A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 148

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 857  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 148

LUẬN VỀ HỮU (Phần 2)

Hỏi: Các căn vô lậu duyên với hệ thuộc cõi Dục, thì căn này tương
ưng với Pháp trí chăng? Giả sử ca ên vô lậu tương ưng với  Pháp trí, thì
căn này duyên với hệ thuộc cõi Dục  chăng? Đáp: Nên làm thành bốn
câu phân biệt.
1. Có căn vô lậu duyên với hệ thuộc cõi Dục, mà căn này không
phải là tương ưng với Pháp trí, đó la ø Khổ pháp trí nhẫn và căn tương
ưng, Khổ pháp trí; Tập pháp trí nhẫn và căn tương ưng, Tập pháp trí.
Trong này, Khổ pháp trí nhẫn la ø Tuệ căn vô lậu, căn này duyên
với hệ thuộc cõi Dục, không phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì Nhẫn
không tương ưng với Trí. Và căn tương ưng, đó là Khổ pháp trí nhẫn
tương ưng với tám căn vô lậu, căn na øy cũng duyên với hệ thuộc cõi
Dục, không phải là tương ưng với Pha ùp trí, bởi vì tương ưng với Nhẫn.
Khổ pháp trí cũng là Tuệ căn vô lậu, căn này cũng duyên với hệ thuộc
cõi Dục, không phải là tương ưng với  Pháp trí, bởi vì tự Thể không
tương ưng với tự Thể. Đó là bởi vì ba duyên cho nên tự Thể không tương
ưng với tự Thể: 1-Bởi vì không có hai tự tánh cùng lúc sinh khởi; 2-Bởi
vì sát-na trước sau không đi cùng nhau; 3-Bởi vì tất cả các pháp không
quán xét tự tánh cùng với tánh khác  làm duyên. Tập pháp trí nhẫn và
căn tương ưng, Tập pháp trí cũng như vậy.
2. Có căn vô lậu tương ưng với Pháp trí, mà căn này không duyên
với hệ thuộc cõi Dục, đó là căn tương ưng với Diệt-Đạo pháp trí. Đây là
tám căn vô lậu tương ưng với Diệt - Đạo pháp trí, căn này không duyên
với hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với pháp không hệ thuộc.
3. Có căn vô lậu duyên với hệ thuộc cõi Dục, mà căn này cũng
tương ưng với Pháp trí, đó là căn tương ưng với Khổ-Tập pháp trí. Đây
là tám căn vô lậu tương ưng với Khổ-Tập pháp trí, căn này duyên   với
858 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với Khổ-Tập của cõi Dục.
4. Có căn vô lậu không duyên với hệ t huộc cõi Dục, mà căn này
cũng không phải là tương ưng với Pháp trí, đó là Khổ loại trí nhẫn - Khổ
loại trí, và hai căn tương ưng; Tập loạ i trí nhẫn - Tập loại trí, và hai
căn tương ưng; Diệt pháp trí nhẫn và căn tương ưng, Diệt pháp trí; Diệt
loại trí nhẫn - Diệt loại trí, và hai căn tương ưng; Đạo pháp trí nhẫn và
căn tương ưng, Đạo pháp trí; Đạo loại trí nhẫn - Đạo loại trí, và hai căn
tương ưng.
Trong này, Khổ loại trí nhẫn - Khổ loại trí đều là Tuệ căn vô lậu,
căn này không duyên với hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với hệ thuộc
cõi Sắc - Vô sắc; cũng không phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì Nhẫn
trí không tương ưng với Trí. Và hai căn tương ưng, đó là tám căn vô lậu
tương ưng với Khổ loại trí nhẫn - Khổ loại trí, căn này không duyên
với hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc; cũng
không phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì tương ưng với Khổ loại trí
nhẫn- Khổ loại trí.
Tập loại trí nhẫn - Tập loại trí, và hai căn tương ưng cũng như
vậy.
Diệt pháp trí nhẫn là Tuệ căn vô lậu, căn này không duyên với hệ
thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với pháp không hệ thuộc; cũng không phải
là tương ưng với Pháp trí, bởi vì Nhẫn không tương ưng với Trí. Và căn
tương ưng, đó là tám căn vô lậu tương ưng với Diệt pháp trí nhẫn, căn
này không duyên với hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với pháp không hệ
thuộc; cũng không phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì tương ưng với
Nhẫn. Diệt pháp trí cũng là T uệ căn vô lậu, căn này không duyên với
hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với pháp không hệ thuộc; cũng không
phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì tự Thể không tương ưng với tự
Thể.
Đạo pháp trí nhẫn và căn tương ưng, Đạo pháp trí cũng như vậy.
Diệt loại trí nhẫn - Diệt loại tr í đều là Tuệ căn vô lậu, căn này
không duyên với hệ thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với pháp không hệ
thuộc; cũng không phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì Nhẫn trí không
tương ưng với Trí. Và hai căn tươ ng ưng, đó là tám căn vô lậu tương
ưng với Diệt loại trí nhẫn - Diệt loại trí, căn này không duyên với hệ
thuộc cõi Dục, bởi vì duyên với pháp không hệ thuộc; cũng không phải
là tương ưng với Pháp trí, bởi vì tư ơng ưng với Diệt loại trí nhẫn- Diệt
loại trí.
Đạo loại trí nhẫn - Đạo loại tr í, và hai căn tương ưng cũng như
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 859  
www.daitangkinh.org  
vậy.
Hỏi: Các căn vô lậu duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, thì căn
này tương ưng với Loại trí chăng? Giả sử căn vô lậu tương ưng với Loại
trí, thì căn này duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có căn vô lậu duyên với hệ thuộc c õi Sắc - Vô sắc, mà căn
này không phải là tương ưng với Loại trí, đó là Khổ loại trí nhẫn và căn
tương ưng, Khổ loại trí; Tập loại tr í nhẫn và căn tương ưng, Tập loại
trí.
Trong này, Khổ loại trí nhẫn là Tuệ căn vô lậu, căn này duyên với
hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì
Nhẫn không tương ưng với Trí. Và căn tương ưng, đó là tám căn vô lậu
tương ưng với Khổ loại trí nhẫn, căn này cũng duyên với hệ thuộc cõi
Sắc - Vô sắc, không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì tương ưng với
Nhẫn. Khổ loại trí cũng là Tuệ căn vô lậu, căn này cũng duyên với hệ
thuộc cõi Sắc - Vô sắc, không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì tự
Thể không tương ưng với tự Thể.
Tập loại trí nhẫn và căn tương ưng, Tập loại trí cũng như vậy.
2. Có căn vô lậu tương ưng với Loại trí, mà căn này không duyên
với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, đó là căn tương ưng với Diệt- Đạo loại trí.
Đây là tám căn vô lậu tương ưng với Diệt - Đạo loại trí, căn này không
duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên với pháp không hệ
thuộc.
3. Có căn vô lậu duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, mà căn này
cũng tương ưng với Loại trí, đó là căn tương ưng với Khổ - Tập loại trí.
Đây là tám căn vô lậu t ương ưng với Khổ- Tập loại trí, căn này duyên
với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên với Khổ - Tập của cõi  Sắc
- Vô sắc.
4. Có căn vô lậu không duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, mà
căn này cũng không phải là tương ưng với  Loại trí, đó là Khổ pháp trí
nhẫn - Khổ pháp trí, và hai căn tương ưng; Tập pháp trí nhẫn - Tập pháp
trí, và hai căn tương ưng; Diệt pháp trí nhẫn - Diệt pháp trí, và hai căn
tương ưng; Diệt loại trí nhẫn và că n tương ưng, Diệt loại trí; Đạo pháp
trí nhẫn - Đạo pháp trí, và hai căn tương ưng; Đạo loại trí nhẫn và căn
tương ưng, Đạo loại trí.
Trong này, Khổ pháp trí nhẫn - Khổ pháp trí đều là Tuệ căn vô
lậu, căn này không duyên với hệ thuộc c õi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên
với hệ thuộc cõi Dục; cũng không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì
860 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Nhẫn trí không tương ưng với Trí. Và hai căn tương ưng, đó là tám căn
vô lậu tương ưng với Khổ pháp trí nha ãn- Khổ pháp trí, căn này không
duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên với hệ thuộc cõi Dục;
cũng không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì tương ưng với Nhẫn-
Pháp trí.
Tập pháp trí nhẫn - Tập pháp trí, và hai căn tương ưng cũng   như
vậy.
Diệt pháp trí nhẫn - Diệt pháp trí đều là Tuệ căn vô lậu, căn này
không duyên với hệ thuộc cõi Sắc, bởi vì duyên với pháp không hệ
thuộc; cũng không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì Nhẫn trí không
tương ưng với Trí. Và hai căn tương ưng, đó là tám căn vô lậu tương ưng
với Diệt pháp trí nhẫn-Diệt pháp trí, căn này không duyên với hệ thuộc
cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên với pháp không hệ thuộc; cũng không
phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì tương ưng với Nhẫn - Pháp trí.
Đạo pháp trí nhẫn - Đạo pháp trí, và hai căn tương ưng cũng  như
vậy.
Diệt loại trí nhẫn là Tuệ căn vô lậu, căn này không duyên với hệ
thuộc cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên với pháp không hệ thuộc; cũng
không phải là tương ưng với Loại tr í, bởi vì Nhẫn không tương ưng với
Trí. Và căn tương ưng, đó là tám căn vô lậu tương ưng với Diệt loại trí
nhẫn, căn này không duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên
với pháp không hệ thuộc; cũng không phải  là tương ưng với Loại trí,
bởi vì tương ưng với Nhẫn. Diệt loạ i trí cũng là Tuệ căn vô lậu, căn
này không duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, bởi vì duyên với pháp
không hệ thuộc; cũng không phải là tương ưng với Loại trí, bởi vì tự Thể
không tương ưng với tự Thể.
Đạo loại trí nhẫn và căn tương ưng, Đạo loại trí cũng như vậy.
Pháp trí nên nói là Pháp trí chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ dựa vào  Pháp trí - Loại trí mà soạn
luận?
Đáp: Bởi vì đó là ý của người soạn luận muốn như vậy, tùy  theo
ý muốn ấy mà soạn luận, nhưng không trái với pháp tánh thì không cần
phải vặn hỏi. Ý người ấy muốn dựa vào hai Trí để soạn luận thì thuận
theo mà soạn ra, đó là Pháp trí-  Loại trí. Như chương Trí Uẩn trước
đây, tùy theo ý của Luận giả dựa vào hai Trí mà soạn luận, đó là Tha
tâm trí - Túc trú tùy niệm trí. Như chương Định Uẩn sau này, tùy  theo
ý của Luận giả cũng dựa vào hai Trí  mà soạn luận, đó là Tận trí- Vô
sinh trí. Như phần trước chương Căn Uẩn này, tùy theo ý của Luận giả
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 861  
www.daitangkinh.org  
dựa vào bốn Trí mà soạn luận, đó là K hổ trí- Tập trí- Diệt trí- Đạo trí.
Như chương Kiết Uẩn trước đây, tùy theo ý của Luận giả dựa vào tám
Trí mà soạn luận, đó là Pháp trí-Loạ i trí-Tha tâm trí-Thế tục trí-Khổ-
Tập- Diệt- Đạo trí. Như phần luận về Sở Tri, tùy theo ý của Luận giả
dựa vào mười Trí mà soạn luận, đó là tám Trí trước và Tận trí- Vô sinh
trí. Ví như người thợ gốm khéo léo tài tình lấy nắm đất nhão đặt ở trên
vòng xoay, tùy theo ý muốn làm thành các loại đồ dùng, mà không trái
ngược đối với phương thức tinh xảo. Như vậy, người có sở trường soạn
luận dùng Văn tuệ- Tư tuệ, đi trong ca ûnh đã biết mà đối chiếu rõ ràng
loại bỏ ngu si, sau đó tùy theo ý muốn soạn ra các loại luận thuyết, đối
với tánh của các pháp cũng không trái ngược nhau.
Có người nói: Chỉ có Pháp trí- Loại trí không thâu nhiếp lẫn nhau,
cũng đều duyên với khắp nơi, không tha âu nhiếp cảnh của nhau, đó là
pháp hữu lậu-vô lậu, pháp hữu vi-vô vi và bốn Thánh đế.
Có người nói: Bởi vì Pháp trí- Loại trí thâu nhiếp tất cả các Trí vô
lậu, toàn bộ là căn bản của hai Trí ấy.
Có người nói: Pháp trí - Loại trí làm duyên trong phạm vi như
nhau, đó là Pháp trí duyên với phần dưới, Loại trí duyên với phần trên.
Bởi vì những nhân duyên như vậy, cho nên chỉ dựa vào hai Trí này
mà soạn luận.
Hỏi: Pháp trí nên nói là Pháp trí, hay nên nói là Loại trí - Tha tâm
trí - Thế tục trí - Khổ trí - Tập trí - Diệt trí - Đạo trí?
Đáp: Nên nói là Pháp trí, hoặc là Tha tâm trí - Khổ trí - Tập trí
- Diệt trí - Đạo trí.
Nên nói là Pháp trí, đó là nha än biết về các hành, nhân của các
hành, pháp diệt các hành, đạo đối trị với các hành cõi Dục.
Hoặc là Tha tâm trí, đó là nhận biết về tâm-tâm sở pháp khác là
đạo đối trị với các hành cõi Dục.
Hoặc là Khổ trí, đó là nhận biết về tướng Vô thường- tướng  Khổ
- tướng Không - tướng Vô ngã của các hành cõi Dục.
Hoặc là Tập trí, đó là nhận biết về tướng Nhân-tướng Tập - tướng
Sinh- tướng Duyên là nhân của các hành cõi Dục.
Hoặc là Diệt trí, đó là nhận biết về tướng Diệt - tướng Tĩnh- tướng
Diệu - tướng Ly là pháp diệt của các hành cõi Dục.
Hoặc là Đạo trí, đó là nhận biết về tướng Đạo- tướng Như- tướng
Hành- tướng Xuất là đạo đối trị của các hành cõi Dục.
Đã hiển bày về tự tánh, nên hiển bày về địa.
Hỏi: Pháp trí nên nói là có Tầm-có Tứ, không có Tầm-chỉ có Tứ,
862 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hay là không có Tầm-không có Tứ?
Đáp: Nên nói là cả ba loại, đó là ở Vị chí-Tĩnh lự thứ nhất thì gọi
là có Tầm-có Tứ, ở Tĩnh lự trung gian thì gọi là không có Tầm-chỉ có
Tứ, ở ba Tĩnh lự trên thì gọi là không có Tầm- không có Tứ.
Đã  hiển bày về địa, nên hiển bày về tương ưng.
Hỏi: Pháp trí nên nói là tương ưng với Lạc căn, tương ưng với Hỷ
căn, hay là tương ưng với Xả căn?
Đáp: Nên nói là cả ba loại, đó la ø ở Tĩnh lự thứ  ba tương ưng với
Lạc căn, ở hai Tĩnh lự đầu tương ưng với Hỷ căn, ở Vị chí- Tĩnh lự trung
gian và Tĩnh lự thứ tư tương ưng với Xả căn.
Đã hiển bày về tương ưng, nên hiển bày về hành tướng.
Hỏi: Pháp trí nên nói là tương ưng với Không, Vô nguyện hay là
Vô tướng?
Đáp: Nên nói là cả ba loạ i, đó là hai hành tướng tương ưng với
Không, mười hành tướng tương ưng với Vô nguyện, bốn hành tướng
tương ưng với Vô tướng.
Đã hiển bày về hành tướng, nên hiển bày về sở duyên.
Hỏi: Pháp trí nên nói là duyên với hệ thuộc cõi Dục, duyên với hệ
thuộc cõi Sắc, duyên với hệ thuộc cõi Vô sắc, hay là duyên với không
hệ thuộc?
Đáp: Nên nói là duyên với hệ t huộc cõi Dục, hoặc là không hệ
thuộc. Duyên với hệ thuộc cõi Dục, đó là Khổ - Tập pháp trí. Duyên với
không hệ thuộc, đó là Diệt- Đạo pháp trí.
Hỏi: Loại trí nên nói là Loại trí, hay nên nói là Pháp trí - Tha tâm
trí - Thế tục trí, Khổ trí - Tập trí - Diệt trí - Đạo trí?
Đáp: Nên nói là Loại trí, hoặc là Tha tâm trí - Khổ trí - Tập trí
- Diệt trí - Đạo trí.
Nên nói là Loại trí, đó là nhận biết về các hành, nhân của các
hành, pháp diệt các hành, đạo đối trị vớ i các hành của cõi Sắc - Vô
sắc.
Hoặc là Tha tâm trí, đó là nhận biết về tâm-tâm sở pháp khác là
đạo đối trị vô lậu với các hành của cõi Sắc - Vô sắc.
Hoặc là Khổ trí, đó là nhận biết về bốn loại tướng như Vô thường…
của các hành cõi Sắc - Vô sắc.
Hoặc là Tập trí, đó là nhận biết về bốn loại tướng như Nhân… là
nhân của các hành cõi Sắc - Vô sắc.
Hoặc là Diệt trí, đó là nhận biết về bốn loại tướng như Diệt…là
pháp diệt của các hành cõi Sắc - Vô sắc.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 863  
www.daitangkinh.org  
Hoặc là Đạo trí, đó là nhận biết về bốn loại tướng như Đạo… là
đạo đối rtị của các hành cõi Sắc - Vô sắc.
Đã hiển bày về tự tánh, nên hiển bày về địa.
Hỏi: Loại trí nên nói là có Tầm-có Tứ, không có Tầm-chỉ có Tứ,
hay là không có Tầm-không có Tứ?
Đáp: Nên nói là cả ba loại, đó là ở Vị chí- Tĩnh lự thứ nhất thì gọi
là có Tầm-có Tứ, ở Tĩnh lự trung gian thì gọi là không có Tầm-chỉ có
Tứ, ở ba Tĩnh lự trên-ba Vô sắc dưới thì gọi là không có Tầm-không có
Tứ.
Đã hiển bày về địa, nên hiển bày về tương ưng.
Hỏi: Loại trí nên nói là tương ưng với Lạc căn, tương ưng với Hỷ
căn, hay là tương ưng với Xả căn?
Đáp: Nên nói là cả ba loại, đó la ø ở Tĩnh lự thứ  ba tương ưng với
Lạc căn, ở hai Tĩnh lự đầu tương ưng với Hỷ căn, ở Vị chí-Tĩnh lự trung
gian-Tĩnh lự thứ tư và ba Vô sắc dưới tương ưng với Xả căn.
Đã hiển bày về tương ưng, nên hiển bày về hành tướng.
Hỏi: Loại trí nên nói là t ương ưng với Không, Vô nguyện hay là
Vô tướng?
Đáp: Nên nói là cả ba loạ i, đó là hai hành tướng tương ưng với
Không, mười hành tướng tương ưng với Vô nguyện, bốn hành tướng
tương ưng với Vô tướng.
Đã hiển bày về hành tướng, nên hiển bày về sở duyên.
Hỏi: Loại trí nên nói là duyên với hệ thuộc cõi Dục, duyên với hệ
thuộc cõi Sắc, duyên với hệ thuộc cõi Vô sắc, hay là duyên với không
hệ thuộc? Đáp: Nên nói là duyên với hệ thuộc cõi Sắc - Vô sắc, hoặc là
không hệ thuộc. Duyên với hệ t huộc cõi Sắc - V ô sắc, đó là Khổ-Tập
loại trí. Duyên với không hệ thuộc, đó là Diệt-Đạo loại trí.
Thời tâm giải thoát, nên nói là căn Học đạt được, căn Vô học đạt
được…? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn giải thích nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Đức Phật bảo với A-nan-đà: Tỳ kheo không nên vui với nơi ồn ào
náo loạn, nếu vui với nơi này mà đối với Thời ái tâm giải thoát, hoặc là
Bất thời bất động tâm giải thoát - Thân tác chứng, có thể an trú đầy đủ,
thì điều này không hề có. Nếu có Tỳ kheo không vui với nơi ồn ào náo
loạn mà vui với nơi yên lặng vắng vẻ, đối với Thời ái tâm giải thoát,
hoặc là Bất thời bất động tâm giải thoát- Thân tác chứng, có thể an trú
đầy đủ, thì điều này là có.” Kinh ấy tuy nói đến hai loại giải thoát, mà
864 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
không phân biệt về tự tánh của hai lo ại này, cũng chưa hề hiển bày là
do căn nào đạt được. trong chương Trí Uẩn trước đây, tuy đã hiển bày
rõ ràng về tự tánh giải thoát, mà chưa hiển bày về đạt được; nay muốn
hiển bày về đạt được, cho nên soạn ra phần luận này.
Có người nói: Bởi vì muốn ngăn ch ặn cách nói của người khác,
đó là hoặc có người chấp: Thời ta âm giải thoát là Hữu học có những
việc làm, những việc làm chưa xong; Bất động tâm giải thoát là Vô học
không còn những việc làm, những việc làm đã xong. Vì ngăn chặn ý
chấp ấy, hiển bày về hai loại giải thoát đều là Vô học, những việc làm
đã xong. Hoặc lại có người chấp: Thời  tâm giải thoát là hữu lậu, Bất
động tâm giải thoát là vô lậu. Muốn ngăn chặn ý chấp ấy, hiển bày về
hai loại giải thoát đều là vô lậu. Hoặc lại có người chấp: Thời tâm giải
thoát là hữu vi, Bất động tâm giải thoát là vô vi. Vì ngăn chặn ý chấp
ấy, hiển bày về hai loại giải thoa ùt đều là hữu vi. Bởi vì những nhân
duyên này, cho nên soạn ra phần luận này.
Trong các pháp chỉ có hai pháp là tự tánh giải thoát, đó là trong
pháp hữu vi chỉ có Thắng giải, trong pháp vô vi chỉ có Trạch diệt.
Thắng giải ấy là pháp đại địa của tâm sở luôn luôn tương ưng với tâm.
Trạch diệt ấy là lìa ràng buộc, la ø Niết-bàn thường trú thuộc thắng ng-
hĩa thiện.
Thắng giải có hai loại, đó là nhiễm và không nhiễm. Nhiễm gọi
là Thắng giải thuộc về tà, tức là tương ưng với phiền não-tùy phiền não
như tham… Không nhiễm gọi là Thắng giải thuộc về Chánh, tức là tương
ưng với các pháp thiện như Tín…
Thắng giải thuộc về Chánh này lại có hai loại, đó là hữu lậu và vô
lậu. Hữu lậu, đó là tương ưng với quán Bất tịnh, Trì tức niệm, Vô lượng,
Thắng xứ, Biến xứ… Vô lậu lại  có hai loại, đó là Học và Vô học. Học,
đó là Thắng giải vô lậu trong thân c ủa bảy bậc Thánh. Vô học, đó là
Thắng giải vô lậu trong thân của A-la-hán.
Thắng giải Vô học lại có hai loại, đó là Thời tâm giải thoát và Bất
thời tâm giải thoát. Thời tâm giải thoát, đó là Thắng giải vô lậu trong
thân của năm loại A-la-hán. Bất th ời tâm giải thoát, đó là Thắng giải
vô lậu trong thân của A-la-hán Bất động pháp. Hai loại này cũng gọi là
Tâm giải thoát- Tuệ giải thoát, bởi vì lìa tham cho nên gọi là Tâm giải
thoát, bởi vì lìa vô minh cho nên gọi là Tuệ giải thoát.
Hỏi: Nếu Thắng giải này lìa tham  cho nên gọi là Tâm giải tho-
át, lìa vô minh cho nên gọi là Tuệ giải thoát, thì các luận như Tập Dị
Môn…đã nói nên hiểu thế nào? Như nói: “Thế nào là  lìa tham cho nên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 865  
www.daitangkinh.org  
Tâm được giải thoát?
Đáp: Bởi vì đối trị tham là căn thiện không có tham.
Thế nào là lìa vô minh cho nên Tuệ được giải thoát?
Đáp: Bởi vì đối trị si là căn thiện không có si.” Do cách nói này
cho nên Thể của hai loại giải thoát, tức là căn thiện chứ không phải là
Thắng giải. Đáp: Văn ấy nên đưa ra cách nói này
Thế nào là lìa tham cho nên Tâm được giải thoát?
Đáp: Tâm tương ưng với căn thiện không có tham, Thắng giải
chứng minh phù hợp, thì loại này gọi là Thời tâm giải thoát.
Thế nào là lìa vô minh cho nên Tuệ được giải thoát?
Đáp: Tâm tương ưng với căn thiện không có si, Thắng giải chứng
minh phù hợp, thì loại này gọi là Ba át động tâm giải thoát. Nhưng mà
không đưa ra cách nói này là có ý gì? Đây là dựa vào nơi chốn để hiển
bày về Thắng giải, nghĩa là dựa va øo không có tham cho nên Tâm giải
thoát khỏi tham, dựa vào không có si cho nên Tâm giải thoát khỏi si,
nhưng Thể của tâm giải thoát là Thắng giải.
Hỏi: Thời tâm giải thoát nên nói là căn Học đạt được, căn Vô học
đạt được, hay là căn Học-Vô học đạt được?
Đáp: Nên nói là căn Học-Vô học đạt được. Căn Học đạt được, đó
là căn câu sinh thuộc đạo vô gián. Căn Vô học đạt được, đó là căn câu
sinh thuộc đạo giải thoát.
Lại nữa, căn Học đạt được, đó là căn câu sinh thuộc đạo của
Hướng; căn Vô học đạt được, đó là căn câu sinh thuộc đạo của Quả.
Lại nữa, căn Học đạt được, đó là căn thuộc phẩm câu sinh của
Định Kim cang dụ; căn Vô học đạt được, đó là căn thuộc phẩm câu sinh
của Tận trí.
Lại nữa, căn Học đạt được, đó là Dĩ tri căn; căn Vô học đạt được,
đó là Cụ tri căn.
Lại nữa, căn Học đạt được, đó là căn câu si nh thuộc Tu đạo; căn
Vô học đạt được, đó là căn câu sinh thuộc đạo Vô học. Địa Tu và địa
Vô học cũng như vậy.
Hỏi: Bất động tâm giải thoát nên nói là căn Học đạt được, căn Vô
học đạt được, hay là căn Học-Vô học đạt được?
Đáp: Nếu vốn có đạt được Bất  động, thì nên nói là căn Học-Vô
học đạt được. Nếu A-la-hán Thời giải thoát đạt được Bất động, thì nên
nói là căn Vô học đạt được. Căn Học-Vô học đạt được, nói rộng ra như
trước. Căn Vô học đạt được, bởi vì đạo vô gián-giải thoát ấy đều thuộc
về Vô học.
866 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Tất cả các kiết không còn, nên nói là căn Học đạt được, căn
Vô học đạt được, hay là căn Học-Vô học đạt được? Đáp: Nên nói là căn
Học-Vô học đạt được, nói rộng ra như trước.
Hỏi: Văn này vì sao nói không giống như Bất động tâm giải
thoát?
Đáp: Văn này cũng nên đưa ra cách  nói như vậy: “Nếu bắt đầu
chứng tất cả các kiết không còn, thì nên nói là căn Học-Vô học đạt
được. Nếu A-la-hán Thời giải thoát đạt được Bất động, chứng tất cả các
kiết không còn, thì nên nói là căn Vô học đạt được.” Nhưng mà không
đưa ra cách nói này là c ó ý gì? Giải thoát có ha i loại, đó là hữu vi và
vô vi. Hai loại tâm giải thoát là hữu vi, tất cả các kiết không còn là vô
vi. Giải thoát hữu vi có hạ-trung-thượng, lúc đầu đạt được có khác, về
sau đạt được có khác, cho nên nói có sai biệt; Giải thoát vô vi không có
hạ-trung-thượng, về sau đạt được giống như lúc đầu, cho nên nói không
có khác nhau.
Hỏi: Dùng đạo vô gián chứng qua û Dự lưu, đạo này nên nói là
tương ưng với Pháp trí, hay là tương ưng với Loại trí-Tha tâm trí-Thế tục
trí, Khổ trí-Tập trí-Diệt trí-Đạo trí? Nên nói là có Tầm-có Tứ, không có
Tầm-chỉ có Tứ, hay là không có Ta àm-không có Tứ? Nên nói là tương
ưng với Lạc căn- Hỷ căn hay là Xả căn? Nên nói là tương ưng với
Không- Vô nguyện hay là Vô tướng? Nên nói là duyên với hệ thuộc cõi
Dục, hệ thuộc cõi Sắc, hệ thuộc cõi Vô sắc hay là không hệ thuộc?
Đáp: Dùng đạo vô gián chứng quả Dự lưu, đạo này nên nói là
tương ưng với Nhẫn, có Tầm-có Tư ù, tương ưng với Xả căn, tương ưng
với Vô nguyện, duyên với không hệ thuộc.
Tương ưng với Nhẫn, bởi vì đi c ùng với Đạo loại trí nhẫn. Có
Tầm-có Tứ, bởi vì chỉ dựa vào địa Vị chí. Tương ưng với Xả căn, bởi vì
địa Vị chí chỉ có Xả thọ. Tương ưng với Vô nguyện, bởi vì đi cùng với
Vô nguyện thuộc về Đạo. Duyên với không hệ thuộc, bởi vì phẩm Loại
trí làm sở duyên.
Hỏi: Dùng đạo vô gián chứng quả Nhất lai, đạo này nên nói là
tương ưng với Pháp trí, hay là tương ưng với Loại trí-Tha tâm trí-Thế tục
trí, Khổ trí-Tập trí-Diệt trí-Đạo trí? Nên nói là có Tầm-có Tứ, không có
Tầm-chỉ có Tứ, hay là không có Ta àm-không có Tứ? Nên nói là tương
ưng với Lạc căn- Hỷ căn hay là Xả căn? Nên nói là tương ưng với
Không- Vô nguyện hay là Vô tướng? Nên nói là duyên với hệ thuộc cõi
Dục, hệ thuộc cõi Sắc, hệ thuộc cõi Vô sắc hay là không hệ thuộc?
Đáp: Nếu tăng thêm lìa nhiễm cõi Dục, tiến vào Chánh tánh ly
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 867  
www.daitangkinh.org  
sinh, thì nói như chứng quả Dự lưu.
Nếu từ quả Dự lưu dùng đạo thế tục  chứng quả Nhất lai, thì đạo
này nên nói là tương ưng với Thế tục trí, có Tầm-có Tứ, tương ưng với
Xả căn, duyên với hệ thuộc cõi Dục.
Tương ưng với Thế tục trí, đó là bởi vì tùy theo một trong ba hành
tướng như thô… mà chuyển. Không tương ưng với Không…, bởi vì đạo ấy
chỉ là vô lậu. Duyên với hệ thuộc cõi Dục, bởi vì năm Uẩn của cõi Dục
làm sở duyên. Còn lại như trước nói.
Nếu từ quả Dự lưu dùng đạo vô lậu chứng quả Nhất lai, thì đạo
này nên nói là tương ưng với Pháp trí,  hoặc là tương ưng với Khổ trí-
Tập trí-Diệt trí-Đạo trí. Có Tầm-có Tứ. Tương ưng với Xả căn. Hoặc là
tương ưng với Không-Vô nguyện-Vô tướng. Hoặc là duyên với hệ thuộc
cõi Dục, hoặc là duyên với không hệ thuộc.
Tương ưng với Pháp trí, đó là t ương ưng tùy theo một trong bốn
Pháp trí. Hoặc là tương ưng với Khổ trí, tức là tương ưng với Khổ pháp
trí; cho đến hoặc là tương ưng với Đạo trí, tức là tương ưng với Đạo pháp
trí. Hoặc là tương ưng với Không, đó là tương ưng với hai hành tướng;
hoặc là tương ưng với Vô nguyện, đó là tương ưng với mười hành tướng;
hoặc là tương ưng với Vô tướng, đó là tương ưng với bốn hành tướng.
Hoặc là duyên với hệ thuộc cõi Dục , đó là Khổ-Tập pháp trí; hoặc là
duyên với không hệ thuộc, đó là Diệt- Đa ïo pháp trí. Còn lại như trước
nói.
Hỏi: Dùng đạo vô gián chứng quả Bất hoàn, đạo này nên nói là
tương ưng với Pháp trí, hay là tương ưng với Loại trí-Tha tâm trí-Thế tục
trí, Khổ trí-Tập trí-Diệt trí-Đạo trí? Nên nói là có Tầm-có Tứ, không có
Tầm-chỉ có Tứ, hay là không có Ta àm-không có Tứ? Nên nói là tương
ưng với Lạc căn- Hỷ căn hay là Xả căn? Nên nói là tương ưng với
Không-Vô nguyện hay là Vô tướng? Nên nói là duyên với hệ thuộc cõi
Dục, hệ thuộc cõi Sắc, hệ thuộc cõi Vô sắc hay là không hệ thuộc?
Đáp: Nếu đã lìa nhiễm cõi Dục , tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
đạo này nên nói là tương ưng với Nhẫn. Hoặc là có Tầm-có Tứ, hoặc là
không có Tầm-chỉ có Tứ, hoặc là không có Tầm-không có Tứ. Hoặc là
tương ưng với Lạc căn, hoặc là tương ưng với Hỷ căn, hoặc là tương ưng
với Xả căn. Tương ưng với Vô nguyện. Duyên với không hệ thuộc.
Hoặc là có Tầm-có Tứ, đó là dựa vào Vị chí-Tĩ nh lự thứ nhất.
Hoặc là không có Tầm-chỉ có Tứ, đó là dựa vào Tĩnh lự trung gian.
Hoặc là không có Tầm-không có T ứ, đó là dựa vào ba Tĩnh lự trên.
Hoặc là tương ưng với Lạc căn, đó là dựa vào Tĩnh lự thứ ba. Hoặc   là
868 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tương ưng với Hỷ căn, đó là dựa vào hai Tĩnh lự đầu. Hoặc là tương ưng
với Xả căn, đó là dựa vào Vị chí-Tĩ nh lự trung gian và Tĩnh lự thứ tư.
Còn lại như trước nói.
Nếu từ quả Nhất lai dùng đạo thế tục chứng quả Bất hoàn, thì nói
như dùng đạo thế tục chứng quả Nhất lai. Nếu từ quả Nhất lai dùng đạo
vô lậu chứng quả Bất hoàn, thì nói như dùng đạo vô lậu chứng quả Nhất
lai.
Hỏi: Dùng đạo vô gián chứng quả A-la-hán, đạo này nên nói là
tương ưng với Pháp trí, hay là tương ưng với Loại trí - Tha tâm trí- Thế
tục trí, Khổ trí-Tập trí-Diệt trí-Đạo trí? Nên nói là có Tầm-có Tứ, không
có Tầm-chỉ có Tứ, hay là không có Tầm-không có Tứ? Nên nói là tương
ưng với Lạc căn-Hỷ căn hay là Xả căn? Nên nói là tương ưng với Không-
Vô nguyện hay là Vô tướng? Nên nói là duyên với hệ thuộc cõi Dục, hệ
thuộc cõi Sắc, hệ thuộc cõi Vô sắc, hay là không hệ thuộc?
Đáp: Đạo này nên nói hoặc là t ương ưng với Pháp trí, hoặc là
tương ưng với Loại trí, hoặc là Khổ trí - Tập trí- Diệt trí- Đạo trí. Hoặc là
có Tầm-có Tứ, hoặc là không có Tầm-chỉ có Tứ, hoăc là không có Tầm-
không có Tứ. Hoặc là tương ưng với Lạc  căn-Hỷ căn-Xả căn. Hoặc là
tương ưng với Không-Vô nguyện-Vô tướng. Hoặc là duyên với hệ thuộc
cõi Vô sắc, hoặc là duyên với không hệ thuộc.
Hoặc là tương ưng với Pháp trí, đó là Diệt-Đạo pháp trí tương ưng
tùy theo một loại. Hoặc là tương ưng với Loại trí, đó là tương ưng tùy
theo một trong bốn Loại trí. Hoặc là tương ưng với Khổ trí-Tập trí, tức
là tương ưng với Khổ-Tập loại trí. Hoặc là tương ưng với Diệt trí-Đạo
trí, tức là tương ưng với Diệt- Đạo Pháp-Loại trí. Hoặc là có Tầm-có Tứ,
đó là dựa vào Vị chí-Tĩnh lự thứ nhất. Hoặc là không có Tầm-chỉ có Tứ,
đó là dựa vào Tĩnh lự trung gian. Hoặc là không có Tầm-không có Tứ,
đó là dựa vào ba Tĩnh lự trên và ba Vô sắc dưới. Hoặc là tương ưng với
Lạc căn, đó là dựa vào Tĩnh lự t hứ ba. Hoặc là tương ưng với Hỷ căn,
đó là dựa vào hai Tĩnh lự đầu. Hoặc là tương ưng với Xả căn, đó là dựa
vào Vị chí-Tĩnh lự trung gian-Tĩnh lự thứ tư và ba Vô sắc dưới. Hoặc
là tương ưng với Không, đó là tươ ng ưng với hai hành tướng. Hoặc là
tương ưng với Vô nguyện, đó là tương ưng với mười hành tướng. Hoặc
là tương ưng với Vô tướng, đó là tương ưng với bốn hành tướng. Hoặc
là duyên với hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là Khổ-Tập loại trí, bởi vì duyên
với Khổ-Tập của Hữu Đảnh. Hoặc là duyên với không hệ thuộc, đó là
Diệt-Đạo Pháp-Loại trí, bởi vì duyên với Diệt của ba cõi và Đạo có thể
đối trị.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 869  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Mấy căn vĩnh viễn đoạn- diệt- khởi đạt được quả Dự lưu?
Đáp: Không có căn vĩnh viễn đoa ïn, bảy căn diệt-khởi, một căn
diệt không khởi, một căn khởi không diệt, đạt được quả Dự lưu. Bảy
căn diệt-khởi, bảy căn đó là Ý- Xả và năm căn như Tín…, diệt đó là bảy
căn này thuộc về đạo vô gián, khởi đó là bảy căn này thuộc về đạo giải
thoát.
Lại nữa, diệt đó là thuộc về đạo  của Hướng, khởi đó là thuộc về
đạo của Quả.
Lại nữa, diệt đó là thuộc về phẩm Đạo loại trí nhẫn, khởi đó là
thuộc về phẩm Đạo loại trí.
Lại nữa, diệt đó là câu sinh của Vị tri đương tri căn, khởi đó là câu
sinh của Dĩ tri căn.
Lại nữa, diệt đó là thuộc về Kiến đạo, khởi đó là thuộc về Tu đạo.
Kiến địa và Tu địa cũng như vậy.
Một căn diệt không khởi, đó là Vị tri đương tri căn; một căn khởi
không diệt, đó là Dĩ tri căn.
Hỏi: Mấy căn vĩnh viễn đoạn- diệt- khởi đạt được quả Nhất lai?
Đáp: Nếu tăng thêm lìa nhiễm cõi  Dục, tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì như chứng quả Dự lưu đã nói.
Nếu từ quả Dự lưu dùng đạo thế tục chứng quả Nhất lai, thì không
có căn vĩnh viễn đoạn, bảy căn diệt- khởi đạt được quả Nhất lai. Bảy
căn diệt-khởi, bảy căn nói như trước; diệt đó là bảy căn này thuộc về
đạo vô gián, khởi đó là bảy căn này thuộc về đạo giải thoát; và diệt đó
là thuộc về đạo của Hướng, khởi đó là thuộc về đạo của Quả.
Nếu từ quả Dự lưu dùng đạo vô lậu chứng quả Nhất lai, thì không
có căn vĩnh viễn đoạn, tám căn diệt- khởi đạt được quả Nhất lai. Tám
căn diệt-khởi, tám căn đó là bảy căn trước cọng thêm Dĩ tri căn, nghĩa
về diệt-khởi nói như trước.
Hỏi: Mấy căn vĩnh viễn đoạn- diệt- khởi đạt được quả Bất hoàn?
Đáp: Nếu đã lìa nhiễm cõi Dục, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
không có căn vĩnh viễn đoạn, bảy ca ên diệt-khởi, một căn diệt không
khởi, một căn khởi không diệt, đạt được quả Bất hoàn. Bảy căn diệt-
khởi, bảy căn đó là Ý căn, Lạc-Hỷ-Xả căn tùy theo một căn, năm  căn
như Tín… Còn lại nói như trong phần đạt được quả Dự lưu.
Nếu từ quả Nhất lai dùng đạo thế tục chứng quả Bất hoàn, không
tiến vào Tĩnh lự, thì bốn căn vĩnh viễn đoạn, bảy căn diệt-khởi đạt được
quả Bất hoàn. Bốn căn vĩnh vi ễn đoạn, đó là Nữ-Nam-Khổ-Ưu căn.
Bảy căn diệt-khởi, bảy căn đó là Ý-Xả-năm căn như Tín…, nghĩa về
870 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
diệt-khởi nói như từ quả Dự lưu đạt được quả Nhất lai.
Nếu tiến vào Tĩnh lự, thì bốn căn vĩnh viễn đoạn, sáu căn diệt-
khởi, một căn diệt không khởi, một căn khởi không diệt, đạt được quả
Bất hoàn. Bốn căn vĩnh viễn đoạn nói như trước. Sáu căn diệt-khởi, sáu
căn đó là Ý căn và năm căn như Tín…, nghĩa về diệt-khởi nói như trước.
Một căn diệt không khởi, đó là Xả căn. Một căn khởi không diệt, đó là
Hỷ căn.
Nếu từ quả Nhất lai dùng đạo vô lậu chứng quả Bất hoàn, không
tiến vào Tĩnh lự, thì bốn căn vĩnh viễn đoạn, tám căn diệt-khởi đạt được
quả Bất hoàn. Tám căn đó là Ý-Xả -năm căn như Tín… và Dĩ tri căn.
Còn lại nói như trước.
Nếu tiến vào Tĩnh lự, thì bốn căn vĩnh viễn đoạn, bảy căn diệt-
khởi, một căn diệt không khởi, một căn khởi không diệt, đạt được quả
Bất hoàn. Bảy căn, tức là trước nói Ý căn-năm căn như Tín… và Dĩ tri
căn. Còn lại nói như trong phần dùng đạo thế tục chứng quả Bất hoàn.
Hỏi: Đạo giải thoát thứ chín lìa nhiễm cõi Dục, ai sẽ tiến vào Tĩnh
lự, ai không tiến vào?
Đáp: Lực của sở y mạnh mẽ thì tiến vào, lực của sở y yếu kém thì
không tiến vào.
Có người nói: Lực của sở y yếu kém thì tiến vào, bởi vì nuôi lớn
sở y; lực của sở y mạnh mẽ thì không tiến vào, bởi vì không nuôi lớn
sở y.
Có người nói: Nhiều vui mừng thì tiến vào, nhiều chán ngán thì
không tiến vào.
Có người nói: Nhiều vui thích thì tiến vào, nhiều buồn khổ thì
không tiến vào.
Có người nói: Dùng Diệt trí-Đạo trí lìa nhiễm cõi Dục thì tiến vào,
dùng Khổ trí-Tập trí lìa nhiễm cõi Dục thì không tiến vào.
Có người nói: Dùng Vô tướng th uộc về Đạo và Vô nguyện lìa
nhiễm cõi Dục thì tiến vào, dùng Không thuộc về Khổ-Tập và Vô
nguyện lìa nhiễm cõi Dục thì không tiến vào.
Có người nói: Chán ngán pháp của cõi Dục lìa nhiễm của cõi Dục
thì tiến vào, chán ngán pháp của ba cõi lìa nhiễm của cõi Dục thì không
tiến vào.
Có người nói: Vì cầu Tĩnh lự mà lìa nhiễm thì tiến vào, vì cầu giải
thoát mà lìa nhiễm thì không tiến vào.
Có người nói: Lợi căn thì tiến vào, độn căn thì không tiến vào.
Như lợi căn-độn căn, lực của nhân-lực của duyên, lực của    phần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 148 871  
www.daitangkinh.org  
trong-lực của phần ngoài, lực Chánh tư duy bên trong-lực nghe Chánh
pháp bên ngoài, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Mấy căn vĩnh viễn đoạn- diệt- khởi đạt được quả A-la-hán?
Đáp: Nếu dựa vào Vị chí chứng qua û A-la-hán, thì một căn vĩnh
viễn đoạn, bảy căn vĩnh viễn đoạn- diệt- khởi, một căn diệt không khởi,
một căn khởi không diệt, đạt được quả A-la-hán. Một căn vĩnh viễn
đoạn, đó là Mạng căn. Bảy căn vĩnh viễn đoạn- diệt- khởi, bảy căn đó là
Ý-Xả-năm căn như Tín…, vĩnh viễn đoạn đó là hữu lậu thâu nhiếp, diệt
đó là đạo vô gián thâu nhiếp, khởi đó là đạo giải thoát thâu nhiếp.
Lại nữa, vĩnh viễn đoạn đó là thế tục thâu nhiếp, diệt đó là đạo
của Hướng thâu nhiếp, khởi đó là đạo của Quả thâu nhiếp.
Lại nữa, vĩnh viễn đoạn đó là Phi học phi vô học thâu nhiếp, diệt
đó là Học thâu nhiếp, khởi đó là Vô học thâu nhiếp.
Lại nữa, vĩnh viễn đoạn đó là Hữu Đảnh thâu nhiếp, diệt đó là
phẩm câu sinh của Định Kim cang dụ thâu nhiếp, khởi đó là phẩm câu
sinh của Tận trí thâu nhiếp.
Lại nữa, vĩnh viễn đoạn đó là do tu mà đoạn thâu nhiếp, diệt đó là
Dĩ tri căn thâu nhiếp, khởi đó là Cụ tri căn thâu nhiếp.
Lại nữa, vĩnh viễn đoạn đó là hệ t huộc cõi Vô sắc thâu nhiếp,
diệt đó là địa Tu đạo thâu nhiếp, khởi  đó là địa của đạo Vô học thâu
nhiếp.
Một căn diệt không khởi, đó là Dĩ tri căn; một căn khởi không
diệt, đó là Cụ tri căn.
Như dựa vào Vị chí, dựa vào Tĩnh lự trung gian-Tĩnh lự thứ tư và
ba Vô sắc Định cũng như vậy.
Nếu dựa vào Tĩnh lự thứ nhất chứng quả A-la-hán, thì hai căn vĩnh
viễn đoạn, sáu căn vĩnh viễn đoạn- di ệt- khởi, một căn diệt-khởi, một
căn diệt không khởi, một căn khởi không di ệt, đạt được quả A-la-hán.
Hai căn vĩnh viễn đoạn, đó là Mạng căn và Xả căn. Sáu căn vĩnh viễn
đoạn- diệt- khởi, sáu căn đó là Ý ca ên và năm căn như Tín…Vĩnh viễn
đoạn- diệt- khởi, nghĩa nói như trước. Một căn diệt-khởi, một căn đó là
Hỷ căn, nghĩa về diệt-khởi nói như trước. Một căn diệt không khởi, đó
là Dĩ tri căn. Một căn khởi không diệt, đó là Cụ tri căn.
Như dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, dựa vào Tĩnh lự thứ hai-thứ ba cũng
như vậy. Nhưng có sai biệt là dựa vào Tĩnh lự thứ ba, nên nói là Lạc
căn khởi-diệt.

„
872 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA