩 斷受，身識相應；最後受，意識相應。 阿羅漢般涅槃心，當言善耶？無記耶？ 答：當言 無記。 何故雙賢弟子先般涅槃，然後佛耶？ 答：彼二 尊者，先長夜中，造作增長感無斷業，勿空無 果異熟故。 復次！由法爾故。 如說：「世尊依不動寂靜定而般涅槃，世間眼 滅。」此為在定？為出定耶？ 答：出定。 如說：四有。 謂：本有、死有、中有、生有。 云何本有？ 答：除生分、 死分諸蘊，中間諸有。 云何死有？ 答：死分諸蘊。 云何中有？ 答：除死分、生分諸蘊，中間諸有。 云 何生有？ 答：生分諸蘊。 諸欲有，彼一切五行耶？設五行，彼一切欲有 耶？ 答：應作四句。 有欲有，非五行。謂：欲界有情， 住不同分心，及住無想滅盡定。 有五行，非欲 有。謂：色界有想天，住同分心。若無想天不得 無想。 有欲有，亦五行。謂：欲界有情，住同分心。 有非欲有，亦非五行。謂：色界有想天，住不同 分心，及住無想、滅盡定。若無想天得無想。若 生無色界。 諸色有有想天，彼一切五行耶？設 五行，彼一切色有有想天耶？ 答：應作四句。 有 色有有想天，非五行。謂：色界有想天，住不同 分心。及住無想、滅盡定。 有五行，非色有有想 天。謂：欲界有情，住同分心。若無想天不得無 想。 有色有有想天，亦五行。謂：色界有想天，住 同分心。 有非色有有想天，亦非五行。謂：欲界 有情，住不同分心，及住無想、滅盡定。若無想 天得無想。若生無色界。 諸色有無想天，彼一 切二行耶？設二行，彼一切色有無想天耶？ 答： 應作四句。 有色有無想天，非二行。謂：無想天 不得無想。 有二行，非色有無想天。謂：欲界有 情，色界有想天，住不同分心，及住無想、滅 盡定。 有色有無想天，亦二行。謂：無想天得 無想。 有非色有無想天，亦非二行。謂：欲界有 情，色界有想天，住同分心。若生無色界。 諸無 色有，彼一切四行耶？設四行，彼一切無色有 耶？ 答：諸四行，彼一切無色有。 有無色有，非四 行。謂：無色界有情，住不同分心。 頗有有五行耶？ 答：有。謂：欲界有情及色界有 想天，住同分心。若無想天不得無想。 頗有有 四行耶？ 答：有。謂：無色界有情，住同分心。 頗有 有三行耶？ 答：無。 頗有有二行耶？ 答：有。謂：欲界 有情及色界有想天，住不同分心。若住無想、 滅盡定。若無想天得無想。 頗有有一行耶？ 答： 有。謂：無色界有情，住不同分心。 頗有有無行 耶？ 答：無。 2 三有納息 見蘊第八中三有納息第二 三有隨眠想六尋明無明 對因等有無此章願具說 諸捨欲有，欲有相續，彼一切欲界法滅，欲界 法現在前耶？ 答：諸捨欲有，欲有相續，彼一切 欲界法滅，欲界法現在前。 有欲界法滅，欲界 法現在前，而非捨欲有，欲有相續。謂：不命終， 而欲界法滅，欲界法現在前。 諸捨欲有，色有 相續，彼一切欲界法滅，色界法現在前耶？ 答： 諸捨欲有，色有相續，彼一切欲界法滅，色界 法現在前。 有欲界法滅，色界法現在前，而非 捨欲有，色有相續。謂：不命終，欲界法滅，色 界法現在前。 諸捨欲有，無色有相續，彼一 切欲界法滅，無色界法現在前耶？ 答：如是。 設 欲界法滅，無色界法現在前，彼一切捨欲 有，無色有相續耶？ 答：如是。 諸捨色有，色有相 續，彼一切色界法滅，色界法現在前耶？ 答： 諸捨色有，色有相續，彼一切色界法滅，色界 法現在前。 有色界法滅，色界法現在前，而非 捨色有，色有相續。謂：不命終，色界法滅，色界 法現在前。 諸捨色有，欲有相續，彼一切色界 法滅，欲界法現在前耶？ 答：諸捨色有，欲有相 續，彼一切色界法滅，欲界法現在前。 有色界 法滅，欲界法現在前，而非捨色有，欲有相續。 謂：不命終，而色界法滅，欲界法現在前。 諸捨 色有，無色有相續，彼一切色界法滅，無色界 法現在前耶？ 答：諸捨色有，無色有相續，彼 一切色界法滅，無色界法現在前。 有色界 法滅、無色界法現在前，而非捨色有，無色有相 續。謂：不命終，色界法滅，無色界法現在前。 諸 捨無色有，無色有相續，彼一切無色界法滅， 無色界法現在前耶？ 答：諸捨無色有，無色有 相續，彼一切無色界法滅，無色界法現在前。 有無色界法滅、無色界法現在前，而非捨無色 有，無色有相續。謂：不命終，無色界法滅，無色 界法現在前。 諸捨無色有，欲有相續，彼一切 無色界法滅，欲界法現在前耶？ 答：如是。 設無 色界法滅，欲界法現在前，彼一切捨無色有， 欲有相續耶？ 答：如是。 諸捨無色有，色有相續， 彼一切無色界法滅，色界法現在前耶？ 答：諸 捨無色有，色有相續，彼一切無色界法滅，色 界法現在前。 有無色界法滅，色界法現在前， 而非捨無色有，色有相續。謂：不命終，而無色 界法滅，色界法現在前。 何故欲界隨眠，不於 色、無色界法隨增耶？ 答：界應雜亂，及應不可 施設。離欲染故。 何故色界隨眠，不於欲界 法隨增耶？ 答：界應雜亂。及彼非此所緣故。 何故色界隨眠，不於無色界法隨增耶？ 答： 界應雜亂。亦不可知。離色染故。 何故無色 界隨眠，不於欲界色界法隨增耶？ 答：界應雜 亂。及彼非此所緣故。 何故欲界不遍行 隨眠，不遍於欲界法隨增耶？ 答：此應成遍 行。及彼非此所緣故。 何故色界不遍行隨 眠，不遍於色界法隨增耶？ 答：如前說。無色 界不遍行隨眠，說亦爾。 有十想，謂：無常想……乃至滅想。 若修無常想，彼 思惟無常想耶？ 答：應作四句。 有修無常想，不 思惟無常想。謂：緣餘法，修無常想。 有思惟無 常想，不修無常想。謂：緣無常想，修餘想。 有修 無常想，亦思惟無常想。謂：緣無常想，修無常 想。 有不修無常想，亦不思惟無常想。謂：除前 相。 如無常想；無常苦想，苦無我想，亦爾。餘 想，亦隨應當知。 若起欲尋，彼思惟欲尋耶？ 答：應作四句。 有起 欲尋，不思惟欲尋。謂：緣餘法，起欲尋。 有思惟 欲尋，不起欲尋。謂：緣欲尋，起餘尋。 有起欲尋， 亦思惟欲尋。謂：緣欲尋，起欲尋。 有不起欲尋， 亦不思惟欲尋。謂：除前相。 如欲尋；恚尋、害 尋、出離尋、無恚尋、無害尋，亦爾。 諸法因無明，彼法緣無明耶？ 答：若法因無明， 彼法緣無明。 有法緣無明，不因無明。謂：除無 明異熟，諸餘無覆無記行。及善行。 諸法因明， 彼法緣明耶？ 答：若法因明，彼法緣明。 有法 緣明，不因明。謂：初明。及諸有漏行。 諸法因無 明，彼法緣明耶？ 答：若法因無明，彼法緣明。 有 法緣明，不因無明。謂：除無明異熟，諸餘無覆 無記行，及善行。 諸法因明，彼法緣無明耶？ 答： 若法因明，彼法緣無明。 有法緣無明，不因明。 謂：初明，及諸有漏行。 諸法因無明，彼法不善 耶？ 答：若法不善，彼法因無明。 有法因無明，非 不善。謂：無明異熟，及有覆無記行。 諸法因明， 彼法善耶？ 答：若法因明，彼法善。 有法善，不因 明。謂：初明，及善有漏行。 頗有法。不因明，不因 無明，彼法非無因耶？ 答：有。謂：除無明異熟。諸 餘無覆無記行。及初明，善有漏行。 3 想納息 見蘊第八中想納息第三 想心知等四無緣法見疑 因道等攝三此章願具說 諸法無常想生，彼法無常想相應耶？ 答：應作 四句。 有法無常想生，非無常想相應。謂：無常 想現前必滅。餘想現前必生彼相應法。 有 法無常想相應，非無常想生。謂：餘想現前必 滅。無常想現前必生彼相應法。 有法無常想 生亦無常想相應。謂：無常想現前必滅。無常 想現前必生彼相應法。 有法，非無常想生亦， 非無常想相應。謂：餘想現前必滅。餘想現前 必生彼相應法。 如無常想；乃至滅想，亦爾。 諸 法無常想生，彼法無常想一緣耶？ 答：應作四 句。 有法無常想生，非無常想一緣。謂：無常想 現前必滅。餘想現前必生，彼有餘緣。 有法無 常想一緣，非無常想生。謂：餘想現前必滅。無 常想現前必生，彼有此緣。 有法無常想生，無 常想一緣。謂：無常想現前必滅。無常現前必 生，彼有此緣。 有法非無常想生，亦非無常想 一緣。謂：餘想現前必滅。餘想現前必生，彼有 餘緣。 如無常想；乃至滅想，亦爾。 諸法由心起，非不由心。若時心起，爾時彼法 耶？ 答：心先起，後彼法。 若時心滅，爾時彼法耶？ 答：心先滅，後彼法。 若時心得，爾時彼法耶？ 答： 心先得，後彼法。 若時心捨，爾時彼法耶？ 答：彼 法先捨，後乃心。 若時心受異熟，爾時彼法 耶？ 答：或爾時，或餘時。 頗有法是所通達、所遍知，非所斷，非所修，非所 作證耶？ 答：有。謂：虛空非擇滅。 頗有法是所通 達、所遍知，非所斷，非所修，是所作證耶？ 答：有。 謂：擇滅。 頗有法是所通達、所遍知，非所斷，是 所修，是所作證耶？ 答：有。謂：無漏有為法。 頗有 法是所通達、所遍知，是所斷，是所修，是所作證 耶？ 答：有。謂：善有漏行。 頗有法是所通達、所 遍知，是所斷，非所修，是所作證耶？ 答：有。謂：定 所起天眼、耳。 頗有法是所通達、所遍知，是所 斷，非所修，非所作證耶？ 答：有。謂：除定所起天 眼、耳，餘無記行不善法。 頗有法無緣因緣，無緣法緣，無緣法俱生，是 有，是有性，非無，非無性，異色，異受、想、識，異相應 行耶？ 答：有。謂：五識身彼相應法，及緣色、無 為、心不相應行。 意識身彼相應法所有生、老、 住、無常，此法無緣因緣，無緣法緣，無緣法俱 生。是有、是有性，非無、非無性。異色，異受、想、 識，異相應行。 此法於彼法，當言因？當言緣 耶？ 答：當言因，當言緣。 此法當言善耶？不善 耶？無記耶？ 答：於善當言善。於不善當言不 善。於無記當言無記。 此法幾隨眠隨增？幾 結繫？ 答：三界有漏緣隨眠隨增，九結繫。 見相 應受，幾隨眠隨增？ 答：三界有漏緣，及無漏緣 見，彼相應無明隨眠隨增。 見不相應受，幾隨 眠隨增？ 答：除無漏緣見，彼相應無明，餘隨眠 隨增。 疑相應受，幾隨眠隨增？ 答：三界見所斷 有漏緣，及無漏緣疑，彼相應無明隨眠隨增。 疑不相應受，幾隨眠隨增？ 答：除無漏緣疑，彼 相應無明，餘隨眠隨增。 因道緣起法，幾界？幾 處？幾蘊攝？ 答：十八界。十二處。五蘊。 除眼觸 等起想受心相應法，及耳觸等起想受心不 相應法；餘法，幾界？幾處？幾蘊攝？ 答：十八界。 十二處。五蘊。 乃至除身觸等起想受心相應 法，及意觸等起想受心不相應法；餘法，幾 界？幾處？幾蘊攝？ 答：十八界。十二處。五蘊。
Việt dịch
QUYỂN 19 Chương 7: ĐỊNH UẨN Phẩm 5: BÀN VỀ NHẤT HẠNH Một hành trải qua sáu-bảy tu, Đoạn-chánh tánh ly sinh-hai trí, Hai niềm vui khác với hai khởi, Tướng nghe thấy trong định-xuất định, Định-bất định và những giác chi, Đoạn-biết khắp-thiên nhãn-thiên nhĩ, Lui sụt-đạt được-năm thông-quả, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Ba Tam-ma-địa là Không-Vô nguyện, Vô tướng. Hỏi: Nếu thành tựu Không thì thành tựu Vô nguyện chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện thì thành tựu Không chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Không thì thành tựu Vô tướng chăng? Đáp: Nếu đạt được. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng thì thành tựu Không chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện thì thành tựu Vô tướng chăng? Đáp: Nếu đạt được. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng thì thành tựu Vô nguyện chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Không vị lai chăng? ===== PAGE 427 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1581 Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Không vị lai thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Không hiện tại chăng? Đáp: Nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Không hiện tại thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không vị lai thì thành tựu Không hiện tại chăng? Đáp: Nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Không hiện tại thì thành tựu Không vị lai chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Không hiện tại- vị lai chăng? Đáp: Vị lai thành tựu, hiện tại, nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Không hiện tại-vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không vị lai, thì thành tựu Không hiện tại-quá khứ chăng? Đáp: Có thành tựu Không vị lai mà không phải là quá khứ-hiện tại. Thành tựu Không vị lai-quá khứ mà không phải là hiện tại. Thành tựu Không vị lai-hiện tại mà không phải là quá khứ. Thành tựu Không vị lai-hiện tại-quá khứ. Thành tựu Không vị lai mà không phải là quá khứ-hiện tại, nghĩa là đã đạt được không chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất, không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không vị lai-quá khứ mà không phải là hiện tại, nghĩa là Không đã diệt không mất, không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không vị lai-hiện tại mà không phải là quá khứ, nghĩa là không hiện ở trước mắt và chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất. ===== PAGE 428 ===== 1582 BỘ TỲ ĐÀM 2 Thành tựu Không vị lai-hiện tại-quá khứ, nghĩa là không đã diệt không mất, hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Không hiện tại-quá khứ, thì thành tựu Không vị lai chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Không hiện tại thì thành tựu Không quá khứ, vị lai chăng? Đáp: Vị lai thì thành tựu, quá khứ nếu đã diệt không mất thì thành tựu, nếu chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, vị lai, thì thành tựu Không hiện tại chăng? Đáp: Nếu hiện ở trước mắt. Như đối với không; Vô nguyện và Vô tướng cũng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô nguyện quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử diệt rồi mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện quá khứ, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô nguyện vị lai chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô nguyện hiện tại chăng? Đáp: Nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện hiện tại, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô nguyện quá khứ-hiện tại chăng? Đáp: có thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô nguyện ===== PAGE 429 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1583 quá khứ-hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện quá khứ mà không phải là hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện hiện tại mà không phải là quá khứ. Thành tựu Không quá khứ cũng thành tựu Vô nguyện hiện tại-quá khứ. Thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô nguyện quá khứ- hiện tại, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô nguyện chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất, không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện quá khứ mà không phải là hiện tại, nghĩa là Không-Vô nguyện đã diệt không mất, Vô nguyện không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện hiện tại mà không phải là quá khứ, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô nguyện hiện ở trước mắt chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô nguyện hiện tại- quá khứ, nghĩa là Không-Vô nguyện đã diệt không mất, Vô nguyện hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện quá khứ-hiện tại, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô nguyện hiện tại-vị lai chăng? Đáp: Vị lai thì thành tựu, hiện tại nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện hiện tại-vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô nguyện quá khứ, vị lai chăng? Đáp: Vị lai thì thành tựu, quá khứ nếu đã diệt không mất thì thành tựu, nếu chưa diệt, giả sử diệt rồi mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện quá khứ, vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Vô nguyện quá khứ-hiện tại-vị lai chăng? Đáp: Có thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện vị lai mà ===== PAGE 430 ===== 1584 BỘ TỲ ĐÀM 2 không phải là quá khứ-hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện hiện tại-vị lai mà không phải là quá khứ. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện quá khứ, vị lai mà không phải là hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô nguyện quá khứ-hiện tại-vị lai. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện vị lai mà không phải là quá khứ-hiện tại, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô nguyện chưa diệt, giả sử đã diệt rồi mất, không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện hiện tại-vị lai mà không phải là quá khứ, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô nguyện hiện ở trước mắt, chưa diệt, giả sử diệt rồi mất. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô nguyện quá khứ, vị lai mà không phải là hiện tại, nghĩa là Không-Vô nguyện đã diệt không mất, Vô nguyện không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô nguyện quá khứ- hiện tại-vị lai, nghĩa là Không-Vô nguyện đã diệt không mất, Vô nguyện hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện quá khứ-hiện tại-vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Vô tướng quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử diệt rồi mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng quá khứ thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Vô tướng vị lai chăng? Đáp: Nếu đạt được. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng vị lai thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Vô tướng hiện tại chăng? ===== PAGE 431 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1585 Đáp: Nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng hiện tại thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại chăng? Đáp: Thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô tướng quá khứ-hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng quá khứ mà không phải là hiện tại. Thành tựu Không quá khứ; thành tựu Vô tướng hiện tại mà không phải là quá khứ. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại Thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô tướng quá khứ- hiện tại, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô tướng chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất chứ không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ; thành tựu Vô tướng quá khứ mà không phải là hiện tại, nghĩa là không, Vô tướng đã diệt không mất, Vô tướng không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ; thành tựu Vô tướng hiện tại mà không phải là quá khứ, nghĩa là không đã diệt không mất; Vô tướng hiện ở trước mắt, chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng hiện tại-quá khứ, nghĩa là không, Vô tướng đã diệt không mất, Vô tướng hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô tướng hiện tại-vị lai chăng? Đáp: Có thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô tướng hiện tại-vị lai. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng vị lai mà không phải là hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng hiện tại-vị lai. Thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô tướng hiện tại-vị lai, nghĩa là không đã diệt không mất, chưa đạt được Vô tướng. Thành tựu Không quá khứ; thành tựu Vô tướng vị lai mà không phải là hiện tại, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô tướng không ===== PAGE 432 ===== 1586 BỘ TỲ ĐÀM 2 hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng hiện tại-vị lai, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô tướng đã đạt được được nhưng không hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng hiện tại-vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô tướng quá khứ, vị lai chăng? Đáp: Có thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô tướng quá khứ, vị lai. Thành tựu Không quá khứ; thành tựu Vô tướng vị lai mà không phải là quá khứ. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng quá khứ, vị lai. Thành tựu Không quá khứ mà không phải là Vô tướng quá khứ, vị lai, nghĩa là không đã diệt không mất, chưa đạt được Vô tướng. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng vị lai mà không phải là quá khứ, nghĩa là không đã diệt không mất, đã đạt được Vô tướng chưa diệt, giả sử diệt rồi mất. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng quá khứ, vị lai, nghĩa là không, Vô tướng đã diệt không mất. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng quá khứ, vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ, thì thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại-vị lai chăng? Đáp: Có thành tựu Không quá khứ mà không thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại-vị lai. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng vị lai mà không phải là quá khứ-hiện tại. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng hiện tại-vị lai mà không phải là quá khứ. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng quá khứ, vị lai mà không phải là hiện tại. Thành tựu Không quá khứ cũng thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại-vị lai. Thành tựu Không quá khứ mà không thành tựu Vô tướng quá khứ- hiện tại-vị lai, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô tướng chưa đạt được. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng vị lai mà không ===== PAGE 433 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1587 phải là quá khứ-hiện tại, nghĩa là không đã diệt không mất, đạt được Vô tướng chưa diệt, giả sử diệt rồi mất, không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, thành tựu Vô tướng hiện tại-vị lai mà không phải là quá khứ, nghĩa là không đã diệt không mất, Vô tướng hiện ở trước mắt, chưa diệt, giả sử diệt rồi mất. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng quá khứ, vị lai mà không phải là hiện tại, nghĩa là không, Vô tướng đã diệt không mất, Vô tướng không hiện ở trước mắt. Thành tựu Không quá khứ, cũng thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại-vị lai, nghĩa là không, Vô tướng đã diệt không mất, Vô tướng hiện ở trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu Vô tướng quá khứ-hiện tại-vị lai, thì thành tựu Không quá khứ chăng? Đáp: Nếu đã diệt không mất, thì thành tựu, hoặc chưa diệt, giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu. Như không đối với Vô tướng nên biết, Vô nguyện đối với Vô tướng cũng như vậy. Như bảy tiểu, nên biết bảy tiểu cũng như vậy. Sai biệt là dùng hai đối với một, như dùng không quá khứ, Vô nguyện quá khứ đối với Vô tướng quá khứ có bảy. Hỏi: Nếu tu Không thì tu Vô nguyện chăng? Nếu tu Vô nguyện thì tu không? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu không mà không phải Vô nguyện, nghĩa là đã đạt được không hiện ở trước mắt. 2. Có tu Vô nguyện mà không phải không, nghĩa là đã đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt hoặc chưa đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, nhưng không tu không. 3. Có tu không cũng tu Vô nguyện, nghĩa là chưa đạt được không hiện ở trước mắt thì tu Vô nguyện, hoặc chưa đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì tu không, hoặc chưa đạt được Vô tướng và chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, thì tu Không-Vô nguyện. 4. Không tu không, cũng không tu Vô nguyện, nghĩa là đã đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt nhưng không tu Không-Vô nguyện. Hoặc đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt nhưng không tu Không-Vô nguyện. Tất cả tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu đều ở định vô tưởng, định diệt tận, sinh nơi Vô tưởng thiên. Hỏi: Nếu tu không thì tu Vô tướng chăng? Nếu hay tu Vô tướng ===== PAGE 434 ===== 1588 BỘ TỲ ĐÀM 2 thì tu không chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu không mà không phải là Vô tướng, nghĩa là đã đạt được không hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được không hiện ở trước mắt, nhưng không tu Vô tướng. Hoặc chưa đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, nhưng tu không chứ không phải là Vô tướng. 2. Có tu Vô tướng mà không phải là không, nghĩa là đã đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, nhưng không tu không. 3. Có tu không cũng tu Vô tướng, nghĩa là chưa đạt được không hiện ở trước mắt, tu Vô tướng, hoặc chưa đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, nhưng tu không, hoặc chưa đạt được Vô nguyện và chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, mà tu không, Vô tướng. 4. Không tu không, cũng không tu Vô tướng, nghĩa là đã đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt nhưng không tu không, Vô tướng, hoặc đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt nhưng không tu không, Vô tướng. Tất cả tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu đều ở định vô tưởng, định diệt tận, sinh nơi Vô tưởng thiên. Hỏi: Nếu tu Vô nguyện thì tu Vô tướng, hay tu Vô tướng thì tu Vô nguyện chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu Vô nguyện, không phải là Vô tướng, nghĩa là đã đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, và chưa đạt được không hiện ở trước mắt, nhưng không tu Vô tướng. 2. Có tu Vô tướng, không phải Vô nguyện, nghĩa là đã đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, nhưng không tu Vô nguyện. 3. Có tu Vô nguyện cũng tu Vô tướng, nghĩa là chưa đạt được Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì tu Vô tướng, hoặc chưa đạt được Vô tướng hiện ở trước mắt, mà tu Vô nguyện, hoặc chưa đạt được không và chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, mà tu Vô nguyện, Vô tướng. 4. Không tu Vô nguyện, cũng không tu Vô tướng, nghĩa là đã đạt được không và thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt nhưng không tu Vô nguyện, Vô tướng. Tất cả tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu đều ở định vô tưởng, định diệt tận, sinh nơi Vô tưởng thiên. ===== PAGE 435 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1589 Hỏi: Có thể có kiết không mà đoạn chứ không phải là Vô nguyện- Vô tướng chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có kiết Vô nguyện mà đoạn chứ không phải là không, Vô tướng chăng? Đáp: Có, nghĩa là kiết do kiến tập-kiến đạo mà đoạn, Vô nguyện đoạn. Hỏi: Có thể có kiết Vô tướng mà đoạn chứ không phải là Không- Vô nguyện chăng? Đáp: Có, nghĩa là kiết do kiến diệt mà đoạn Vô tướng đoạn. Hỏi: Có thể có kiết Không-Vô nguyện đoạn chứ không phải là Vô tướng chăng? Đáp: Có, nghĩa là kiết do kiến khổ mà đoạn, Không-Vô nguyện đoạn. Hỏi: Có thể có kiết không, Vô tướng mà đoạn, không phải Vô nguyện chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có kiết Vô nguyện, Vô tướng mà đoạn, không phải là không chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có kiết do Không-Vô nguyện, Vô tướng mà đoạn chăng? Đáp: Có, nghĩa là kiết do học kiến tích tu mà đoạn, Không-Vô nguyện-Vô tướng đoạn. Hỏi: Có kiết không phải do Không-Vô nguyện-Vô tướng đoạn mà chính nó đã đoạn chăng? Đáp: Có, nghĩa là kiết do phàm phu mà đoạn. Hỏi: Thế nào là tác ý nhập chánh tánh ly sinh? Đáp: Hoặc tư duy về vô thường, hoặc Khổ, hoặc không, hoặc Vô ngã. Hỏi: Hành hệ thuộc cõi nào nhập chánh tánh ly sinh? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Tận trí nên nói là đối với thân thuận theo thân, quán niệm trụ chăng? Cho đến nên nói đối với pháp, thuận theo pháp, quán niệm trụ chăng? Đáp: Tận trí nên nói hoặc đối với thân thuận theo thân, quán niệm trụ. Hoặc đối với thọ, hoặc đối với tâm, hoặc đối với pháp, thuận theo pháp quán niệm trụ. Như tận trí, vô sinh trí cũng như vậy. Hỏi: Những niềm vui vô lậu của tĩnh lự thứ nhất, những niềm vui ===== PAGE 436 ===== 1590 BỘ TỲ ĐÀM 2 của các giác chi như khinh an..., hai niềm vui này có gì sai biệt? Đáp: Không có sai biệt. Hỏi: Những niềm vui vô lậu của tĩnh lự thứ hai, những niềm vui của các giác chi như khinh an..., hai niềm vui này có gì sai biệt? Đáp: Không có sai biệt. Hỏi: Nếu từ đẳng trì xuất, thì đó là sở duyên chăng? Giả sử từ sở duyên xuất, thì đó là đẳng trì chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có từ đẳng trì xuất mà không phải là sở duyên, nghĩa là như có một tư duy về tướng này, nhập tĩnh lự thứ nhất, lúc ấy lại tư duy về tướng ấy mà nhập tĩnh lự thứ hai. 2. Có từ sở duyên xuất mà không phải là đẳng trì, nghĩa là như có một tư duy về tướng này, nhập tĩnh lự thứ nhất, lúc ấy không xuất tĩnh lự thứ nhất, lại tư duy về tướng khác. 3. Có từ đẳng trì xuất cũng là sở duyên, nghĩa là như có một tư duy về tướng này, nhập tĩnh lự thứ nhất, lúc ấy lại tư duy về tướng khác mà nhập tĩnh lự thứ hai. 4. Không phải từ đẳng trì xuất cũng không phải sở duyên, nghĩa là như có một tư duy về tướng này, nhập tĩnh lự thứ nhất, dừng lại rồi trải qua nhiều thời gian. Như nói: “Bí-sô! Cho đến tưởng định, có năng lực thấu triệt Thánh chỉ, đệ tử của Đức Thế Tôn sinh nơi Phi tưởng phi phi tưởng xứ”. Hỏi: Đệ tử ấy dựa vào định nào mà đạt được quả A-la-hán? Đáp: Vô lậu thuộc Vô sở hữu xứ . Như Tôn giả Đại Mục-kiền-liên nói: “Hiền giả! Tôi tự nhớ lại, đã trụ định Vô sở hữu xứ, ở bên ao Mạn đà chỉ ni, nghe tiếng gầm rống của rất nhiều loài voi và rồng”. Hỏi: Tôn giả lúc ấy là nghe trong định hay là nghe lúc khởi định? Đáp: Khởi định mà nghe chứ không phải là ở trong định. Hỏi: Đối với bất định, tất cả bất định đó không phải là thông tuệ mà thuộc về vô minh chăng? Đáp: Các bất định, tất cả bất định đó không phải là thông tuệ mà thuộc về vô minh. Có lúc không phải là thông tuệ, thuộc về vô minh mà không phải bất định, nghĩa là tà định. Hỏi: Đối với định, tất cả định đó là thông tuệ, thuộc về minh chăng? Đáp: Các thông tuệ, thuộc về minh, tất cả tuệ minh ấy là định Có ===== PAGE 437 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1591 định mà định ấy không phải là thông tuệ, thuộc về vô minh, nghĩa là tà định. Hỏi: Đối với bất định, hầu hết bất định đó đều không thành tựu các giác chi chăng? Đáp: Đối với các bất định, tất cả bất định ấy không thành tựu các giác chi. Có lúc không thành tựu các giác chi mà không phải bất định, nghĩa là tà định. Hỏi: Đối với định, tất cả định đó đều thành tựu các giác chi chăng? Đáp: Đối với định, tất cả định đó đều thành tựu các giác chi. Có định mà không thành tựu các giác chi, nghĩa là tà định. Hỏi: Đối với việc thành tựu các giác chi đó là thành tựu pháp vô lậu chăng? Đáp: Những thành tựu về các giác chi, đó là thành tựu pháp vô lậu. Có thành tựu pháp vô lậu nhưng không phải là các giác chi, nghĩa là các phàm phu. Hỏi: Đối với việc không thành tựu các giác chi, đó là không thành tựu pháp vô lậu chăng? Đáp: Đều thành tựu pháp vô lậu. Không thành tựu về các giác chi, nghĩa là các phàm phu. Hỏi: Vào lúc đạt được các giác chi, lúc ấy đạt được pháp vô lậu chăng? Đáp: Vào lúc đạt được các giác chi, lúc ấy đạt được pháp vô lậu. Có lúc đạt được pháp vô lậu nhưng không phải là các giác chi, đó là những phàm phu. Hỏi: Vào lúc xả các giác chi, lúc ấy xả pháp vô lậu chăng? Đáp: Không hoàn toàn xả các giác chi, cũng không hoàn toàn xả pháp vô lậu. Hỏi: Vào lúc lui sụt các giác chi, lúc ấy lui sụt pháp vô lậu chăng? Đáp: Không hoàn toàn lui sụt các giác chi, cũng không có hoàn toàn lui sụt pháp vô lậu. Hỏi: Vào lúc chưa đoạn, lúc ấy chưa biết khắp chăng? Đáp: Vào lúc chưa biết khắp, thì lúc ấy là chưa đoạn. Có lúc chưa đoạn nhưng không phải là chưa biết khắp, nghĩa là nếu trí biết khắp vì đã biết khắp chứ không phải là đoạn, biết khắp vốn là đã đoạn. Hỏi: Vào lúc đã đoạn, lúc ấy đã biết khắp chăng? Đáp: Vào lúc đã đoạn lúc ấy đã biết khắp. Có lúc đã biết khắp ===== PAGE 438 ===== 1592 BỘ TỲ ĐÀM 2 nhưng không phải là đã đoạn, nghĩa là như trí biết khắp vốn là đã biết khắp chứ không phải là đoạn, biết khắp vốn là đã đoạn. Hỏi: Có những người vào đời này mắt không thấy sắc, người ấy dựa vào pháp nào dẫn phát thiên nhãn? Đáp: Như có một người đạt được tự tánh sinh, nghĩ nhớ trước kia trong đời khác, mắt đã từng trông thấy sắc, người ấy dựa vào đây cho nên dẫn phát thiên nhãn. Hỏi: Có những người vào đời này tai không nghe tiếng, người ấy đã dựa vào pháp nào dẫn phát thiên nhĩ? Đáp: Như có một người đạt được tự tánh sinh, nghĩ nhớ trước kia trong đời khác, tai đã từng nghe tiếng, người ấy dựa vào đây cho nên dẫn phát thiên nhĩ. Hỏi: Vì sao khi phàm phu thoái lui thì tăng thâm kiết do kiến-tu mà đoạn? Khi đệ tử của Đức Thế Tôn lui sụt chỉ tăng thêm kiết do tu mà đoạn? Đáp: Phàm phu dùng đạo này để đoạn kiết do kiến mà đoạn, thì dùng đạo này để đoạn kiết do tu mà đoạn cho nên khi phàm phu lui sụt, hai kiết đều tăng thêm. Đệ tử của Đức Thế Tôn dùng đạo này để đoạn kiết do kiến mà đoạn, quyết định không lui sụt đối với đạo này, lại dùng đạo khác để đoạn kiết do tu mà đoạn. Phàm phu kia đối với đạo khác có lui sụt hoặc không lui sụt. Đệ tử của Đức Thế Tôn, giả sử dùng đạo này đoạn kiết do kiến mà đoạn, cũng dùng đạo này để đoạn kiết do tu mà đoạn, nên các đệ tử của Đức Thế Tôn cũng không lui sụt. Hỏi: Vì lẽ gì ba quả trên có lui sụt mà không phải là quả Dự lưu? Đáp: Kiết do tu mà đoạn dựa vào sự có dấy khởi, nghĩa là có tướng tịnh, có tướng bất tịnh. Thánh giả kia do tác ý phi lý khi quán tướng tịnh, thế là lui sụt đối với tưởng bất tịnh. Kiết do kiến mà đoạn dựa vào sự không có dấy khởi, không có một pháp nào là ngã-ngã sở, có thể khiến cho Thánh giả kia lui sụt khi quán về kiến chấp vô ngã. Hỏi: Khi lui sụt ba quả trên, những điều đạt được về căn-lậu vô lậu-giác chi-đạo chi, nên nói là đã từng được mà được, hay chưa từng được mà được? Đáp: Nên nói là đã từng được mà được. Hỏi: Khi mất ở cõi Vô sắc, sinh cõi Dục, các uẩn-giới-xứ đã đạt được, với căn thiện-bất thiện-vô ký, tùy miên kiết-phược, tùy phiền não triền, nên nói là đã từng được mà được, hay chưa từng được mà được? Đáp: Nên nói là pháp thiện-ô nhiễm đã từng được mà được, pháp dị thục chưa từng được mà được. ===== PAGE 439 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1593 Hỏi: Khi mất ở cõi Vô sắc, sinh cõi Sắc, các uẩn-giới-xứ đã đạt được, với căn thiện, vô ký, tùy miên kiết, phược, tùy phiền não triền, nên nói là đã từng được mà được, hay chưa từng được mà được? Đáp: Nên nói là pháp thiện-ô nhiễm đã từng được mà được, pháp dị thục chưa từng được mà được. Khi mất ở cõi Sắc, sinh cõi Dục, các uẩn-giới-xứ ... đã đạt được, như đã nói mất ở cõi Vô sắc, sinh cõi Dục. Hỏi: Dựa vào tĩnh lự thứ nhất, khi dẫn phát đạo thần cảnh thông, lúc ấy xa nhất là đến nơi nào xa? Đáp: Cho đến cõi trời Phạm thế. Hỏi: Dựa vào tĩnh lự thứ nhất, khi dẫn phát đạo thiên nhĩ thông, lúc ấy xa nhất là đến nơi nào xahệ thuộc cõi nào? Đáp: Cho đến cõi trời Phạm thế. Hỏi: Dựa vào tĩnh lự thứ nhất, khi dẫn phát đạo tha tâm thông, lúc ấy biết xa nhất là tâm-tâm sở pháp hệ thuộc cõi nào? Đáp: Cho đến cõi trời Phạm thế. Hỏi: Dựa vào tĩnh lự thứ nhất, khi dẫn phát đạo túc trụ tùy niệm thông, lúc ấy nhớ lại xa nhất là sự việc của túc trụ hệ thuộc cõi nào? Đáp: Cho đến cõi trời Phạm thế. Hỏi: Dựa vào tĩnh lự thứ nhất, khi dẫn phát đạo thiên nhãn thông, lúc ấy nhìn thấy xa nhất là sắc hệ thuộc cõi nào? Đáp: Cho đến cõi trời Phạm thế. Như dựa vào tĩnh lự thứ nhất, cho đến dựa vào tĩnh lự thứ tư, mỗi tĩnh lự đều tùy thuộc xứ mình, nói rộng ra cũng như vậy. Hỏi: Nếu đối với khổ tư duy về khổ, đạt được quả A-la-hán, thì lúc ấy tư duy đến khổ hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Nếu đối với tập, tư duy về tập, đạt được quả A-la-hán, thì lúc ấy tư duy đến tập hệ thuộc cõi nào? Đáp: Tập thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Nếu đối với diệt tư duy về diệt, đạt được quả A-la-hán, thì lúc ấy tư duy đến các hành diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hoặc hệ thuộc cõi Dục, hoặc các hành diệt hệ thuộc cõi Sắc- Vô sắc. Hỏi: Nếu đối với đạo, tư duy về đạo, đạt được quả A-la-hán, thì lúc ấy tư duy đến các hành có năng lực đoạn đạo hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hoặc các hành có năng lực đoạn đạo hệ thuộc cõi Dục, hoặc hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc. ===== PAGE 440 ===== 1594 BỘ TỲ ĐÀM 2 Chương 8: KIẾT UẨN Phẩm 1: BÀN VỀ NIỆM TRỤ Niệm trụ tất cả có sáu môn, Biết đúng như thật có tám phần, Tham-sân-si có tăng và giảm, Tử-thọ-tâm cùng với Niết-bàn, Đệ tử mà lại Niết-bàn trước, Phật Niết-bàn sau và xuất định, Bốn hữu-ba hữu cùng với hành, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Bốn niệm trụ là thân-thọ-tâm-pháp niệm trụ. Hỏi: Nếu tu thân niệm trụ là thì lúc ấy là thọ niệm trụ chăng? Nếu tu thọ niệm trụ thì lúc ấy là thân niệm trụ chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu thân niệm trụ mà không tu thọ niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thân niệm trụ hiện ở trước mắt. 2. Có tu thọ niệm trụ mà không tu thân niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thọ niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thọ niệm trụ hiện ở trước mắt, nhưng không tu thân niệm trụ, hoặc chưa đạt được tâm, pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, nhưng u thọ niệm trụ chứ không tu thân niệm trụ. 3. Có tu thân niệm trụ, cũng tu thọ niệm trụ, nghĩa là chưa đạt được thân niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thọ niệm trụ hiện ở trước mắt, mà tu thân. 4. Không tu thân niệm trụ cũng không tu thọ niệm trụ, nghĩa là đã đạt được tâm-pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc mà không tu thân, thọ. Tất cả tâm ô nhiễm, tâm vô ký, ở định vô tưởng, định diệt tận, sinh Vô tưởng thiên. Như thân niệm trụ đối với thọ niệm trụ, thân niệm trụ đối với tâm niệm trụ cũng như vậy. Hỏi: Nếu tu thân niệm trụ thì lúc ấy là pháp niệm trụ chăng? Nếu tu pháp niệm trụ thì lúc là thân niệm trụ chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu thân niệm trụ mà không tu pháp niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thân niệm trụ hiện ở trước mắt. 2. Có tu pháp niệm trụ mà không tu thân niệm trụ, nghĩa là đã đạt ===== PAGE 441 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1595 được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, nhưng không tu thân niệm trụ, hoặc chưa đạt được tâm, thọ niệm trụ hiện ở trước mắt, nhưng tu pháp niệm trụ mà không tu thân niệm trụ. 3. Có tu thân niệm trụ, cũng tu pháp niệm trụ, nghĩa là chưa đạt được thân niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, mà tu thân, hoặc chưa đạt được thọ, tâm niệm trụ hiện ở trước mắt, mà tu thân, pháp. 4. Không tu thân niệm trụ, cũng không tu pháp niệm trụ, nghĩa là đã đạt được tâm-thọ niệm trụ hiện ở trước mắt. Tất cả tâm ô nhiễm, tâm vô ký, ở định vô tưởng, định diệt tận, sinh vô tưởng thiên. Hỏi: Nếu tu thọ niệm trụ thì lúc ấy là tâm niệm trụ chăng? Nếu tu tâm niệm trụ thì lúc ấy là thọ niệm trụ chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu thọ niệm trụ mà không tu tâm niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thọ niệm trụ hiện ở trước mắt. 2. Có tu tâm niệm trụ mà không tu thọ niệm trụ, nghĩa là đã đạt được tâm niệm trụ hiện ở trước mắt. 3. Có tu thọ niệm trụ mà cũng tu tâm niệm trụ, nghĩa là chưa đạt được thân thọ tâm niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, mà tu thọ-tâm. 4. Không tu thọ niệm trụ cũng không tu tâm niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thân-pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, không tu thọ tâm. Tất cả tâm ô nhiễm, tâm vô ký, ở định vô tưởng, định diệt tận, sinh vô tưởng thiên. Hỏi: Nếu tu thọ niệm trụ thì lúc ấy là pháp niệm trụ chăng? Nếu tu pháp niệm trụ thì lúc ấy là thọ niệm trụ chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu thọ niệm trụ mà không tu pháp niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thọ niệm trụ hiện ở trước mắt. 2. Có tu pháp niệm trụ mà không tu thọ niệm trụ, nghĩa là đã đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, mà không tu thọ. 3. Có tu thọ niệm trụ, cũng tu pháp niệm trụ, nghĩa là chưa đạt được thân, tâm niệm trụ hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được pháp niệm trụ hiện ở trước mắt, mà tu thọ. 4. Không tu thọ niệm trụ cũng không tu pháp niệm trụ, nghĩa là đã đạt được thân-tâm niệm trụ hiện ở trước mắt. Tất cả tâm ô nhiễm-tâm ===== PAGE 442 ===== 1596 BỘ TỲ ĐÀM 2 vô ký, ở định vô tưởng-định diệt tận, sinh Vô tưởng thiên. Như thọ niệm trụ đối với pháp niệm trụ; nên biết tâm niệm trụ đối với pháp niệm trụ cũng như vậy. Đối với thân thuận theo thân quán niệm trụ, nên nói là pháp-loại- thế tục-khổ-tập-đạo trí; nên nói là có tầm-có tứ; không có tầm-chỉ có tứ; không có tầm- không có tứ; nên nói tương ưng với lạc căn, hỷ căn, xả căn; nên nói làTam-ma-địa Không-Vô nguyện, Vô tướng đều có; nên nói duyên hệ thuộc cõi Dục, Sắc và không hệ thuộc. Đối với thọ, thuận theo thọ quán niệm trụ, nên nói là pháp, loại, tha tâm-thế tục- khổ-tập-đạo trí; nên nói là có tầm-có tứ; không có tầm-chỉ có tứ; không có tầm- không có tứ; nên nói là tương ưng với lạc căn, hỷ căn, xả căn; nên nói là Tam-ma-địa Không-Vô nguyện đều có; nên nói là duyên hệ thuộc cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc. Như đối với thọ, đối với tâm cũng như vậy. Đối với pháp, thuận theo pháp, quán niệm trụ, nên nói là pháp-loại-tha tâm-thế tục-khổ-tập-diệt-đạo trí; nên nói là có tầm- có tứ, không có tầm-chỉ có tứ; không có tầm-không có tứ; nên nói tương ưng với lạc căn, hỷ căn, xả căn; nên nói là Tam-ma-địa Không- Vô nguyện, Vô tướng đều cùng có; nên nói là duyên hệ thuộc cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc. Như nói về lúc thọ lạc thọ, như thật biết là mình thọ lạc thọ, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Lúc thọ khổ thọ, như thật biết là mình thọ khổ thọ, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Lúc thọ bất khổ bất lạc thọ, biết như thật là mình thọ bất khổ bất lạc thọ, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Thân thọ lạc-thân thọ khổ-thân thọ bất khổ bất lạc thọ và lúc tâm thọ khổ, biết như thật là đang thọ, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Lúc tâm thọ lạc-tâm thọ bất khổ bất lạc thọ, biết như thật đang thọ, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Thọ lạc có ý vị-thọ khổ có ý vị-thọ bất khổ bất lạc thọ có ý vị và lúc thọ khổ không có ý vị, biết như thật là đang thọ, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Lúc thọ lạc không có ý vị-thọ bất khổ lạc thọ không có ý vị, như thật biết là đang thọ, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Lúc thọ lạc dựa vào sự ham thích-thọ khổ dựa vào sự ham thích- thọ bất khổ bất lạc thọ dựa vào sự ham thích và thọ khổ dựa vào sự tách rời, biết khổ bất lạc thọ dựa vào sự ham thích và thọ khổ dựa vào sự tách rời, biết như thật là đang thọ, đây là do một trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. ===== PAGE 443 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1597 Như nói rằng tâm có tham, biết như thật là tâm có tham, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Tâm lìa tham, biết như thật là tâm lìa tham, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Như tâm có tham- tâm lìa tham, cần phải biết. Tâm có si-tâm lìa si, tâm nhiễm-tâm không nhiễm, tâm sơ suất-tâm tán loạn, tâm thấp xuống-tâm cao lên, tâm nhỏ bé-tâm rộng lớn-tâm dao động-tâm không vắng lặng, tâm định-tâm bất định, tâm tu-tâm-tâm không tu, tâm giải thoát-tâm không giải thoát, cũng như vậy. Tâm có sân, như thật biết là tâm có sân, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Tâm lìa sân, như thật biết là tâm lìa sân, đây là do ba trí, đó là pháp-thế tục và đạo trí. Như nói rằng bên trong có cái tham dục, biết như thật là bên trong có Cái tham dục, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Bên trong không có cái tham dục, biết như thật là bên trong không có Cái tham dục, đây là do ba trí, đó là pháp-thế tục và đạo trí. Như bên trong chưa sinh Cái tham dục mà sinh, biết như thật về điều này, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Sinh rồi liền đoạn, đoạn rồi sau không sinh nữa, biết như thật về điều này, đây là do ba trí, đó là pháp-thế tục và đạo tri. Như cái tham dục, nên biết cái giận dữ- hôn trầm-thụy miên-trạo cử-ố tác và nghi, cũng như vậy. Như nói về bên trong có kiết của nhãn, như thật biết là bên trong có kiết của nhân, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Bên trong không có kiết của nhãn như thật biết là bên trong không có kiết của nhãn, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Như bên trong chưa sinh kiết của nhãn mà sinh, biết như thật về điều này, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Sinh rồi liền đoạn, đoạn rồi sau không sinh nữa, như thật biết về điều này, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. Như kiết của nhãn, nên biết của nhĩ-thân-ý cũng như vậy. Kiết của tỷ-thiệt như nói về Cái. Như nói rằng bên trong có các giác chi như Niệm…, biết như thật là bên trong có các giác chi như Niệm…, đây là do bốn trí, đó là pháp- loại-thế tục và đạo trí. Bên trong không có các giác chi như Niệm…, như thật biết là bên trong không có các giác chi như Niệm…, đây là do một trí, đó là thế tục trí. Như Niệm giác chi… chưa sinh mà sinh, sinh rồi trụ vững không quên, làm cho nên mãn tăng thêm trí rộng ra tác chứng, đây là do bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục và đạo trí. ===== PAGE 444 ===== 1598 BỘ TỲ ĐÀM 2 Như niệm giác chi, nên biết rằng Trạch pháp-Tinh tiến-Hỷ-Khinh an-Định và Xả, cũng như vậy. Hỏi: Như nói về cùng thuận theo quán tự tham-sân-si tăng lên, thế nào là tham-sân-si tăng lên? Đáp: Vì có tham-sân-si trói buộc thuộc phẩm hạ cho nên có phẩm trung, vì có phẩm trung cho nên có phẩm thượng, đó là tăng. Hỏi: Như nói cùng thuận theo quán tự tham-sân-si giảm bớt, thế nào là tham-sân-si giảm bớt? Đáp: Vì không có tham-sân-si trói buộc thuộc phẩm thượng cho nên không có phẩm trung, vì không có phẩm trung cho nên không có phẩm hạ, Đó gọi là giảm. Hỏi: Thế nào là thọ biên tế tử? Đáp: Do mạt ma (Marman, tử huyệt) này đoạn mà mạng căn diệt. Hỏi: Tương đương với giới hạn nào, nên nói là thọ biên tế tử? Đáp: Tương đương với giới hạn mạt ma ấy đoạn mà mạng căn diệt. Hỏi: Thuộc về xứ nào? Đáp: Pháp xứ. Hỏi: Có bao nhiêu thức tương ưng? Đáp: Thân thức-ý thức. Đầu tiên mạt ma đoạn cảm thọ thì tương ưng với thân thức; cảm thọ sau cùng thì tương ưng với ý thức. Hỏi: Tâm bát Niết-bàn của A-la-hán, nên nói là thiện hay vô ký? Đáp: Nên nói là vô ký. Hỏi: Vì sao hai đệ tử bậc Hiền bát Niết-bàn trước, còn Phật thì sau? Đáp: Vì lẽ hai Tôn giả ấy từ trước đã tạo tác tăng trưởng trong suốt nẻo sinh tử, chiêu cảm nghiệp không đoạn, chớ cho là trống rỗng, không có quả dị thục. Vả lại bởi vì pháp vốn như vậy. Hỏi: Như nói: “Đức Thế Tôn dựa vào định Bất động tịch tịnh mà bát Niết bàn, ánh mắt của thế gian mất đi.” Đây là trong định hay là xuất định vậy? Đáp: Xuất định. Hỏi: Như nói bốn hữu là bổn hữu, tử hữu, trung hữu, sinh hữu. Thế nào là bổn hữu? Đáp: Trừ phần sinh-phần tử ra là các hữu trung gian của các uẩn. Hỏi: Thế nào là tử hữu? Đáp: Phần tử của các uẩn. ===== PAGE 445 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1599 Hỏi: Thế nào là trung hữu? Đáp: Trừ phần sinh-phần tử ra là các hữu trung gian của các uẩn. Hỏi: Thế nào là sinh hữu? Đáp: Phần sinh của các uẩn. Hỏi: Các dục hữu, tất cả dục hữu đó là năm hành chăng? Nếu là năm hành thì tất cả năm hành ấy là dục hữu chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có dục hữu mà không phải là năm hành, nghĩa là hữu tình cõi Dục, trụ tâm nơi không đồng phần và trụ nơi định vô tưởng, diệt tận. 2. Có năm hành mà không phải là dục hữu, nghĩa là trời Hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm nơi đồng phần, hoặc là trời Vô tưởng, không đạt được vô tưởng. 3. Có dục hữu cũng là năm hành, nghĩa là hữu tình cõi Dục, trụ tâm đồng phần. 4. Không phải dục hữu cũng không là phải năm hành, nghĩa là trời Hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm nơi không đồng phần và trụ nơi định vô tưởng-diệt tận. Hỏi: Nếu nơi Vô tưởng thiên đạt được vô tưởng, hoặc sinh cõi Vô sắc, thì các sắc hữu thuộc trời Hữu tưởng, tất cả sắc hữu đó là năm hành chăng? Nếu là năm hành thì tất cả sắc hữu kia thuộc trời Hữu tưởng chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có sắc hữu thuộc trời Hữu tưởng mà không phải là năm hành, nghĩa là trời hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm nơi không đồng phần và trụ định vô tưởng, diệt tận. 2. Có năm hành, không phải sắc hữu thuộc trời Hữu tưởng, nghĩa là hữu tình cõi Dục, trụ tâm nơi đồng phần, hoặc là trời Vô tưởng thì không được vô tưởng. 3. Có sắc hữu thuộc trời Hữu tưởng, cũng là năm hành, nghĩa là trời Hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm nơi phần đồng. 4. Không phải sắc hữu thuộc trời Hữu tưởng cũng không phải là năm hành, nghĩa là hữu tình cõi Dục, trụ tâm nơi không đồng phần và trụ nơi định vô tưởng-diệt tận, hoặc là trời Vô tưởng được vô tưởng. Hỏi: Nếu sinh cõi Vô sắc thì các sắc hữu thuộc trời Vô tưởng, tất cả sắc hữu đó là hai hành chăng? Nếu là hai hành thì tất cả sắc hữu kia thuộc trời Vô tưởng chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có sắc hữu thuộc trời Vô tưởng mà không phải hai hành, nghĩa ===== PAGE 446 ===== 1600 BỘ TỲ ĐÀM 2 là trời Vô tưởng không đạt được vô tưởng. 2. Có hai hành mà không phải là sắc hữu thuộc trời Vô tưởng, nghĩa là hữu tình cõi Dục, trụ tâm nơi không đồng phần và trụ nơi định vô tưởng, diệt tận. Hoặc trời Hữu tưởng cõi Sắc trụ tâm nơi không đồng phần và trụ định vô tưởng-diệt tận. 3. Có sắc hữu thuộc trời Vô tưởng, cũng là hai hành, nghĩa là trời Vô tưởng đạt được vô tưởng. 4. Không phải sắc hữu thuộc trời Vô tưởng cũng không phải hai hành, nghĩa là hữu tình cõi Dục, trời Hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm đồng phần, hoặc sinh cõi Vô sắc. Hỏi: Các vô sắc hữu, thì tất cả vô sắc hữu ấy là bốn hành chăng? Nếu là bốn hành, thì tất cả bốn hành là vô sắc hữu chăng? Đáp: Đối với bốn hành, tất cả đó là vô sắc hữu. Có vô sắc hữu mà không phải là bốn hành, đó là hữu tình cõi Vô sắc, trụ tâm không đồng phần. Hỏi: Có thể có thể có hữu là năm hành chăng? Đáp: Có, nghĩa là hữu tình cõi Dục và trời Hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm nơi phần đồng, hoặc là trời Vô tưởng thì không được vô tưởng. Hỏi: Có thể có hữu là bốn hành chăng? Đáp: Có, nghĩa là hữu tình cõi Vô sắc, trụ tâm nơi phần đồng. Hỏi: Có thể có hữu là ba hành chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có hữu là hai hành chăng? Đáp: Có, nghĩa là hữu tình cõi Dục và trời Hữu tưởng cõi Sắc, trụ tâm nơi không đồng phần, hoặc trụ nơi định vô tưởng-diệt tận, hoặc trời Vô tưởng được vô tưởng. Hỏi: Có thể có hữu là một hành chăng? Đáp: Có, nghĩa là hữu tình cõi Vô sắc, trụ tâm nơi không đồng phần. Hỏi: Có thể có hữu là vô hành chăng? Đáp: Không có. --------------- ===== PAGE 447 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1601 Phẩm 2: BÀN VỀ BA HỮU Ba hữu-tùy miên và mười tưởng, Sáu tầm-mình cùng với vô minh, Đối với nhân duyên có và không, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Đối với xả dục hữu-dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Dục diệt đi, đồng thời pháp cõi Dục hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả dục hữu-dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Dục diệt đi nhưng pháp cõi Dục hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Dục diệt đi và pháp cõi Dục hiện ở trước mắt mà không phải là xả dục hữu-dục hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng chung mà pháp cõi Dục diệt đi và pháp cõi Dục hiện ở trước mắt. Hỏi: Đối với xả dục hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Dục diệt đi, pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả dục hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả cả pháp cõi Dục diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Dục diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt mà không phải là xả dục hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng chung mà pháp cõi Dục diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt. Hỏi: Đối với xả dục hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Dục diệt đi, pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử pháp cõi Dục diệt đi, pháp cõi vô sắc hiện ở trước mắt, lúc ấy tất cả là xả dục hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Đối với xả sắc hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi sắc diệt đi, đồng thời pháp cõi sắc hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả sắc hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi sắc diệt đi, pháp cõi sắc hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Sắc diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt mà không phải là xả sắc hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng chung mà pháp cõi Sắc diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt. Hỏi: Đối với xả sắc hữu-dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi sắc diệt đi, pháp cõi Dục hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả sắc hữu-dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Sắc diệt đi, pháp cõi Dục hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Sắc diệt đi và pháp cõi Dục hiện ở trước mắt mà không phải là xả sắc hữu-dục hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng ===== PAGE 448 ===== 1602 BỘ TỲ ĐÀM 2 chung mà pháp cõi Sắc diệt đi và pháp cõi Dục hiện ở trước mắt. Hỏi: Đối với xả sắc-vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Sắc diệt đi, pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả sắc hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi Sắc diệt đi, pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Sắc diệt đi và pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt mà không phải là xả sắc hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng chung mà pháp cõi Sắc diệt đi và pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt. Hỏi: Đối với xả vô sắc hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi vô sắc diệt đi, đồng thời pháp cõi vô sắc hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả vô sắc hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi vô sắc diệt đi, pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Vô sắc diệt đi và pháp cõi Vô sắc hiện ở trước mắt mà không phải là xả vô sắc hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng chung mà pháp cõi Vô sắc diệt đi và pháp cõi vô sắc hiện ở trước mắt. Hỏi: Đối với xả vô sắc hữu-dục hữu nối tiếp nhau, luc ấy tất cả pháp cõi vô sắc diệt đi, pháp cõi Dục hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử pháp cõi Vô sắc diệt đi, pháp cõi Dục hiện ở trước mắt, thì lúc ấy tất cả là xả vô sắc hữu-dục hữu nối tiếp nhau chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Đối với xả vô sắc hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi vô sắc diệt đi, pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt chăng? Đáp: Vào lúc xả vô sắc hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả pháp cõi vô sắc diệt đi, pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt. Có lúc pháp cõi Vô sắc diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt mà không phải là xả vô sắc hữu-sắc hữu nối tiếp nhau, nghĩa là không mạng chung mà pháp cõi Vô sắc diệt đi và pháp cõi Sắc hiện ở trước mắt. Hỏi: Vì lẽ gì tùy miên cõi Dục không tùy tăng đối với pháp cõi Sắc-Vô sắc? Đáp: Vì cõi sẽ trở nên tạp loạn và thuận theo không thể thiết lập, do đã lìa nhiễm dục. Hỏi: Vì lẽ gì tùy miên cõi Sắc không tùy tăng đối với pháp cõi Dục? Đáp: Vì cõi sẽ trở thành tạp loạn và thuận theo không thể thiết lập, do đã lìa nhiễm dục. ===== PAGE 449 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1603 Hỏi: Vì lẽ gì tùy miên cõi Sắc không tùy tăng đối với pháp cõi Vô sắc? Đáp: Vì cõi sẽ trở thành tạp loạn và cũng không thể nhận biết, vì đã lìa nhiễm sắc. Hỏi: Vì lẽ gì tùy miên cõi Vô sắc không tùy tăng đối với pháp cõi Dục, cõi Sắc? Đáp: Vì cõi sẽ trở thành tạp loạn và thuận theo không thể thiết lập, do đã lìa sắc nhiễm. Hỏi: Vì lẽ gì tùy miên bất biến hành thuộc cõi Dục không tùy tăng đối với pháp cõi Dục? Đáp: Vì tùy miên ấy đã hợp thành biến hành và tùy miên ấy không phải sở duyên của tùy tăng này. Hỏi: Vì sao tùy miên bất biến hành thuộc cõi Sắc không tùy tăng đối với pháp cõi Sắc? Đáp: Như trước đã nói tùy miên không biến hành thuộc cõi Vô sắc, nói rộng cũng như vậy. Có mười tưởng là tưởng về vô thường cho đến tưởng về diệt. Hỏi: Nếu tu tập tưởng về vô thường, thì lúc ấy tư duy về tưởng vô thường chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có tu tập tưởng về vô thường mà không tư duy về tưởng vô thường, nghĩa là duyên vào pháp khác mà tu tưởng về vô thường. 2. Có tư duy về tưởng vô thường mà không tu tập tưởng về vô thường, nghĩa là duyên vào tưởng về vô thường mà tu tưởng khác. 3. Có tu tưởng về vô thường cũng tư duy về tưởng vô thường, nghĩa là duyên tưởng về vô thường mà tu tưởng về vô thường. 4. Không tu tưởng về vô thường cũng không tư duy về tưởng vô thường, nghĩa là trừ các tưởng trước. Như tưởng về vô thường, tưởng về vô thường khổ, tưởng về khổ vô ngã cũng như vậy. Tưởng về chết, tưởng về bất tịnh, tưởng về chán ăn, tưởng về tất cả thế gian là không đáng vui, tưởng về đoạn, tưởng về lìa, tưởng về diệt cũng tùy theo sự việc, nên biết. Hỏi: Nếu dấy khởi tầm dục, thì lúc ấy tư duy về tầm dục chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có dấy khởi tầm dục mà không tư duy về tầm dục, nghĩa là duyên vào pháp khác, dấy khởi tầm dục. 2. Có tư duy về tầm dục mà không dấy khởi tầm dục, nghĩa là duyên tầm dục dấy khởi tầm khác. ===== PAGE 450 ===== 1604 BỘ TỲ ĐÀM 2 3. Có dấy khởi tầm dục cũng tư duy về tầm dục, nghĩa là duyên vào tầm dục dấy khởi về tầm dục. 4. Không dấy khởi tầm dục cũng không tư duy về tầm dục, nghĩa là trừ các tướng trước. Như tầm dục; tầm giận dữ, tầm hại, tầm xuất ly, tầm không có giận dữ, tầm không có hại cũng như vậy. Hỏi: Các pháp là nhân vô minh thì pháp đó duyên với vô minh chăng? Đáp: Nếu pháp là nhân vô minh, thì pháp đó duyên với vô minh. Có pháp duyên với vô minh mà không phải là nhân vô minh, nghĩa là trừ dị thục vô minh còn lại các hành vô phú-vô ký và hành thiện. Hỏi: Các pháp là nhân vô minh thì pháp đó duyên với minh chăng? Đáp: Nếu pháp là nhân vô minh, thì pháp đó duyên với minh. Có pháp duyên với minh mà không vô nhân minh, nghĩa là minh đầu tiên và các hành hữu lậu. Hỏi: Các pháp là nhân vô minh thì pháp đó duyên với minh chăng? Đáp: Nếu pháp là nhân vô minh, thì pháp đó duyên với vô minh. Có pháp duyên với vô minh, không phải là nhân vô minh, nghĩa là trừ dị thục nơi vô minh, các hành vô phú, vô ký khác và hành thiện. Hỏi: Các pháp là nhân vô minh thì pháp đó duyên với vô minh chăng? Đáp: Nếu pháp là nhân vô minh, thì pháp đó vô duyên minh. Có pháp duyên vô minh, không nhân minh, nghĩa là minh đầu tiên và các hành hữu lậu. Hỏi: Các pháp là nhân vô minh thì pháp đó là bất thiện chăng? Đáp: Nếu pháp là bất thiện, thì pháp đó là nhân vô minh. Có thể có là nhân vô minh, không phải là bất thiện, nghĩa là dị thục nơi vô minh, và hành hữu phú, vô ký. Hỏi: Các pháp là nhân minh thì pháp đó là thiện chăng? Đáp: Nếu pháp là nhân minh thì pháp đó là thiện. Có pháp thiện mà không phải là nhân minh, nghĩa là minh đầu tiên và hành hữu lậu thiện. Hỏi: Có thể có pháp không phải là nhân minh cũng không phải là nhân vô minh, thì pháp đó không phải là không có nhân chăng? Đáp: Có, nghĩa là trừ dị thục vô minh còn lại các hành vô phú vô ký và minh đầu tiên, hành hữu lậu thiện. ===== PAGE 451 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1605 Phẩm 3: BÀN VỀ TƯỞNG Tưởng-tâm-biết khắp gồm có bốn, Không có duyên-pháp-kiến và nghi, Nhân đạo cùng thâu nhiếp có ba, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Các pháp do tưởng về vô thường sinh, thì pháp đó tương ưng với tưởng về vô thường chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có pháp do tưởng về vô thường sinh mà không tương ưng với tưởng về vô thường, nghĩa là tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ diệt, tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh pháp tương ưng kia. 2. Có pháp tương ưng với tưởng về vô thường mà không do tưởng về vô thường sinh, nghĩa là tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ phải diệt, tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh pháp tương ưng kia. 3. Có pháp do tưởng về vô thường sinh, cũng tương ưng với tưởng về vô thường, nghĩa là tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ diệt, tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh pháp tương ưng kia. 4. Có pháp không do tưởng về vô thường sinh, cũng không tương ưng với tưởng về vô thường, nghĩa là tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ diệt, tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh pháp tương ưng kia. Như tưởng về vô thường, cho đến tưởng về diệt cũng như vậy. Hỏi: Các pháp do tưởng về vô thường sinh, thì pháp đó là một duyên với tưởng về vô thường chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có pháp do tưởng về vô thường sinh mà không phải một duyên với tưởng về vô thường, nghĩa là tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ diệt, tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh, tưởng kia có duyên khác. 2. Có thể có là một duyên với tưởng về vô thường mà không do tưởng về vô thường sinh, nghĩa là tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ phải diệt, tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh, tưởng kia có duyên này. 3. Có pháp do tưởng về vô thường sinh, cũng là một duyên với tưởng về vô thường, nghĩa là tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất ===== PAGE 452 ===== 1606 BỘ TỲ ĐÀM 2 định sẽ diệt, tưởng về vô thường hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh, tưởng kia có duyên này. 4. Có pháp không do tưởng về vô thường sinh, cũng không phải một duyên với tưởng về vô thường, nghĩa là tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ diệt, tưởng khác hiện ở trước mắt nhất định sẽ sinh, tưởng kia có duyên khác. Như tưởng về vô thường; cho đến tưởng về diệt cũng như vậy. Hỏi: Các pháp do tâm dấy khởi, không pháp nào là không do tâm, hoặc vào lúc tâm dấy khởi, thì bấy giờ, pháp kia dấy khởi chăng? Đáp: Tâm dấy khởi trước, pháp kia dấy khởi sau. Hỏi: Nếu khi tâm diệt, thì bấy giờ pháp kia diệt chăng? Đáp: Tâm diệt trước, pháp kia diệt sau. Hỏi: Nếu khi tâm đạt được, thì bấy giờ pháp kia đạt được chăng? Đáp: Tâm đạt được trước, pháp kia đạt được sau. Hỏi: Nếu khi tâm bỏ, thì bấy giờ pháp kia bỏ chăng? Đáp: Pháp kia bỏ trước, rồi sau mới đến tâm. Hỏi: Nếu khi tâm cảm thọ dị thục, thì bấy giờ là pháp kia chăng? Đáp: Hoặc lúc ấy, hoặc khi khác. Hỏi: Có thể có là đã thông đạt, đã biết khắp mà không phải là đã đoạn, không phải là đã tu, không phải là đã tác chứng chăng? Đáp: Có, nghĩa là hư không phi trạch diệt. Hỏi: Có thể có là đã thông đạt, đã biết khắp mà không phải là đã đoạn, không phải là đã tu, là đã tác chứng chăng? Đáp: Có, nghĩa là trạch diệt. Hỏi: Có thể có là đã thông đạt, đã biết khắp mà không phải là đã đoạn, là đã tu, là đã tác chứng chăng? Đáp: Có, nghĩa là pháp hữu vi vô lậu. Hỏi: Có thể có là đã thông đạt, đã biết khắp cũng là đã đoạn, là đã tu, là đã tác chứng chăng? Đáp: Có, nghĩa là hành hữu lậu thiện. Hỏi: Có thể có là đã thông đạt, đã biết khắp cũng là đã đoạn, không phải là đã tu nhưng là đã tác chứng chăng? Đáp: Có, nghĩa là định đã dấy khởi thiên nhãn và thiên nhĩ. Hỏi: Có thể có là đã thông đạt, đã biết khắp cũng là đã đoạn mà không phải là đã tu, không phải là đã tác chứng chăng? Đáp: Có, nghĩa là trừ ra định đã dấy khởi thiên nhãn và thiên nhĩ, còn lại hành vô ký và pháp bất thiện. Hỏi: Có pháp không có duyên với nhân duyên, không có duyên ===== PAGE 453 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 19 1607 với pháp duyên, không có duyên với pháp câu sinh mà là có, là tánh có, không phải không có, không phải không có tánh, khác sắc, khác thọ- tưởng-thức, tương ưng với hành khác chăng? Đáp: Có, nghĩa là năm thức thân, pháp tương ưng năm thức thân kia, và duyên với Sắc-Vô vi, tâm bất tương ưng hành, thân ý thức, pháp tương ưng với ý thức kia, vốn có sinh-lão-trụ-vô thường. Pháp này không có duyên với nhân duyên, không có duyên với pháp duyên, không có duyên với pháp câu sinh mà là có, là tánh có, không phải không có, không phải không có tánh, khác sắc, khác thọ-tưởng-thức, tương ưng với hành khác. Hỏi: Pháp này đối với pháp kia nên nói là nhân hay nói là duyên? Đáp: Nên nói là nhân, nên nói là duyên. Hỏi: Pháp này nên nói là thiện, là bất thiện, hay là vô ký?ù Đáp: Đối với pháp thiện nên nói là thiện, đối với pháp bất thiện nên nói là bất thiện, đối với pháp vô ký nên nói là vô ký. Hỏi: Pháp này có bao nhiêu tùy miên tùy tăng, bao nhiêu kiết trói buộc? Đáp: Tùy miên tùy tăng duyên hữu lậu thuộc ba cõi, có chín kiết trói buộc. Hỏi: Kiến tương ưng với thọ có bao nhiêu tùy miên tùy tăng? Đáp: Duyên hữu lậu thuộc ba cõi và kiến duyên với vô lậu, tùy miên tùy tăng vô minh tương ưng với kiến kia. Hỏi: Kiến không tương ưng với thọ có bao nhiêu tùy miên tùy tăng? Đáp: Trừ ra kiến duyên vô lậu, vô minh tương ưng với kiến kia, còn lại tùy miên tùy tăng. Hỏi: Nghi tương ưng với thọ, có bao nhiêu tùy miên tùy tăng? Đáp: Duyên hữu lậu do kiến mà đoạn thuộc ba cõi và nghi duyên vô lậu, là tùy miên tùy tăng vô minh tương ưng với kiến kia. Hỏi: Nghi không tương ưng với thọ có bao nhiêu tùy miên tùy tăng? Đáp: Trừ ra duyên vô lậu, nghi tương ưng với vô minh, còn lại tùy miên tùy tăng. Hỏi: Pháp duyên khởi dựa vào đạo, thâu nhiếp bao nhiêu giới-xứ- uẩn? Đáp: Mười tám giới, mười hai xứ, năm uẩn, trừ ra nhãn xúc cùng dấy khởi tưởng-thọ, tâm tương ưng với pháp và nhĩ xúc cùng dấy khởi ===== PAGE 454 ===== 1608 BỘ TỲ ĐÀM 2 tưởng-thọ, tâm không tương ưng với pháp. Hỏi: Pháp còn lại thâu nhiếp bao nhiêu giới-xứ-uẩn? Đáp: Mười tám giới, mười hai xứ, năm uẩn, cho đến trừ ra thân xúc cùng dấy khởi tưởng-thọ, tâm tương ưng với pháp, và ý xúc cùng dấy khởi tưởng-thọ, tâm không tương ưng với pháp. Hỏi: Pháp còn lại thâu nhiếp bao nhiêu giới-xứ-uẩn? Đáp: Mười tám giới, mười hai xứ, năm uẩn. ===== PAGE 455 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 20 1609 LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ