A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 172

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 361  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 172

LUẬN VỀ NHIẾP (Phần 7)

Hỏi: Năm Uẩn, năm Thủ uẩn, năm nẽo, năm Diệu dục, năm Học
xứ, dựa vào Định nào mà diệt?
Đáp: Sắc uẩn, Sắc thủ uẩn dựa vào bốn địa hoặc là Vị chí mà diệt;
bốn Uẩn, bốn Thủ uẩn, nẽo trời dựa vào bảy địa hoặc là Vị chí mà diệt;
còn lại bốn nẽo, năm Diệu dục, năm Học xứ dựa vào Vị chí mà diệt.
Trong này, năm Uẩn-năm Thủ uẩn, nói rộng ra như phẩm luận về
Thập Môn. Nhưng mà Sắc uẩn hệ thuộc năm địa và không hệ thuộc,
Sắc thủ uẩn chỉ hệ thuộc năm địa.  Hai loại này cùng dựa vào bốn địa
hoặc là Vị chí mà diệt, đó là hệ thu ộc cõi Dục thì dựa vào Định Vị chí
mà diệt, cho đến hệ thuộc Tĩnh lự t hứ tư thì dựa vào bốn Tĩnh lự-Định
Vị chí-Tĩnh lự trung gian và Cận phần Không vô biên xứ mà diệt.
Nhưng trong này đã nói về Định, c ó người nói: Định vô lậu. Có
người nói: Định hữu lậu-vô lậu. Như trước đã phân biệt.
Đã nói về Diệt, nếu nói đây là dựa vào chủn g loại của Diệt mà
nói, thì đó là nói đến Vị chí đã tha âu nhiếp Định Vị chí, Tĩnh lự trung
gian, Cận phần của bốn địa trên, ở trong Định Vị chí thâu nhiếp hữu
lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt Sắc uẩn-Sắc thủ uẩn
hệ thuộc cõi Dục, cho đến hệ thuộc Tĩ nh lự thứ tư. Nếu nói đây là dựa
vào cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí thâu nhiếp Định
Vị chí-Tĩnh lự trung gian và Cận phần Không vô biên xứ, ở trong Định
Vị chí thâu nhiếp vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt Sắc uẩn-
Sắc thủ uẩn hệ thuộc Tĩnh lự thứ tư. Vì vậy cho nên nói là Sắc uẩn-Sắc
thủ uẩn dựa vào bốn địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Bốn Uẩn hệ thuộc chín địa và không hệ thuộc; bốn Thủ uẩn hệ
thuộc chín địa. Hai loại này cùng dựa  vào bảy địa hoặc là Vị chí mà
diệt, đó là hệ thuộc cõi Dục thì dựa vào Định Vị chí mà diệt, cho   đến
362 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì dựa vào bảy Căn bản-Định Vị
chí-Tĩnh lự trung gian mà diệt.
Nhưng trong này đã nói về Định, c ó người nói: Định vô lậu. Có
người nói: Định hữu lậu-vô lậu. Cũng như trước đã phân biệt.
Đã nói về Diệt, nếu nói đây là dựa vào chủn g loại của Diệt mà
nói, thì đó là nói đến Vị chí đã tha âu nhiếp Định Vị chí, Tĩnh lự trung
gian, Cận phần của bảy địa tr ên, ở trong Định Vị chí thâu nhiếp hữu
lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt bốn Uẩn-bốn Thủ uẩn
hệ thuộc cõi Dục, cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nếu nói
đây là dựa vào cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí thâu
nhiếp Định Vị chí-Tĩnh lự trung gian, ở trong Định Vị chí chỉ thâu nhiếp
vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt bốn Uẩn-bốn Thủ uẩn hệ
thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vì  vậy cho nên nói là bốn Uẩn-bốn
Thủ uẩn dựa vào bảy địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Năm nẽo, đó là nẽo địa ngục(nại-lạc-ca), bàng sinh, quỷ, người
và trời.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Năm nẽo, đó là nẽo địa ngục cho đến nẽo trời.” Trong kinh tuy nói
ra điều này, mà không phân biệt rộng ra, kinh là nơi nương tựa căn bản
của luận này, điều gì mà kinh không giải thích, thì nay cần phải phân
biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thể tánh của nẽo (thú) là gì? Là vô ký hay là cả ba loại? Nếu
là vô ký thì luận Phẩm Loại Túc  đã nói nên thông hiểu thế nào? Như
nói: “Năm nẽo là sự tùy tăng của tất cả tùy miên.” Nếu là cả ba loại thì
tại sao các nẽo không tạp loạn lẫn nhau, đó là nẽo địa ngục thành tựu
nghiệp-phiền não cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, cho đến cõi trời Tha
Hóa Tự Tại thành tựu nghiệp-phiền não của nẽo địa ngục?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Thể của nẽo chỉ là vô phú vô ký.
Hỏi: Nếu như vậy thì các nẽo không tạp loạn lẫn nhau, nhưng mà
luận Phẩm Loại Túc đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Văn luận ấy nên nói: Bốn nẽo là biến hành của cõi Dục và
tùy miên tùy tăng do Tu mà đoạn, nẽo tr ời là biến hành của ba cõi và
tùy miên tùy tăng do Tu mà đoạn. Nhưng mà không đưa ra cách nói
này, thì nên biết là người tụng sai lầm.
Có người nói: Luận ấy nói chung về quyến thuộc của năm nẽo, đó
là tâm tương ưng với phiền não của năm Bộ ở phần vị tiến vào thai, bởi
vì tâm ấy là sự tùy tăng của tất cả tùy miên.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 363  
www.daitangkinh.org  
Có người nói: Thể của nẽo bao gồm thiện-nhiễm và vô ký.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Phẩm Loại Túc đã nói dễ dàng thông
hiểu, tại sao các nẽo không tạp loạn lẫn nhau?
Đáp: Nếu bởi vì thành tựu thì c ó tạp loạn, nếu bởi vì hiện hành
thì không có tạp loạn, nghĩa là nẽo địa ngục đối với nghiệp-phiền não
của nẽo địa ngục thì thành tựu mà cũng hiện hành, đối với nghiệp-phiền
não cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại thì thành tựu mà không hiện hành;
cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại đối với nghiệp-phiền não của cõi trời
Tha Hóa Tự Tại thì thành tựu mà cũng hiện hành, đối với nghiệp-phiền
não cho đến nẽo địa ngục thì thành tựu mà không hiện hành. Vì vậy cho
nên các nẽo không có lỗi tạp loạn lẫn nhau.
Lời bình: Nên nói Thể của nẽo chỉ la ø vô phú vô ký. Vì sao biết
như vậy? Như trong kinh nói: “Tôn giả Xá-lợi-tử nói như vậy: Nếu lúc
các lậu của địa ngục hiện rõ ở trước mắt, thì tạo tác tăng trưởng thuận
theo nghiệp nhận lấy ở địa ngục, thân-ngữ-ý lúc ấy bởi vì uế trược, cho
nên nhận lấy năm uẩn dị thục ở trong Nạ i-lạc-ca. Dị thục khởi lên rồi
gọi là Nại-lạc-ca, trừ ra năm uẩn này, Nại-lạc-ca ấy cũng không có thể
đạt được; cho đến nẽo trời nói cũng như vậy.” Vì vậy cho nên biết Thể
của nẽo chỉ là vô phú vô ký.
Hỏi: Đã biết Thể của nẽo ch ỉ là vô phú vô ký, trong đó là chỉ
riêng dị thục, hay là bao gồm nuôi lớn? Nếu chỉ là dị thục thì luận Phẩm
Loại Túc đã nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Năm nẽo thâu
nhiếp năm Uẩn-mười hai Xứ-mười ta ùm Giới, bởi vì Thanh xứ-Thanh
giới không phải là dị thục.” Nếu bao gồm nuôi lớn thì Thể của nẽo tạp
loạn, bởi vì trong nẽo người cũng có thể dẫn dắt khởi lên nuôi lớn Đại
chủng các căn của cõi Sắc?
Đáp: Nên đưa ra cá ch nói này: Thể tánh của các nẽo chỉ là dị
thục.

Hỏi: Phẩm Loại Túc đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Văn luận ấy nên nói: Năm nẽo thâu nhiếp năm   Uẩn-mười
một Xứ-phần ít của mười bảy Gi ới. Nhưng mà không đưa  ra cách nói
này, thì nên biết là người tụng sai lầm.
Có người nói: Luận ấy nói chung về quyến thuộc của năm nẽo,
cảm đến nghiệp của năm nẽo và có thể phòng hộ, không phải là chỉ nói
về nẽo, cho nên không có lỗi. Nhưng bởi vì giới hạn của phiền não có
sai biệt, bởi vì nẽo của uẩn dị thục có sai biệt, cho nên Thể của nẽo chỉ
là dị thục.
Hỏi: Vì sao gọi là nẽo, nẽo là nghĩa gì?
364 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: nghĩa về nơi hướng đến là nghĩa của nẽo, là nơi mà các hữu
tình phải hướng đến, phải sinh ra, nơi tiến vào thai, cho nên gọi là nẽo.
Đã nói tổng quát về các nẽo, nay sẽ nói đến tướng khác nhau của
từng nẽo ấy.
Hỏi: Thế nào là nẽo Nại-lạc-ca?
Đáp: Các Nại-lạc-ca cùng một  loại Chúng đồng phần làm bạn,
nương tựa đạt được-sự việc đạt được- nơi chốn đạt được, và đã sinh ra
Sắc-Thọ-Tưởng-Hành-Thức vô phú vô ký của Nại-lạc-ca, thì gọi là nẽo
Nại-lạc-ca.
Trong này, cùng một loại Chúng đồng phần làm bạn, là hiển bày
về Chúng đồng phần của nẽo ấy; nương tựa đạt được-sự việc đạt được-
nơi chốn đạt được, là hiển bày về Uẩn- Xứ-Giới đạt được của nẽo ấy;
và đã sinh ra Sắc-Thọ- Tưởng-Hành-Thức vô phú vô ký của Nại-lạc-ca,
hiển bày về tự Thể của nẽo ấy là dị thục chứ không phải là gì khác.
Hỏi: Vì sao nẽo ấy gọi là Nại-lạc-ca?
Đáp: Bởi vì là nơi hướng đến của Nại-lạc-ca, bởi vì Nại-lạc-ca là
vốn có, cho nên gọi là Nại-lạc-ca. Các hữu tình ở nẽo ấy không có vui
sướng, không có yêu thích, không có ý vị, không có lợi ích, không có
mừng vui, cho nên gọi là Nại-lạc-ca.
Hoặc có người nói: bởi vì nẽo ấy vào lúc trước, tạo tác tăng trưởng
lớn mạnh về hành ác của thân-ngữ -ý hung bạo tàn ác, hướng đến nẽo
ấy-sinh về nẽo ấy, làm cho nối tiếp nhau sinh vào nẽo ấy, cho nên gọi
là Nại-lạc-ca.
Có người nói: Nại-lạc-ca là giả danh-giả tưởng, danh thi thiết-
tưởng thi thiết, tất cả danh-tưởng đều tùy theo ý muốn mà lập ra, không
nhất định phải như nghĩa.
Có người nói: Nẽo ấy bởi vì thấp hèn, cho nên gọi là Nại-lạc-ca,
nghĩa là trong năm nẽo không có nẽo nào thấp hèn như nẽo ấy.
Có người nói: Nẽo ấy bởi vì ngã chúi xuống, cho nên gọi là Nại-
lạc-ca. Như có tụng nói:
“Ngã chúi xuống rơi vào địa ngục, chân phía trên đầu quay xuống
dưới,

Bởi vì phỉ báng các vị Tiên, ưa vắng lặng tu hành khổ hạnh.”
Có người nói: Nại-lạc gọi là người, Ca gọi là ác; người ác sinh vào
nơi ấy, cho nên gọi là Nại-lạc-ca.
Có người nói: Lạc-ca gọi là có thể vui, Nại là nghĩa của không
thể; nơi ấy không có thể vui, cho nên gọi là Nại-lạc-ca.
Có người nói: Lạc-ca gọi là vui sướng, Nại là nghĩa của phá hỏng;
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 365  
www.daitangkinh.org  
nơi ấy phá hỏng vui sướng, cho nên gọi là Nại-lạc-ca.
Có người nói: Lạc-ca gọi là nơi quay về, Nại là nghĩa của không
có; hữu tình nơi ấy bị khổ đau chồng chất bức bách, không có nơi quay
về, cho nên gọi là Nại-lạc-ca.
Có người nói: Lạc-ca gọi là cứu giúp, Nại là nghĩa của không có;
hữu tình nơi ấy bị khổ đau chồng chất bức bách, không có ai cứu giúp,
cho nên gọi là Nại-lạc-ca.
Hỏi: Vì sao nẽo ấy thấp nhất-lớn nhất thì gọi là vô gián?
Đáp: Đó là giả danh-giả tưởng, da nh thi thiết-tưởng thi thiết, tất
cả danh-tưởng đều tùy theo ý muốn mà lập ra, không nhất định phải như
nghĩa. Nẽo ấy hoặc gọi là trăm cái đinh ghim vào thân, hoặc gọi là nơi
tiếp xúc với sáu nỗi khổ, hoặc gọi la ø tự mình nhận lấy Khổ thọ, hoặc
gọi là vô gián, tuy cũng có gián đoạn mà mượn nói là không có gián
đoạn (vô gián).
Có người nói: nơi ấy luôn luôn nhận lấy Khổ thọ, không có vui
sướng làm gián đoạn, cho nên gọi là vô gián.
Hỏi: Trong địa ngục khác lẽ nào có nhận lấy dị thục vui sướng của
ca múa-ăn uống, cho nên không gọi là vô gián chăng?
Đáp: trong địa ngục khác tuy không có dị thục vui sướng, mà có
đẳng lưu vui sướng. Như luận Thi Th iết nói: “Trong địa ngục Đẳng
Hoạt, có lúc gió mát thổi đến làm cho máu thịt sinh trở lại, có lúc phát
ra âm thanh xướng to rằng: Cùng sống lại. Lúc ấy các hữu tình bỗng
nhiên sống lại.” Chỉ vào lúc máu th ịt sinh ra và lúc sống lại như vậy,
tạm thời sinh ra vui sướng làm gián đoạn Khổ thọ, cho nên không gọi
là vô gián.
Có người nói: Rất nhiều hữu tình tạo tác nghiệp ác nối tiếp nhau
sinh vào nơi ấy, đầy khắp nơi ấy cho nên gọi là vô gián.
Lời bình: Không nên đưa ra cách nói này, bởi vì người sinh vào
địa ngục khác thì nhiều, sinh vào địa ngục vô gián thì ít. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì người tạo tác tăng trưởng nghiệp ác của thân-ngữ-ý thuộc
phẩm Thượng mới sinh vào nơi ấy. Hữu tình tạo tác tăng trưởng nghiệp
ác thuộc phẩm Thượng sinh vào nơi ấy thì ít, tạo tác tăng trưởng nghiệp
ác thuộc phẩm Trung-Hạ sinh vào địa ngục khác thì nhiều. Như người
tạo tác tăng trưởng nghiệp thiện thuộc phẩm Thượng sinh đến cõi Hữu
Đảnh thì ít, tạo tác tăng trưởng nghiệp thiện thuộc phẩm Trung-Hạ sinh
vào nơi khác thì nhiều.
Nên đưa ra cách nói này: Do tạo tác tăng trưởng nghiệp bất thiện
tăng thượng, sinh vào nơi ấy mà mang lấy thân hình to lớn, mỗi một hữu
366 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tình chiếm lấy nhiều nơi chốn, trong đó không có kẽ hở, cho nên gọi là
vô gián.
Hỏi: Địa ngục ở nơi nào?
Đáp: Phần nhiều ở phía dưới châu Thiệm Bộ này.
Hỏi: An lập như thế nào?
Đáp: Có người nói: Từ cha âu này xuống phía dưới bốn vạn Du-
thiện-na là đến địa ngục vô gián này. Địa ngục vô gián dọc ngang cao
thấp đều hai vạn Du-thiện-na. Tiếp theo phía trên trong một vạn chín
ngàn Du-thiện-na, an lập bảy địa ngục  khác. Đó là tiếp theo phía trên
có địa ngục Cực Nhiệt, tiếp theo phía trên có địa ngục Nhiệt, tiếp theo
phía trên có địa ngục Đại Hào Kh iếu, tiếp theo phía trên có địa ngục
Hào Khiếu, tiếp theo phía trên c ó địa ngục Chúng Hợp, tiếp theo phía
trên có địa ngục Hắc Thằng, tiếp theo phía trên có địa ngục Đẳng Hoạt.
bảy địa ngục này, mỗi một địa ngụ c dọc ngang một vạn Du-thiện-na.
Tiếp theo phía trên còn có một ngàn Du-thiện-na, năm trăm Du-thiện-
na là đất sét trắng, năm trăm Du-thiện-na là bùn.
Có người nói: Từ châu này xuống phía dưới bốn vạn Du-thiện-na
là đến địa ngục vô gián. Địa ngục vô gián này dọc ngang cao thấp đều
hai vạn Du-thiện-na. Tiếp theo phía trên có ba vạn năm ngàn Du-thiện-
na, an lập bảy địa ngục khác, mỗi một địa ngục dọc ngang cao thấp đều
năm ngàn Du-thiện-na. Tiếp theo phía trên còn có năm ngàn Du-thiện-
na, một ngàn Du-thiện-na là đất màu xanh, một ngàn Du-thiện-na là đất
màu vàng, một ngàn Du-thiện-na là đất màu đỏ, một ngàn Du-thiện-na
là đất màu trắng, năm trăm Du-thiện-na là đất sét trắng, năm trăm Du-
thiện-na là bùn.
Có người nói: Địa ngục vô gián na èm ở chính giữa, bảy địa ngục
khác bao bọc xung quanh, như thôn làng ngày nay bao bọc xung quanh
khu thành lớn.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói nên hiểu thế nào? Như
nói: “Chu vi châu Thiệm Bộ là sáu ngàn Du-thiện-na, mỗi một địa ngục
là ba Du-thiện-na rưỡi.” Mỗi một địa ngục với mức lượng rộng lớn ấy,
làm sao ở phía dưới châu này có thể dung nạp lẫn nhau? Như có tụng
nói:


nơi.”
“Mặt đất là sắt nóng như máu, lửa hừng hực luôn luôn bùng lên,
Trải rộng hàng trăm Du-thiện-na, ngọn lửa đốt cháy khắp mọi

Đáp: Châu Thiệm Bộ này trên nhọn dưới rộng, giống như    đống
lúa, cho nên có thể dung nạp được. Vì vậy trong kinh nói: “Bốn biển
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 367  
www.daitangkinh.org  
rộng càng đi vào càng sâu.”
Vả lại, mỗi một địa ngục lớn co ù mười sáu loại tăng thêm, đó là
đều có bốn cổng. Bên ngoài mỗi một cổng đều có bốn loại tăng thêm:
1. Tăng thêm tro nóng, đó là trong loại tăng thêm này tro nóng
ngập đến đầu gối.
2. Tăng thêm xác chết và phân dơ, đó là trong loại tăng thêm này
chứa đầy xác chết và phân dơ nhão nhẹt.
3. Tăng thêm dao nhọn, đó là trong loại tăng thêm này lại có ba
loại, một là đường đi bằng lưỡi dao, nghĩa là ở trong này dùng lưỡi dao
ngửa lên trải khắp nơi để làm đường đi; hai là khu rừng lá bằng kiếm,
nghĩa là phía trên khu rừng này dùng toàn lưỡi kiếm sắc nhọn để làm lá
cây; ba là khu rừng gai nhọn bằng sắt, nghĩa là trong khu rừng này có
gai bằng sắt nhọn dài mười sáu ngón tay, ba loại như đường đi bằng lưỡi
dao… tuy khác nhau mà cùng là sắt thép cho nên thuộc về một tầng.
4. Tăng thêm sông nóng, đó là trong lo ại tăng thêm này có nước
muối mặn rất nóng. Cùng với địa ngục chính thì thành mười bảy. Như
vậy, tám địa ngục lớn cùng với các quyến thuộc, thì có một trăm ba
mươi sáu loại, cho nên trong kinh nói có một trăm ba mươi sáu Nại-lạc-
ca.
Hỏi: Vì sao địa ngục quyến thuộc lại gọi là tăng thêm?
Đáp: Có người nói: Trong địa ngục chính trừng trị các hữu tình
bằng một loại dụng cụ khổ đau, trong các địa ngục quyến thuộc này
trừng trị các hữu tình bằng các loại dụng cụ khổ đau, cho nên gọi là tăng
thêm. Vì vậy trong kinh Thiên Sứ nói: “Trong các địa ngục quyến thuộc
dùng các loại dụng cụ khổ đau để trừng trị người có tội.”
Có người nói: Đây là nơi tăng thêm Khổ thọ, cho nên gọi là tăng
thêm, nghĩa là bởi vì trong địa ngục chính bị bức bách khốn khổ rồi, lại
ở nơi này tiếp tục gặp phải khổ đau, không phải là nói đến nhiều loại
dụng cụ khổ đau thì gọi là tăng thê m, bởi vì trong địa ngục chính cũng
nhiều loại dụng cụ khổ đau. Trong luận Thi Thiết nói: “ Trong địa ngục
quyến thuộc chỉ có một loại tro nóng…”
Hỏi: Binh lính ở các địa ngục, là thuộc về số hữu tình, hay là thuộc
về số phi hữu tình? Nếu là thuộc về số hữu tình, thì họ tạo nhiều điều
ác, lại nhận lấy dị thục ở nơi na øo? Nếu là thuộc về số phi hữu tình, thì
Đại đức Pháp Thiện đang tụng nên hiểu thế nào? Như nói:
“Tâm thường chất chứa nỗi giận dữ, thích tập hợp các loại nghiệp
ác,
Thấy người khác khổ sinh vui sướng, chết làm quân lính của Diễm
368 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Ma.”
Đáp: Có người nói: Là thuộc về số hữu tình.
Hỏi: Họ tạo nhiều điều ác, lại nhận lấy dị thục ở nơi nào? Đáp:
Nhận lấy ngay nơi địa ngục ấy, bởi vì trong đó vẫn còn dung nạp dị thục
rất nặng như các nghiệp vô gián, huống là loại này hay sao?
Có người nói: Loại này là thuộc về số phi hữu tình, bởi vì lực tăng
thượng do nghiệp của những người tội, làm cho phi hữu tình hiện hành
tựa như hữu tình, dùng các dụng cụ khổ đau làm hại thân thể của họ.
Hỏi: Nếu như vậy thì Đại đức Pháp Thiện đang tụng nên hiểu thế
nào?
Đáp: Điều này không nhất định phải thông hiểu, bởi vì không phải
là trong ba Tạng (tố-đát-lãm, tỳ-nại-da, a-tỳ-đạt-ma) đã nói, chỉ là văn
tụng soạn ra, nói đến văn tụng soạn ra  thì hoặc là tăng-hoặc là giảm,
không nhất định phải như nghĩa, đâu cần phải thông hiểu? Nếu nhất
định phải thông hiểu, thì điều ấy co ù ý riêng, nghĩa là nếu dùng xiềng
xích trói chặt hữu tình mới sinh vào địa ngục, đưa đến chỗ của Diễm
Ma Vương, thì đó là thuộc về số h ữu tình; nếu dùng các loại dụng cụ
khổ đau ở trong địa ngục làm hại hữu tình, thì đó là thuộc về số phi hữu
tình.
Đại đức dựa vào số hữu tình đưa ra cách nói như vậy: Phía dưới
châu Thiệm Bộ có địa ngục lớn, phí a trên châu Thiệm Bộ cũng có địa
ngục phụ thuộc, và địa ngục đơn độc hoa ëc là ở trong hang núi, hoặc là
ở trên đỉnh núi, hoặc là ở giữa đồng hoang, hoặc là ở giữa hư không; ở
ba châu khác chỉ có địa ngục phụ thuộc và địa ngục đơn độc, chứ không
có địa ngục lớn. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì chỉ có người ở châu Thiệm
Bộ làm điều thiện thì mạnh mẽ nhanh nhạy, mà họ gây ra nghiệp ác lại
cũng mạnh mẽ nhanh nhạy, chứ không phải là châu khác.
Có người nói: Châu Bắc Ca âu-lô cũng không có địa ngục phụ
thuộc…, bởi vì nơi này nhận lấy quả của nghiệp thuần tịnh.
Hỏi: Nếu châu khác không có địa ngục lớn, thì các hữu tình ở nơi
ấy tạo nghiệp vô gián, đoạn dứt căn thiện…, sẽ nhận lấy dị thục ở nơi
nào?

này.
Đáp: Nhận lấy ngay nơi địa ngục lớn ở phía dưới châu Thiệm Bộ

Hỏi: Thân hình của hữu tình địa ngục như thế nào?
Đáp: Thân hình của hữu tình nơi ấy giống như loài người.
Hỏi: Ngôn ngữ của hữu tình địa ngục như thế nào?
Đáp: Lúc hữu tình ấy mới sinh ra đều là Thánh ngữ, về sau nhận
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 369  
www.daitangkinh.org  
chịu khổ đau, tuy phát ra các loại âm thanh nhận chịu đau khổ, thậm
chí không có một từ nào có thể rõ ràng, mà chỉ có âm thanh của sự đâm
chặt rách toạc.
Hỏi: Thế nào là nẽo bàng sinh?
Đáp: Các bàng sinh cùng một  loại Chúng đồng phần làm bạn,
nương tựa đạt được-sự việc đạt được- nơi chốn đạt được, và đã sinh ra
Sắc-Thọ- Tưởng-Hành-Thức vô phú vô ký của bàng sinh, thì gọi là nẽo
bàng sinh. Giải thích như trước.
Hỏi: Vì sao nẽo ấy gọi là bàng sinh?
Đáp: Thân hình loài ấy nằm ngang cho nên đi cũng ngang, bởi vì
đi ngang cho nên thân hình cũng ngang, vì vậy gọi là bàng sinh.
Có người nói: Bàng sinh là giả danh-giả tưởng, danh thi thiết-
tưởng thi thiết, tất cả danh-tưởng đều tùy theo ý muốn mà lập ra, không
nhất định phải như nghĩa.
Có người nói: Các hữu tình ấy do tạo tác tăng trưởng lớn mạnh về
hành ác của thân-ngữ-ý ngu si, hướng đến nẽo ấy-sinh về nẽo ấy, làm
cho nối tiếp nhau sinh vào nẽo ấy, cho nên gọi là bàng sinh.
Có người nói: Nẽo ấy bởi vì tối tăm chậm chạp, cho nên gọi là
bàng sinh, nghĩa là trong tất cả các nẽo không có nẽo nào không có trí
giống như nẽo ấy.
Có người nói: Lưu chuyển khắp mọi nơi, cho nên gọi là bàng sinh,
nghĩa là loài này ở khắp năm nẽo đều có.
Trong nẽo Nại-lạc-ca, có loà i không có chân, như loài trùng
Nương-cử-tra…; có loài hai chân, n hư loài chim mỏ sắt…; có loài bốn
chân, như loài chó Hắc-bác…; có loài nhiều chân, như loài trăm chân…
Ở trong nẽo quỷ có loài không có chân, như loài rắn độc…; có loài
hai chân, như loài quạ-diều hâu…; có loài bốn chân, như loài hồ li-voi-
ngựa…; có loài nhiều chân, như loài sáu chân-trăm chân.
Ở trong ba châu của nẽo người, có loài không có chân, như tất cả
các loài trùng đi lại bằng bụng; có loài hai chân, như loài chim Hồng-
chim Nhạn…; có loài bốn chân, như loài voi-ngựa…; có loài nhiều chân,
như loài trăm chân.
Ở trong châu Bắc Câu-lô, có lo ài hai chân, như loài chim Hồng-
chim Nhạn…; có loài bốn chân, như loài voi-ngựa…; không có loài không
có chân và loài nhiều chân, bởi vì châu ấy là nơi nhận lấy quả của ng-
hiệp không có não hại.
Trong cõi trời Tứ Đại Vương Chúng và cõi trời Tam Thập Tam,
có loài hai chân, như loài chim Diệu Sắc…; có loài bốn chân, như   loài
370 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
voi-ngựa…; những loài khác giải thích như trước.
Trong bốn cõi trời phía trên, chỉ c ó loài hai chân, như loài chim
Diệu Sắc…; những loài khác đều không có, bởi vì cõi trời Không Cư là
nơi thù thắng vi diệu.
Hỏi: Nơi ấy nếu không có loài voi-ngựa…, thì lấy gì làm phương
tiện đi lại? Cũng nghe chư Thiên c õi ấy cưỡi voi-ngựa…, vì sao nói
không có?
Đáp: Nhờ vào lực phước nghiệp của chư Thiên cõi ấy, làm thân
hình các loài voi-ngựa thuộc số phi hữu tình, mà làm phương tiện đi lại
để tự mình vui thú.
Hỏi: Bàng sinh lúc đầu ở nơi nào?
Đáp: Nơi cư trú lúc đầu ở trong biển rộng, về sau lưu chuyển ở
khắp các nẽo.
Hỏi: Thân hình của loài ấy như thế nào?
Đáp: Phần nhiều nằm ngang, cũng có loài thẳng đứng, như loài
Khẩn-nại-lạc, Tất-xá-già, Hê-lô-sách-ca…
Hỏi: Ngôn ngữ của loài ấy như thế nào?
Đáp: Lúc kiếp mới thành lập đều là Thánh ngữ, về sau bởi vì ăn
uống-thời gian-hữu tình không bình đẳng, và bởi vì dối gạt nịnh hót tăng
mạnh, cho nên đã có các loại ngôn ngữ, thậm chí có loài không có thể
nói được.
Hỏi: Thế nào là nẽo quỷ?
Đáp: Các loài quỷ cùng một loại Chúng đồng phần làm bạn, cho
đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao nẽo ấy gọi là Bế-lệ-đa?
Đáp: Luận Thi Thiết nói: “Như vua của thế giới quỷ hiện nay tên
gọi là Diễm Ma, như vậy lúc kiếp ba ét đầu, thế giới quỷ có vua tên gọi
là Tỉ-đa. Vì vậy các loài hữu tình hướng đến nẽo ấy-sinh về nẽo ấy, đều
gọi là Bế-lệ-đa. Tức là nghĩa vốn c ó trong cõi Tỉ-đa, từ đó về sau đều
lập theo tên gọi này.”
Có người nói: Bế-lệ-đa là giả danh-giả tưởng, cho đến nói   rộng
ra.
Có người nói: Do tạo tác tăng trưởng lớn mạnh về hành ác của
thân-ngữ-ý tham keo, hướng đến nẽo ấy-sinh về nẽo ấy, làm cho nối
tiếp nhau sinh vào nẽo ấy, cho nên gọi là nẽo quỷ.
Có người nói: Đói khát tăng lên cho nên gọi là quỷ, bởi vì loài
ấy tích tập mà cảm đến nghiệp đói khát, trải qua trăm ngàn năm không
nghe đến tên gọi của nước, lẽ nào có thể được thấy, huống là được tiếp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 371  
www.daitangkinh.org  
xúc hay sao? Hoặc có loài bụng lơ ùn như núi, cổ nhỏ ba èng lỗ kim, tuy
gặp được đồ ăn thức uống mà không có thể tiếp nhận.
Có người nói: Bị xua đuổi cho nên gọi là quỷ, bởi vì luôn luôn bị
chư thiên khắp nơi xua đuổi, cho nên thường bỏ chạy.
Có người nói: Nhiều hy vọng cho nên gọi là quỷ, nghĩa là đi theo
hữu tình khác ở trong năm nẽo, hy vọng nhiều mà không vượt qua nơi
này, vì nhân duyên này cho nên gọi là nẽo quỷ.
Hỏi: Quỷ ở nơi nào?
Đáp: Phía dưới châu thiệm bộ này năm trăm Du-thiện-na có cõi
của Diễm Ma Vương, là nơi ở ban đầu của tất cả các loài quỷ, từ đó lưu
chuyển cũng ở nơi khác.
Ở trong châu này có hai loại quỷ:
1. Có uy đức.
2. Không có uy đức. Loài có uy đức, hoặc là ở trong rừng hoa-rừng
quả, trên các loại cây, trong rừng núi đẹp đẽ, cũng có cung điện ở giữa
hư không; cho đến hoặc là ở những nơi thanh tịnh khác, thọ nhận các
niềm vui của phước thiện. Loài không có uy đức, hoặc là ở trong nhà
xí-chuồng phân, mương nước-hào rãnh; cho đến hoặc là ở những nơi bất
tịnh đủ loại dơ bẩn, phước ít mà bần cùng đói khát khốn khổ.
Ở châu Đông Tỳ-đề-ha và Tây C ù-đà-ni, cũng có hai loại này;
châu Bắc Câu-lô chỉ có loài có nhiều uy đức.
Có người nói: hoàn toàn không có, bởi vì các nẽo quỷ do tham keo
mà cảm đến, châu Bắc Câu-lô là nơi sinh của các hữu tình không hề có
sự thâu nhiếp tiếp nhận.
Trong cõi trời Tứ Đại Vương Chúng và cõi trời Tam Thập Tam,
tuy có loài quỷ có nhiều uy đức, mà giữ cổng-tuần tra đi theo phục vụ
cho chư Thiên.
Có người nói: Ở phía Tây châu Th iệm Bộ này, có năm trăm cồn
đất, sắp xếp làm hai hàng; ở trong cồn đất thuộc hai hai hàng, có năm
trăm khu thành, hai trăm năm mươi khu thành là nơi ở của loài quỷ có
uy đức, hai trăm năm mươi khu thành là nơi ở của loài quỷ không có uy
đức.
Vì thế cho nên xưa kia có vị Chuyển Luân Vương tên gọi Nhĩ-di,
bảo với người đánh xe tên gọi Ma-đát-lê: Ta muốn đi mọi nơi để quan
sát, ông có thể đánh xe đi theo con đường này, để cho Ta nhìn thấy các
loài hữu tình nhận lấy quả thiện ác. L úc ấy Ma-đát-lê liền như lời của
nhà vua, đánh xe đi qua ở giữa hai cồn đất, nhà vua nhìn thấy loài quỷ
có uy đức kia, đầu đội vòng hoa tươi đẹp, thân mặc áo quần cõi trời, ăn
372 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thức ăn ngon lành giống như người cõi  trời, tất cả đều ngồi xe voi-xe
ngựa dạo chơi vui vẻ; nhìn thấy loà i quỷ không có uy đức, đầu tóc rối
tung, thân hình lõa lồ không có áo quần, mặt mày khô đét tiều tụy, lấy
tóc tự che kín, tay cầm đồ đựng bằng đất mà đi xin ăn. Trông thấy rồi
tin tưởng sâu sắc đối với nghiệp quả thiện ác.
Hỏi: Hình dáng của loài quỷ như thế nào?
Đáp: Phần lớn giống như loài người, cũng có loài đi ngang, hoặc
là mặt tựa như heo, hoặc là tựa như các loại chim thú hung ác khác.
Hỏi: Ngôn ngữ của loài ấy như thế nào? Đáp: Lúc kiếp mới thành
lập đều là Thánh ngữ, về sau tùy theo nơi chốn phát ra các loại ngôn
ngữ.
Hoặc là có người nói: Hễ từ nơi nào mạng chung, sinh đến nơi này
thì làm hình dáng loài ấy, liền phát ra ngôn ngữ của loài ấy.
Lời bình: Không nên đưa ra cách nói này, bởi vì nếu từ cõi Vô sắc
chết đi rồi sinh đến nẽo này, th ì có thể không có hình dáng, không có
ngôn ngữ hay sao? Nên đưa ra cách nói này: Tùy theo nơi đã sinh đến
thì hình dáng ngôn ngữ cũng như vậy.
Hỏi: Thế nào là nẽo người?
Đáp: Loài người cùng một loạ i Chúng đồng phần làm bạn, cho
đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao nẽo này gọi là Mạt-nô-sa?
Đáp: Xưa kia có vị Chuyển Luân Vương tên gọi Mạn-đà-đa, bảo
với mọi người rằng: Các ông có muốn làm điều gì, thì trước hết phải tư
duy kỹ càng, quán sát phù hợp. Lúc bấy giờ mọi người liền như lời của
nhà vua, có muốn làm điều gì, đều trước  hết là phải tư duy kỹ càng,
quán sát phù hợp, thì đối với các loại nghiệp xứ tinh xảo mà đạt được
thiện xảo. Bởi vì có thể dùng ý để tư duy quán sát mà làm việc, cho nên
gọi là Mạt-nô-sa. Từ đó đến nay chỉ lập theo tên gọi ấy. Trước lúc chưa
gọi theo tên gọi Mạt-nô-sa này, con người có lúc gọi nhau là Vân Cảnh,
hoặc gọi là Đa-la-kính, hoặc gọi là Để-lạc-ca, hoặc gọi là A-sa-đồ.
Có người nói: Mạt-nô-sa là giả danh-giả tưởng, cho đến nói rộng
ra.
Có người nói: Trước đây tạo ta ùc tăng trưởng về hành diệu của
thân-ngữ-ý ở bậc thấp, hướng đến nẽo ấy-sinh về nẽo ấy, làm cho nối
tiếp nhau sinh vào nẽo ấy, cho nên gọi là nẽo người.
Có người nói: Nhiều kiêu mạn cho nên gọi là người, bởi vì trong
năm nẽo thì nhiều kiêu mạn, không có nẽo nào bằng nẽo người.
Có người nói: Ý có thể vắng lặng cho nên gọi là người, bởi vì trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 373  
www.daitangkinh.org  
năm nẽo thì ý có thể vắng lặng, không có nẽo nào bằng nẽo người.
Vì vậy trong kinh nói: “Loài người có ba điều mạnh hơn so với
chư Thiên:
1. Dũng mãnh.
2. Ức niệm.
3. Phạm hạnh.
Dũng mãnh, đó là không thấy quả tương lai mà có thể tu các pháp
khổ hạnh. Ức niệm, đó là có thể nhớ lại hết sức rõ ràng những việc đã
làm, những lời đã nói trải qua thời gi an dài. Phạm hạnh, đó là có thể
bắt đầu gieo trồng những căn thiện thù thắng như thuận phần Giải tho-
át, thuận phần Quyết trạch…, và có thể tiếp nhận giữ gìn giới Biệt giải
thoát. Bởi vì nhân duyên này, cho nên gọi là nẽo người.”
Hỏi: Loài người ở nơi nào?
Đáp: Ở bốn châu lớn, đó là châu Thiệm Bộ, châu Tỳ-đề-ha, châu
Cù-đà-ni, châu Câu-lô. Cũng ở tám châu trung bình. Như thế nào là tám
châu? Đó là châu Câu-lô có hai quyến thuộc:
1. Châu Cử-lạp-bà.
2. Châu Kiêu-lạp-bà.
Châu Tỳ-đề-ha có hai quyến thuộc:
1. Châu Đề-ha.
2. Châu Tô-đề-ha.
Châu Cù-đà-ni có hai quyến thuộc:
1. Châu Xá-trĩ.
2. Châu Ốt-đát-la-mạn-đát-lý-noa.
Châu Thiệm Bộ có hai quyến thuộc:
1. Châu Giá-mạt-la.
2. Châu Phiệt-la-giá-mạt-la.
Hình dáng của con người trong tám châu này, thấp nhỏ giống như
người lùn ở phương này.
Có người nói: Bảy châu là nơi ở của loài người, châu Giá-mạt-la
chỉ có La-sát-sa cư trú.
Có người nói: Ở đây đã nói tám châu, tức là tên gọi khác của bốn
châu lớn, bởi vì mỗi một châu đều có hai tên gọi khác.
Nói như vậy thì phải như cách nói trước, mỗi một châu trong tám
châu này lại có năm trăm châu nhỏ để làm quyến thuộc, trong đó hoặc là
có loài người cư trú, hoặc là loài phi nhân cư trú, hoặc là trống không.
Hỏi: Loài người hình dáng diện mạo như thế nào?
Đáp: Hình dáng của loài người đứng thẳng, nhưng người châu
374 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Thiệm Bộ thì mặt như thùng xe, người châu Tỳ-đề-ha thì mặt như nửa
vầng trăng, người châu Cù-đà-ni thì mặt như vầng trăng tròn, người
châu Câu-lô thì mặt như cái hồ vuông.
Hỏi: Ngôn ngữ như thế nào?
Đáp: Lúc thế giới mới thành la äp thì tất cả đều là Thánh ngữ, về
sau bởi vì ăn uống-thời gian-hữu tình không bình đẳng, và bởi vì dối gạt
nịnh hót tăng mạnh, cho nên đã có các loại ngôn ngữ, thậm chí có người
không có thể nói được.
Hỏi: Thế nào là nẽo trời?
Đáp: Loài trời cùng một loại Chúng đồng phần làm bạn, cho đến
nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao nẽo này gọi là Mạt-nô-sa?
Đáp: ở trong các nẽo thì nẽo ấy thù thắng nhất, vui sướng nhất, tốt
lành nhất, tuyệt vời nhất, cao nhất, cho nên gọi là nẽo trời.
Có người nói: Trước đây tạo ta ùc tăng trưởng về hành diệu của
thân-ngữ-ý ở bậc cao, hướng đến nẽo ấy-sinh về nẽo ấy, làm cho nối
tiếp nhau sinh vào nẽo ấy, cho nên gọi là nẽo trời.
Có người nói: Trời là giả danh-giả tưởng, cho đến nói rộng ra.
Có người nói: Ánh sáng tăng thêm cho nên gọi là trời, bởi vì ánh
sáng nơi thân tự nhiên của nẽo ấ y luôn luôn chiếu rọi, ngày đêm như
nhau.
Phái Thanh luận nói: Có thể soi chiếu cho nên gọi là trời, bởi vì
quả thù thắng hiện tại soi chiếu rõ ràng nhân đã tu của thời gian trước.
Lại nữa, chơi đùa vui sướng cho nên gọi là trời, bởi vì luôn luôn dạo
chơi khắp nơi hưởng thụ niềm vui thù thắng.
Hỏi: Chư Thiên trú ở nơi nào?
Đáp: Cõi trời Tứ Đại Vương Chúng trú ở bảy núi vàng, cho đến ở
trên bốn tầng của núi Diệu Cao, và ở trong mặt trời-mặt trăng. Cõi trời
Tam Thập Tam trú ở đỉnh núi Diệu Cao, cõi trời Dạ Ma cho đến cõi trời
Sắc Cứu Cánh, đều ở trên mây dày như mặt đất giữa không trung, đều
có cung điện cư trú ở trong đó. Sai biệt thì nói rộng ra như chương Đại
Chủng Uẩn. Chư Thiên cõi Vô sa éc, không có hình sa éc cho nên không
có trú xứ riêng biệt.
Hỏi: Hình tướng của chư Thiên như thế nào?
Đáp: Hình dáng của chư Thiên đứng thẳng.
Hỏi: Ngôn ngữ như thế nào?
Đáp: Đều là Thánh ngữ.
Đã nói về từng loại sai biệt trong năm nẽo, ở trong đó có loài A-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 375  
www.daitangkinh.org  
tố-lạc, nay sẽ nói đến. Đó là có Bộ khác lập ra loài A-tố-lạc làm nẽo
thứ sáu, Bộ ấy không nên đưa ra đưa ra cách nói này, bởi vì kinh chỉ nói
là có năm nẽo.
Hỏi: Vì sao gọi là A-tố-lạc?
Đáp: Tố-lạc là trời, loài ấy không phải là trời cho nên gọi là A-
tố-lạc.
Lại nữa, Tố-lạc là đoan chánh, loài ấy không phải là đoan chánh
cho nên gọi là A-tố-lạc. Bởi vì loài ấy ganh ghét với chư Thiên, khiến
cho đã cảm đến thân hình không đoan chánh.
Lại nữa, Tố-lạc gọi là cùng loại, loài ấy trước đây gần gũi với trời
mà cư trú, nhưng bởi vì chủng loại không giống nhau, cho nên gọi là
A-tố-lạc.
Nghĩa là lúc thế giới mới thành la äp thì các A-tố-lạc trước đó  trú
ở đỉnh núi Tô-mê-lô, về sau có trời ở cõi Cực Quang Tịnh hết tuổi thọ-
hết nghiệp-hết phước, cho nên từ cõi trời ấy chết đi sinh vào trong chỗ
này, cung điện thù thắng vi diệu tự nhiên mà xuất hiện, các A-tố-lạc
sinh tâm ganh ghét tức giận liền tránh xa  nơi ấy. Sau này lại có vị trời
thứ hai sinh đến, loài ấy tiếp tục chuyển chỗ. Như vậy cho đến ba mươi
ba vị trời theo thứ tự mà trú ở khắp đỉnh núi Diệu Cao, loài ấy vô cùng
tức giận liền lùi xuống phía dưới. Nhưng chúng chư Thiên vào lúc mới
sinh ra đều chỉ về loài ấy mà nói: Đây không phải là chủng loại của
mình, đây không phải là chủng loại c ủa mình. Vì vậy lần lượt chuyển
tiếp nói không phải là cùng loại. Lại do sinh tâm ganh ghét tức giận cho
nên thân hình không đoan chánh, chính vì vậy cho nên nói không phải
là đoan chánh.
Hỏi: Các A-tố-lạc lùi xuống trú ở nơi nào?
Đáp: Có người nói: Trong núi Diệu Cao có nơi thiếu vắng rỗng
rang như đồ dùng quý báu úp xuống, trong đó có khu thành là nơi ở của
loài ấy.
Hỏi: Vì sao kinh nói A-tố-lạc cho rằng mình ở trong biển cùng một
vị mặn?
Đáp: Làng mạc của Bộ ấy ở trong biển mặn, mà vua A-tố-lạc thì
ở trong núi ấy.
Có người nói: Trong biển mặn rộng lớn, ở trên tầng Kim luân có
đài vàng to lớn, cao rộng đều năm trăm Du-thiện-na, trên đài ấy có khu
thành là nơi ở của loài ấy.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì  sao luận Thi Thiết nói: “Các loài rồng
trong biển thấy quân đội của A-tố-lạc, mặc áo giáp bằng vàng, bạc, phệ
376 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
lưu ly, pha-chi-ca; cầm các loại binh khí bàng vàng-bạc…, từ trong thành
của A-tố-lạc đi ra, liền báo cho chư Thiên biết.”
Đáp: Chư Thiên đem các loài rồng ở trên núi vàng để mà tuần tra
bảo vệ, lúc ấy từ xa thấy quân đội của A-tố-lạc ở trong biển mặn rộng
lớn, từ khu thành mà đi ra, liền báo cho chư Thiên biết. Như cõi trời
Tam Thập Tam có bốn khu vườn tuyệt vời, đó là C húng Xa-Thô Ác-
Tạp Lâm và Hỷ Lâm. Vua A-tố-lạc cũng có bốn khu vườn:
1. Tên gọi Khánh Duyệt.
2. Tên gọi Hoan Hỷ.
3. Tên gọi Cực Hỷ.
4. tên gọi Khả Ái. Như cõi trời  Tam Thập Tam có cây Ba-lợi-
dạ-đát-la. Vua A-tố-lạc cũng có cây Chất-đát-la-ba-tra-lê. Như cõi trời
Tam Thập Tam thì Đế Thích làm chủ, các A-tố-lạc thì Tỳ-ma-chất-đát-
la làm chủ.
Hỏi: Hình tướng của A-tố-lạc như thế nào?
Đáp: Hình dáng của A-tố-lạc đứng thẳng.
Hỏi: Ngôn ngữ như thế nào?
Đáp: Đều là Thánh ngữ.
Hỏi: Các A-tố-lạc do nẽo nào thâu nhiếp?
Đáp: Có người nói: Là do nẽo trời thâu nhiếp.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao không có thể tiến vào Chánh tánh ly
sinh?

Đáp: Bởi vì nịnh hót cong queo làm cho che khuất.
Hỏi: Điều ấy như thế nào?
Đáp: Loài ấy thường nghi ngờ Đức Phật là bạn thân với chư Thiên.
nếu Đức Phật vì họ nói về bốn Niệm trú, thì họ dấy lên nghĩ rằng: Phật
vì chúng ta nói về bốn Niệm trú, chắc chắn vì chư Thiên nói về năm
Niệm trú. Cho đến nếu Đức Phật vì họ nói về ba mươi bảy pháp Trợ
đạo, thì họ dấy lên nghĩ rằng: Phật vì chúng ta nói về ba mươi bảy pháp
Trợ đạo, chắc chắn vì chư Thiên nói về ba mươi tám pháp Trợ đạo. Bởi
vì tâm nịnh hót cong queo như va äy làm cho che khuất, cho nên không
có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Lại nữa, không thể bởi vì không c ó thể tiến vào Chánh tánh ly
sinh, liền cho rằng do nẽo ác th âu nhiếp; như những người Đạt-noa và
Miệt-lệ-xa cũng không có thể tiến va øo Chánh tánh ly sinh, mà không
phải là do nẽo ác thâu nhiếp, loài ấy cũng phải như vậy.
Nói như vậy thì đều là do nẽo quỷ thâu nhiếp.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao kinh nói: “Đế Thích nói với vua A-tố-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 172 377  
www.daitangkinh.org  
lạc là Tỳ-ma-chất-đát-la rằng: Ông vốn là trời ở nơi này.”
Đáp: Đế Thích nên nói rằng ông vốn là quỷ ở nơi này, mà nói là
trời bởi vì tôn kính cha vợ, cho nên nói ra lời dịu dàng này, và làm cho
Thiết Chi nghe mà sinh lòng hoan hỷ.
Hỏi: Nếu là quỷ thì vì sao kết thân cùng với chư Thiên?
Đáp: Chư Thiên tham sắc đẹp cho nên không vì chủng loại dòng
họ, như Thiết Chi là phụ nữ A-tố- lạc mà đoan chánh không gì sánh
bằng, vì thế cho nên Đế Thích tiếp nhận để làm vợ; cũng như con gái
của Đại Thụ là vua Kh ẩn-nại-lạc tên là Đo ạt Ý đoan chánh không gì
sánh bằng, tuy là thuộc về nẽo bàng sinh, mà Thái tử Tô-đạt-na Bồ-tát
của vua Tô-mê cầu kết thân làm vợ, ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao lại thường xuyên đánh nhau với chư Thiên?
Đáp: Cũng có người yếu kém c ùng đánh nhau với người mạnh
khỏe, như tôi tớ đánh nhau với chủ, chó gây sự với người.
Hỏi: Cũng có loài đã nhờ hầu ha ï chư Thiên mà làm người cõi
trời, như thần Phiệt-lật-đạt-na, thần Chiên-trĩ-ca, thần Chiên-đồ-lữ-ca,
thần Bố-lạt-noa-bạt-đạt-la, thần Ma-ni-bạt-đạt-la, thần Ha-lợi-để, thần
Mạt-độ-tắc-kiến-đà…, là nẽo trời hay là nẽo quỷ? Nếu là nẽo trời, thì
vì sao đoạt lấy tinh khí của loài người, cũng đoạn dứt mạng sống loài
người, thọ nhận sự cúng tế của loài người? Bởi vì chư Thiên nhìn đồ ăn
thức uống của loài người giống như phân dơ, không nên tham ăn mà cho
là thơm ngon. Nếu là nẽo quỷ, thì tha àn Ha-lợi-để đã nói tụng làm sao
thông hiểu? Như nói:
“Này Khả Ái! Ông nên lặng lẽ, Ốt-đát-la cũng phải như vậy,
Nếu đến lúc Ta thấy chân l ý, cũng khiến cho các ông cùng
thấy.”
Thần Mạt-độ-tắc-kiến-đà đã nói  lại hiểu thế nào? Như nói:
“Trưởng giả đừng sợ, Trưởng giả đừng sợ! Đời thứ hai trước đây Ta
tên là Mạt-độ-tắc-kiến-đà, cùng với Trưởng giả thường làm bạn thân,
nay sinh trong cõi trời Tứ Đại Vương Chúng, luôn luôn ở trên cổng Thỉ-
phược-ca này che chỏ bảo vệ mọi người.” Đáp: Có người nói: Những vị
ấy là thuộc nẽo trời.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao đoạt lấy tinh khí của loài người, cũng
đoạn dứt mạng sống loài người, thọ nhận sự cúng tế của loài người?
Đáp: Những vị ấy không có việc làm như vậy, nhưng quỷ thần do
họ cai quản có những việc làm như đoạt lấy tinh khí của loài người…
Nói như vậy thì những vị ấy là thuộc nẽo quỷ.
Hỏi: Thần Ha-lợi-để đã nói tụng làm sao thông hiểu?
378 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Vị ấy ngu muội đối với chân lý, thật ra không có thể thấy
được, mà bởi vì lòng tin sâu sắc cho nên phát ra lời nói này. Vả lại, vào
lúc bấy giờ nghe nói về bốn Đế, khởi lên tăng thượng mạn, sinh ra ý
tưởng thấy được chân lý, cho nên dấy lên nói như vậy.
Hỏi: Thần Mạt-độ-tắc-kiến-đà đã nói lại hiểu thế nào?
Đáp: Vị ấy ngu muội đối với nẽo, th ật ra không có thể biện giải
được, bởi vì tự cao cho nên nói là mình sinh đến cõi trời; như người giàu
có bây giờ đến bên cạnh tôi tớ nô lệ tự xưng là cao quý, điều ấy cũng
như vậy. Vả lại, họ nhờ hầu hạ chư Thiên cõi trời Tứ Đại Vương Chúng,
mà cho rằng chính mình giống như đã được hầu hạ, cho nên dấy lên nói
như vậy.
Các vị thần dựa vào mặt đất mà trú như Cưu-bạn-trà, Dược-xoa,
La-sát-sa, Yết-tra-bố-đát-na…, đều thuộc về nẽo quỷ. Nếu Khẩn-nại-
lạc, Tất-xá-già, Hê-lô-sách-ca, Bà- lộ-ni-chiết-la, Pha-lặc-độc-la…, thì
đều thuộc về nẽo bàng sinh, hình da ùng của những loài ấy tuy đứng
thẳng mà hãy còn có tướng của ba øng sinh, nghĩa là hoặc có tai nhọn,
hoặc có mang sừng, hoặc cầm vũ khí hi ểm độc, hoặc làm đầu của các
loại chim thú, hoặc làm móng chân vốn có của loài bàng sinh, vì thế cho
nên đều là nẽo bàng sinh thâu nhiếp.
Trong này, bốn nẽo trước chỉ hệ thuộc cõi Dục, cho nên dựa vào
Định Vị chí mà diệt. Nẽo trời dựa va øo bảy địa hoặc là Vị chí mà diệt.
Nhưng nẽo trời hệ thuộc chín địa, hệ thuộc cõi Dục thì dựa vào Định Vị
chí mà diệt; cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì dựa vào bảy
Căn bản-Định Vị chí-Tĩnh lự trung gian mà diệt.
Nhưng trong này đã nói về Định, c ó người nói: Định vô lậu. Có
người nói: Định hữu lậu-vô lậu. Như trước đã phân biệt.
Đã nói về Diệt, nếu nói đây là dựa vào chủn g loại của Diệt mà
nói, thì đó là nói đến Vị chí đã tha âu nhiếp Định Vị chí, Tĩnh lự trung
gian, Cận phần của bảy địa tr ên, ở trong Định Vị chí thâu nhiếp hữu
lậu-vô lậu, cho nên dựa vào Định này có thể diệt nẽo trời hệ thuộc cõi
Dục, cho đến hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nếu nói đây là dựa
vào cứu cánh của Diệt mà nói, thì đó là nói đến Vị chí thâu nhiếp Định
Vị chí-Tĩnh lự trung gian, ở trong Định Vị chí chỉ thâu nhiếp vô lậu,
cho nên dựa vào Định này có thể diệt  nẽo trời hệ t huộc Phi tưởng phi
phi tưởng xứ. Vì vậy cho nên nói là dựa vào bảy địa hoặc là Vị chí mà
diệt.

„