A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 171

Việt dịch

QUYỂN 171

LUẬN VỀ NHIẾP (Phần 6)

Hỏi: Có thể có lập tức đạt được Vị tương ưng của bốn Tĩnh lự
chăng?
Đáp: Có, đó là lúc Ái cõi Sắc đã hết, khởi lên Triền của cõi Dục-
cõi Phạm Thế mà lui sụt; hoặc là lúc ở cõi Vô sắc chết đi, sinh vào cõi
Dục-cõi Phạm Thế.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Trước đây tuy trình bày về đạt được và xả bỏ (Đắc-Xả), mà
chưa phân biệt về từ từ và lập t ức (Tiệm-Đốn), nay muốn hiển bày rõ
ràng về sự sai biệt của từ từ và lập tức. Vả lại, bởi vì trước đây phân biệt
về ba loại như Vị…trái ngược nhau, nay muốn ở trong đó chỉ trình bày về
chủng loại của mình(tự loại), cho nên soạn ra phần luận này.
Đốn, nghĩa là cùng lúc. Tiệm, nghĩa là trước sau. Trong này hiển
bày về Vị tương ưng của bốn Tĩnh lự lập tức đạt được ở hai lúc, đó là lúc
lui sụt và lúc sinh khởi. Lui sụt là từ lúc Ái cõi Sắc đã hết. Sinh khởi là
từ lúc ở cõi Vô sắc chết đi, lúc ấy khởi lên Triền của cõi Dục-cõi Phạm
Thế mà lui sụt, và lúc sinh vào cõi  Dục-cõi Phạm Thế, bởi vì đối với
bốn Vị tương ưng cùng lúc đạt được.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của  bốn Tĩnh lự lập tức xả bỏ
chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có c ùng lúc có thể lìa nhiễm của
bốn địa.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của  bốn Tĩnh lự từ từ đạt được
chăng?
Đáp: Có, đây cũng là hai lúc từ tư ø đạt được, đó là lui sụt và sinh
khởi. Lui sụt là từ lúc Ái cõi Sắc đã hết, lần lượt khởi lên Triền của mỗi
một Tĩnh lự dưới mà lui sụt. Sinh khởi là từ lúc ở cõi Vô sắc chết đi, lúc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 345  
www.daitangkinh.org  
ấy đối với bốn Vị tương ưng, lần lượt mà đạt được.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của bốn Tĩnh lự từ từ xả bỏ chăng?
Đáp: Có, bởi vì cần phải trước lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất,
cho đến sau lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Tĩnh lự lập tức đạt được chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có trước đó không thành tựu Tịnh
của bốn Tĩnh lự, nay cùng lúc đạt được.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Tĩnh lự lập tức xả bỏ chăng?
Đáp: Có, đó là lúc Ái cõi Biến Tịnh đã hết, khởi lên Triền của cõi
Dục mà lui sụt; hoặc la ø lúc ở cõi Dục-cõi Ph ạm Thế chết đi, sinh vào
cõi Vô sắc.
Trong này, hiển bày về Tịnh của b ốn Tĩnh lự lập tức xả bỏ vào
hai lúc, đó là lúc lui sụt và lúc  vượt qua cõi-địa, nên phối hợp để giải
thích.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Tĩnh lự từ từ đạt được chăng?
Đáp: Có, đó là trước lúc lìa nhiễm của cõi Dục thì đạt được Tĩnh
lự thứ nhất, cho đến sau khi lìa nhiễm c ủa Tĩnh lự thứ ba thì đạt được
Tĩnh lự thứ tư; lúc từ cõi Vô sắc chết đi, la àn lượt sinh vào bốn Tĩnh lự
dưới, tuy cũng gọi là từ từ đạt được, mà bởi vì đạt được một-xả bỏ một,
cho nên không phải là ở đây đã nói.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Tĩnh lự từ từ xả bỏ chăng?
Đáp: Có, ở đây cũng từ từ xả bỏ vào hai lúc, đó là lúc lui sụt và
lúc vượt qua cõi-địa. Lui sụt, đó là lúc lần lượt khởi lên Triền của địa
dưới mà lui sụt. Vượt qua cõi-địa, đó là lúc từ địa dưới lần lượt sinh lên
địa trên; từ Tĩnh lự trên lần lượt si nh vào Tĩnh lự dưới, tuy cũng gọi là
từ từ xả bỏ, mà bởi vì xả bỏ một -đạt được một, cho nên không phải là
ở đây đã nói.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của bốn Tĩnh lự lập tức đạt được chăng?
Đáp: Có, đó là dựa vào Tĩnh lự thứ tư tiến vào Chánh tánh ly sinh,
nếu đạt được quả A-la-hán. Có nơi đối với điều này không nói là đạt
được quả A-la-hán, bởi vì trước phần vị Học đã đạt được Vô lậu của bốn
Tĩnh lự. Nhưng ở đây cần phải nói là đạt được quả A-la-hán, bởi vì Học
đã đạt được đều xả bỏ, cho nên nay lập tức đạt được Vô học.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của bốn Tĩnh lự lập tức xả bỏ chăng?
Đáp: Có, đó là lúc Thánh giả đã hết Ái cõi Biến Tịnh, khởi lên
Triền của cõi Dục mà lui sụt, tuy đạt được quả luyện căn và ngay lúc ấy
không khởi lên Triền của cõi Dục, mà lúc lui sụt cũng có lập tức xả bỏ
Vô lậu của bốn Tĩnh lự, nhưng lập tức trở lại đạt được, cho nên  không
346 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
nói.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của bốn Tĩnh lự từ từ đạt được chăng?
Đáp: Có, bởi vì lúc Thánh giả lìa nhiễm của địa dưới và có lúc
khởi lên đạo của quả thù thắng, cho nên từ từ đạt được.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của bốn Tĩnh lự từ từ xả bỏ chăng?
Đáp: Có, bởi vì lúc Thánh giả đã hết Ái cõi Biến Tịnh, từ từ khởi
lên Triền của địa dưới mà lui sụt, c ho nên từ từ xả bỏ Vô lậu của bốn
Tĩnh lự.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của bốn Vô sắc lập tức đạt được
chăng?
Đáp: Có, đó là lúc A-la-hán khởi lên Triền của cõi Dục-Sắc và
Không vô biên xứ mà lui sụt. Trong này, không có thể có đạt được vào
lúc sinh khởi.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của  bốn Vô sắc lập tức xả bỏ
chăng?
Đáp: Không có, giải thích như trước.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của bốn Vô sắc từ từ đạt được
chăng?
Đáp: Có, nếu lúc lui sụt thì đối với  bốn địa có từ từ đạt được, lúc
sinh khởi thì đối với ba địa có từ từ đạt được.
Hỏi: Có thể có Vị tương ưng của bốn Vô sắc từ từ xả bỏ chăng?
Đáp: Có, giải thích như trước.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Vô sắc lập tức đạt được chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có trước đó không thành tựu Tịnh
của bốn Vô sắc, nay cùng lúc đạt được.
Hỏi: Lúc đạt được quả luyện ca ên, đối với Tịnh của bốn Tĩnh lự,
Tịnh của bốn Vô sắc, đều có lập tức Tu, vì sao trong phần Tĩnh lự trước
đây và phần Vô sắc này, đều trả lời là không có?
Đáp: Đó đều là trước đây có mà không xả bỏ, nay chỉ trở lại đạt
được phần ít, cho nên không phải là nghĩa về đạt được mà trong này đã
nói.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Vô sắc lập tức xả bỏ chăng?
Đáp: Có, đó là lúc Ái của Vô sở hữu xứ đã hết, khởi lên Triền của
cõi Dục-Sắc mà lui sụt. Trong na øy, không có thể có vượt qua cõi-địa
mà xả bỏ.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Vô sa éc từ từ đạt được chăng? Đáp:
Có, giải thích như trước.
Hỏi: Có thể có Tịnh của bốn Vô sắc từ từ xả bỏ chăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 347  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Có, trong này lúc lui sụt thì đối với bốn địa có từ từ xả bỏ,
lúc vượt qua địa thì đối với ba địa có từ từ xả bỏ.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của ba Vô sắc lập tức đạt được chăng?
Đáp: Có, đó là lúc đạt được quả A-la-hán; lúc Vô học luyện căn,
tuy cũng lập tức đạt được mà không phải là loại khác, cho nên không
nói đến. Vả lại, lúc ấy cũng gọi là lúc đạt được quả A-la-hán, cho nên
không nói riêng biệt.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của ba Vô sắc lập tức xả bỏ chăng?
Đáp: Có, đó là lúc Thánh giả đã hết Ái của Thức vô biên xứ, khởi
lên Triền của cõi Dục-Sắc mà lui sụt, như trước đã giải thích.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của ba Vô sắc từ từ đạt được chăng?
Đáp: Có, bởi vì lúc lìa nhiễm của địa dưới, và có lúc khởi lên đạo
của quả thù thắng, cho nên lần lượt đạt được.
Hỏi: Có thể có Vô lậu của ba Vô sắc từ từ xả bỏ chăng?
Đáp: Có, bởi vì lúc Thánh giả đã hết Ái của Thức vô biên xứ, lần
lượt khởi lên Triền của địa dưới mà lui sụt, cho nên từ từ xả bỏ Vô lậu
của ba Vô sắc.
Hỏi: Biểu-Vô biểu của thân-ngữ dựa vào Định nào diệt?
Đáp: Biểu của thân-ngữ dựa vào một địa hoặc là Vị chí, Vô biểu
của thân-ngữ dựa vào bốn địa hoặc là Vị chí.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn ý nói là nghiệp Biểu-Vô biểu không phải
là có thật, để trình bày về nghiệp Biểu-Vô biểu đều là có thật. Vả lại,
bởi vì ngăn chặn cách nói về nghiệp Biểu của thân-ngữ, cho đến nghiệp
Vô biểu của Tĩnh lự thứ tư, cho đến Hữu Đảnh. Nay muốn hiển bày về
Biểu của thân-ngữ cho đến Vô biểu của cõi Phạm Thế, cho đến Tĩnh lự
thứ tư, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao ba Tĩnh lự trên không có nghiệp Biểu của thân-ngữ?
Đáp: Bởi vì nghiệp Biểu của thân-ngữ do Tầm-Tứ mà cùng khởi
lên (đẳng khởi), nếu địa có thể đạt được Tầm-Tứ thì có nghiệp Biểu của
thân-ngữ. Trong kinh nói: “Tầm-Tứ rồi nói ra chứ không phải là không
Tầm-Tứ, Biểu của thân cũng cần Tầm-Tứ rồi thực hiện chứ không phải
là không Tầm-Tứ.” Ba Tĩnh lự trên không còn Tầm-Tứ, cho nên không
có Biểu của thân-ngữ.
Hỏi: Vì sao địa trên không có Tầm-Tứ?
Đáp: Bởi vì Tầm-Tứ thô thiển xáo động không vắng lặng, mà địa
trên thì vi tế vắng lặng.
Hỏi: Vì sao Vô biểu của tha ân-ngữ chỉ đến Tĩnh lự thứ tư, chứ
348 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
không phải là địa trên? Đáp: Bởi vì nghiệp Vô biểu thiện đối trị với Vô
biểu bất thiện, Vô biểu bất  thiện chỉ có ở cõi D ục, cõi Vô sắc bởi vì
cách xa đối với bốn Biểu của cõi Dục, cho nên ở cõi ấy không có.
Lại có người nói: Cõi Sắc cho đến Tĩnh lự thứ tư, đều có thể chán
ghét nghiệp ác của cõi Dục, địa trên thì không như vậy.
Có người nói: Vô biểu dựa vào Đại  chủng của Sắc thân, cõi ấy
không có Sắc thân và Đại chủng, cho nên cũng không có Vô biểu.
Trong này, nghiệp Biểu của thân-ngữ có thiện-bất thiện và vô ký.
Bất thiện thì hệ thuộc cõi Dục, dự a vào Định Vị chí mà diệt. Thiện và
vô ký thì hệ thuộc cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất, hệ thuộc cõi Dục thì dựa
vào Định Vị chí mà diệt, hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất thì dựa vào Định Vị
chí, Tĩnh lự thứ nhất, Tĩnh lự trung gian, Cận phần Tĩnh lự thứ hai mà
diệt. Nói Vị chí là bao gồm tám Cận phần và Tĩnh lự trung gian, bởi vì
đều không phải là đến Định Căn bản.
Nhưng trong này đã nói về Định, có người nói: Dựa vào Định vô
lậu mà nói. Có người nói: Dựa vào Định hữu lậu-vô lậu mà nói.
Nếu nói là dựa vào Định vô lậu mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã
hiển bày về Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian. Nếu nói là dựa vào Định
hữu lậu-vô lậu mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị
chí, Tĩnh lự trung gian, và Cận phần Tĩnh lự thứ hai.
Vả lại, trong này đã nói về Diệt , có người nói: Cùng dựa vào
chủng loại của Diệt mà nói. Có n gười nói: Chỉ dựa vào cứu cánh của
Diệt mà nói.
Nếu nói là cùng dựa vào chủng loại của Diệt mà nói, thì đó là nói
đến Vị chí đã thâu nhiếp ba địa, ở trong Định Vị chí thâu nhiếp hữu lậu
và vô lậu, bởi vì Định này có thể diệt  Biểu của thân-ngữ hệ thuộc cõi
Dục và Tĩnh lự thứ nhất. Nếu nói là chỉ dựa vào cứu cánh của Diệt mà
nói, thì đó là nói đến Vị chí cũng thâu nhiếp ba địa, ở trong Định Vị chí
chỉ thâu nhiếp vô lậu, bởi vì Định này có thể diệt Biểu của thân-ngữ hệ
thuộc Tĩnh lự thứ nhất. Vì vậy cho nên nói là Biểu của thân-ngữ dựa
vào một địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Vô biểu của thân-ngữ có thiện và bất thiện. Bất thiện thì hệ thuộc
cõi Dục, dựa vào Định Vị chí mà di ệt. Thiện thì hệ thuộc cõi Dục-bốn
Tĩnh lự và không hệ thuộc. Hệ thuộc c õi Dục thì dựa vào Định Vị chí
mà diệt, hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất thì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Định Vị
chí-Tĩnh lự trung gian và Cận phần Tĩnh lự thứ hai mà diệt, cho đến hệ
thuộc Tĩnh lự thứ tư thì dựa vào bố n Tĩnh lự-Định Vị chí-Tĩnh lự trung
gian và Cận phần Không vô biên xứ mà diệt.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 349  
www.daitangkinh.org  
Nhưng trong này đã nói về Định, nếu nói là dựa vào Định vô lậu
mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị chí và Tĩnh lự
trung gian. Nếu nói là dựa vào Định hữu lậu-vô lậu mà nói, thì đó là nói
đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị chí, Tĩnh lự trung gian, và Cận phần
của bốn địa trên.
Vả lại, trong này đã nói về Di ệt, nếu nói là cùng dựa vào chủng
loại của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã thâu nhiếp Định Vị chí,
Tĩnh lự trung gian, Cận phần của bốn địa trên, ở trong Định Vị chí thâu
nhiếp hữu lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt Vô biểu
của thân-ngữ hệ thuộc cõi Dục, cho đến hệ thuộc Tĩnh lự thứ tư. Nếu
nói là chỉ dựa vào cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí chỉ
thâu nhiếp Định Vị chí, Tĩnh lự trung gian, Cận phần Không vô biên xứ,
ở trong Định Vị chí chỉ thâu nhiếp vô lậu, cho nên dựa vào Định này có
thể diệt Vô biểu của thân-ngữ hệ t huộc Tĩnh lự thứ tư. Vì vậy cho nên
nói là Vô biểu của thân-ngữ dựa va øo bốn địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Nghiệp Biểu-Vô biểu nói rộng như trong chương Nghiệp Uẩn.
Hỏi: Ba hành ác-ba hành diệu, ba căn bất thiện-ba căn thiện, dựa
vào Định nào mà diệt?
Đáp: Dựa vào Vị chí.
Trong này, ba hành ác hệ thuộc c õi Dục, dựa vào Định Vị chí
mà diệt. Hai hành diệu của thân-ngữ hệ thuộc cõi Dục-bốn Tĩnh lự và
không hệ thuộc, hệ thuộc cõi Dục th ì dựa vào Định Vị chí mà diệt, hệ
thuộc Tĩnh lự thứ nhất thì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Định Vị chí-Tĩnh lự
trung gian và Cận phần Tĩnh lự thứ hai mà diệt, cho đến hệ thuộc Tĩnh
lự thứ tư thì dựa vào bốn Tĩnh lự-Định Vị chí-Tĩnh lự trung gian và Cận
phần Không vô biên xứ mà diệt. Hành diệu của ý hệ thuộc chín địa và
không hệ thuộc, hệ thuộc cõi Dục th ì dựa vào Định Vị chí mà diệt, hệ
thuộc Tĩnh lự thứ nhất thì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Định vị chí-Tĩnh lự
trung gian và Cận phần Tĩnh lự thứ hai mà diệt, cho đến hệ thuộc Vô
sở hữu xứ thì dựa vào bảy Căn bản-Định Vị chí-Tĩnh lự trung gian và
Cận phần Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà diệt, hệ thuộc Phi tưởng phi
phi tưởng xứ thì dựa vào bảy Căn bản-Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian
mà diệt.
Nhưng trong này dựa vào đối trị ga àn của ba hành ác mà nói ba
hành diệu, cho nên chỉ nói là dựa vào Vị chí mà diệt.
Ba căn bất thiện, hệ thuộc cõi Dục thì dựa vào Định Vị chí mà
diệt; ba căn thiện hệ thuộc chín địa và không hệ thuộc, dựa vào Định
mà diệt, nói như hành diệu của ý.
350 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Trong này cũng dựa vào đối trị gần của ba căn bất thiện mà nói ba
căn thiện, cho nên cũng chỉ nói là dựa vào Vị chí mà diệt.
Ba hành ác cho đến ba căn thiện, nói rộng ra như chương Nghiệp
Uẩn…
Hỏi: Bốn loại phi Thánh ngữ, bốn loại Thánh ngữ, bốn loại Sinh,
bốn loại Nhập thai, bốn loại Thức trú, dựa vào Định nào mà diệt?
Đáp: Bốn loại phi Thánh ngữ, bốn  loại Thánh ngữ, Thai-Noãn-
Thấp sinh, bốn loại Nhập thai, dựa va øo Vị chí mà diệt; Hóa sinh, ba
Thức trú sau, dựa vào bảy địa hoặc là Vị chí mà diệt; Sắc thức trú dựa
vào bốn địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Bốn loại phi Thánh ngữ, đó là không thấy nói thấy, không nghe
nói nghe, không hiểu nói hiểu, không biết nói biết.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Bốn loại phi Thánh ngữ, đó là không thấy nói thấy…” Trong kinh
tuy nói ra điều này, mà không phân biệt rộng ra, kinh là nơi nương tựa
căn bản của luận này, điều gì mà kinh không giải thích, thì nay cần phải
phân biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là phi Thánh ngữ không thấy nói thấy?
Đáp: Không phải là do Nhãn đã đạt được, không phải là do Nhãn
thức đã hiểu rõ, thì gọi là không pha ûi đã thấy. Điều này không phải là
đã thấy, thì nói là không thấy. N ếu có người đối với  điều không thấy,
chuyển sang nghĩ là không thấy, người khác hỏi rằng ông đối với điều
này đã từng thấy hay không? Người ấy hoặc là vì mình, hoặc là vì người
khác, hoặc là vì danh lợi, liền c he giấu ý nghĩ này-nhận thức này-ham
muốn này, trả lời rằng tôi thấy. Đó gọi là phi Thánh ngữ không thấy nói
thấy. Lại có loại này đối với thấy, chuyển sang nghĩ là không thấy, mà
nói là thấy, thì trở thành phi Thánh ngữ.
Hỏi: Vì sao lại nói đến điều này?
Đáp: Bởi vì hiển bày sự việc ít có. Như nói: “Có thể có lúc đối với
thấy nói là thấy, cũng như đối với không thấy nói là thấy, thì trở thành
phi Thánh ngữ chăng? Đáp: Có, đó là như có một người đối với điều đã
thấy, chuyển sang nghĩ là không thấy, người khác hỏi rằng ông đối với
điều này đã từng thấy hay không? Người  ấy hoặc là vì mình, hoặc là
vì người khác, hoặc là vì danh lợi , liền che giấu ý nghĩ này-nhận thức
này-ham muốn này, trả lời rằng tôi thấy. Người ấy vào lúc bấy giờ như
không thấy nói là thấy, thì trở thành phi Thánh ngữ.” Đó cũng gọi là phi
Thánh ngữ không thấy nói thấy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 351  
www.daitangkinh.org  
Như nói rộng về phi Thánh ngữ không thấy nói thấy, như vậy phi
Thánh ngữ không nghe nói nghe, không hiểu nói hiểu, không biết nói
biết, nói rộng ra cũng như vậy.
Lại có bốn loại phi Thánh ngữ, đó là thấy nói không thấy, nghe
nói không nghe, hiểu nói không hiểu, biết nói không biết.
Hỏi: Thế nào là phi Thánh ngữ thấy nói không thấy?
Đáp: nếu do nhãn đã đạt được, do nhãn thức đã hiểu rõ, thì gọi là
đã thấy. Điều này đã thấy, thì nói là thấy. Nếu có người đối với điều đã
thấy, chuyển sang nghĩ là thấy, người  khác hỏi rằng ông đối với điều
này đã từng thấy hay không? Người ấy hoặc là vì mình, hoặc là vì người
khác, hoặc là vì danh lợi, liền c he giấu ý nghĩ này-nhận thức này-ham
muốn này, trả lời rằng tôi không thấy. Đó gọi là phi Thánh ngữ thấy
nói không thấy. Lại có loại này đối với không thấy, chuyển sang nghĩ là
thấy, mà nói là không thấy, thì trở thành phi Thánh ngữ.
Hỏi: Vì sao lại nói đến điều này?
Đáp: Bởi vì hiển bày sự việc ít có.
Như nói: “Có thể có lúc đối với  không thấy nói là không thấy,
cũng như đối với thấy nói là không th ấy, thì trở thành phi Thánh ngữ
chăng?
Đáp: Có, đó là như có một người đối với điều không thấy, chuyển
sang nghĩ là thấy, người khác hỏi rằng ông đối với đi ều này đã từng
thấy hay không? Người ấy hoặc là vì mình, hoặc là vì người khác, hoặc
là vì danh lợi, liền che giấu ý nghĩ này-nhận thức này-ham muốn này,
trả lời rằng tôi không thấy. Người ấ y vào lúc bấy giờ, như thấy nói là
không thấy, thì trở thành phi Thánh ngữ.” Đó cũng gọi là phi Thánh ngữ
thấy nói không thấy.
Như nói rộng về phi Thánh ngữ thấy nói không thấy, như vậy phi
Thánh ngữ nghe nói không nghe, hiểu nói không hiểu, biết nói không
biết, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Như vậy đã nói thì có tám loại phi Thánh ngữ, hoặc là mười
sáu loại, vì sao chỉ nói là bốn loại?
Đáp: Bởi vì sự việc đã dựa vào chỉ có bốn loại, đó là tất cả phi
Thánh ngữ đều dựa vào sự việc Thấy-Nghe-Hiểu-Biết (Kiến-Văn-
Giác-Tri) mà khởi lên, cho nên chỉ nói bốn loại.
Lại nữa, tóm lược cho nên nói la ø bốn loại, mở rộng thì có tám
hoặc là mười sáu loại.
Lại nữa, tổng quát cho nên nói la ø bốn loại, riêng biệt thì có tám
hoặc là mười sáu loại.
352 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Như tổng quát-riêng biệt, như vậy không phân biệt-phân biệt, nói
không đầy đủ-nói đầy đủ, nói không có khác nhau-nói có khác nhau,
nói cùng lúc-nói từ từ, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Phi Thánh ngữ lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Dùng lời nói giả dối để làm tự tánh.
Hỏi: Vì sao lời nói này gọi là phi Thánh?
Đáp: Bởi vì bất thiện cho nên gọi là phi Thánh.
Lại nữa, ở trong sự nối tiếp nhau của phi Thánh, hiện rõ trước mắt
cho nên gọi là phi Thánh.
Lại nữa, do phi Thánh mà thành tựu, cho nên gọi là phi Thánh.
Lại nữa, do phi Thánh mà nói, cho nên gọi là phi Thánh.
Lại nữa, phi Thánh do đây mà đạt được tên gọi phi Thánh, cho
nên gọi là phi Thánh.
Trong luận Tập Dị Môn nói: “Vì sao gọi là phi Thánh?
Đáp: Bởi vì pháp này có thể dẫn đến quả không đáng yêu thích,
không đáng mừng rỡ, không đáng vui sướng, không vừa lòng, không
như ý, cho nên gọi là phi Thánh. Đây là hiển bày về quả Đẳng lưu.
Lại nữa, bởi vì pháp này có thể dẫn đến dị thục không đáng yêu thích,
không đáng mừng rỡ, không đáng vui sướng, không vừa lòng, không
như ý, cho nên gọi là phi Thánh. Đây là hiển bày về quả Dị thục. Phi
Thánh ngữ này, hoặc là do không phải luật nghi(bất luật nghi) thâu
nhiếp, hoặc là do phi luật nghi phi ba át luật nghi thâu nhiếp, là nghiệp
đạo chỉ có bất thiện.”
Hỏi: Có thể có phi Thánh ngữ không phải là nghiệp đạo, là vô ký
hệ thuộc cõi Sắc chăng?
Đáp: Có, như Đại Phạm Vương đã nói những lời đối với Tỳ kheo
Mã Thắng, những lời ấy tuy c ũng gọi là phi Thánh ngữ, nhưng không
phải là phi Thánh ngữ trong này thâu nhiếp, bởi vì trong này đã nói đến
sự việc hoặc là điên đảo, hoặc la ø không điên đảo mà ý tưởng thì chắc
chắn là điên đảo. A-la-hán và Độc giác cũng có những sự việc như
không thấy nói thấy…, mà cũng không phải là phi Thánh ngữ này thâu
nhiếp, bởi vì không phải là che giấ u ý tưởng mà nói; như ý tưởng của
người thấy cây cột, mà nói là tha áy người. Lại như Tôn giả Mục-kiền-
liên ghi nhận là sẽ sinh con trai mà sau đó lại sinh con gái, lại nói là tôi
trú trong Định của Vô sở hữu xứ, nghe trong hồ Mạn-đà-chỉ-ni có nhiều
rồng-voi tung vòi gào thét. Nên biết vị ấy nói đều không phải là lời nói
dối, bởi vì sự việc tuy trái ngược  mà ý tưởng không có trái ngược. Chỉ
riêng Phật Thế Tôn là không có những lời nói sai lầm như vậy, bởi   vì
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 353  
www.daitangkinh.org  
vĩnh viễn loại bỏ tất cả tập khí vô tri, cho nên hiện tại trước mắt thông
suốt rõ ràng về cảnh của ba đời.
Bốn loại Thánh ngữ, đó là không thấy nói không thấy, không
nghe nói không nghe, không hiểu nói không hiểu, không biết nói không
biết.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Bốn loại Thánh ngữ, đó la ø không thấy nói không thấy…” Trong
kinh tuy nói ra điều này, mà không phân biệt rộng ra, nay cần phải phân
biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là Thánh ngữ không thấy nói không thấy?
Đáp: Nghĩa về không thấy, giải thích như trước. Nếu có người đối
với điều không thấy, chuyển sang nghĩ là không thấy, người khác hỏi
rằng ông đối với điều này đã t ừng thấy hay không? Người ấy không
vì mình, không vì người khác, không vì danh lợi, lập tức đúng như thật
không che giấu ý nghĩ này-nhận thức na øy-ham muốn này, trả lời rằng
tôi không thấy. Đó gọi là Thánh ngữ không thấy nói không thấy. Lại có
loại này đối với thấy, chuyển sang nghĩ là không thấy, mà nói là không
thấy, thì trở thành Thánh ngữ.
Hỏi: Vì sao lại nói đến điều này?
Đáp: Bởi vì hiển bày sự việc ít có.
Như nói: “Có thể có lúc đối với thấy nói là không thấy, cũng như
đối với không thấy nói là không thấy, thì trở thành Thánh ngữ chăng?
Đáp: Có, đó là như có một người đối với điều đã thấy, chuyển sang
nghĩ là không thấy, người khác hỏi ra èng ông đối với điều này đã từng
thấy hay không? Người ấy không vì mình, không vì người khác, không
vì danh lợi, lập tức đúng như thật không che giấu ý nghĩ này-nhận thức
này-ham muốn này, trả lời rằng tôi  không thấy. Người ấy vào lúc bấy
giờ, như đối với không thấy nói là không thấy, thì trở thành Thánh ngữ.”
Đó cũng gọi là Thánh ngữ không thấy nói không thấy.
Như nói rộng về Thánh ngữ không thấy nói không thấy, như vậy
Thánh ngữ không nghe nói không nghe, không hiểu nói không hiểu,
không biết nói không biết, nói rộng ra cũng như vậy.
Lại có bốn loại Thánh ngữ, đó la ø thấy nói thấy, nghe nói nghe,
hiểu nói hiểu, biết nói biết.
Hỏi: Thế nào là Thánh ngữ thấy nói thấy?
Đáp: Nghĩa về thấy, giải thích như trước. Nếu có người đối với
điều đã thấy, chuyển sang nghĩ là thấy, người khác hỏi rằng ông đối
354 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
với điều này đã từng thấy hay không? Người ấy không vì mình, không
vì người khác, không vì danh lợi, lập tức đúng như thật không che giấu
ý nghĩ này-nhận thức này-ham muốn này, trả lời rằng tôi thấy. Đó gọi
là Thánh ngữ thấy nói thấy. Lại có loại này đối với không thấy, chuyển
sang nghĩ là thấy, mà nói là thấy, thì trở thành Thánh ngữ.
Hỏi: Vì sao lại nói đến điều này?
Đáp: Bởi vì hiển bày sự việc ít có.
Như nói: “Có thể có lúc đối với không thấy nói là thấy, cũng như
đối với thấy nói là thấy, thì trở thành Thánh ngữ chăng?
Đáp: Có, đó là như có một người đối với điều không thấy, chuyển
sang nghĩ là thấy, người khác hỏi rằng ông đối với đi ều này đã từng
thấy hay không? Người ấy không vì mình, không vì người khác, không
vì danh lợi, lập tức đúng như thật không che giấu ý nghĩ này-nhận thức
này-ham muốn này, trả lời rằng tôi thấy. Người ấy vào lúc bấy giờ, như
đối với thấy nói là thấy, thì trở thành Thánh ngữ.” Đó cũng gọi là Thánh
ngữ thấy nói thấy.
Như nói rộng về Thánh ngữ tha áy nói thấy, như vậy Thánh ngữ
nghe nói nghe, hiểu nói hiểu,  biết nói biết, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Như vậy đã nói thì có tám loại Thánh ngữ, hoặc là mười sáu
loại, vì sao chỉ nói là bốn loại?
Đáp: Bởi vì sự việc đã dựa vào chỉ có bốn loại, đó là tất cả Thánh
ngữ đều dựa vào sự việc Thấy-Nghe-Hiểu-Biết (Kiến-Văn-Giác-Tri)
mà khởi lên, cho nên chỉ nói bốn loại.
Lại nữa, tóm lược cho nên nói la ø bốn loại, mở rộng thì có tám
hoặc là mười sáu loại.
Lại nữa, tổng quát cho nên nói la ø bốn loại, riêng biệt thì có tám
hoặc là mười sáu loại.
Như tổng quát-riêng biệt, như vậy không phân biệt-phân biệt, nói
không đầy đủ-nói đầy đủ, nói không có khác nhau-nói có khác nhau,
nói cùng lúc-nói từ từ, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Thánh ngữ lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Dùng lời nói chân thật để làm tự tánh.
Hỏi: Vì sao lời nói này gọi là Thánh?
Đáp: Bởi vì thiện cho nên gọi là Thánh.
Lại nữa, ở trong sự nối tiếp nhau của Thánh giả, hiện rõ trước mắt
cho nên gọi là Thánh.
Lại nữa, do Thánh giả mà thành tựu, cho nên gọi là Thánh.
Lại nữa, do Thánh giả đã nói, cho nên gọi là Thánh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 355  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, Thánh giả nhờ vào pháp này mà đạt được tên gọi là
Thánh, cho nên gọi là Thánh.
Trong luận Tập Dị Môn nói: “Vì sa o gọi là Thánh? Đáp: Bởi vì
pháp này có thể dẫn đến quả đa ùng yêu thích, đáng mừng rỡ, đáng vui
sướng, vừa lòng, như ý, cho nên gọi là Thánh. Đây là hiển bày về quả
Đẳng lưu. Lại nữa, bởi vì pháp này có thể dẫn đến dị thục đáng yêu
thích, đáng mừng rỡ, đáng vui sướng, vừa lòng, như ý, cho nên gọi là
Thánh. Đây là hiển bày về quả Dị thục. Thánh ngữ này, hoặc là do luật
nghi thâu nhiếp, hoặc là do phi luậ t nghi phi bất luật nghi thâu nhiếp,
nghiệp đạo này chỉ là thiện.”
Bốn loại phi Thánh ngữ, chỉ là hệ thuộc cõi Dục, dựa vào Định Vị
chí mà diệt. Bốn loại Thánh ngữ, hệ thuộc cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất,
hệ thuộc cõi Dục thì dựa vào Định Vị chí mà diệt, hệ thuộc Tĩnh lự thứ
nhất thì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Định Vị chí-Tĩnh lự trung gian và Cận
phần Tĩnh lự thứ hai mà diệt.
Nhưng trong này dựa vào đối trị gần của bốn loại phi Thánh ngữ
mà nói bốn loại Thánh ngữ, cho nên chỉ nói là dựa vào Vị chí mà diệt.
Trong bốn loại Sinh, Thai-Noãn-Thấp sinh chỉ hệ thuộc cõi Dục,
cho nên dựa vào Định Vị chí mà diệt. Hóa sinh dựa vào bảy địa hoặc là
Vị chí mà diệt, nghĩa là Hóa sinh hệ thuộc chín địa, hệ thuộc cõi Dục thì
dựa vào Định Vị chí mà diệt; hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất thì dựa vào Tĩnh
lự thứ nhất-Định Vị chí-Tĩnh lự trung gian và Cận phần Tĩnh lự thứ hai
mà diệt, cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì dựa vào bảy
Căn bản-Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian mà diệt.
Nhưng trong này đã nói về Định, nếu nói là dựa vào Định vô lậu
mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị chí và Tĩnh lự
trung gian. Nếu nói là dựa vào Định hữu lậu-vô lậu mà nói, thì đó là nói
đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị chí, Tĩnh lự trung gian, và Cận phần
của bảy địa trên.
Vả lại, trong này đã nói về Diệt, nếu nói là dựa vào chủng loại
của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã thâu nhiếp Định Vị chí,
Tĩnh lự trung gian, Cận phần của bảy địa trên, ở trong Định Vị chí thâu
nhiếp hữu lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Đị nh này có thể diệt Hóa sinh
hệ thuộc cõi Dục, cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nếu nói
là dựa vào cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí chỉ thâu
nhiếp Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian, ở trong Định Vị chí chỉ thâu
nhiếp vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt Hóa sinh hệ thuộc
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vì vậy cho nên nói là Hóa sinh dựa vào bảy
356 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
địa hoặc là Vị chí mà diệt. Bốn loại Sinh nói rộng ra như chương Đại
Chủng Uẩn.
Bốn loại tiến vào thai (Nhập th ai), đó là có loại không biết đang
tiến vào thai mẹ, ở lại và sinh ra(trú-xuất) cũng như vậy, là tiến vào thai
loại thứ nhất; có loại biết đang tiến vào thai mẹ, không biết đang ở lại,
không biết đang sinh ra, là tiến vào thai  loại thứ hai; có loại biết đang
tiến vào thai mẹ, cũng biết đang ở la ïi, không biết đang sinh ra, là tiến
vào thai loại thứ ba; có loại biết đang tiến vào thai mẹ, ở lại và sinh ra
cũng như vậy, là tiến vào thai loại thứ tư.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Có bốn loại tiến vào thai mẹ…” Trong kinh tuy nói ra điều này, mà
không phân biệt rộng ra, kinh là nơi nương tựa căn bản của luận này,
điều gì mà kinh không giải thích, thì nay cần phải phân biệt, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là không biết đang tiến vào thai mẹ, ở lại và sinh ra
cũng như vậy?
Đáp: Ở đây có hai loại, đó là nếu người phước mỏng thì ở lúc tiến
vào thai, khởi lên ý tưởng điên đảo, th ắng giải điên đảo, thấy trời  âm
u ảm đạm-mưa gió rất lạnh, nhiều người ồn ào-đông người tụ tập, liền
nghĩ rằng nay mình tạm thời đi vào trong lùm cỏ rậm rạp, hoặc là hang
cỏ-hang lá giữa rừng rậm như vậy, hoặc đi đến dưới tán cây bên bức
tường như vậy, để tránh gió mưa và những sự ồn ào. Nghĩ rồi liền thấy
thân đi vào trong đó. Lúc người ấy trú trong thai, cũng khởi lên ý tưởng-
thắng giải điên đảo như vậy, nói là nay mình dừng lại chốc lát ở dưới
tán cây bên cạnh bức tường, trong hang c ỏ-hang lá giữa rừng rậm như
vậy. Lúc người ấy ra khỏi thai, cũng có ý tưởng-thắng giải điên đảo như
vậy, nói là nay mình rời khỏi hang cỏ-hang lá giữa rừng rậm như vậy,
hoặc là rời bỏ tán cây bên cạnh bức tường mà đi.
Nếu người phước đức thì ở lúc tiến vào thai, cũng khởi lên ý tưởng
điên đảo, thắng giải điên đảo, thấy trời âm u ảm đạm-mưa gió rất lạnh,
nhiều người ồn ào-đông người tụ tập, liền nghĩ rằng mình nên đi vào
khu vườn này, hoặc là trong rừng hoa, hoặc là bước vào ngôi nhà, hoặc
là leo lên lầu cao, để tránh gió mưa và những sự ồn ào. Nghĩ rồi liền
thấy thân đi vào trong khu vườn cho đến leo lên lầu cao. Lúc người ấy
trú trong thai, cũng khởi lên ý tưởng-thắng giải điên đảo như vậy, nói là
nay mình ngồi xếp bằng tròn ở tro ng khu vườn-rừng hoa, ngôi nhà-lầu
cao như vậy. Lúc người ấy ra khỏi thai, cũng có ý tưởng-thắng giải điên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 357  
www.daitangkinh.org  
đảo như vậy, nói là nay mình rời khỏi khu vườn, cho đến từ trên lầu cao
như vậy mà đi xuống. Đó gọi là loại thứ nhất, không biết đang tiến vào
thai mẹ, ở lại và sinh ra cũng như vậy.
Hỏi: Thế nào là biết đang tiến vào thai mẹ, không biết đang ở lại,
không biết đang sinh ra?
Đáp: Có người nhiều phước, thì lúc tiến vào thai mẹ, không khởi
lên ý tưởng điên đảo, thắng giải điên đảo, có thể tự mình biết rõ ràng
là nay mình tiến vào thai mẹ. Lúc người ấy trú trong thai và ra khỏi thai
thì không biết đích thực, nói rộng như trước. Đó gọi là loại thứ hai, biết
đang tiến vào thai mẹ, không biết đang ở lại, không biết đang sinh ra.
Hỏi: Thế nào là biết đang tiến vào thai mẹ, cũng biết đang ở lại,
không biết đang sinh ra?
Đáp: Có người nhiều phước, thì lúc tiến vào thai mẹ, lúc trú trong
thai mẹ, đều không khởi lên ý tưởng điên đảo, thắng giải điên đảo, có
thể tự mình biết rõ ràng là nay mình tiến vào thai mẹ, nay mình trú
trong thai mẹ. Nhưng lúc ra khỏi thai thì không biết đích thực, nói rộng
như trước. Đó gọi là loại thứ ba, bi ết đang tiến vào thai mẹ, cũng biết
đang ở lại, không biết đang sinh ra.
Hỏi: Thế nào là biết đang tiến vào thai mẹ, ở lại và sinh ra cũng
như vậy?
Đáp: Có người nhiều phước, thì lúc tiến vào thai mẹ, lúc trú trong
thai mẹ, lúc rời khỏi thai mẹ, đều không khởi lên ý tưởng điên đảo,
thắng giải điên đảo, có thể tự mình biết rõ ràng là nay mình tiến vào
thai mẹ, nay mình trú trong thai mẹ, nay mình rời khỏi thai mẹ. Đó
gọi là loại thứ tư, biết đang tiến va øo thai mẹ, ở lại và sinh ra cũng như
vậy.
Hỏi: Tiến vào thai loại nào, là ai?
Đáp: Có người nói: Tiến vào thai lo ại thứ tư là Bồ-tát, tiến vào
thai loại thứ ba là Độc giác, ti ến vào thai loại thứ hai là Luân vương,
tiến vào thai loại thứ nhất là hữu tình khác.
Có người nói: Tiến vào thai loại thứ tư là Bồ-tát, tiến vào thai loại
thứ ba là Độc giác, tiến vào thai loại thứ hai là Ba-la-mật-đa Thanh văn,
tiến vào thai loại thứ nhất là hữu tình khác.
Có người nói: Tiến vào thai loại thứ tư là Bồ-tát, tiến vào thai loại
thứ ba là Độc giác, tiến vào thai loại thứ hai là Ba-la-mật-đa Thanh văn,
tiến vào thai loại thứ nhất là hữu tình khác.
Có người nói: Tiến vào thai loại thứ tư là Bồ-tát, tiến vào thai loại
thứ ba là Độc giác, tiến vào thai loại thứ hai là Dự lưu-Nhất lai, tiến vào
358 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thai loại thứ nhất là hữu tình khác.
Có người nói: Trong các hữu tình có loại cầu Diệu trí mà nghiệp
cũng thanh tịnh, có loại cầu Diệu trí mà nghiệp bất tịnh, có loại nghiệp
thanh tịnh mà không cầu trí, có loạ i không cầu trí mà nghiệp cũng bất
tịnh. Hữu tình thứ nhất là tiến vào th ai loại thứ tư, hữu tình thứ hai là
tiến vào thai loại thứ ba, hữu tình thứ ba là tiến vào thai loại thứ hai, hữu
tình thứ tư là tiến vào thai loại thứ nhất.
Nghĩa là hữu tình thứ nhất, l úc tiến vào thai mẹ thì bụng mẹ yên
lặng lìa các sự rối loạn, lúc trú trong thai mẹ thì thai tạng rộng rãi thanh
tịnh không có khổ sở, lúc rời khỏi thai mẹ thì cửa mình của mẹ (sản
môn) mở rộng ra không gặp phải sự bức ép chật chội, cho nên lúc tiến
vào-ở lại và rời khỏi đều không lạc mất ý niệm.
Hữu tình thứ hai, lúc tiến vào thai và lúc trú trong thai, yên ổn như
trước mà không lạc mất ý niệm, nhưng ở lúc rời khỏi, cửa mình của mẹ
nhỏ hẹp, bởi vì bị bức ép chật chội, cho nên liền lạc mất ý niệm.
Hữu tình thứ ba, lúc tiến vào thai cũng không có sự hỗn loạn, yên
ổn như trước mà không lạc mất ý niệm, nhưng lúc trú trong thai thì thai
tạng chật chội dơ bẩn làm cho phiền muộn, và lúc ra khỏi thai thì cửa
mình của mẹ nhỏ hẹp thật là khốn khổ, cho nên vào lúc ở lại và rời khỏi
đều làm cho lạc mất ý niệm.
Hữu tình thứ tư, lúc tiến va øo thai mẹ thì bụng mẹ náo động kinh
hoàng sợ hãi không yên, và lúc ở lại-rời khỏi đều bị bức bách khốn khổ
như trước, cho nên đối với ba lúc đều làm cho lạc mất ý niệm.
Lại nữa, bốn loại tiến vào thai này đều gọi là Bồ-tát. Trong đó, có
người nói: Tiến vào thai loại thứ tư là Bồ-tát ở A-tăng-xí-da thứ ba, tiến
vào thai loại thứ ba là Bồ-tát ở A-tăng-xí-da thứ hai, tiến vào thai loại
thứ hai là Bồ-tát ở A-tăng-xí-da thứ nhất, tiến vào thai loại thứ nhất là
Bồ-tát trước đây.
Có người nói: Tiến vào thai loại thứ tư là Bồ-tát ở thân cuối cùng,
đó là lúc từ cõi trời Đổ-sử-đa chết đi, sinh xuống cung vua Tịnh Phạn;
tiến vào thai loại thứ ba là Bồ-tát  còn hệ thuộc một lần sinh, đó là lúc
thích hợp từ châu Thiệm Bộ chết đi, sinh lên cõi trời Đổ-sử-đa; tiến vào
thai loại thứ hai là Bồ-tát tiếp theo đời trước đây, đó là lúc từ nơi đã chết
đi, sinh đến châu Thiệm Bộ, tu ph ạm hạnh trong giáo pháp của Đức
Phật Ca-diếp-ba; tiến vào thai loại thứ nhất, đó là Bồ-tát trước đây.
Lời bình: Không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì Bồ-tát từ
chín mươi mốt kiếp đến nay thường nhớ lại đời trước của mình, ở trong
Tử hữu-Trung hữu-Sinh hữu-Bổn hữu luôn luôn không có ý tưởng điên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 171 359  
www.daitangkinh.org  
đảo, cho nên không lạc mất ý niệm. Dựa vào nhân duyên này, cho nên
cách nói trước là hợp lý.
Hỏi: Các phần vị tiến vào thai (kiết sinh) chắc chắn khởi lên tâm
nhiễm ô, tất cả các tâm nhiễm ô đều tương ưng với không biết đích thực,
tại sao có thể nói là biết đang tiến vào thai mẹ?
Đáp: Đã nói đến biết đích thực (chánh tri), đó là không có ý tưởng
điên đảo, không có thắng giải điên đảo, chứ không phải yêu cầu không
tương ưng với vô minh, cho nên gọi là biết đích thực. Nhưng bởi vì Bồ-
tát ở lúc tiến vào thai, cũng khởi lên Ái tự Thể, Ái cha mẹ cho nên cũng
có tâm nhiễm ô.
Hỏi: Nếu như vậy thì so với hữu tình khác có gì lạ?
Đáp: Như hữu tình khác lúc sa ép tiến vào thai, cha không phải là
tưởng về cha, mẹ không phải là tưởng về mẹ. Bởi vì nguyên cớ như vậy,
cho nên nam thì đối với cha sinh lòng tức giận, đối với mẹ thì sinh lòng
yêu thương, khởi lên ý tưởng điên đảo, cho rằng giao hội với mẹ; nữ thì
đối với mẹ sinh lòng tức giận, đối với cha thì sinh lòng yêu thương, khởi
lên ý tưởng điên đảo, cho rằng giao hội với cha. Bởi vì ý tưởng điên đảo
như vậy, mà liền tiến vào thai. Bồ-tát thì không như vậy, lúc sắp tiến
vào thai, đối với cha tưởng về cha,  đối với mẹ tưởng về mẹ, mình dựa
vào đó cho nên tăng trưởng về Uẩn của đời sau, sẽ ở trong châu Thiệm
Bộ nhận lấy quả báo tôn quý thù thắng, dựa vào đây chứng được Vô
thượng Chánh đẳng Chánh giác, làm nhiều điều lợi ích cho các hữu tình.
Dấy lên ý niệm này rồi, liền đối với ch a mẹ cùng sinh lòng thân ái, từ
đó tiến vào thai, cho nên biết đích thực, đó là không có ý tưởng điên đảo
chứ không phải là yêu cầu không có nhiễm ô.
Bốn loại tiến vào thai này chỉ hệ thuộc cõi Dục, cho nên chỉ dựa
vào Định Vị chí mà diệt.
Trong bốn loại Thức trú, ba Thức trú sau dựa vào bảy địa hoặc
là Vị chí mà diệt, đó là ba Thức trú sau hệ thuộc chín địa, hệ thuộc cõi
Dục thì dựa vào Định Vị chí mà diệt; hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất thì dựa
vào Tĩnh lự thứ nhất-Định Vị chí-Tĩ nh lự trung gian và Cận phần Tĩnh
lự thứ hai mà diệt, cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì dựa
vào bảy Căn bản-Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian mà diệt.
Nhưng trong này đã nói về Định, nếu nói là dựa vào Định vô lậu
mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị chí và Tĩnh lự
trung gian. Nếu nói là dựa vào Định hữu lậu-vô lậu mà nói, thì đó là nói
đến Vị chí đã hiển bày về Định Vị chí, Tĩnh lự trung gian, và Cận phần
của bảy địa trên.
360 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Vả lại, trong này đã nói về Diệt, nếu nói là dựa vào chủng loại
của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã thâu nhiếp Định Vị chí, Tĩnh
lự trung gian, Cận phần của bảy địa trên, ở trong Định Vị chí thâu nhiếp
hữu lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt ba Thức trú sau
hệ thuộc cõi Dục, cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nếu nói
là dựa vào cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí thâu nhiếp
Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian, ở trong Định Vị chí chỉ thâu nhiếp vô
lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt ba Thức trú sau hệ thuộc Phi
tưởng phi phi tưởng xứ. Vì vậy cho nên nói  là ba Thức trú sau dựa vào
bảy địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Sắc thức trú dựa vào bốn địa hoặc là Vị chí mà diệt, đó là Sắc
thức trú hệ thuộc năm địa, hệ thuộc cõi Dục thì dựa vào Định Vị chí mà
diệt, cho đến hệ thuộc Tĩnh lự thứ tư  thì dựa vào bốn Tĩnh lự-Định Vị
chí-Tĩnh lự trung gian và Cận phần Không vô biên xứ mà diệt.
Nhưng trong này đã nói về Định, có người nói: Dựa vào Định vô
lậu mà nói. Có người nói: Dựa vào Định hữu lậu-vô lậu mà nói. Tùy
theo sự thích hợp như trước đã phân biệt.
Vả lại, trong này đã nói về Diệt, nếu nói là dựa vào chủng loại
của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí đã thâu nhiếp Định Vị chí,
Tĩnh lự trung gian, Cận phần của bốn địa trên, ở trong Định Vị chí thâu
nhiếp hữu lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt Sắc thức trú
hệ thuộc cõi Dục, cho đến hệ thuộc Tĩ nh lự thứ tư. Nếu nói là dựa vào
cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó la ø nói đến Vị chí thâu nhiếp Định Vị
chí-Tĩnh lự trung gian và Cận phần Không vô biên xứ, cho nên dựa vào
Định này có thể diệt Sắc thức trú hệ thuộc Tĩnh lự thứ tư. Vì vậy cho
nên nói là Sắc thức trú dựa vào bốn địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Bốn loại Thức trú, nói rộng ra như chương Đại Chủng Uẩn.


„