A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 154

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 53  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 154

LUẬN VỀ BÌNH ĐẲNG TÂM (Phần 4)

Trong kinh nói: “Trú trong Định Diệt tận thì không bị lửa đốt
cháy, không bị nước cuốn trôi, không bị trúng độc, không bị dao làm
hại, không bị người khác giết chết.”
Hỏi: Vì sao trú trong Định Diệt ta än thì có lợi ích thù thắng như
vậy?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Bởi vì Định Diệt
tận này là pháp không hại, cho nên trú trong Định này không phải là do
hại mà làm hại được.”
Có người nói: Định này có uy đức to lớn, các uy đức được Thiên
thần bảo vệ, cho nên không có thể làm hại.
Có người nói: Đạt được Tĩnh lự là cảnh giới của Tĩnh lự, có đủ
thần thông là cảnh giới của thần thông, đều là không thể nghĩ bàn được,
cho nên không có thể làm hại.
Có người nói: Định này không có tâm, không phải là không có
tâm thì có sinh-có tử, cho nên không có thể làm hại.
Kinh Đẳng Hoạt là duyên khởi của  phần luận này.“Xưa có Đức
Phật danh hiệu là Yết-lạc-câu-thôn- đà, có hai người đệ tử bậc nhất,
một người tên gọi Cực Viễn, một người tên gọi Đẳng Hoạt. Tôn giả
Đẳng Hoạt đã từng nhiều lần giáo hóa mọi người ở trong một khu thành,
được mọi người biết đến. Sau đó tiến vào Định Diệt tận ở bên cạnh khu
thành, nơi nhiều người đi lại. Lúc ấy có những người đi thả trâu bò-hái
củi thấy rồi đều nói: Nay Tôn giả này ngồi ngay thẳng mà diệt độ quả
thật là kỳ lạ thay, chúng ta nên đốt cháy thi hài để cúng dường! Thế là
lấy các loại phân trâu và củi khô, chất quanh thân vị ấy mà đốt cháy rồi
đi xa. Sáng sớm Tôn giả từ trong Định mà đứng dậy, nhanh chóng sửa
lại áo quần, như thường lệ mỗi buổi sáng ôm bình bát đi vào thành,  đi
54 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
chậm rãi qua từng nhà khất thực. L úc ấy những người đốt cháy thi hài
thấy rồi kinh ngạc nói rằng: Hôm qu a chúng ta đốt cháy thi hài của vị
ấy, mà bây giờ lại đi khất thực ! Mọi người trong thành đều cùng nhau
nói to rằng: Nay Sa-môn này chết mà sống lại. Vì vậy cho nên gọi là
Tôn giả Đẳng Hoạt.” Nên biết thân không cháy là do lực của Định Diệt
tận, áo quần không cháy là do lực của thần thông.
Có người nói: Thân và áo quần đều không cháy, đều là do lực
của Định Diệt tận. Vì thế cho nên kinh ấy là duyên khởi của phần luận
này.
Trong Truyền Dụ nói: “Nếu có người nào cúng dường cho người
từ trong Định Diệt tận ra ngoài, thì người ấy chắc chắn thành tựu nghiệp
thuận theo pháp hiện tại nhận quả.”
Hỏi: Vì sao cúng dường cho người từ trong Định Diệt tận ra ngoài,
thì chắc chắn thành tựu nghiệp thuận theo pháp hiện tại nhận quả?
Đáp: Điều này không nhất định phải thông hiểu. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì điều này không phải la ø giáo nghĩa trong Tố-đát-lãm, Tỳ-
nại-da và A-tỳ-đạt-ma đã nói, chỉ là tỉ dụ truyền miệng mà nói ra. Các
tỉ dụ truyền miệng nói ra có lúc đúng-có lúc không đúng, nếu nhất định
phải thông hiểu, thì nên biết sự cú ng dường này hoặc là đạt được quả
hiện tại, hoặc là đạt được quả to lớn. Điều ấy thuận theo ý thích của thế
gian, cho nên chỉ nói đến quả hiện tại.
Hỏi: Vì sao cúng dường cho người từ trong Định Diệt tận ra ngoài,
hoặc là đạt được quả hiện tại, hoặc là đạt được quả to lớn?
Đáp: Bởi vì nếu có người nào cúng dường cho người từ trong Định
này ra ngoài, thì chính là cúng dườ ng cho người từ trong tất cả Tĩnh
lự-Giải thoát-Đẳng trì-Đẳng chí ra  ngoài. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
những người muốn tiến vào-rời khỏi Đẳng chí Diệt tận, chắc chắn trước
tiên khởi lên tâm thiện của cõi Dục, tiếp đến tiến vào Tĩnh lự thứ nhất,
như vậy cho đến tiến vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, từ đây không gián
đoạn tiến vào Định Diệt tận. Từ trong Định này ra ngoài hoặc là khởi
lên Phi tưởng phi phi tưởng xứ, hoặc là khởi lên Vô sở hữu xứ, như vậy
cho đến trở lại khởi lên Tĩnh lự thứ nhất, tiếp tục tiến vào tâm thiện của
cõi Dục. Người ấy nhờ vào công đ ức xông ướp nối tiếp nhau như vậy,
cho nên có thể khiến cho người cú ng dường hoặc là đạt được quả hiện
tại, hoặc là đạt được quả to lớn.
Có người nói: Người từ trong Định Diệt tận ra ngoài, thì oai nghi
vắng lặng-đi lại nói năng-mặc áo ăn uống, tất cả đều tường tận tỉ mỉ,
các Thanh tín-Trưởng giả và Bà-la-môn…, thấy rồi đều sinh ý tưởng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 55  
www.daitangkinh.org  
hiếm có, dùng tâm ân cần thanh tịnh cúng dường các vật dụng sinh hoạt,
cho nên đạt được quả hiện tại, hoặc là đạt được quả to lớn.
Có người nói: Người đạt được Định này danh tiếng truyền rộng
khắp nơi, vượt xa những Định khác, các Thanh tín-Trưởng giả và Bà-la-
môn…, nghe rồi đều sinh ý tưởng hiếm lạ, dùng tâm ân cần thanh tịnh
cúng dường các vật dụng sinh hoạt, cho nên đạt được quả hiện tại, hoặc
là đạt được quả to lớn.
Có người nói: Người trú trong Định này, các loại ăn đều đoạn dứt.
Nếu cúng dường cho người từ trong Định này ra ngoài, thì chính là cúng
dường cho người không ăn gì cả. Ăn nghĩ a là người trú trong Định có
tâm hữu lậu, tuy đoạn dứt Đoàn thực mà ăn thức ăn thuộc về Xúc-Tư và
Thức hữu lậu; người trú trong Định vô lậu, tuy đoạn dứt bốn loại ăn thật
sự, mà có thức ăn thuộc về Xúc-Tư và Thức tương tự;  người trú trong
Định Diệt tận thì tất cả đều không có. Vì vậy cúng dường cho người
từ trong Định này ra ngoài, thì ch ính là cúng dường thức ăn cho người
không ăn gì cả. Bởi vì nhân duyên na øy, cho nên hoặc là đạt được quả
hiện tại, hoặc là đạt được quả to lớn.
Có người nói: Nếu có người nào cúng dường cho người từ trong
Định này ra ngoài, thì chính là cúng dường thức ăn cho người đến Niết-
bàn trở về, bởi vì Định này tựa như  Niết-bàn. Nghĩa là như người tiến
vào cảnh giới Niết-bàn Vô dư y, di ệt hết tất cả các pháp có sở duyên,
tâm-tâm sở pháp không khởi lên-không diệt đi; người trú trong Định
Diệt tận, cũng diệt hết tất cả cá c pháp có sở duyên, tâm-tâm sở pháp
không khởi lên-không diệt đi, cho nên t ựa như Niết-bàn. Vì vậy cúng
dường cho người từ Định này ra ngoài, thì chính là cúng dường thức ăn
cho người đến Niết-bàn trở về. Bởi vì nhân duyên này, cho nên hoặc là
đạt được quả hiện tại, hoặc là đạt được quả to lớn.
Lại nữa, không phải là chỉ cúng dường cho người từ trong Định
Diệt tận ra ngoài, thì có thể đạt được quả hiện tại. Nếu cúng dường cho
năm loại Bổ-đặc-già-la, thì đều đạt được quả hiện tại:
1. Từ trong Định Diệt tận ra ngoài.
2. Từ trong Định Từ ra ngoài.
3. Từ trong Định Vô tranh ra ngoài.
4. Từ trong Kiến đạo ra ngoài.
5. Từ lúc đầu khởi lên đạt được Tận trí.
Lại nữa, nếu cúng dường cho năm loạ i Bổ-đặc-già-la, thì có thể
đạt được quả to lớn:
1. Cha.
56 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
2. Mẹ.
3. Người bệnh.
4. Thầy nói pháp.
5. Bồ-tát gần đến địa vị Phật.
Hỏi: Định Diệt tận đối với C húng đồng phần là cũng có thể dẫn
dắt, hay là chỉ đầy đủ?
Đáp: Định này chỉ có thể đầy đủ mà không có thể dẫn dắt. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì chỉ riêng nghiệp mới có thể dẫn dắt Chúng đồng
phần, mà Định này không phải là nghiệp.
Hỏi: Định này là thuận theo pháp hiện tại nhận quả, là thuận theo
đời kế tiếp nhận quả, là thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả, hay là
thuận theo không nhất định nhận quả?
Đáp: Định này hoặc là thuận t heo đời kế tiếp nhận quả, hoặc là
thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả, hoặc là thuận theo không nhất
định nhận quả, không phải là thuận theo pháp hiện tại nhận quả, bởi vì
đã sinh đến Hữu Đảnh thì không khởi lên Định này.
Hỏi: Định này ở nơi nào nhận lấy dị thục nào?
Đáp: Định này ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ nhận lấy bốn Uẩn dị
thục.
Hỏi: Những người thành tựu Định này, cũng thành tựu dị thục của
Định ấy chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thành tựu Định Diệt ta än mà không phải là dị thục của
Định ấy, đó là sinh ở cõi Dục-Sắc đã đạt được Định Diệt tận, và đạt
được rồi không lui sụt, mạng chung sinh đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
dị thục của Định Diệt tận không hiện rõ ở trước mắt.
2. Có lúc thành tựu dị thục của  Định ấy mà không phải là Định
Diệt tận, đó là đạt được Định Diệt tận rồi mà lui sụt, mạng chung sinh
đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, dị thục của Định Diệt tận hiện rõ ở trước
mắt.
3. Có lúc thành tựu Định Diệt tận cũng là dị thục của Định ấy, đó
là đạt được Định Diệt tận rồi không lui sụt, mạng chung sinh đến Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, dị thục của Định Diệt tận hiện rõ ở trước mắt.
4. Có lúc không phải là thành tựu Định Diệt tận cũng không phải
là dị thục của Định ấy, đó là si nh ở cõi Dục-Sắc không đạt được Định
Diệt tận, giả sử đạt được rồi lui sụt; hoặc là sinh đến Không vô biên xứ-
Thức vô biên xứ và Vô sở hữu xứ, nếu không đạt được Định Diệt tận,
sinh đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và đạt được rồi mà lui sụt,   mạng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 57  
www.daitangkinh.org  
chung sinh đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thì dị thục của Định Diệt tận
không hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Những người lui sụt Định Diệt tận, cũng lui sụt quả A-la-hán
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc lui sụt Định Diệt tận mà không phải là quả A-la-hán, đó
là người Học lui sụt Định Diệt tận,  và người Vô học lui sụt Định Diệt
tận mà không khởi lên Kiết.
2. Có lúc lui sụt quả A-la-hán mà không phải là Định Diệt tận, đó
là A-la-hán Tuệ giải thoát lui sụt , và phần vị Học trước đây khởi lên
Định Diệt tận rồi, đạt được quả A-la-hán, khởi lên Kiết của phần vị trên
mà lui sụt.
3. Có lúc lui sụt Định Diệt tận cũng là quả A-la-hán, đó là phần vị
Học trước đây khởi lên Định Diệt tận rồi, đạt được quả A-la-hán, khởi
lên Kiết của phần vị dưới mà lui s ụt, và phần vị Vô học khởi lên Định
Diệt tận rồi, khởi lên Kiết của ba cõi tùy theo một mà lui sụt.
4. Có lúc không phải là lui sụt Định Diệt tận cũng không phải là
quả A-la-hán, đó là trừ ra những tướng trước.
A-la-hán có sáu loại, đó là Thối  pháp, Tư pháp, Hộ pháp, An trú
pháp, Kham đạt pháp, Bất động pháp.
Hỏi: Những A-la-hán lui sụt pháp (Thối pháp), tất cả đều là Câu
giải thoát chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc lui sụt pháp mà không phải  là Câu giải thoát, đó là lui
sụt pháp không đạt được Định Diệt tận.
2. Có lúc Câu giải thoát mà không phải là lui sụt pháp, đó là tư duy
pháp (Tư pháp) cho đến Bất động pháp, đã đạt được Định Diệt tận.
3. Có lúc lui sụt pháp cũng là Câu giải thoát, đó là lui sụt pháp đã
đạt được Định Diệt tận.
4. Có lúc không phải là lui sụt pháp cũng không phải là Câu giải
thoát, đó là tư duy pháp cho đến Bất động pháp, không đạt được Định
Diệt tận.
Như A-la-hán lui sụt pháp đối với  Câu giải thoát  làm thành bốn
câu phân biệt, năm loại A-la-hán còn la ïi đối với Câu giải thoát cũng
như vậy. Như vậy làm thành sáu lần bốn câu. Như đạo Vô học có sáu
loại A-la-hán, đạo thuộc Học cũng có sáu loại chủng tánh, đó là chủng
tánh Thối pháp, cho đến chủng tánh Bất động pháp.
Hỏi: Những người Học lui sụt pha ùp, tất cả đề u là Thân chứng
58 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Học lui sụt pháp mà không phải là Thân chứng, đó là
Học lui sụt pháp không đạt được Định Diệt tận.
2. Có lúc Thân chứng mà không phải là Học lui sụt pháp, đó là
Học tư duy pháp cho đến Học bất  động pháp, đã đạt được Định Diệt
tận.
3. Có lúc Học lui sụt pháp cũng là Thân chứng, đó là Học lui sụt
pháp đã đạt được Định Diệt tận.
4. Có lúc không phải là Học lui sụt pháp cũng không phải là Thân
chứng, đó là Học tư duy pháp c ho đến Học bất động pháp, không đạt
được Định Diệt tận.
Như Học lui sụt pháp đối với Thân chứng làm thành bốn câu phân
biệt, năm chủng tánh còn lại đối với Thân chứng cũng như vậy. Như vậy
cũng làm thành sáu lần bốn câu.
Hỏi: Nếu pháp là tâm Đẳng vô gia ùn, thì pháp ấy là tâm vô gián
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là tâm Đẳng vô gián mà không phải là tâm vô gián,
đó là trừ ra sát-na đầu tiên của Đị nh Diệt tận và phần vị có tâm khác,
còn lại các sát-na của Định Diệt tận và tâm-tâm sở pháp rời khỏi Định
Diệt tận.
2. Có pháp là tâm vô gián mà không phải là tâm Đẳng vô gián, đó
là sát-na đầu tiên của Định Diệt tận và phần vị có tâm khác, pháp ấy là
sinh-trú-lão-vô thường.
3. Có pháp là tâm Đẳng vô gián c ũng là tâm vô gián, đó là sát-
na đầu tiên của Định Diệt tận, và tâm-tâm sở pháp của phần vị có tâm
khác.
4. Có pháp không phải là tâm Đa úng vô gián cũng không phải là
tâm vô gián, đó là trừ ra sát-na đầu  tiên của Định Diệt tận và phần vị
có tâm khác, pháp ấy là sinh-trú-la õo-vô thường, còn lại các sát-na của
Định Diệt tận và phần vị tâm rời khỏi Định Diệt tận, pháp ấy là sinh-
trú-lão-vô thường.
Hỏi: Nếu pháp là tâm Đẳng vô gián, thì pháp ấy là Định Diệt tận
vô gián chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là tâm Đẳng vô gián mà không phải là Định Diệt tận
vô gián, đó là sát-na đầu tiên của Định Diệt tận, và tâm-tâm sở   pháp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 59  
www.daitangkinh.org  
của phần vị có tâm khác.
2. Có pháp là Định Diệt tận vô gi án mà không phải là tâm Đẳng
vô gián, đó là trừ ra sát-na đầu tiên của Định Diệt tận và phần vị có tâm
khác, pháp ấy là sinh-trú-lão-vô thường, còn lại các sát -na của Định
Diệt tận và phần vị tâm rời khỏi Định Diệt tận, pháp ấy là sinh-trú-lão-
vô thường.
3. Có pháp là tâm Đẳng vô gián c ũng là Định Diệt tận vô gián,
đó là trừ ra sát-na đầu tiên của Đị nh Diệt tận và phần vị có tâm khác,
còn lại các sát-na của Định Diệt tận và tâm-tâm sở pháp rời khỏi Định
Diệt tận.
4. Có pháp không phải là tâm Đa úng vô gián cũng không phải là
Định Diệt tận vô gián, đó là sát-na đầu tiên của Định Diệt tận và phần
vị có tâm khác, pháp ấy là sinh-trú-lão-vô thường.
Hỏi: Sinh ở cõi trời Vô tưởng có mấy căn diệt?
Đáp: Tám căn, đó là Nhãn-Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân-Mạng-Ý và    Xả
căn.
Hỏi: Đây là nói từ nơi nào sinh đến cõi trời Vô tưởng?
Đáp: Đây là nói từ Trung Hữu của cõi Vô tưởng sinh đến Sinh
Hữu của cõi Vô tưởng.
Hỏi: Lúc bấy giờ cũng có năm căn như Tín… hiện rõ ở trước mắt
diệt đi, vì sao không nói đến?
Đáp: Văn này nên đưa ra cách nói này: Hoặc là tám căn-hoặc là
mười ba căn, tâm cuối cùng của Trung Hữu, vô ký là tám căn, thiện là
mười ba căn. Nhưng mà không đưa ra cách nói này, thì nên biết là nghĩa
này có khác.
Có người đưa ra cách nói này: Trong này chỉ dựa vào phần vị diệt,
phần vị sinh đều có mà nói, năm căn như Tín… chỉ có ở phần vị diệt,
không phải là có ở phần vị sinh, cho nên không nói đến.
Hỏi: Tâm-tâm sở hệ thuộc nơi nào diệt đi?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc.
Hỏi: Mấy căn hiện rõ trước mắt?
Đáp: Tám căn, nói như trước.
Hỏi: Tâm-tâm sở hệ thuộc nơi nào hiện rõ trước mắt?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc, bởi vì chết rồi sinh ra chắc chắn khởi lên
tâm của địa mình.
Hỏi: Ở cõi trời Vô tưởng chết đi có mấy căn diệt?
Đáp: Tám căn, nói như trước.
Hỏi: Tâm-tâm sở hệ thuộc nơi nào diệt đi?
60 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc.
Hỏi: Mấy căn hiện rõ trước mắt?
Đáp: Hoặc là tám căn-hoặc là chín căn-hoặc là mười căn. Không
có hình thể là tám căn, đó là Nhãn-Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân-Mạng-Ý và Xả
căn. Một hình thể là chín căn, đó là cọng thêm Nam căn-Nữ căn tùy
theo một loại. Hai hình thể là mườ i căn, đó là cọng thêm Nam căn và
Nữ căn.
Hỏi: Tâm-tâm sở hệ thuộc nơi nào hiện rõ trước mắt?
Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Vì vậy chứng minh biết rằng từ cõi trời
Vô tưởng chết đi chắc chắn sinh vào cõi Dục.
Hỏi: Chắc chắn sinh vào nơi nào?
Đáp: Có người nói: Sinh vào địa ngục. Có người nói: Sinh vào nẽo
ác. Nói như vậy thì chắc chắn si nh vào cõi Dục, nơi chốn không nhất
định, hoặc là sinh vào nẽo ác, hoặc là cõi trời, hoặc là loài người.
Hỏi: Vì sao từ cõi trời Vô t ưởng chết đi chắc chắn sinh vào cõi
Dục?
Đáp: Bởi vì thế lực của nhân dị thục như vậy, cho nên tùy theo thế
lực vốn có của nhân dị thục, chỉ làm cho khởi lên dị thục như vậy.
Có Sư khác nói: Bởi vì thọ lượng  của cõi Vô tưởng đã hết, mà
nghiệp của thọ lượng nơi khác không tăng trưởng, nghĩa là trước đây
tăng trưởng về nghiệp thuộc thọ lượng của  cõi Vô tưởng nay đã thọ
nhận không còn, bởi vì nghiệp thuộc thọ lượng của nơi khác trước đây
không tăng trưởng, cho nên từ cõi ấy chết  đi chắc chắn sinh vào cõi
Dục.
Hỏi: Người ấy cũng đã từng khởi lên ba Tĩnh lự dưới, vì sao không
dẫn đến quả thọ lượng của địa ấy?
Đáp: Người ấy tuy đã từng khởi lên ba Tĩnh lự dưới, mà không
phải là khăng khăng chấp lấy cho nên không dẫn đến thọ lượng ấy, bởi
vì chỉ khăng khăng chấp trước Tĩnh lự thứ tư cho nên dẫn đến thọ lượng
của địa ấy.
Có người nói: Người ấy tuy đã từng khởi lên ba Tĩnh lự dưới, mà
không phải là do mong cầu, người ấy chỉ mong cầu ở Tĩnh lự thứ tư.
Có người nói: Người ấy tuy đã từng khởi lên ba Tĩnh lự dưới, chỉ
giống như con đường đã đi qua mà không phải là nơi hướng đến, Tĩnh lự
thứ tư là nơi đích thực hướng đến chứ không phải là như con đường đã
đi qua, cho nên dẫn đến thọ lượng của địa ấy.
Có người nói: Nếu tạo nghiệp thuận theo đời kế tiếp nhận quả ở
cõi trời Vô tưởng, thì pháp vốn như vậy cũng tạo nghiệp thuận theo đời
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 61  
www.daitangkinh.org  
kế tiếp thứ hai nhận quả ở cõi Dục . Như tạo nghiệp thuận theo đời kế
tiếp nhận quả ở châu Bắc Câu-lô, thì pháp vốn như vậy cũng tạo nghiệp
thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả ở loài trời cõi Dục.
Có người nói: Cõi Dục là nơi qua y về của tất cả hữu tình lui sụt,
nghĩa là các hữu tình do lực của nghiệp-lực của tu mà hướng đến cõi
Sắc-Vô sắc, nghiệp ấy nếu hết  thì trở lại rơi vào cõi Dục. Ví như mặt
đất là nơi quay về của các loài chim bay bị rơi xuống, nghĩa là các loài
chim bay nhờ vào sức mạnh của đôi cánh mà bay vút lên bầu trời, lúc
sức mạnh của đôi cánh không còn thì trở lại rơi xuống mặt đất.
Có người nói: Hữu tình cõi trời Vô tưởng trải qua năm trăm kiếp
trú vào trong Vô tưởng, như giấc ngủ say sưa, tỉnh rồi không thể nào lấy
được dị thục khác, thế là rơi va øo cõi Dục. Như người ở trên ngọn cây
dựa vào cành cây mà ngủ, trải qua thời  gian dài bỗng nhiên tỉnh giấc,
tay quên bám lấy cành, ngay lập tức rơ i xuống đất. Ở cõi ấy cũng như
vậy.
Có người nói: Người cầu Vô tưởng thì chấp rằng Định Vô tưởng là
Đạo chân thật, dị thục của Định ấy là Niết-bàn, cho đến sinh vào trong
cõi trời ấy, ý chấp này vẫn đi theo,  người ấy về sau từ trong Vô tưởng
ra ngoài, lúc sắp mạng chung thấy tướng sinh trước mắt, liền dấy lên ý
niệm này: Chắc chắn không có Niết -bàn, nếu như thật có thì mình đã
chứng được, giờ đây tại sao tướng sinh hi ện rõ trước mắt? Bởi vì bài
báng Niết-bàn và Thánh đạo, cho nên từ cõi ấy chết đi mà sinh vào
trong nẽo ác.
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Bởi vì người ấy bài
báng Niết-bàn và Thánh giả, cho nên từ cõi ấy mạng chung chắc chắn
sinh vào nẽo ác.”
Hỏi: Định Vô tưởng và Sự Vô tưởng sai biệt thế nào?
Đáp: Tên gọi chính là sai biệt, loại này gọi là Định Vô tưởng, loại
này gọi là Sự Vô tưởng.
Lại nữa, nhân là Định Vô tưởng, quả là Sự Vô tưởng.
Lại nữa, pháp dị thục là Định Vô tưởng, dị thục là Sự Vô tưởng.
Lại nữa, Định Vô tưởng là thiện, Sự Vô tưởng là vô ký.
Lại nữa, Định Vô tưởng là Định, Sự Vô tưởng là Sinh.
Lại nữa, Định Vô tưởng do tác ý dụng công gia hạnh mà khởi lên,
Sự Vô tưởng không phải là do tác ý dụng công gia hạnh mà khởi lên.
Lại nữa, Định Vô tưởng bao gồm ở nơi này-nơi kia đạt được, nơi
này-nơi kia hiện rõ ở trước mắt; Sự Vô tưởng chỉ ở nơi kia đạt được, nơi
kia hiện rõ ở trước mắt.
62 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lại nữa, Định Vô tưởng là gia ha ïnh đạt được, Sự Vô tưởng là
sinh mà có được. Đây gọi là sự sai biệt giữa Định Vô tưởng và Sự Vô
tưởng.
Hỏi: Cõi trời Vô tưởng thuộc về nơi nào?
Đáp: Sư nước ngoài nói: “Tĩnh lự thứ tư có chín nơi khác nhau, cõi
trời Vô tưởng là một nơi.”
Các Luận sư của nước Ca-thấp- di-la nói: “Tức là thuộc về cõi
trời Quảng Quả, nhưng bởi vì vắng lặng hơn hẳn cho nên lập ra tên gọi
riêng biệt, giống như chốn A-luyện-nhã bên cạnh thôn làng.”
Hỏi: Thân lượng của trời ấy như thế nào?
Đáp: Năm trăm Du-thiện-na.
Hỏi: Thọ lượng của trời ấy như thế nào?
Đáp: Năm trăm kiếp.
Hỏi: Thực hiện oai nghi cư trú như thế nào?
Đáp: Có người nói: Ngồi xếp bằng tròn như Sa-môn Thích tử.
Có người nói: Ngồi chồm hổm như Bà-la-môn.
Nói như vậy là như trước kia đã trú trong oai nghi tiến vào Định
này, thì dùng oai nghi này ở cõi ấy trú trong năm trăm kiếp.
Hữu tình ở cõi Vô tưởng lúc si nh ra, nên nói là có Tưởng, hay là
không có Tưởng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày
nghĩa lý của mình.
Đó là hoặc có người nói: Hữu tình ở cõi Vô tưởng, lúc sinh ra-lúc
chết đi đều không có Tâm-Tưởng. Vì ngăn chặn ý ấy để hiển bày hữu
tình ở cõi ấy, lúc sinh ra-lúc chết đi đều có Tâm-Tưởng, chứ không phải
là không có Tâm-Tưởng, bởi vì có chết đi và sinh ra.
Hoặc lại có người nói: Hữu tình ở cõi Vô tưởng, lúc sinh ra thì có
Tâm, lúc chết đi thì không có Tâm. Vì ngăn chặn ý ấy để hiển bày hữu
tình ở cõi ấy, lúc chết đi cũng có Tâm-Tưởng chứ không phải là không
có Tâm-Tưởng, bởi vì có mạng chung.
Hoặc lại có người nói: Hữu tình ở  cõi Vô tưởng, lúc sinh ra-lúc
chết đi tuy đều có Tâm, nhưng chỉ c ó một niệm chứ không phải là nối
tiếp nhau lâu dài. Vì ngăn chặn ý ấy để hiển bày hữu tình ở cõi ấy, lúc
sinh ra thì sinh ra rồi trải qua thời  gian dài Tâm hãy còn nối tiếp nhau,
về sau mới không có Tưởng; từ không có Tưởng ra ngoài, có Tâm trải
qua thời gian dài, về sau mới xả mạng. Vì thế cho nên nói như vậy:
Hỏi: Có thể có nơi, chỉ có Tâm trong hai sát-na, đó là lúc Kiết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 63  
www.daitangkinh.org  
sinh(tiến vào thai mẹ) và lúc mạng chung chăng?
Đáp: Nên nói là không có. Tôn giả Diệu Âm nói có, đó chính là
cõi trời Vô tưởng.
Hỏi: có thể có nơi, Tâm thuộc Kiết sinh làm Đẳng vô gián duyên,
Tâm thuộc mạng chung khởi lên chăng?
Đáp: Nên nói là không có. Tôn giả Diệu Âm nói có, đó chính là
cõi trời Vô tưởng.
Hỏi: Có thể có nơi, Tâm thuộc Kiết sinh làm bốn duyên, Tâm
thuộc mạng chung khởi lên chăng?
Đáp: Nên nói là không có. Tôn giả Diệu Âm nói có, đó chính là
cõi trời Vô tưởng.
Vì ngăn chặn những cách nói này, cho nên soạn ra phần luận
này.
Hỏi: Hữu tình ở cõi Vô tưởng, lúc sinh ra nên nói là có Tưởng, hay
là không có Tưởng?
Đáp: Nên nói là có Tưởng. Đây là ngăn chặn ý chấp ở cõi trời Vô
tưởng, lúc sinh ra thì không có Tâm.
Như Đức Thế Tôn nói: “Các hữu tình ở cõi ấy do Tưởng khởi lên,
cho nên từ nơi ấy chết đi.”
Hỏi: Lúc từ nơi ấy chết đi th ì Tưởng ấy nên nói là diệt, hay là
không diệt?
Đáp: Nên nói là diệt. Đây là nga ên chặn ý chấp ở cõi trời Vô
tưởng, lúc chết đi thì không có Tâm.
Hỏi: Nên nói là trú nơi nào thì Tưởng ấy diệt đi?
Đáp: Nên nói là trú ở nơi ấy. Đây là ngăn chặn ý chấp về hữu tình
ở cõi Vô tưởng chỉ có Tâm trong một niệm lúc chết đi-lúc sinh ra.
Hỏi: Hữu tình ở cõi Vô tưởng, Tâm trước nhiều hay là Tâm sau
nhiều?
Đáp: Có người nói: Tâm trước nhiều chứ không phải là Tâm sau,
bởi vì lúc ấy chưa tiến vào phần vị Vô tưởng, dị thục nối tiếp nhau với
thế lực mạnh mẽ, có Tâm một thời gian dài mới tiến vào Vô tưởng; rời
khỏi Vô tưởng rồi, dị thục nối tiếp nhau với thế lực suy kém, cho nên có
Tâm một thời gian ngắn thì liền xả mạng.
Có người nói: Tâm sau nhiều chứ không phải là Tâm trước, bởi vì
lúc ấy chưa tiến vào Vô tưởng, mong cầu Vô tưởng với Tâm mạnh mẽ,
cho nên có Tâm một thời gian ngắn thì tiến vào Vô tưởng; rời khỏi Vô
tưởng rồi, không mong cầu gì nữa, cho nên có Tâm một thời gian dài
sau đó mới xả mạng.
64 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nói như vậy thì sự việc này không nhất định, hoặc là trước nhiều-
sau ít, hoặc là trước ít-sau nhiều, bởi vì tùy theo ý thích ấy có sai biệt.
Hỏi: Tưởng ấy nên nói là thiện, hay là vô ký?
Đáp: Hoặc là thiện, hoặc là vô ký.
Hỏi: Tưởng ấy có mấy tùy miên tùy tăng?
Đáp: Duyên hữu lậu thuộc cõi Sắc.
Hỏi: Có mấy kiết ràng buộc?
Đáp: Sáu kiết.
Tưởng ấy, đó là Tưởng rời khỏi Vô tưởng. Hoặc là thiện-hoặc
là vô ký, thiện đó là thiện do sinh ra đạt được, vô ký đó là hữu phú vô
ký, hoặc là vô phú vô ký. Duyên hữu lậu thuộc cõi Sắc, đó là tùy miên
duyên hữu lậu của Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Vì sao tùy miên duyên vô lậu không tùy tăng đối với Tưởng
ấy?
Đáp: Người ấy chấp Vô tưởng là Niết-bàn, Định Vô tưởng là Đạo
chân thật, cho đến sinh vào cõi ấy, và từ cõi ấy chết đi. Bởi vì chỉ có
chấp như vậy mà trở lại tiếp tục tùy chuyển, đối với Đạo-Diệt chân thật
không bài báng là không có, cho n ên duyên vô lậu lúc bấy giờ không
khởi lên.
Sáu kiết ràng buộc, đó là trừ ra  kiết Nhuế-Tật-Khan, có những
kiết khác ràng buộc.
Hỏi: Tưởng rời khỏi Vô tưởng là do  năm Bộ mà đoạn, hay là chỉ
do Tu mà đoạn? Nếu như vậy thì có gì sai? Nếu do năm Bộ mà đoạn,
thì phẩm Thập Môn đã nói nên hiểu thế nào? Như nói: “Pháp quá khứ
làm Đẳng vô gián sinh ra hai Tâm. ” Nếu do Tu mà đoạn, thì văn này
lại hiểu thế nào? Như nói: “Tưởng ấy là tùy miên tùy tăng duyên hữu
lậu thuộc cõi Sắc.”
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Tưởng này bao gồm do năm
Bộ mà đoạn.
Hỏi: Phẩm Thập Môn đã nói nên hiểu thế nào?
Đáp: Văn ấy nên nói pháp quá khứ làm Đẳng vô gián sinh ra sáu
Tâm, đó là năm Tâm thuộc cõi Sắc, một Tâm thuộc cõi Vô sắc. Nhưng
mà không đưa ra cách nói này là có ý gì? Nên biết rằng văn ấy chỉ dựa
vào Tâm rời khỏi hai Định không c ó Tâm mà nói, chứ không nói đến
Vô tưởng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì hai Định không có Tâm do tác ý
dụng công gia hạnh mà khởi lên, Vô tưởng thì không như vậy.
Có Sư khác nói: Chỉ do Tu mà đoạn.
Hỏi: Văn này đã nói nên hiểu thế nào?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 65  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Văn này nên nói Tưởng ấy là biến hành thuộc cõi Sắc, và
tùy miên tùy tăng do Tu mà đoạn. Nhưng mà không đưa ra cách nói này
là có ý gì? Nên biết rằng trong này nói bao gồm hòa hợp, đó là có Tâm
vào lúc mạng chung thì bao gồm năm Bộ, không phải là chỉ nói đến
Tâm rời khỏi Vô tưởng, bởi vì Ta âm mạng chung là quyến thuộc trước
cho nên ở đây là nói bao gồm.
Lời bình: Nên biết cách nói trước là hợp lý, bởi vì không có đạo
lý riêng biệt để ngăn chặn Tâm khác.
Như Đức Thế Tôn nói: “Tất cả hữu tình đều do ăn mà tồn tại.”
Hỏi: Hữu tình ở cõi Vô tưởng do ăn gì mà tồn tại? Đáp: Xúc-Ý tư
và Thức thực.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người  nghi ngờ có được quyết định.
Nghĩa là cõi trời Vô tưởng chắc chắn không có Đoàn thực, Xúc-Ý tư và
Thức thực cũng diệt hết không còn sót lại gì, đừng có nghi ngờ ở cõi ấy
không ăn gì mà tồn tại, thì không có thể hiểu Đức Thế Tôn đã nói “Tất
cả hữu tình đều do ăn mà tồn tại.” Bởi vì loại trừ mối nghi ấy, hiển bày
về cõi Vô tưởng tuy không có Đoàn thực  mà có ba loại ăn khác, cùng
với kinh tương ưng, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Phần vị Vô tưởng ấy cũng diệt hết ba loại ăn, tại sao nói  là
có?
Đáp: Ăn có hai loại:
1. Lúc trước có thể dẫn dắt.
2. Hiện tại tùy ý duy trì. Phần vị ấy tuy không có loại ăn thuộc
hiện tại tùy ý duy trì, mà có loại ăn thuộc lúc trước có thể dẫn dắt, cho
nên gọi là có ăn.
Có người nói: Trong phần vị ấy có ba loại ăn:
1. Ăn thuộc về nghiệp.
2. Ăn thuộc về sinh.
3. Ăn thuộc về Đẳng vô gián duyên.
Ăn thuộc về nghiệp, đó là bởi vì tr ước đây đã tạo ra nghiệp của
địa ấy, cho nên có thể dẫn dắt sinh đến địa ấy. Ăn thuộc về sinh, đó là
bởi vì tâm Kiết sinh (tâm tiến vào thai) và pháp cùng có, dẫn dắt phần
vị ấy trong một thời kỳ làm cho no ái tiếp nhau. Ăn thuộc về Đẳng vô
gián duyên, đó là tiến vào Vô tưởng, X úc-Ý tư và Thức làm Đẳng vô
gián duyên, có thể dẫn đến Vô tưởng rời khỏi tâm-tâm sở, làm cho chắc
chắn sẽ khởi lên, cho nên không vĩnh viễn đoạn dứt. Vì vậy cho nên nói
là tất cả hữu tình đều do ăn mà tồn tại.
66 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Nhãn căn thâu nhiếp mấy căn, cho đến Cụ tri căn thâu nhiếp
mấy căn?
Đáp: Nhãn căn thâu nhiếp Nhãn căn, cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Cần phải ngăn chặn ý nói la ø các pháp chỉ thâu nhiếp tánh
khác, hiển bày về tất cả các pháp chỉ thâu nhiếp tự tánh, cho nên soạn
ra phần luận này.
Nhãn căn thâu nhiếp Nhãn căn, đây  là dựa vào tướng chung của
chủng loại mà nói. Nếu nói riêng biệt thì Nhãn có hai loại, đó là bên
trái và bên phải. Bên trái thâu nhiếp bên trái, bên phải thâu nhiếp bên
phải.
Bên trái lại có hai loại, đó là do nuôi lớn và dị thục sinh. Do nuôi
lớn thâu nhiếp do nuôi lớn, dị thục sinh thâu nhiếp dị thục sinh.
Dị thục sinh lại có hai loại, đó la ø dị thục của nghiệp thiện và dị
thục của nghiệp bất thiện. Dị thục  của nghiệp thiện thâu nhiếp dị thục
của nghiệp thiện, dị thục của nghiệp ba át thiện thâu nhiếp dị thục của
nghiệp bất thiện.
Dị thục của nghiệp thiện lại có hai loại, đó là loài người và loài
trời. Loài người thâu nhiếp loài người, loài trời thâu nhiếp loài trời.
Loài trời lại có hai loại, đó là cõi  Dục và cõi Sắc. Cõi Dục thâu
nhiếp cõi Dục, cõi Sắc thâu nhiếp cõi Sắc.
Cõi Sắc lại có bốn loại, đó là bốn Tĩnh lự. Tĩnh lự thứ nhất thâu
nhiếp Tĩnh lự thứ nhất, cho đến Tĩnh l ự thứ tư thâu nhiếp Tĩnh lự thứ
tư.
Dị thục của nghiệp bất thiện lại có ba loại, đó là địa ngục-bàng
sinh và cõi quỷ. Địa ngục thâu nhi ếp địa ngục, cho đến cõi quỷ thâu
nhiếp cõi quỷ.
Như vậy Nhãn bên trái cùng với cá c sai biệt đều có ba đời, quá
khứ thâu nhiếp quá khứ, vị lai thâu nhiếp vị lai, hiện tại thâu nhiếp hiện
tại.
Quá khứ lại có vô lượng sát-na, mỗi một sát-na đều tự mình thâu
nhiếp của mình. Như quá khứ, vị lai cũng như vậy. Như bên trái, bên
phải cũng như vậy. Trong này chỉ dựa vào tướng chung của chủng loại
mà nói.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt -Mạng-Khổ-Ưu căn cũng như vậy,
bởi vì những căn này đều thâu nhiếp một căn của chính mình.
Thân căn thâu nhiếp ba căn, đó là Thân-Nữ-Nam căn. Nữ căn
thâu nhiếp Nữ căn và phần ít của Thân căn. Như Nữ căn, Nam căn cũng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 67  
www.daitangkinh.org  
như vậy.
Ý căn thâu nhiếp Ý căn và phần ít  của ba căn, đó là ba căn Vô
lậu. Bởi vì ba căn ấy lấy chín pháp làm Thể, thâu nhiếp Ý chứ không
phải là loại khác, cho nên nói là phần ít.
Như Ý căn, Lạc-Hỷ-Xả căn và năm căn như Tín…, cũng như vậy.
Vị tri đương tri căn thâu nhiếp Vị  tri đương tri căn và phần ít của
chín căn, đó là Ý-ba Thọ và năm căn như Tín… Chín căn này đều bao
gồm hữu lậu và vô lậu, nay chỉ thâu nhiếp vô lậu. Ở trong vô lậu lại có
ba đạo, nay chỉ thâu nhiếp Kiến đạo, cho nên nói là phần ít.
Như Vị tri đương tri căn, Dĩ tri căn và Cụ tri căn cũng như vậy.
Hỏi: Tín lực cho đến Tuệ lực , Niệm đẳng giác chi cho đến Xả
đẳng giác chi, Chánh Kiến cho đến Chánh Định, Pháp trí cho đến Đạo
trí, Không-Vô nguyện-Vô tướng thâu nhiếp mấy căn?
Đáp: Tín lực thâu nhiếp một căn va ø phần ít của ba căn, đó là ba
căn Vô lậu. Ba căn này đều lấy chín pháp làm Thể, thâu nhiếp Tín chứ
không phải là loại khác, cho nên nói là phần ít.
Như Tín lực, bốn Lực còn lại cũng như vậy.
Niệm đẳng giác chi thâu nhiếp phần  ít của bốn căn, đó là Niệm
căn và ba căn Vô lậu. Niệm căn bao gồm hữu lậu và vô lậu, nay chỉ
thâu nhiếp vô lậu. Ba căn vô lậu lấy chín pháp làm tánh, nay chỉ thâu
nhiếp Niệm, cho nên nói là phần ít.
Như Niệm đẳng giác chi, Trạch pháp-Tinh tiến-Hỷ-Định đẳng
giác chi cũng như vậy; còn lại không thâu nhiếp căn, đó là Khinh an-Xả
đẳng giác chi không thâu nhiếp căn, bởi vì không có tướng của căn.
Chánh Kiến thâu nhiếp phần ít của bốn căn, đó là Tuệ căn và ba
căn Vô lậu.
Như Chánh Kiến, Chánh Cần-Niệm- Định cũng như vậy; còn lại
không thâu nhiếp căn, đó là Chánh Tư duy, Chánh Ngữ-Nghiệp-Mạng
không thâu nhiếp căn, bởi vì không có tướng của căn.
Pháp trí thâu nhiếp phần ít của bốn căn, đó là Tuệ căn và ba căn
Vô lậu.
Như Pháp trí, Loại trí, Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí cũng như vậy.
Tha tâm trí thâu nhiếp phần ít của  ba căn, đó là Tuệ căn, Dĩ tri
căn và Cụ tri căn. Thế nào là tha âu nhiếp phần ít của Tuệ căn? Đó là
Tuệ căn bao gồm duyên với một pháp và nhiều pháp, tự tướng và cọng
tướng, hiện tại và ba đời, thân khác và thân mình, cảnh tương ưng và
cảnh không tương ưng. Trí này chỉ thâu nhiếp Tuệ duyên với một pháp-
tự tướng-hiện tại-thân khác và cảnh tương ưng, cho nên nói là phần  ít.
68 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hai căn Vô lậu lấy chín pháp làm tánh, trí này chỉ thâu nhiếp Tuệ, sai
biệt trong Tuệ nói như trước, trí này chỉ thâu nhiếp Tuệ duyên với một
pháp…, cho nên nói là phần ít.
Thế tục trí thâu nhiếp phần ít của một căn, đó là Tuệ căn. Bởi vì
Tuệ căn bao gồm hữu lậu và vô la äu, nay chỉ thâu nhiếp hữu lậu, cho
nên nói là phần ít.
Không thâu nhiếp phần ít của bốn ca ên, đó là Định căn và ba căn
Vô lậu.
Như Không, Vô nguyện và Vô tướng cũng như vậy.
Hỏi: Ý căn tương ưng với mấy ca ên, cho đến Cụ tri căn tương ưng
với mấy căn?
Đáp: Ý căn tương ưng với mười căn và phần ít của ba căn, cho đến
nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Có người mê muội đối với tương ưng, chấp rằng pháp tương
ưng không phải là tánh có thật. Vì ngăn chặn ý ấy để hiển bày về Thể
của pháp tương ưng là có thật, cho nên soạn ra phần luận này.
Ý căn tương ưng với mười căn, đó là năm Thọ và năm căn như
Tín… tương ưng với phần ít của ba căn, đó là ba căn Vô lậu. Bởi vì ba
căn ấy lấy chín pháp làm tánh, trừ ra tự Thể của Ý tương ưng với pháp
khác, cho nên nói là phần ít.
Lạc-Hỷ-Xả căn tương ưng với phần ít của chín căn, đó là Ý căn-
năm căn như Tín…, và ba căn Vô lậu. Tương ưng với phần ít của Ý
căn-năm căn như Tín…, bởi vì sáu ca ên ấy đều thuộc câu sinh với năm
Thọ căn, nay Lạc-Hỷ-Xả đều chỉ tương ưng với câu sinh thuộc căn của
mình, cho nên nói là phần ít. Tương ưng với phần ít của ba căn Vô lậu,
bởi vì ba căn ấy lấy chín pháp la øm tánh, thuộc ba Thọ câu sinh, nay
Lạc-Hỷ-Xả chỉ tương ưng với câu sinh thuộc căn của mình, cho nên nói
là phần ít.
Khổ căn-Ưu căn tương ưng với phần ít của sáu căn, đó là Ý căn và
năm căn như Tín… Thế nào là tương ưng với phần ít của sáu căn ấy? Đó
là sáu căn ấy thuộc năm Thọ câu sinh, nay Khổ căn-Ưu căn chỉ tương
ưng với câu sinh thuộc căn của mình, cho nên nói là phần ít.
Tín căn tương ưng với bốn căn và pha àn ít của chín căn. Bốn căn,
đó là Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn. Tương ưng với phần ít của chín
căn, đó là Ý căn-năm Thọ và ba căn Vô lậu. Tương ưng với phần ít của
Ý căn và năm Thọ, bởi vì sáu căn ấy bao gồm nhiễm ô và không nhiễm
ô, nay Tín căn chỉ tương ưng với thiện không nhiễm ô, cho nên nói   là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 154 69  
www.daitangkinh.org  
phần ít. Tương ưng với phần ít của ba ca ên Vô lậu, bởi vì ba căn ấy lấy
chín pháp làm tánh, nay trừ ra tự Thể của Tín tương ưng với loại khác,
cho nên nói là phần ít.
Như Tín căn, Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn cũng như vậy.
Vị tri đương tri căn tương ưng với Vị tri đương tri căn và phần ít
của chín căn. Tương ưng với Vị tri đương tri căn, bởi vì căn này lấy chín
pháp làm tánh, mỗi một pháp trừ ra tự Thể tương ưng với loại khác, đều
gọi là căn này tương ưng với căn này. Tương ưng với phần ít của chín
căn, đó là Ý-Lạc-Hỷ-Xả và năm căn như Tín… Thế nào là tương ưng với
phần ít của chín căn ấy? Đó là bởi vì chín căn ấy bao gồm hữu lậu và vô
lậu, nay chỉ tương ưng với vô lậu thuộc căn ấy; ở trong vô lậu bao gồm
Kiến đạo-Tu đạo và đạo Vô học, nay chỉ tương ưng với Kiến đạo thuộc
căn ấy, cho nên nói là phần ít.
Như Vị tri đương tri căn, Dĩ tri căn và Cụ tri căn cũng như vậy, bởi
vì chỉ riêng phần vị có khác nhau, còn lại đều giống nhau.
Hỏi: Tín lực cho đến Tuệ lực , Niệm đẳng giác chi cho đến Xả
đẳng giác chi, Chánh Kiến cho đến Chánh Định, Pháp trí cho đến Đạo
trí, Không-Vô nguyện-Vô tướng, tương ưng với mấy căn?
Đáp: Tín lực tương ưng với bốn căn và phần ít của chín căn. Bốn
căn, đó là Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn. Tương ưng với phần ít của
chín căn, đó là Ý căn-năm Thọ căn và ba căn Vô lậu, nghĩa nói như
trước.
Như Tín lực, bốn Lực còn lại cũng như vậy, đó là Tinh tiến-Niệm-
Định và Tuệ lực.
Niệm đẳng giác chi tương ưng với phần ít của mười một căn, đó là
Ý-Lạc-Hỷ-Xả căn, bốn căn như Tín…, và ba căn Vô lậu. Tương ưng với
phần ít của Ý căn-ba Thọ căn-bốn căn như Tín…, bởi vì tám căn ấy bao
gồm hữu lậu và vô lậu, nay chỉ tương ưng với vô lậu thuộc căn ấy, cho
nên nói là phần ít. Tương ưng với phần ít của ba căn Vô lậu, bởi vì ba
căn ấy lấy chín pháp làm tánh, nay trừ ra tự tánh của Niệm tương ưng
với loại khác, cho nên nói là phần ít.
Như Niệm đẳng giác chi, Trạch pháp-Tinh tiến-Định đẳng giác
chi cũng như vậy.
Hỷ đẳng giác chi tương ưng với phần ít của chín căn, đó là Ý căn-
năm căn như Tín… và ba căn Vô lậu. Tương ưng với phần ít của Ý căn
và năm căn như Tín…, bởi vì sáu căn ấy bao gồm hữu lậu và vô lậu, nay
chỉ tương ưng với vô lậu thuộc căn ấy; ở trong vô lậu bao gồm dựa vào
chín địa, đó là Vị chí-Tĩnh lự trung gian-bốn Tĩnh lự và ba Vô sắc dưới,
70 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
nay chỉ tương ưng với hai Tĩnh lự đầu mà căn ấy dựa vào, cho nên nói là
phần ít. Tương ưng với phần ít của ba căn Vô lậu, bởi vì ba căn ấy bao
gồm Lạc-Hỷ-Xả, và câu sinh của nó, nay chỉ tương ưng với câu sinh của
Hỷ căn, cho nên nói là phần ít.
Khinh an-Xả đẳng giác chi tương ưng với ba căn và phần ít của
chín căn. Ba căn, đó là ba căn Vô lậu. Tương ưng với phần ít của chín
căn, đó là Ý-Lạc-Hỷ-Xả và năm căn như Tín… Thế nào là tương ưng với
phần ít của chín căn ấy? Đó là bởi vì chín căn ấy bao gồm hữu lậu và vô
lậu, nay chỉ tương ưng với vô lậu thuộc căn ấy, cho nên nói là phần ít.
Chánh Kiến tương ưng với phần ít của mười một căn, đó là Ý-Lạc-
Hỷ-Xả-bốn căn như Tín... và ba căn Vô lậu, nghĩa nói như Niệm đẳng
giác chi.
Như Chánh Kiến, Chánh Tư duy-Chánh Cần-Chánh Định cũng
như vậy. Nhưng Chánh Tư duy có chút sai biệt, đó là Ý-Hỷ-Xả-năm
căn như Tín… và ba căn Vô lậu, thì gọi là mười một. Mười một căn này
cùng dựa vào các địa, nay chỉ tương ưng với dựa vào Vị chí-Tĩnh lự thứ
nhất, cho nên nói là phần ít. Còn lại không phải là tương ưng với căn,
đó là Chánh Ngữ-Nghiệp-Mạng không phải là tương ưng với căn, bởi vì
không phải là pháp tương ưng.
Pháp trí tương ưng với phần ít của  mười một căn, nói như Chánh
Kiến. Như Pháp trí, Loại trí và Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí cũng như vậy.
Tha tâm trí tương ưng với phần ít của mười căn, đó là Ý-Lạc-Hỷ-
Xả-bốn căn như Tín…, Dĩ tri căn và Cụ tri căn, nghĩa nói như trong phần
thâu nhiếp.
Thế tục trí tương ưng với hai căn và phần ít của tám căn. Hai căn,
đó là Khổ căn và Ưu căn. Tương ưng với phần ít của tám căn, đó là Ý-
Lạc-Hỷ-Xả và bốn căn như Tín… Thế nào là tương ưng với phần ít của
tám căn ấy? Đó là tám căn ấy bao gồm hữu lậu và vô lậu, nay chỉ tương
ưng với hữu lậu thuộc căn ấy, cho nên nói là phần ít.
Không-Vô nguyện-Vô tướng tương ưng với phần ít của mười một
căn, nói như Niệm đẳng giác chi.


„