A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 150

Việt dịch

QUYỂN 150

LUẬN VỀ XÚC (Phần 2)

Nếu lúc Thiên nhãn hiện rõ ở trước  mắt, thì mắt do sinh ra mà
được, có đoạn hay không? Nếu đoạn thì tại sao sắc sinh ra không do dị
thục, đoạn rồi lại nối tiếp? Bởi vì A-tỳ-đạt-ma không muốn làm cho sắc
sinh do dị thục đoạn rồi nối tiếp. Nếu không đoạn thì Thiên nhãn và mắt
do sinh ra mà được, cả hai đều nhìn thấy sắc, tại sao không rối loạn?
Đáp: Nên nói là không đoạn, bởi vì  sắc dị thục đoạn rồi không
nối tiếp.
Vì vậy Tôn giả Diệu Âm đưa ra câu hỏi như vậy:“Lúc Thiên nhãn
hiện rõ ở trước mắt thì mắt do sinh ra mà được nên nói là đoạn, hay là
không đoạn? Trả lời: Nên nói là không đoạn, bởi vì ngay nơi này có Đại
chủng của cõi Sắc và Thiên nhãn đã tạo ra cùng hiện rõ ở trước mắt.”
Hỏi: Nếu như vậy thì Thiên nhãn va ø mắt do sinh ra mà được, cả
hai đều nhìn thấy sắc, tại sao không rối loạn?
Đáp: Lúc Thiên nhãn khởi lên thì mắt do sinh ra mà được, trú
trong Đồng phần của mắt ấy (Bỉ đồng phần), cho nên không có lỗi. Ví
như lúc Thức khác hiện rõ ở trước mắt, tuy không nhìn thấy sắc mà mắt
không đoạn, ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao không cùng nhìn thấy?
Đáp: Bởi vì trong một thân không có hai Thức cùng lúc khởi lên,
lúc bấy giờ Thức dựa vào Thiên nh ãn chứ không dựa vào mắt do sinh
ra mà được.
Có người nói: Có sắc không phải la ø cảnh của mắt do sinh ra mà
được, bởi vì nhìn thấy sắc ấy cho nên khởi lên Thiên nhãn hiện rõ trước
mắt, vào lúc bấy giờ mắt do sinh ra mà đượ c tuy không đoạn nhưng
không có tác dụng, vì vậy không cùng nhìn thấy.
Có người nói: Lúc Thiên nhãn khởi lên thì mắt do sinh ra mà được
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 889  
www.daitangkinh.org  
sẽ đoạn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao sắc sinh ra không do dị thục, đoạn rồi
có thể nối tiếp? Như vậy thì trái với cách nói của A-tỳ-đạt-ma.
Đáp: Đoạn có hai loại:
1. Đoạn trong thời gian ngắn.
2. Đoạn đến cuối cùng.
Đoạn trong thời gian ngắn thì có thể nối tiếp chứ không phải là
đoạn đến cuối cùng, vì vậy không có lỗi.
Có người nói: Lúc bấy giờ mắt do sinh ra mà được diệt đi- Thiên
nhãn phát sinh, Thiên nhãn diệt đi - mắt do sinh ra mà được phát sinh,
bởi vì Nhãn căn trong thân ấy chưa từng trống rỗng, cho nên không thể
nói là đoạn.
Có người nói: Lúc ấy mắt do sinh ra mà được sẽ đoạn cũng không
có lỗi, bởi vì cũng có sắc sinh ra do dị thục, đoạn rồi nối tiếp. Vì sao
biết như vậy? Bởi vì như trong kinh nói: “Vị vua Nhất Thiết Thí lập tức
đưa tay tự móc hai mắt mình thí cho Bà-la-môn. nhờ vào Tư nguyện thù
thắng khiến cho mắt bình phục.” Lại như kinh nói: “Người hành ác lúc
bấy giờ dùng móc sắt Khiết-địa-la móc mắt của người hành thiện, cũng
nhờ vào Tư nguyện thù thắng của Bồ-tát cho nên trở lại có được Nhãn
căn.” Luận Thi Thiết nói: “Địa ngục  có núi đè chặ c hữu tình làm cho
thân nát vụn, sau đó không lâu các ca ên lại sinh ra, trong các địa ngục
thì loại này không phải là một.” Vì vậy biết rằng sắc do dị thục sinh ra
đoạn rồi có thể nối tiếp.
Nói như vậy thì lúc Thiên nhãn khởi lên, mắt do sinh ra mà được
sẽ không diệt đi, sắc dị thục đoạn đoạn rồi cũng không có nghĩa nối
tiếp.
Hỏi: Sự việc đã dẫn chứng trước đây nên hiểu thế nào?
Đáp: Điều ấy không trái ngược nhau, bởi vì có nghĩa riêng biệt,
tức là đã nói như vị vua Nhất Thiết Thí, lúc bấy giờ chỉ do tâm bố thí
thành tựu tròn đầy, cho nên đưa ra cách nói này chứ thật sự là chưa móc
mắt. Sự việc ấy là thế nào? Nghĩa là “Ngày xưa, lúc Đức Phật làm Bồ-
tát, từng làm vị Quốc Vương tên gọi Nhất Thiết Thí, có thể thỏa mãn ý
muốn của tất cả những người đến cầu xin, tên gọi này lưu truyền khắp
nơi trên cõi trời- giữa loài người, lúc  ấy Thiên Đế Thích biết rồi nghĩ
rằng: Vị vua ấy bố thí không hề m ệt mỏi như vậy, vì cầu Vô thượng
Chánh đẳng Bồ-đề, hay vì mong danh dự ở thế gian-ngôi vị cõi trời?
Nếu mong ngôi vị cõi trời thì có lẽ là kẻ thù của mình, nên đến tìm hiểu
để biết ý bố thí của vị ấy. Liền tự hóa làm thân Bà-la-môn, đội mũ trùm
890 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
khăn, đeo gươm bằng vàng, tay cầm gậy bằng vàng, đi đến trước mặt
nhà vua, cầu nguyện cho nhà vua t hường được tôn quý thù thắng. Nhà
vua nói Phạm Chí đến cầu xin điều gi ? Đáp rằng: Tôi đến đây chính
là muốn có đôi mắt của nhà vua. Nhà  vua lấy bốn vật báu làm mắt thí
cho nhưng người ấy không nhận mà nói rằng: Nay tôi cần đến mắt chứ
đâu cần những vật này làm gì. Nhà  vua nghe vậy rồi liền đưa hai tay
muốn tự mình móc mắt. Đế Thích biết tâm bố thí của nhà vua đã được
quyết định, liền ngăn nhà vua và nói rằng: Muốn cầu điều gì mà có thể
bố thí điều khó bố thí, vì  cầu ngôi vị Thích- Phạm-Ma vương, hay là
vì mong danh dự quy kính của thế gian ? Nhà vua nói: Những điều này
đều không phải là sự mong cầu của t ôi, chỉ có Ưng Chánh Đẳng Giác
lìa khỏi sinh lão bệnh tử là điều nguyện cầu của tôi. Thiên Đế nghe rồi
liền trở lại hình dáng của mình, ca ngợi nhà vua rằng: Thật sự là Bồ-tát
không bao lâu chắc chắn đạt được Vô thượng Bồ-đề. Nói lời này xong,
bỗng nhiên không còn thấy nữa.” Vì vậy, vị vua ấy lúc bấy giờ thật sự
là chưa móc mắt.
Lại nữa, người ấy đã dẫn kinh nói  về hành thiện- hành ác, Nhãn
căn của người hành thiện có c hủng tử còn lại, nhờ vào Tư nguyện thù
thắng trước đây đã đầy đủ trọn vẹn thù thắng; trong các địa ngục cũng
cùng cách giải thích này. Nếu không có chủng tử còn lại thì không có
thể sinh ra, cho nên sắc dị thục đoạn rồi không có lý nào nối tiếp. Vì vậy
lúc Thiên nhãn hiện rõ ở trước ma ét thì mắt do sinh ra mà được, không
đoạn mất.
Hỏi: Như sinh ở cõi Dục mà khởi lên Thiên nhãn, sinh ở cõi Sắc
cũng khởi lên hay không?
Đáp: Có người nói: Không khởi lên, bởi vì trong cõi Sắc tùy theo
mắt do sinh ra mà được đã nhìn thấ y nhiều ít, mắt do tu mà được cũng
như vậy, không có tác dụng khác biệt, cho nên không khởi lên.
Nói như vậy thì cũng khởi lên hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Cùng khởi lên với mắt do sinh ra mà được lại có tác dụng
gì?
Đáp: Muốn dạo chơi chung với Tuệ cho nên khởi lên hiện rõ trước
mắt. Vả lại, thân Trung Hữu không phải là cảnh của mắt do sinh ra mà
được, cho nên khởi lên Thiên nhãn qua ùn xét về sự sai biệt của Trung
Hữu.
Hỏi: Sinh ở cõi Dục mà khởi l ên Thiên nhãn là mạnh hơn, hay
sinh ở cõi Sắc mà khởi lên là mạnh hơn?
Đáp: Cõi Dục đã khởi lên, bởi vì mạnh mẽ cho nên mạnh hơn, ng-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 891  
www.daitangkinh.org  
hĩa là Phật- Độc giác- Thanh văn đến cuối cùng đã khởi lên Thiên nhãn
có tác dụng mạnh mẽ, không phải là sinh ở cõi Sắc mà có năng lực hiện
rõ trước mắt. Cõi Sắc đã khởi lên, bởi vì sở y cho nên mạnh hơn, nghĩa
là ở cõi ấy dựa vào th ân to lớn thù thắng tuyệt  vời, đã khởi lên Thiên
nhãn do nhiều cực vi tạo thành, không phải là trong cõi Dục mà có thể
khởi lên mắt này, cho nên hai cõi khởi lên đều có mạnh-yếu.
Hỏi: Thiên nhãn do tu mà được và mắt do sinh ra mà được, có gì
sai biệt?
Đáp: Tên gọi tức là sai biệt, đó là tên gọi thuộc Thiên nhãn, tên
gọi thuộc mắt do sinh ra mà được.
Có người nói: Thể cũng có khác nh au, đó là mắt do sinh ra mà
được, có Đồng phần và Bỉ đồng phần; Thiên nhãn do tu mà được chỉ là
Đồng phần.
Vả lại, mắt do sinh ra mà được bao gồm sự nuôi lớn và dị thục
sinh, Thiên nhãn do tu mà được chỉ là sự nuôi lớn.
Có người nói: Nhân cũng có khác nhau, đó là mắt do sinh ra mà
được là quả thuộc về Nghiệp, Thiên nhãn do tu mà được là quả thuộc
về Tu.
Hỏi: Lẽ nào không phải mắt do sinh ra mà được cũng là quả thuộc
về Tu hay sao? Đáp: Mắt ấy phần ít là quả thuộc về Tu, phần ít là quả
dị thục thuộc về Trí do sinh ra ma ø được; Thiên nhãn chỉ là quả thuộc
về Tu.
Có người nói: Thiên nhãn nhờ vào lực tác ý gia hạnh mới được
hiện rõ trước mắt, mắt do sinh ra mà được thì không như vậy.
Có người nói: Quả cũng có khác nhau, đó là mắt do sinh ra mà
được làm sở y cho Thức thiện- nhiễm và vô ký, Thiên nhãn do tu mà
được chỉ làm sở y cho Thức vô ký.
Có người nói: Cảnh cũng có khác nhau, đó là mắt do sinh ra mà
được, không nhìn thấy Trung Hữu; Thiên nhãn do tu mà được, có năng
lực nhìn thấy Trung Hữu.
Có người nói: Dụng cũng có khác nhau, đó là Thiên nhãn do tu mà
được so với mắt do sinh ra mà được, có tác dụng mạnh mẽ vi diệu thù
thắng, thanh tịnh sáng tỏ nhanh nhạy vi tế, cho nên có sai biệt.
Hỏi: Một niệm có thể khởi lên mấy Thông quả (quả thuộc thần
thông)?
Đáp: Những người có ý muốn làm cho sự hóa hiện không có lưu
lại, Thiên nhãn-Thiên nhĩ không có Bỉ đồng phần, họ nói một niệm chỉ
khởi lên một Thông quả, đó là na êm thần thông tùy theo một. Những
892 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
người có ý muốn làm cho sự hóa hiện có lưu lại, Thiên nhãn-Thiên nhĩ
không có Bỉ đồng phần, họ nói một niệm có thể khởi lên hai Thông
quả, đó là Thần cảnh thông quả và tùy theo một trong bốn loại còn lại.
Những người có ý muốn làm cho sự hóa hiện có lưu lại, Thiên nhãn-
Thiên nhĩ có Bỉ đồng phần, họ nói một niệm có thể khởi lên bốn Thông
quả, đó là Thần cảnh thông quả- Thiên nhãn- Thiên nhĩ và tùy theo một
trong hai loại còn lại, đó là Tha tâm thông- Túc trú tùy niệm thông, bởi
vì cảnh giới khác nhau cho nên không khởi lên cùng lúc.
Nói như vậy thì nên biết rằng cách nói thứ hai là hợp lý, bởi vì sự
hóa hiện có thể lưu lại, Thiên nhãn - Thiên nhĩ chắc chắn không có Bỉ
đồng phần, chủ yếu vào lúc tác dụng thì mới hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Sắc đã hóa hiện ở cõi Dục có bốn loại, đó là quả thuộc Tĩnh
lự thứ nhất, cho đến quả thuộc Tĩnh lự thứ tư, dựa vào Tĩnh lự thứ nhất
mà đạt được Thiên nhãn, thì có thể thấy đầy đủ bốn loại sắc chăng?
Đáp: Có người nói: Thấy đầy đủ đều là do Sắc xứ của cõi Dục
thâu nhiếp.
Có người nói: Chỉ thấy quả thuộc Tĩnh lự thứ nhất chứ không phải
là nơi khác, bởi vì nhân mạnh hơn cho nên giống như nhân chứ không
phải là cảnh, quả cũng thuận theo như vậy. Dựa vào Tĩnh lự thứ hai mà
đạt được Thiên nhãn, có thể thấy sắc  của quả thuộc hai Tĩnh lự trước
chứ không phải là nơi khác; dựa vào Tĩnh lự thứ ba mà đạt được Thiên
nhãn, có thể thấy sắc của quả thuộc ba Tĩnh lự trước chứ không phải là
nơi khác; dựa vào Tĩnh lự thứ tư ma ø đạt được Thiên nhãn, có thể thấy
đầy đủ sắc của quả thuộc bốn Tĩnh lự.
Nói như vậy thì đó là cách nói thứ nhất, dựa vào Tĩnh lự thứ nhất
mà đạt được Thiên nhãn, có thể thấy sa éc của cõi Dục  và Tĩnh lự thứ
nhất; cho đến dựa vào Tĩnh lự thứ tư  mà đạt được Thiên nhãn, có thể
thấy sắc của cõi Dục và bốn Tĩnh lự.
Hỏi: Dựa vào Tĩnh lự thứ tư mà đạt được Thiên nhãn, có thể thấy
sắc của cõi Dục và bốn Tĩnh lự, là mắt thấy sắc của cõi Dục lập tức thấy
sắc của địa khác, hay la ø lại khởi lên mắt khác thấy sắc của địa khác?
Nếu mắt thấy sắc của cõi Dục lập tức thấy sắc của địa khác, thì làm sao
một mắt mà có thể thấy hai cảnh thô-tế? Nếu lại khởi lên mắt khác thấy
sắc của địa khác, thì Thiên nhãn của  Tĩnh lự thứ tư phải có năm loại,
tất cả chỉ thấy sắc của một địa, thì không nên nói là Thiên nhãn của địa
này lấy năm địa làm cảnh?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này:  Ngay mắt thấy sắc của cõi
Dục, có thể thấy các sắc của địa khác.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 893  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Làm sao một mắt mà có thể thấy hai cảnh thô-tế?
Đáp: Điều này cũng không có lỗi, như thấy núi lớn thì sắc thô-tế
cùng lúc có thể thấy. Thấy sắc thô là như thấy cây lớn nhiều cành, thấy
sắc tế là như thấy cỏ nhỏ ở trong đó. Như vậy, một mắt của Tĩnh lự thứ
tư có thể thấy các sắc của năm địa, nào có lỗi gì?
Có Sư khác nói: Mắt thấy sắc của cõi Dục có khác, cho đến mắt
thấy sắc của Tĩnh lự thứ tư có khác.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thiên nhãn của Tĩnh lự thứ tư phải có năm
loại, tất cả chỉ thấy sắc của một địa, thì không nên nói là Thiên nhãn
của địa này lấy năm địa làm cảnh?
Đáp: Thiên nhãn của một địa có năm loại khác nhau cũng không
có lỗi. Dựa theo chủng loại của địa, nói chung là một mắt thấy cảnh của
năm địa, tất cả ở trong đó mà thấy đều khác nhau.
Như chương Định Uẩn nói: “Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất mà dẫn đến
Thiên nhãn, cao nhất có thể thấy sắc hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Cho đến hệ thuộc cõi Phạm Thế. Dựa vào Tĩnh lự thứ hai mà
dẫn đến Thiên nhãn, cao nhất có thể th ấy sắc hệ thuộc nơi nào? Đáp:
Cho đến hệ thuộc cõi Cực Quang Tịnh. Dựa vào Tĩnh lự thứ ba mà dẫn
đến Thiên nhãn, cao nhất có thể thấy sắc hệ thuộc nơi nào? Đáp: Cho
đến hệ thuộc cõi Biến Tịnh. Dựa vào Tĩnh lự thứ tư mà dẫn đến Thiên
nhãn, cao nhất có thể thấy sắc hệ thuộc nơi nào? Đáp: Cho đến hệ thuộc
cõi Quảng Quả.”
Hỏi: Chiều ngang xa nhất nhìn thấy được bao nhiêu?
Đáp: Có người nói: Như nhìn thấy phía trên. Có người nói: Chiều
ngang nhìn thấy thì rộng.
Nói như vậy thì văn ấy tạm thời  nói đến phạm vi nhìn thấy phía
trên, không nói đến cảnh thuộc chiều ngang. Nhưng tùy theo thế lực của
căn nhìn thấy theo chiều ngang không nhất định, có xa- có gần như nơi
khác nói.
Luận Thi Thiết nói: “Như cõi trời Tứ Đại Vương Chúng dùng trí-
dùng kiến để hiểu rõ đối với loài người, loài người đối với cõi trời Tứ
Đại Vương Chúng thì không có thể như vậy, trừ ra có tu - có thần thông,
hoặc là nhờ vào uy lực khác; cho đến c õi trời Tha Hóa Tự Tại đối với
loài người cũng như vậy, nghĩa là c õi trời Tứ Đại Vương Chúng…cũng
là cảnh thuộc mắt của loài người, bởi vì hệ thuộc cùng một cõi. Nhưng
bởi vì rất xa cho nên không thể nào nhìn thấy, nếu đạt được thần thông
thì tự mình có thể đi đến nhìn thấy, hoa ëc là nhờ vào lực khác dẫn đến
nơi ấy thì có thể nhìn thấy.”
894 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Nếu chư Thiên cõi ấy đến nơi  này thì có thể nhìn thấy hay
không?
Đáp: Nhìn thấy.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong luận ấy vì sao không nói?
Đáp: Bởi vì cảnh giới ít cho nên không nói. Lại nữa, đây chính là
thâu nhiếp ở trong lực khác dẫn dắt, cho nên không nói riêng biệt.
Lại trong luận ấy nói: “Như cõi trời Phạm Chúng dùng trí - dùng
kiến để hiểu rõ đối với loài người, loài người đối với cõi trời Phạm
Chúng thì không có thể như vậy, trừ ra có tu- có thần thông, hoặc là nhờ
vào uy lực khác; cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh đối với loài người cũng
như vậy.”
Hỏi: Luận ấy đã nói là trừ ra có tu thì sự việc này có thể như vậy,
tại sao có thể nói là trừ ra có thần thông, hoặc là nhờ vào uy lực khác?
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tuy là có thần thông, hoặc là nhờ vào uy lực
khác dẫn dắt có thể đến được c õi trời ấy, nhưng nếu không có Thiên
nhãn thì không có thể nhìn thấy; nếu có Thiên nhãn thì tuy không đến
cõi trời ấy mà cũng có thể nhìn thấy.
Đáp: Luận ấy chỉ cần nói là trừ ra có tu, mà lại nói có những loại
khác, là có ý nghĩa khác. Đó la ø dựa vào những Phạm Thiên ở phương
khác mà nói, sắc của những Ph ạm Thiên ở phương khác cũng là dựa
vào những cảnh giới như Tĩnh lự thứ nhất… của phương này mà dẫn đến
Thiên nhãn, nhưng bởi vì rất xa cho nên tuy đạt được mắt ấy mà không
có thể nhìn thấy cõi ấy. Nếu tự mình có thần thông, hoặc là nhờ vào lực
khác mà dẫn đến cõi ấy thì mới có thể dùng Thiên nhãn để nhìn thấy.
Trừ ra có tu là hiển bày về đạt được Thiên nhãn, nói đến hai câu sau
là hiển bày về Nhân đến được cõi a áy, cho nên luận ấy đã nói là có ý
nghĩa khác.
Luận Thi Thiết ấy lại đưa ra cách nói này: “Trong Tĩnh lự thứ nhất
có ba cõi trời, đó là Phạm Chúng- Phạm Phụ và Đại Phạm Thiên.”
Hỏi: Ba cõi trời như vậy có nhìn thấy lẫn nhau hay không?
Đáp: Những cõi trời ấy nhìn thấy lẫn nhau.
Hỏi: Trong kinh đã nói nên hiểu thế nào? Như nói: “Phạm Vương
có được tự Thể giống như hình dáng của Đồng tử, không phải là cảnh
giới của Thiên nhãn cõi Phạm Chúng.”
Đáp: Là cảnh của mắt ở cõi ấy mà do lực thần thông của Đại Phạm
Vương đã ngăn che khiến cho chư Thiên cõi ấy không nhìn thấy.
Tĩnh lự thứ hai có ba cõi trời, đó là Thiểu Quang- Vô Lượng Quang
và Cực Quang Tịnh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 895  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Ba cõi trời như vậy có nhìn thấy lẫn nhau hay không?
Đáp: Những cõi trời ấy nhìn thấy lẫn nhau.
Tĩnh lự thứ ba có ba cõi trời, đó là Thiểu Tịnh- Vô Lượng Tịnh và
Biến Tịnh.
Hỏi: Ba cõi trời như vậy có nhìn thấy lẫn nhau hay không?
Đáp: Những cõi trời ấy nhìn thấy lẫn nhau.
Tĩnh lự thứ tư có tám cõi trời, đó là đó là Vô Vân- Phước Sinh-
Quảng Quả, Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Hiện, Thiện Kiến và Sắc Cứu
Cánh.
Hỏi: Tám cõi trời như vậy có nhìn thấy lẫn nhau hay không?
Đáp: Những cõi trời ấy nhìn tha áy lẫn nhau, bởi vì hệ thuộc cùng
một cõi.
Luận Pháp Uẩn nói: “Ở xung quanh ma ét có thời gian-có phạm vi,
Đại chủng của cõi Sắc  đã tạo ra Thiên nhãn thanh tịnh hiện rõ trước
mắt, nhờ vào Thiên nhãn này có thể nhì n thấy các sắc sai biệt ở trước
sau- trái phải- trên dưới. Nhìn thấy các sắc trước sau- trái phải, bởi vì
không phải là do tường-đá… mà chướng nga ïi. Nhìn thấy các sắc phía
dưới, bởi vì không phải là do đất-nước…mà chướng ngại. Nhìn thấy các
sắc phía trên, bởi vì không phải là do mây mù…mà chướng ngại.”
Hỏi: Thiên nhãn như vậy có thể ở trong một lúc lập tức nhìn thấy
cảnh của các sắc ở mười phương hay không?
Đáp: Có người nói: Có thể nhìn thấy, bởi vì Nhãn căn của loài trời
sáng ngời trong suốt, tự nhiên soi chiếu khắp nơi; như ngọc quý Mạt-ni
phát ra ánh sáng kha ép nơi. Có người nói: Không có thể trong một lúc
lập tức nhìn thấy khắp nơi.
Hỏi: Luận Pháp Uẩn đã nói nên hiểu thế nào?
Đáp: Luận ấy nói đến Thiên nhãn không ngăn cách bởi các
phương, chứ không phải là nói Thiên nha õn ấy có thể trong một lúc lập
tức nhìn thấy. Nghĩa là mắt của lo ài người chỉ có thể nhìn thấy sắc ở
trước mặt, muốn nhìn thấy phương khác  thì cần phải xoay chuyển cúi
xuống-ngước lên mới nhìn thấy; Thiên nhãn thì không như vậy, mặt
hướng về một phương tùy theo ý muốn có thể nhìn thấy mà không cần
phải xoay chuyển. Vì vậy nói là có thể nhìn thấy các phương trên dưới,
chứ không phải là nói trong một lúc mà nhìn thấy mười phương.
Có người đưa ra cách nói này: Ý thanh tịnh cho nên nhìn thấy.
Hỏi: Ý thanh tịnh là Tín, tức là tâm sở pháp tương ưng với tâm,
pháp này không phải là Thể của thấy, làm sao có thể nhìn thấy?
Đáp: Đó là dựa vào ý bí mật mà nói đến Ý căn không có gì rối
896 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
loạn. Nghĩa là nếu Ý căn không rong ruổi theo nơi khác, lìa xa những
duyên rối loạn, thì có thể khiến cho Nhãn căn nhìn thấy sắc rõ ràng, cho
nên đưa ra cách nói này.
Có người đưa ra cách nói này: Thắng giải cho nên nhìn thấy.
Hỏi: Đã nói Thắng giải là tâm sở pháp tương ưng với tâm, pháp
này không phải là Thể của thấy, làm sao có thể nhìn thấy?
Đáp: Dựa vào ý thích của Sư Du-già mà an lập, cho nên đưa ra
cách nói này. Nghĩa là Sư Du-già khởi lên ý thích này, khiến cho mình
trong một niệm nhìn thấy sắc của mười phương. Nhưng có thể nhìn thấy
sắc lại không phải là Thắng giải.
Lại trong luận Thi Thiết đưa ra  cách nói như vậy: “Có những
người đang tiến vào Định thuộc Biến xứ màu xanh, từ Định ấy đứng
lên mà thấy đều là màu xanh. Lại do trải qua thời gian dài ở trong rừng
xanh, sau đó ra ngoài đi đến nơi kha ùc mà thấy đều là màu xanh.” Dựa
vào đây mà nói là Thắng giải cho nên nhìn thấy.
Có người đưa ra cách nói này: Ngay Nhãn căn của loài người
chuyển làm Thiên nhãn, có thể nhìn thấy không ngăn ngại gì.
Đây là do ngoại đạo Số Luận đã lập ra, họ đưa ra cách nói này:
Thiên nhãn đã khởi lên tức là ma ét của loài người, thường xuyên luyện
tập chuyển biến rõ ràng trong sáng hơn tr ước, lập ra tên gọi là Thiên.
Như thực hành trong rừng xanh của vùng Trung Ấn Độ, hoặc là trải qua
mười ngày mới đi ra ngoài, do thường xuyên luyện tập mà thay đổi,
ngước mắt nhìn đều là màu xanh; lúc tu Thiên nhãn cũng lại như vậy.
Nếu như vậy là người mù sẽ không có thể tu pháp Thiên nhãn
thông này, thì cùng với Thánh giáo và sự việc hiện thấy thảy đều trái
ngược nhau. Vả lại, pháp Vô thường làm sao chuyển biến, bởi vì tất cả
Thiên nhãn đều gọi là Vô đối, các vật như tường đá…không có thể ngăn
ngại.
Hỏi: Tất cả Thiên nhãn đối với sắc  đã nhìn thấy là có ngăn ngại
hay không? Nếu có ngăn ngại thì ta ïi sao nói là Vô đối? Nếu không có
ngăn ngại thì làm sao trú vào sắc ấy?
Đáp: Đối với sắc đã nhìn thấy nên nói là có ngăn ngại.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao gọi là Vô đối?
Đáp: Đối có hai loại: 1. Cảnh giới có đối; 2. Chướng ngại có đối.
Nếu dựa vào cảnh giới có đối thì Thiên nhãn gọi là có đối, bởi vì đối với
cảnh giới của mình không có thể vượt  qua được. Nếu dựa vào chướng
ngại có đối thì Thiên nhãn gọi là Vô đối, bởi vì những chướng ngại như
tường đá… không có thể ngăn ngại được. Đây là dựa theo tác dụng  đối
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 897  
www.daitangkinh.org  
với cảnh mà nói. Nếu dựa theo tự Thể thì cũng là do chướng ngại có đối
thâu nhiếp, bởi vì là tánh cực vi. Vả lại, các Thiên nhãn ở trong cảnh
giới, các Sư Du-già tự tại tùy theo ý muốn, đối với những gì muốn nhìn
thấy thì có đối đãi ngăn ngại, những gì không muốn nhìn thấy thì không
có đối đãi ngăn ngại.
Tất cả Thiên nhãn có ánh sáng tăng mạnh, do ánh sáng mà   dẫn
dắt.
Hỏi: Lúc Thiên nhãn muốn nhìn thấy sắc trong bóng tối thì   làm
sao có thể nhìn thấy?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đây là do thần thông dẫn dắt
phát khởi ánh sáng có thể nhìn thấy sắc ấy. Điều này không hợp lý, bởi
vì không đạt được thần thông thì lẽ ra không có thể tu khởi lên Thiên
nhãn.
Nói như vậy là lúc bắt đầu da ãn đến thần thông, nếu tách lìa ánh
sáng thì không có thể nhìn thấy sắc, nếu thần thông thành tựu đầy đủ thì
giả sử tách lìa ánh sáng cũng có thể nhìn thấy sắc.
Hỏi: Thần thông và Thiên nhãn đều có ánh sáng, có gì sai biệt?
Đáp: Ánh sáng của thần thông, hoặc là do tự tánh mà có, hoặc là
do biến hóa mà có; ánh sáng của Thiên nhãn chỉ do tự tánh mà có.
Có người đưa ra cách nói này: Ánh sáng của Thiên nhãn, hoặc là
do tự tánh mà có, hoặc là do biến hóa mà có; ánh sáng của thần thông
chỉ do biến hóa mà có.
Trong các Tố-đát-lãm và Tỳ-nại -da, đều nói Bồ-tát thành tựu
Thiên nhãn do dị thục sinh, ngày đêm c ó thể nhìn thấy trước mặt đều
một Du-thiện-na.
Hỏi: Mắt của Bồ-tát do dị thục sinh mà thành, thật sự không phải
là Thiên nhãn, vì sao lập ra tên gọi này?
Đáp: Nhãn căn của Bồ-tát c ó Thể-Dụng thù thắng, như sự việc
thù thắng ở thế gian giả lập tên gọi là Thiên.
Hỏi: Các hữu tình khác cũng có thể nhìn thấy vật xa như núi rừng-
mặt trời-mặt trăng…, Bồ-tát chỉ nhì n thấy trước mặt đều một Du-thiện-
na, vì sao gọi là thù thắng?
Đáp: Như những gì hữu tình đã nhìn thấy, Bồ-tát cũng có thể nhìn
thấy trước mặt đều một Du-thiện-na, là dựa theo không có gì ngăn cách
mà nói. Nghĩa là ở nơi không có gì ngăn cách thì các hữu tình khác tuy
có thể nhìn thấy xa, nhưng nếu ở nơi có ngăn cách thì vật nằm trong bàn
tay mình cũng không thể nào nhìn thấy được; Bồ-tát thì không như vậy,
nhìn thấy trước mặt đều một Du-thiện-na, nơi có ngăn cách hay  không
898 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
có ngăn cách đều có thể nhìn thấy rõ ràng.
Lại nữa, những hữu tình khác tuy có thể nhìn thấy xa, nhưng chỉ
là thô chứ không phải là tế; Bồ-ta ùt thì không như vậy, bởi vì nhìn thấy
trước mặt đều một Du-thiện-na, tha äm chí đầu mảy lông cũng có thể
nhìn thấy được.
Lại nữa, những hữu tình khác tuy có thể nhìn thấy xa, nhưng chỉ
là ban ngày chứ không phải là ban đêm; Bồ-tát thì không như vậy, bởi
vì nhìn thấy trước mặt đều một Du-thiện-na, ban ngày hay ban đêm đều
nhìn thấy rõ ràng.
Có người nói: Đối với những hữu tình khác đã nhìn thấy có xa-
gần, Bồ-tát vượt quá một Du-thiện-na ấy, cho nên đưa ra cách nói như
vậy.
Hỏi: Bồ-tát thành tựu mắt th anh tịnh như vậy, thì phải nhìn thấy
thân người nữ chứa đầy bất tịnh, tại sao có sự việc của tập khí nhiễm
ô?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Phiền não của Bồ-tát chưa đoạn-chưa
biết khắp, vì vậy vẫn còn bị vô minh làm cho mê mờ, điều này không
cần phải vặn hỏi; như không cần vặn hỏi vì sao người vô minh, người
ngu si, người mù lòa bị rơi xuống hố.”
Có người nói: Bồ-tát nhiễm tập khí ấy ở vào lúc không quán Bất
tịnh, lúc quán Bất tịnh thì không nhiễm tập khí ấy.
Có người nói: Bồ-tát ở đời trước đã từng gieo trồng nghiệp thọ
dụng thù thắng, đối với những gì thọ dụng thì không thấy bất tịnh, đối
với những gì không thọ dụng thì thấy bất tịnh.
Nói như vậy là Bồ-tát thành tựu trí tuệ nhanh nhạy sắc bén, khéo
léo quán xét sự sai biệt của công đức và lỗi lầm. Thân của những người
nữ cũng chứa đựng đầy đủ công đức và lỗi lầm, lúc Bồ-tát quán sát về
công đức của thân nữ thì hơn hẳn đối với tất cả những người đam mê
dục lạc, nếu đang lúc quán sát về lỗi lầm của thân nữ thì hơn hẳn đối
với tất cả những người quán bất tịnh. Quán sát về công đức của thân nữ
cho nên có nhiễm tập khí.
Hỏi: Mắt của Chuyển Luân Vương có thể nhìn thấy đến đâu?
Đáp: Luân Vương cai quản bốn châu thì trước mặt đều có thể nhìn
thấy bốn Câu-lô-xá, cho đến Luân Vương cai quản một châu thì trước
mặt đều có thể nhìn thấy một Câu-lô-xá.
Hỏi: Mắt của quan chủ quản kho tàng có thể nhìn thấy đến đâu?
Đáp: Quan của Luân Vương cai  quản bốn châu thì nhìn thấy ba
Câu-lô-xá, cho đến quan của Luân Vương cai quản một châu thì   nhìn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 899  
www.daitangkinh.org  
thấy nửa Câu-lô-xá.
Như trong kinh nói: “Luân Vương c ó lúc muốn thử xem uy lực
của quan chủ quản kho tàng đến mức nào, đi thuyền dạo chơi giữa sông
Căng-già, truyền lệnh cho quan chủ quản kho tàng rằng: Nay Ta cần
đến kho báu. Quan vâng dạ cung kí nh, thỉnh cầu trở về lo liệu. Luân
Vương không vừa lòng, nói rằng: Ngay bây giờ cần phải lo liệu. Quan
chủ quản kho tàng hoảng sợ liền dùng hai tay thọc vào trong nước, lập
tức lấy ra các loại châu báu, mang đến để dâng lên Luân Vương, lại
thưa với Luân Vương rằng: Thứ nào cần đến thì có thể giữ lấy, thứ nào
không cần đến thì vứt trở lại trong nước.”
Hỏi: Nhãn căn của Luân Vương hơn hẳn quan chủ quản kho tàng,
vì sao không tự mình lấy mà khiến quan chủ quản phải lấy?
Đáp: Pháp của những người tôn q uý thù thắng cần phải như vậy;
như những người tôn quý khác tuy có người tự biết đồ ăn thức uống-áo
quần-vật dụng tiền bạc ở chỗ đó, mà không tự mình lấy, ở đây cũng
như vậy.
Có Sư khác nói: Các vị Chuyển Luân Vương cảm đến nghiệp bề
tôi hầu hạ đã tích tập ở đời khác, nghiệp ấy bây giờ chín muồi, có những
điều gì cần đến thì đều có bề tôi khiến cho họ cung cấp lo liệu; nếu
Luân Vương tự mình lấy thì nghiệp trở thành trống rỗng.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra luận, như thế nào gọi là các vị
Chuyển Luân Vương cảm đến nghiệp bề tôi hầu hạ?
Đáp: Cha mẹ và thầy dạy đúng như pháp mà dạy dỗ, cung kính
nghe theo không làm trái, đó là nghiệp này. Nếu trước kia đã từng huân
tập nghiệp loại như vậy, thì cảm được nhiều bề tôi hầu hạ, những gì
mong muốn đều được lo liệu đầy đủ.
Hỏi: Từng nghe nước sông Căng-già  có chỗ sâu đến một Du-
thiện-na, làm sao tay của quan chủ quản kho tàng đưa đến thấu đáy để
lấy các loại châu báu?
Đáp: Bởi vì lực tăng thượng do nghiệp của Luân Vương, cho nên
khiến châu báu dâng lên cao.
Có người nói: Dược-xoa, Kiền-đạt-phược…mang đến trao cho.
Có người nói: Luôn luôn có mười nga øn Thiên thần đi theo quan
chủ quản kho tàng để cho quan chủ quản sai khiến, những Thiên thần
ấy mang đến trao cho.
Hỏi: Vì sao quan chủ quản kho ta øng thưa với Luân Vương rằng:
Thứ nào không cần đến thì nên vứt trở lại trong nước? Đáp: Bởi vì hiển
bày về nghiệp quả của Luân Vương là không nghĩ bàn được, có những
900 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
gì cần đến thì ở mọi nơi đều có thể đạt được, không giống như loại khác
sợ rằng duyên của thân mạng, sẽ có thiếu thốn mà tích tụ trải qua thời
gian dài.
Hỏi: Thiên nhãn của Thanh văn-Đ ộc giác và Phật có thể nhìn
thấy sắc của mấy thế giới?
Đáp: Thiên nhãn của Thanh văn không thực hiện gia hạnh chỉ
nhìn thấy Tiểu thiên thế giới, nếu thực hiện gia hạnh thì nhìn thấy Trung
thiên thế giới; Thiên nhãn của Đo äc giác không thực hiện gia hạnh chỉ
nhìn thấy Trung thiên thế giới, nếu thực hiện gia hạnh thì nhìn thấy Đại
thiên thế giới; Thiên nhãn của Đức Thế Tôn không thực hiện gia hạnh
nhìn thấy Đại thiên thế giới, nếu thực hiện gia hạnh thì có thể nhìn thấy
vô lượng vô biên thế giới. Như Th iên nhãn thông, Thiên nhĩ thông…
cũng như vậy.
Địa ngục thành tựu mấy căn? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói đến phần vị thành tựu nhiều nhất và
ít nhất chứ không phải là phần vị khác?
Đáp: Bởi vì đó là ý của người soạn luận muốn như vậy, cho đến
nói rộng ra.
Có người nói: Muốn loại trừ lỗi tạp loạn của văn, nghĩa là nếu nói
đầy đủ tất cả phần vị, thì đối với văn tạp loạn khó có thể thọ trì, cho nên
dựa vào giới hạn nhiều-ít mà nói.
Hỏi: Địa ngục thành tựu mấy căn? Bàng sinh cho đến các địa Vô
sắc, Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát thành tựu mấy căn?
Đáp: Địa ngục nhiều nhất là mười ch ín căn, ít nhất là tám căn.
Mười chín căn, đó là trừ ra ba căn Vô lậu, tức là người không đoạn căn
thiện, có đủ bảy Sắc căn. Tám căn,  đó là Thân-Mạng-Ý và năm Thọ
căn, tức là người đã đoạn căn thiện, mất đi sáu Sắc căn.
Bàng sinh nhiều nhất là mười chín  căn, ít nhất là mười ba căn.
Mười chín căn, đó là trừ ra ba căn Vô lậu, tức là người  có đủ bảy Sắc
căn. Mười ba căn, đó là Thân-Mạng-Ý-năm Thọ và năm căn như Tín…,
tức là người từ từ mạng chung trước tiên rời bỏ sáu Sắc căn.
Như nói về bàng sinh, loài quỷ cũng như vậy.
Người đoạn căn thiện nhiều nhất là mười ba căn, ít nhất là tám
căn. Mười ba căn, đó là trừ ra một hình thể và năm căn như Tín…, ba căn
Vô lậu. Tám căn, đó là Thân-Mạng-Ý và năm Thọ căn, tức là người từ
từ mạng chung và ở địa ngục đã mất đi sáu Sắc căn.
Tụ Tà định nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là tám căn. Mười
chín căn, nói như nhiều nhất của địa ngục. Tám căn, nói như ít nhất của
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 901  
www.daitangkinh.org  
đoạn căn thiện, trừ ra ở địa ngục mất đi sáu Sắc căn.
Tụ Chánh định nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười một
căn. Mười chín căn, đó là trừ ra một  hình thể và hai căn Vô lậu, tức
là Thánh giả chưa lìa nhiễm cõi  Dục và căn không khuyết. Mười một
căn, đó là Mạng-Ý-ba Thọ-năm căn như Tín…và một căn Vô lậu, tức là
Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc.
Tụ Bất định nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là tám căn. Mười
chín căn, nói như nhiều nhất của t ụ Tà định. Tám căn, nói như ít nhất
của đoạn căn thiện, và dị sinh sinh ở cõi Vô sắc thành tựu Mạng-Ý-Xả-
năm căn như Tín…
Châu Thiệm bộ nhiều nhất là mười ch ín căn, ít nhất là tám căn.
Mười chín căn, đó là hai hình thể trừ ra ba căn Vô lậu, và Thánh giả
chưa lìa nhiễm cõi Dục trừ ra một hình thể-hai căn Vô lậu. Tám căn, đó
là Thân-Mạng-Ý và năm Thọ ca ên, tức là người đoạn căn thiện ở phần
vị từ từ mạng chung.
Như châu Thiệm bộ, châu Tỳ-đề-ha và châu Cù-đà-ni cũng   như
vậy.
Châu Câu-lô nhiều nhất là mười tám căn, ít nhất là mười ba căn.
Mười tám căn, đó là trừ ra một hình thể và ba căn Vô lậu. Mười ba căn,
đó là Thân-Mạng-Ý-năm Thọ và năm căn như Tín…, tức là phần vị từ từ
mạng chung. Châu ấy không có Phiến- trĩ-bán-trạch-ca, không có hình
thể, hai hình thể, người đoạn căn thi ện, tụ Tà định, tụ Chánh định và
lìa nhiễm.
Cõi trời Tứ Đại Vương Chúng nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất
là mười bảy căn. Mười chín căn, đó la ø trừ ra một hình thể và hai căn
Vô lậu, tức là Thánh giả chưa lìa nhiễm cõi Dục. Mười bảy căn, đó là
trừ ra một hình thể-Ưu căn và ba căn Vô lậu, tức là dị sinh đã lìa nhiễm
cõi Dục.
Như cõi trời Tứ Đại Vương Chúng, cõi trời Tam Thập Tam cho
đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại cũng như vậy.
Cõi trời Phạm Chúng nhiều nhất là mười sáu căn, ít nhất là mười
lăm căn. Mười sáu căn, đó là trừ ra hai hình thể-hai Thọ và hai căn Vô
lậu, tức là Thánh giả ở cõi ấy. Mười lăm căn, đó là trừ ra hai hình thể-
hai Thọ và ba căn Vô lậu, tức là dị sinh ở cõi ấy.
Như cõi trời Phạm Chúng, cõi trời Cực Quang Tịnh cũng như
vậy.
Cõi trời Biến Tịnh nhiều nhất là mười sáu căn, ít nhất là mười bốn
căn. Mười sáu căn nói như trước. Mười bốn căn, đó là trừ ra hai hình
902 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thể-ba Thọ và ba căn Vô lậu, tức là dị sinh ở cõi ấy.
Cõi trời Quảng Quả nhiều nhất  là mười sáu căn, ít nhất là mười
ba căn. Mười sáu căn nói như trước. M ười ba căn, đó là trừ ra hai hình
thể-bốn Thọ và ba căn Vô lậu, tức là dị sinh ở cõi ấy.
Trung Hữu nhiều nhất là mười chín  căn, ít nhất là mười ba căn.
Mười chín căn, đó là người hai hình thể trừ ra ba căn Vô lậu, và Thánh
giả chưa lìa nhiễm cõi Dục, trừ ra một hình thể-hai căn Vô lậu. Mười ba
căn, đó là người đoạn căn thiện, trừ ra một hình thể-năm căn như Tín…,
ba căn Vô lậu, và dị sinh cõi trời  Quảng Quả, trừ ra hai hình thể-bốn
Thọ-ba căn Vô lậu.
Các địa Vô sắc nhiều nhất là mươ øi một căn, ít nhất là tám căn.
Mười một căn, đó là Mạng-Ý-ba Thọ-năm căn như Tín… và một căn Vô
lậu, tức là Thánh giả ở địa ấy. Tám căn, đó là Mạng-Ý-Xả và năm căn
như Tín…, tức là dị sinh ở địa ấy.
Tùy tín hành nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười ba căn.
Mười chín căn, đó là trừ ra một hình thể và hai căn Vô lậu, tức là người
chưa lìa nhiễm cõi Dục trú vào Ki ến đạo. Mười ba căn, đó là Thân-
Mạng-Ý-bốn Thọ-năm căn như Tín… và một căn V ô lậu, tức là người
đã lìa nhiễm cõi Dục ở phần vị từ từ mạng chung tiến vào Kiến  đạo.
Hỏi: Vì sao phần vị này có thể tiến vào Kiến đạo?
Đáp: Là người thuộc Ái hành, tron g thời gian một đời luôn luôn
chán ngán sinh tử, lúc sắp mạng c hung do tiếp xúc với Khổ thọ, tâm
chán ngán càng tăng thêm cho nên có thể tiến vào Kiến đạo.
Như Tùy tín hành, Tùy pháp hành cũng như vậy.
Tín thắng giải nhiều nhất là mười  chín căn, ít nhất là mười một
căn. Mười chín căn, đó là trừ ra một hình thể và hai căn Vô lậu, tức là
Tín thắng giải chưa lìa nhiễm cõi Dục. Mười một căn, đó là Mạng-Ý-ba
Thọ-năm căn như Tín… và một căn Vô lậu, tức là Tí n thắng giải ở cõi
Vô sắc.
Như Tín thắng giải, Kiến chí cũng như vậy.
Thân chứng nhiều nhất là mười tám căn, ít nhất là mười một căn.
Mười tám căn, đó là trừ ra một hình thể-Ưu căn và hai căn Vô lậu, tức
là Thân chứng ở cõi Dục. Mười một  căn, nói như ít nhất của Tín thắng
giải.
Như Thân chứng, Tuệ giải thoát và Câu giải thoát cũng như vậy,
nhưng Thân chứng thành tựu Dĩ tri căn, hai Giải thoát thành tựu Cụ tri
căn.
Hỏi: Nhãn căn cho đến Tuệ căn, lúc được biết khắp thì mấy  căn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 150 903  
www.daitangkinh.org  
được biết khắp?
Đáp: Lúc Nhãn căn biết khắp, đến lìa nhiễm cõi Sắc có năm căn
được biết khắp.
Trong này, biết khắp là quả biết khắp về Đoạn Ái kia. Được biết
khắp gọi là năm căn, đó là Nhãn-Nhĩ -Tỷ-Thiệt-Thân, bởi vì lúc lìa
nhiễm cõi Sắc thì năm căn ấy vĩnh viễn đoạn. Tuy ở phần vị này đoạn
mười ba căn, nhưng chỉ có năm căn này được đoạn đến cuối cùng.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân căn cũng như vậy.
Lúc Nữ căn được biết khắp, đến lìa  nhiễm cõi Dục có bốn căn
được biết khắp, đó là Nam-Nữ-Khổ-Ưu  căn. Tuy ở phần vị này đoạn
mười chín căn, nhưng chỉ có bốn căn này được đoạn đến cuối cùng.
Như Nữ căn, Nam căn-Khổ căn-Ưu căn cũng như vậy.
Lúc Mạng căn được biết khắp, đến lìa nhiễm cõi Vô sắc có tám
căn được biết khắp, đó là Mạng-Ý-Xả và năm căn như Tín…
Như Mạng căn, Ý căn-Xả căn và năm căn như Tín… cũng như
vậy.
Lúc Lạc căn được biết khắp, đến lìa nhiễm cõi Biến Tịnh thì Lạc
căn được biết khắp.
Lúc Hỷ căn được biết khắp, đến lìa nhiễm cõi Cực Quang Tịnh thì
Hỷ căn được biết khắp.
Hỏi: Nhãn căn cho đến Tuệ căn, lúc Diệt tác chứng thì mấy căn
Diệt tác chứng?
Đáp: Lúc Nhãn căn Diệt tác chứng, đến lìa nhiễm cõi Sắc có năm
căn Diệt tác chứng, đến A-la-hán c ó mười chín căn Diệt tác chứng.
Năm căn, đó là Nhãn-Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân căn. Mười chín căn, đó là trừ
ra ba căn Vô lậu.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân căn cũng như vậy.
Lúc Nữ căn Diệt tác chứng, đến lìa nhiễm cõi Dục có bốn căn
Diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn Diệt tác chứng. Bốn căn,
đó là Nam-Nữ-Khổ-Ưu căn. Mười chín căn, nói như trước.
Như Nữ căn, Nam căn-Khổ căn-Ưu căn cũng như vậy.
Lúc Mạng căn Diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn
Diệt tác chứng, nói như trước. Như Mạng căn, Ý căn-Xả căn và năm
căn như Tín… cũng như vậy.
Lúc Lạc căn Diệt tác chứng, đến lìa nhiễm cõi Biến Tịnh thì Lạc
căn Diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn Diệt tác chứng, nói
như trước.
Lúc Hỷ căn Diệt tác chứng, đến lìa nhiễm cõi Cực Quang Tịnh thì
904 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỷ căn Diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn Diệt tác chứng,
nói như trước.
Hỏi: Hai phần này có gì sai biệt?
Đáp: Có những người muốn làm cho đạo vô gián đạt được đoạn hệ
thuộc (đoạn hệ đắc), đạo giải thoát chứng được lìa hệ thuộc (ly hệ đắc),
họ nói như tác dụng của đạo vô gián, phần Biết khắp cũng như vậy; như
tác dụng của đạo giải thoát, phần Tác chứng cũng như vậy.
Có những người muốn làm cho đạo vô gián đạt được đoạn hệ
thuộc, cũng chứng được lìa hệ thuộc, họ nói như đạt được đoạn hệ thuộc,
phần Biết khắp cũng như vậy; như chứng được lìa hệ thuộc, phần Tác
chứng cũng như vậy.
Như đạt được đoạn hệ thuộc-chứng được lìa hệ thuộc, trừ bỏ lỗi
lầm-tu tập công đức, rời bỏ xa áu kém-chứng được tuyệt vời, buông bỏ
vô nghĩa-đạt được có nghĩa, khô cạn dầu mỡ của ái-tiếp nhận niềm vui
mát mẻ, nên biết cũng như vậy.
Có người nói: Như đoạn-chưa đoạn, phần đầu cũng như vậy; như
chứng-chưa chứng, phần sau cũng như vậy.
Có người nói: Như lần đầu Tác  chứng, phần đầu cũng như vậy;
như trở lại Tác chứng, phần sau cũng như vậy.
Có người nói: Như đoạn thì Tác chứng, phần đầu cũng như vậy;
như đoạn rồi Tác chứng, phần sau cũng như vậy.
Đó gọi là sự sai biệt giữa Biết khắp và Tác chứng.


„