A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 174

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 395  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA
QUYỂN 174

CHƯƠNG VII: ĐỊNH UẨN (Tiếp Theo)
Phẩm Thứ Tư: LUẬN VỀ BẤT HOÀN
LUẬN VỀ BẤT HOÀN (Phần 1)
Có năm loại Bất hoàn, đó là Trung  bát Niết-bàn, Sinh bát Niết-
bàn, Hữu hành bát Niết-bàn, Vô hành bát Niết-bàn và Thượng lưu vãng
Sắc Cứu Cánh, là năm loại thâu nhiếp tất cả, hay là ta át cả thâu nhiếp
năm loại? Các chương như vậy và giải thích về nghĩa của từng chương
đã lĩnh hội rồi, nay cần phải phân biệt rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Có năm loại Bất hoàn, đó là Trung bát Niết-bàn…” Kinh ấy tuy
nói ra điều này, mà không nói rõ là na êm loại thâu nhiếp tất cả, hay là
tất cả thâu nhiếp năm loại, c ũng chưa hề hiển bày về mạnh-yếu sai
biệt, nay cần phải trình bày đầy đủ, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Là năm loại thâu nhiếp tất cả, hay là tất cả thâu nhiếp  năm
loại?
Đáp: Tất cả thâu nhiếp năm lo ại, không phải là năm loại thâu
nhiếp tất cả. Không thâu nhiếp những gì? Đó là Bất hoàn nhập Niết-
bàn trong pháp hiện tại(hiện pháp bát niết-bàn) và Bất hoàn sinh đến
cõi Vô sắc.
Trong này, tất cả là nhiều chứ không phải là năm loại, cho nên tất
cả thâu nhiếp năm loại, không phải là năm thâu nhiếp tất cả; giống như
cái chậu lớn che phủ cái chậu nhỏ, chứ không phải là cái chậu nhỏ che
phủ cái chậu lớn.
Tất cả, đó là bảy loại Bất hoàn, tức là năm loại trước, cọng thêm
Bất hoàn nhập Niết-bàn trong pháp hiện tại và Bất hoàn sinh đến   cõi
396 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Vô sắc. Trong đó, hai loại sau không phải là do năm loại thâu nhiếp,
cho nên gọi là nhiều.
Hỏi: Cũng có loại nhập Niết-bàn không nhất định, đó là hoặc ở tại
cõi Dục mà nhập Niết-bàn, hoặc ở tại cõi Sắc mà nhập Niết-bàn, hoặc
ở tại cõi Vô sắc mà nhập Niết-bàn, vì sao trong này không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác.
Lại nữa, loại ấy chính là tha âu nhiếp ở trong bảy loại Bất hoàn,
cho nên không nói riêng biệt. Nghĩa là loại ấy nếu nhập Niết-bàn ở cõi
Dục, thì chính là thuộc về Bất hoàn nhập Niết-bàn trong pháp hiện tại;
nhập Niết-bàn ở cõi Sắc thì thuộc về năm loại Bất hoàn; nhập Niết-bàn
ở cõi Vô sắc thì thuộc về Bất hoàn sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Cũng có loại chuyển sinh mà nhập Niết-bàn, đó là người ấy
hoặc từ phần vị qua lại bảy lần cuối  cùng trong sinh tử (cực thất phản
hữu), hoặc từ phần vị Gia gia, hoặc từ phần vị Nhất lai, hoặc từ phần vị
Nhất gián, đạt được quả Bất hoàn, người ấy đạt được quả rồi nhất định
ở đời này có thể nhập Niết-bàn, người ấy không phải là nhập Niết-bàn
trong pháp hiện tại, bởi vì trong kinh nói: “Thế nào là nhập Niết-bàn
trong pháp hiện tại? Đó là ngay đời na øy đạt được quả Dự lưu, tiến tới
đoạn kiết còn sót lại, đạt được quả Nhất lai-Bất hoàn và quả A-la-hán.”
Bởi vì nhân duyên này cho nên chuyển sinh mà nhập Niết-bàn không
phải là do bảy loại thâu nhiếp, vì sao trong này không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác.
Lại nữa, loại ấy do chán ngán đầu thai(thọ sinh) cho nên đạt được
quả Bất hoàn rồi, chưa trải qua bao lâu thì nhập Niết-bàn, bởi vì ở trong
thời gian ấy rất ngắn ngủi, cho nên không có thể kiến lập, vì vậy không
nói đến.
Lại nữa, loại ấy cũng thâu nhiếp ở trong Bất hoàn nhập Niết-bàn
trong pháp hiện tại, cho nên không nói riêng biệt, bởi vì dựa vào đời
này đạt được quả Bất hoàn, thì nhập Niết-bàn ngay ở đời này.
Hỏi: Trung bát Niết-bàn và Sinh bát Niết-bàn, loại nào là hơn
hẳn?
Đáp: Nếu trú và đoạn bằng nha u thì Trung bát Niết-bàn là hơn
hẳn, nếu Sinh bát Niết-bàn đoạn kiết nhiều thì loại ấy là hơn hẳn. Nghĩa
là hai Bất hoàn này nếu cùng có đ ủ phiền não(phược) của Tĩnh lự thứ
nhất, cho đến nếu cùng đoạn kiết thuộc tám phẩm trước của Tĩnh lự thứ
tư, thì Trung bát Niết-bàn do ba điều cho nên hơn hẳn:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 397  
www.daitangkinh.org  
1. Nhận lấy khổ ít hơn, bởi vì lo ại này nhận lấy khổ của một
đời(hữu), loại kia nhận lấy khổ của hai đời.
2. Nhanh chóng dập tắt lửa phiền não.
3. Nhanh chóng rời bỏ gánh nặng cu ûa Uẩn. Nếu Trung bát Niết-
bàn có đủ phiền não của Tĩnh lự thứ nhất, cho đến đoạn kiết thuộc bảy
phẩm trước của Tĩnh lự thứ tư; Sinh bát Niết-bàn đoạn một phẩm kiết
của Tĩnh lự thứ nhất, cho đến đoạn kiết thuộc tám phẩm trước của Tĩnh
lự thứ tư, thì Sinh bát Niết-bàn do một điều cho nên hơn hẳn, đó là trú
nhiều trong đoạn.
Hỏi: Trung bát Niết-bàn cho đến Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh,
loại nào là hơn hẳn?
Đáp: Nếu trú và đoạn bằng nhau thì Trung bát Niết-bàn là hơn
hẳn; nếu cho đến Thượng lưu vãng Sa éc Cứu Cánh đoạn kiết nhiều thì
loại ấy là hơn hẳn. Nghĩa là Trung bát Niết-bàn, nếu so với Hữu hành
bát Niết-bàn và Vô hành bát Ni ết-bàn, thì đều nói như so với Sinh bát
Niết-bàn; nếu so với Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh thì có sai biệt đối
với nhận lấy khổ, đó là bởi vì loại này chỉ nhận lấy khổ của một đời,
loại kia ít nhất phải nhận lấy khổ của bốn đời, còn lại nói như trước.
Hỏi: Như vậy Sinh bát Niết-bàn, cho đến Thượng lưu vãng Sắc
Cứu Cánh; Hữu hành bát Niết-bàn, cho đến Thượng lưu vãng Sắc Cứu
Cánh; Vô hành bát Niết-bàn và Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh, loại
nào là hơn hẳn?
Đáp: Nếu trú và đoạn bằng nhau thì Sinh bát Niết-bàn… là hơn
hẳn. Nếu Hữu hành bát Niết-bàn… đoa ïn kiết nhiều thì loại ấy là hơn
hẳn. Nghĩa là các Bất hoàn này tùy theo sự đối lập với nhau, nếu cùng
có đủ phiền não của Tĩnh lự thứ nhất, cho đến nếu cùng đoạn kiết thuộc
tám phẩm trước của Tĩnh lự thứ tư, thì Sinh bát Niết-bàn so với Hữu
hành bát Niết-bàn, do một điều ch o nên hơn hẳn, đó là Sinh bát Niết-
bàn có sự chuyên cần về Tu đạo và nhanh chóng tiến thêm về đạo, Hữu
hành bát Niết-bàn chỉ có sự chuyên cần về Tu đạo mà không có nhanh
chóng tiến thêm về đạo; so với Vô hành bát Niết-bàn, do hai điều cho
nên hơn hẳn, bởi vì loại ấy không c ó sự chuyên cần về Tu đạo cũng
không có nhanh chóng tiến thêm về đa ïo; so với Thượng lưu vãng Sắc
Cứu Cánh, do một điều cho nên hơn hẳn, đó là nhận lấy khổ ít hơn, bởi
vì loại này nhận lấy khổ của hai đời, loại kia ít nhất phải nhận lấy khổ
của bốn đời.
Hữu hành bát Niết-bàn so với Vô hành bát Niết-bàn, do một điều
cho nên hơn hẳn, bởi vì loại này có sự chuyên cần về Tu đạo, loại  kia
398 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
không có cả hai; so với Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh, do một điều
cho nên hơn hẳn, đó là nhận lấy khổ ít hơn, bởi vì loại này nhận lấy khổ
của hai đời, loại kia ít nhất phải nhận lấy khổ của bốn đời.
Vô hành bát Niết-bàn so với Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh,
cũng do một điều cho nên hơn hẳn, đó là nhận lấy khổ ít hơn, bởi vì loại
này nhận lấy khổ của hai đời, loại kia ít nhất phải nhận lấy khổ của bốn
đời.
Nếu Sinh bát Niết-bàn… có đủ phiền não của Tĩnh lự thứ nhất, cho
đến đoạn kiết thuộc bảy phẩm trước c ủa Tĩnh lự thứ tư, Hữu hành bát
Niết-bàn… đoạn một phẩm kiết của Tĩnh lự thứ nhất, cho đến đoạn kiết
thuộc tám phẩm trước của Tĩnh lự t hứ tư, thì Hữu hành bát Niết-bàn…,
so với Sinh bát Niết-bàn…, do một điều cho nên hơn hẳn, đó là trú nhiều
trong đoạn.
Lại nữa, luận Tập Dị Môn nói: “Có năm loại Bổ-đặc-già-la Bất
hoàn, đó là Trung bát Niết-bàn, cho đến Thượng lưu vãng Sắc Cứu
Cánh”.
Thế nào là Trung bát Niết-bàn? Đ ó là có Bổ-đặc-già-la, trong
đời trước đã đoạn-đã biết khắp đối với năm kiết thuận phần dưới, chưa
đoạn-chưa biết khắp đối với năm kiết thuận pha àn trên, tạo tác tăng
trưởng thuận theo Khởi hữu mà t họ nghiệp, không tạo tác tăng trưởng
thuận theo Sinh hữu mà thọ nghiệp, t ừ đó mạng chung khởi lên Trung
hữu của cõi Sắc, liền trú vào Trung  hữu ấy đạt được đạo vô lậu thuộc
chủng loại như vậy. Nhờ vào lực của đạo này tiến tới đoạn kiết còn sót
lại, mà nhập Niết-bàn ở cảnh giới Niết-bàn Vô dư y, đó gọi là Trung
bát Niết-bàn.”
Hỏi: Vì sao gọi là Trung bát Niết-bàn?
Đáp: Bổ-đặc-già-la này đã vượt qua cõi Dục, chưa đến cõi Sắc,
trú vào Trung hữu ấy mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Trung bát Niết-
bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này là lợi căn, bởi vì phiền não nhẹ nhàng,
có thể ở phần vị Trung hữu mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Trung bát
Niết-bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này trước đây đạt được c ó tâm, có tâm
không gián đoạn đạt được tâm Học, tâm Học không gián đoạn đạt được
tâm Vô học, tâm Vô học không gián đoạn đạt được tâm Phi học phi vô
học, liền trú vào tâm ấy mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Trung bát
Niết-bàn.
Hỏi: Ở đây nói đến Dục sai biệt là ai?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 399  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Dục sai biệt là Thánh giả khác, nghĩa là Thánh giả khác đối
với tâm Học không gián đoa ïn, hoặc là khởi lên ta âm Vô học, hoặc là
khởi lên tâm Phi học phi vô học; lo ại này thì không như vậy, tâm Học
không gián đoạn, nhất định khởi lên tâm Vô học. Thánh giả khác đối
với tâm Phi học phi vô học không gián đoạn, hoặc là nhập Niết-bàn,
hoặc lại khởi lên tâm Vô học; loại này thì không như vậy, tâm Phi học
phi vô học không gián đoạn, nhất định nhập Niết-bàn. Bởi vì Thánh giả
khác thường xuyên khởi lên Thánh đạo hiện rõ ở trước mắt, loại này thì
không thường xuyên khởi lên.
“Thế nào là Sinh bát Niết-bàn? Đó là có Bổ-đặc-già-la, trong
đời trước đã đoạn-đã biết khắp đối với năm kiết thuận phần dưới, chưa
đoạn-chưa biết khắp đối với năm kiết thuận pha àn trên, tạo tác tăng
trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo Sinh hữu mà thọ
nghiệp, từ đó mạng chung khởi lên Trung hữu của cõi Sắc, sinh vào trời
cõi Sắc, sinh rồi chưa bao lâu đạt được đạo vô lậu thuộc chủng loại như
vậy. Nhờ vào lực của đạo này tiến t ới đoạn kiết còn sót lại, mà nhập
Niết-bàn ở cảnh giới Niết-bàn Hữu dư y, đó gọi là Sinh bát Niết-bàn.”
Hỏi: Vì sao gọi là Sinh bát Niết-bàn?
Đáp: Bổ-đặc-già-la này, sinh ở đó  chưa bao lâu thì đạt được quả
A-la-hán mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Sinh bát Niết-bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này, si nh ở đó chưa bao lâu thì đạt được
quả A-la-hán, hết thọ lượng của nơi ấy mới nhập Niết-bàn, cho nên gọi
là Sinh bát Niết-bàn.
Hỏi: Nếu hết thọ lượng của nơi ấy mới nhập Niết-bàn, thì vì sao
gọi là Sinh bát Niết-bàn?
Đáp: Bởi vì dựa vào phiền na õo mà nói Niết-bàn, không phải là
dựa vào Uẩn mà nói Niết-bàn, cho nên không có lỗi.
“Thế nào là Hữu hành bát Niết-ba øn? Đó là có Bổ-đặc-già-la,
trong đời trước dựa vào đạo có hành luôn luôn tác ý, dựa vào Tam-ma-
địa không ngừng gia hạnh, đã đoạn-đã biết khắp đối với năm kiết thuận
phần dưới, chưa đoạn-chưa biết khắp đối với năm kiết thuận phần trên,
tạo tác tăng trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo Sinh
hữu mà thọ nghiệp, từ đó mạng chung khởi lên Trung hữu của cõi Sắc,
sinh vào trời cõi Sắc, sinh rồi trải qua thời gian dài. Lại dựa vào đạo có
hành luôn luôn tác ý, dựa vào Tam-ma-địa không ngừng gia hạnh, tiến
tới đoạn kiết còn sót lại, mà nha äp Niết-bàn ở cảnh giới Niết-bàn Hữu
dư y, đó gọi là Hữu hành bát Niết-bàn.”
Hỏi: Vì sao gọi là Hữu hành bát Niết-bàn?
400 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Bổ-đặc-già-la này nhờ vào đạo có hành, đoạn phiền não còn
sót lại mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Hữu hành bát Niết-bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này nhờ vào đạo có hà nh, đạt được quả
A-la-hán, hết thọ lượng ấy mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Hữu hành
bát Niết-bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này dựa vào đạo duyên với hữu vi, tiến tới
đoạn kiết còn sót lại mà nhập Niết -bàn, cho nên gọi là Hữu hành bát
Niết-bàn.
“Thế nào là Vô hành bát Niết-bàn? Đó là có Bổ-đặc-già-la, trong
đời trước dựa vào đạo không có ha ønh, không luôn luôn tác ý, dựa vào
Tam-ma-địa dừng lại gia hạnh, đã đoạn- đã biết khắp đối với năm kiết
thuận phần dưới, chưa đoạn-chưa biết khắp đối với năm kiết thuận phần
trên, tạo tác tăng trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo
Sinh hữu mà thọ nghiệp, từ đó mạng chung khởi lên Trung hữu của cõi
Sắc, sinh vào trời cõi Sắc, sinh rồi trải qua thời gian dài. Lại dựa vào
đạo không có hành, không luôn luôn tác  ý, dựa vào Tam-ma-địa dừng
lại gia hạnh, tiến tới đoạn kiết còn sót lại, mà nhập Niết-bàn ở cảnh giới
Niết-bàn Hữu dư y, đó gọi là Vô hành bát Niết-bàn.”
Hỏi: Vì sao gọi là Vô hành bát Niết-bàn?
Đáp: Bổ-đặc-già-la này nhờ vào đạo không có hành, đoạn phiền
não còn sót lại mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Vô hành bát Niết-
bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này nhờ vào đạo không có hành, đạt được
quả A-la-hán, hết thọ lượng ấy mà nhập Niết-bàn, cho nên gọi là Vô
hành bát Niết-bàn.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này dựa vào đạo duyên với vô vi, tiến tới
đoạn kiết còn sót lại mà nhập Ni ết-bàn, cho nên gọi là Vô hành bát
Niết-bàn.
“Thế nào là Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh? Đó là có Bổ-đặc-
già-la, trong đời trước đã đoạn-đã biết khắp đối với năm kiết thuận
phần dưới, chưa đoạn-chưa biết khắp đối với năm kiết thuận phần trên,
đạt được bốn Tĩnh lự thế tục, lúc sa ép mạng chung thì lui sụt ba Tĩnh lự
trên, trú vào Tĩnh lự thứ nhất. Bởi vì dựa vào ái của đị a ấy và địa ấy,
tạo tác tăng trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo Sinh
hữu mà thọ nghiệp, từ đó mạng chung khởi lên Trung hữu của cõi Sắc,
sinh vào cõi trời Phạm Chúng. Sinh rồi lại có t hể tiến vào Tĩnh lự thứ
hai thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái c ủa địa ấy và địa ấy, tạo tác tăng
trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo Sinh hữu mà thọ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 401  
www.daitangkinh.org  
nghiệp, từ đó mạng chung sinh vào cõi trời Cực Quang Tịnh. Sinh rồi lại
có thể tiến vào Tĩnh lự thứ ba thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái của địa
ấy, cho đến từ đó mạng chung sinh vào c õi trời Biến Tịnh. Sinh rồi lại
có thể tiến vào Tĩnh lự thứ tư thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái của địa ấy,
cho đến từ đó mạng chung sinh vào cõi trời Quảng Quả. Sinh rồi lại có
thể khởi lên phẩm Hạ tu xen lẫn Tĩnh lự thứ tư thuộc thế tục, bởi vì dựa
vào ái của địa ấy, cho đến từ đó mạng chung sinh vào cõi trời Vô Phiền.
Như vậy cho đến lần lượt khởi lên tất cả bốn phẩm còn lại, tu xen lẫn ở
Tĩnh lự thứ tư thuộc thế tục, lần lượ t sinh đến ở tất cả bốn cõi trời còn
lại. Đó gọi là Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh.”
Hỏi: Vì sao gọi là Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh?
Đáp: Lưu có hai loại, một là do ái sinh tử, hai là do nghiệp đời sau.
Bổ-đặc-già-la này đối với hai lo ại Lưu đều chưa đoạn-chưa biết khắp,
từ đây làm duyên và làm nhân, hiện hành ở cõi trên-hiện hành theo
cõi trên, qua lại ở cõi trên-qua lại theo cõi trên, thọ nhận ở cõi trên-thọ
nhận theo cõi trên, lưu chuyển ở cõi trên-lưu chuyển theo cõi trên, cho
nên gọi là Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này không hiện hành ở cõi dưới, chỉ hiện
hành thắng tiến đạt được Định và sinh ra chuyển lên cõi trên-chuyển
sang vi diệu-chuyển sang thù thắng, tiến vào Định ấy-thọ sinh nơi ấy,
cho nên gọi là Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh.
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la này lưu chuyển ở cõi trên-sinh đến cõi
trên, làm cho nối tiếp nhau sinh đến cõi trên, cho nên gọi là Thượng
lưu.
Hỏi: Dị sinh cũng có lưu chuyển ở cõi trên-sinh đến cõi trên, làm
cho nối tiếp nhau sinh đến cõi trên, vì sao không gọi là Thượng lưu?
Đáp: Nếu chỉ lưu chuyển ở cõi trên chứ không lưu chuyển ở cõi
dưới, thì gọi là Thượng lưu; dị sinh lưu chuyển ở cõi trên mà cũng lưu
chuyển ở cõi dưới, cho nên không gọi là Thượng lưu.
Có người nói: Nếu lưu chuyển ở cõi  trên, khắp tất cả mọi nơi
không có gì chướng ngại, thì gọi la ø Thượng lưu; dị sinh không có thể
ở khắp tất cả mọi nơi không có gì chướng ngại, c ho nên không gọi là
Thượng lưu, bởi vì họ ở cõi Tịnh Cư thì có chướng ngại.
Hỏi: Thánh giả lưu chuyển ở c õi trên cũng có chướng ngại đối
với hai nơi, đó là Đại Phạm Vương và Vô tưởng xứ, vì sao có thể gọi là
Thượng lưu?
Đáp: Bởi vì nơi ấy không có xứ sở riêng biệt, mà thuộc về hai cõi
Phạm Phụ-Quảng Quả, cho nên vẫn có thể gọi là khắp tất cả mọi nơi.
402 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Nếu lưu chuyển ở cõi trên, mà có thể vượt qua cõi-
đạt được quả, vĩnh viễn đoạn trừ năm kiết thuận phần dưới, thì gọi là
Thượng lưu; dị sinh tuy có thể vượt qua cõi mà không đạt được quả, cũng
không vĩnh viễn đoạn trừ năm kiết thuận phần dưới, cho nên không gọi
là Thượng lưu.
Có người nói: Đầy đủ ba loại Lưu thì gọi là Thượng lưu, đó là
nghiệp-phiền não cùng với Thánh giả; dị sinh chỉ có lưu chuyển của ng-
hiệp-phiền não chứ không có lưu c huyển của Thánh giả, vì vậy không
gọi là Thượng lưu.
Lại nữa, Thượng lưu có hai loại:
1. Hiện hành ở cõi Sắc.
2. Hiện hành ở cõi Vô sắc.
Hiện hành ở cõi Sắc là cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh. Hiện hành
ở cõi Vô sắc là cho đến cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng. Vả lại, hiện
hành ở cõi Sắc thì có tu xen lẫn Tĩ nh lự, hiện hành ở cõi Vô sắc thì
không có tu xen lẫn Tĩnh lự.
Lại nữa, Thượng lưu có ba loại:
1. Vượt qua toàn bộ.
2. Vượt qua một nửa.
3. Chết ở tất cả mọi nơi.
Vượt qua toàn bộ, đó là ở cõi Dục chết đi sinh đến cõi trời Phạm
Chúng, ở cõi trời Phạm Chúng chết đi sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh,
hoặc là sinh đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, mà nhập Niết-bàn.
Vượt qua một nửa, đó là ở cõi Dục chết đi sinh đến cõi trời Phạm
Chúng, ở cõi trời Phạm Chúng chết đi, đối  với tất cả các cõi trời phía
trên hoặc là sinh trở lại một nơi, hoặc hai-hoặc ba-hoặc bốn-hoặc năm,
cho đến hoặc là chỉ vượt qua một nơi, sinh đến khắp mọi nơi khác, sau
đó mới sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, hoặc là sinh đến Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, mà nhập Niết-bàn.
Chết ở tất cả mọi nơi, đó là ở cõi  Dục chết đi sinh đến cõi trời
Phạm Chúng, ở cõi trời Phạm Chúng chết đi sinh đến cõi trời Phạm
Quang Hành, như vậy lần lượt sinh  đến các cõi trên, cho đến sinh vào
cõi trời Quảng Quả, từ đó trở lên có hai con đường riêng biệt:
1. Tiến vào Tịnh Cư.
2. Tiến vào Vô sắc.
Tiến vào Tịnh Cư, là ở cõi trời Quảng Quả chết đi sinh đến cõi
trời Vô Phiền, lần lượt cho đến sinh vào cõi trời Sắc Cứu Cánh mà nhập
Niết-bàn.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 403  
www.daitangkinh.org  
Tiến vào Vô sắc, là ở cõi trời Quảng Quả chết đi sinh đến Không
vô biên xứ, lần lượt cho đến sinh vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, mà
nhập Niết-bàn. Như chết ở tất cả mọi nơi có hai con đường riêng biệt,
nên biết vượt qua toàn bộ và vượt qua một nửa cũng như vậy.
Hỏi: Những gì là Thượng lưu tiến vào Tịnh Cư, những gì là Thượng
lưu tiến vào Vô sắc?
Đáp: Có hai loại Thượng lưu, đó la ø hành Tỳ-bát-xá-na và hành
Xa-ma-tha. Hành Tỳ-bát-xá-na thì tiến vào Tịnh Cư, hành Xa-ma-tha
thì tiến vào Vô sắc.
Lại nữa, có hai loại Thượng lưu, đó là vui với Định thù thắng và
vui với Sinh thù thắng. Vui với Định thù thắng thì tiến vào Tịnh Cư. Vui
với Sinh thù thắng thì tiến vào Vô sắc.
Lại nữa, có hai loại Thượng lưu, đó là vui với Quyết trạch và vui
với Tịch tĩnh. Vui với Quyết trạch thì tiến vào Tịnh Cư. Vui với Tịch
tĩnh thì tiến vào Vô sắc.
Lại nữa, có hai loại Thượng lưu, đó là Tu xen lẫn và Tu không
xen lẫn. Tu xen lẫn thì tiến vào Tịnh Cư. Tu không xen lẫn thì tiến vào
Vô sắc.
Vả lại, Thượng lưu chết ở tất cả mọi nơi, có lúc hiển bày nơi đến
chứ không phải là nơi đi, có lúc hi ển bày nơi đi chứ không phải là nơi
đến, có lúc hiển bày nơi đến cũng là hi ển bày nơi đi. Có lúc hiển bày
nơi đến chứ không phải là nơi đi, đó là sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh,
hoặc là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Có lúc hiển bày nơi đi chứ không
phải là nơi đến, đó là sinh đến cõi trời Phạm Chúng. Có lúc hiển bày
nơi đến cũng là hiển bày nơi đi, đó là sinh vào các cõi trung gian. Không
phải là hiển bày nơi đến cũng không pha ûi là hiển bày nơi đi, loại này
không có.
Hỏi: Như trước nói là người hướn g đến Sắc Cứu Cánh, thì trước
đó đạt được bốn Tĩnh lự thế tục, sau đó lui sụt trú vào Tĩnh lự thứ nhất;
người ấy hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thì trước đó cũng đạt
được bốn Tĩnh lự thế tục, sau đó lui sụt thì trú vào Tĩnh lự thứ nhất hay
không? Đáp: Cũng có. Như trước đó đạt được bốn Tĩnh lự thế tục, sau
đó lui sụt trú vào Tĩnh lự thứ nhất, mạng chung sinh đến cõi Phạm Thế,
lần lượt chuyển tiếp cho đến sinh vào c õi trời Sắc Cứu Cánh; như vậy
cũng có trước đó đạt được bốn Tĩnh lự thế tục-bốn Vô sắc, sau đó lui sụt
trú vào Tĩnh lự thứ nhất, mạng chung sinh đến cõi Phạm Thế, lần lượt
chuyển tiếp cho đến sinh vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhưng không
nhất định phải như vậy.
404 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Vì sao không nói người ấy lui sụt Tĩnh lự thứ nhất?
Đáp: Bởi vì không có ai lui sụt Tĩnh lự thứ nhất mà mạng chung,
vì vậy không nói đến.
Vả lại, trong này hiển bày về sự sai biệt của Bất hoàn, người ấy
lui sụt Tĩnh lự thứ nhất thì không phải là Bất hoàn, vì vậy không nói
đến.
Hỏi: Như nói lui sụt trú vào Tĩnh lự thứ nhất, sinh đến cõi trời
Phạm Chúng, làm Thượng lưu vượt qua toàn bộ, vượt qua một nửa, chết
ở tất cả mọi nơi; người ấy nếu lui sụt  trú vào Tĩnh lự thứ hai, sinh đến
cõi trời Thiểu Quang, lui sụt trú vào Tĩnh lự thứ ba, sinh đến cõi trời
Thiểu Tịnh, lui sụt trú vào Tĩnh lự thứ tư, sinh đến cõi trời Vô Vân…, thì
lúc ấy cũng có thể làm Thượng lưu vượt qua toàn bộ, vượt qua một nửa,
chết ở tất cả mọi nơi hay không?
Đáp: Có người nói: Không có thể, bởi vì sinh đến cõi Phạm Thế,
không có thiếu hụt đối với nơi sinh phù hợp của Bất hoàn ở cõi trên,
dựa vào đó mà kiến lập vượt qua toàn bộ, vượt qua một nửa, chết ở tất
cả mọi nơi. Nếu lui sụt mà sinh vào nơi của địa trên thì sẽ có thiếu hụt,
cho nên không dựa vào đó để kiến lập vượt qua toàn bộ…
Có người nói: Lúc ấy cũng có thể gọi là vượt qua một nửa, bởi vì
vượt qua phần ít của cõi trung gian.
Có người nói: Cũng có thể gọi là đầy đủ ba loại. Người ấy nói bởi
vì từ cõi Dục chết đi hễ sinh va øo nơi nào, thì đối với nơi sinh phù  hợp
ở cõi trên ấy, cũng có thể thi thiết vượt qua toàn bộ, vượt qua một nửa,
chết ở tất cả mọi nơi.
Hỏi: Nếu người Bất hoàn từ cõi Dục chết đi sinh đến cõi Vô sắc,
thì cũng có thể làm Thượng lưu vượt qua toàn bộ… hay không?
Đáp: Có người nói: Không có thể.
Có người nói: Lúc ấy cũng có thể gọi là vượt qua một nửa.
Có người nói: Lúc ấy cũng gọi là đầy đủ ba loại. Trong này,
nguyên cớ đều giải thích như trước.
Hỏi: Như Thượng lưu hướng đến Sắc  Cứu Cánh, nhất định trước
đó đạt được bốn Tĩnh lự, lui sụt sinh  đến cõi Phạm Thế, sau đó mới có
thể hướng đến cõi trời Sắc Cứu Cánh; lúc ấy Thượng lưu hướng đến Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, cũng nhất đị nh trước đó đạt được bốn Vô sắc,
lui sụt sinh đến cõi Phạm Thế, sau đó mới có thể hướng đến Phi tưởng
phi phi tưởng xứ chăng?
Đáp: Không nhất định phải như va äy, bởi vì sinh ở cõi Sắc không
có thể bắt đầu khởi lên tu xen lẫn Tĩnh lự, phải là lúc ở cõi Dục đã từng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 405  
www.daitangkinh.org  
khởi lên, nay tiếp tục tu trở lại thì mới có thể hướng đến Sắc Cứu Cánh.
Sinh ở Vô sắc thì càng không có nghiệp loại thù thắng như vậy, phải là
ở cõi Dục đã từng khởi lên, nay tiếp tục tu trở lại, sau đó mới có thể sinh
đến cõi Hữu Đảnh. Vì vậy, người hướng đến cõi Hữu Đảnh, nếu trước
đó đạt được Vô sắc mà lui sụt, hoặc là trước đó không đạt được, lúc ấy
ở cõi Dục chết đi, sinh đến cõi trời Phạm Chúng, thì đều có thể hướng
đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Hỏi: Đã nói đến Thượng lưu, là chỉ riêng Tín thắng giải, hay là
cũng có Kiến chí?
Đáp: Nếu không lui sụt Định của địa trên mà Thượng lưu, thì đây
là bao gồm hai loại; nếu lui sụt Định của địa trên mà Thượng lưu, thì chỉ
riêng Tín thắng giải.
Lại nữa, ngay lúc lui sụt Đị nh của địa trên mà Thượng lưu, thì
cũng bao gồm hai loại.
Hỏi: Kiến chí ấy vì sao lui sụt ? Đáp: Bởi vì Kiến chí ấy không
phải là tánh vốn có, chỉ ở sau lúc lu i sụt trong thời gian chưa mạng
chung, từ Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, sau đó mạng chung mà
sinh lên cõi trên làm Thượng lưu.
Hỏi: Như cõi Sắc có Trung bát Niết-bàn, cõi Dục cũng có chăng?
Đáp: Không có.
Hỏi: Vì sao?
Đáp: Bởi vì cõi Dục là cõi không nhất định, không phải là địa của
tu, không phải là địa của lìa nhi ễm, có nhiều những sai lầm, nhiều tai
họa bất ngờ làm cho trở ngại, lúc  trú trong Bổn hữu hãy còn khó đạt
được quả, huống là trú trong thân mong manh yếu kém của Trung hữu
hay sao? Cõi Sắc thì không như vậy, cho nên trú vào Trung hữu mà có
thể nhập Niết-bàn.
Lại nữa, nếu trú vào Trung hữu của cõi Dục mà nhập Niết-bàn,
thì dựa vào Trung hữu có thể vượt qua ba cõi; nhưng không có ai có thể
vượt qua ba cõi nhờ vào thân Trung hữu.
Lại nữa, nếu trú vào Trung hữu của  cõi Dục mà nhập Niết-bàn,
thì có thể đoạn dứt phiền não của  ba cõi trong thân Trung hữu ; nhưng
không có ai có thể đoạn dứt phiền na õo của ba cõi ở trong thân Trung
hữu .
Lại nữa, nếu trú vào Trung hữu của cõi Dục mà nhập Niết-bàn,
thì có thể đoạn dứt hai loại phiền não bất thiện-vô ký trong thân Trung
hữu; nhưng không có ai có thể đoạn dứt hai loại phiền não bất thiện-vô
ký ở trong thân Trung hữu.
406 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lại nữa, nếu trú vào Trung hữu của cõi Dục mà nhập Niết-bàn, thì
có thể chứng được hoặc là hai hay là ba quả Sa-môn trong thân Trung
hữu; nhưng không có ai có thể chứng được hoặc là hai hay là ba quả Sa-
môn trong thân Trung hữu. Bởi vì nghĩa này, cho nên chỉ riêng cõi Sắc
là có Trung bát Niết-bàn, mà cõi Dục thì không có.
Lại nữa, Trung bát Niết-bàn thì nhất định ở đời trước đã lìa nhiễm
của cõi Dục, đã lìa nhiễm của cõi Dục th ì chắc chắn không khởi lên
Trung hữu của cõi Dục, cho nên ở cõi Dục không có Trung bát Niết-
bàn.
Lại nữa, phiền não-nghiệp của cõi Dục nặng nề, không phải là ở
trong thân mong manh yếu kém của Trung hữu mà có thể đoạn trừ.
Lại nữa, Trung hữu không phải là sở y đạt được quả Bất hoàn, mà
chỉ là sở y đạt được quả A-la-hán.
Lại nữa, Trung hữu của cõi Dục chắc chắn không có thể khởi lên
Thánh đạo hiện rõ trước mắt, bởi  vì yếu kém; cõi Sắc thì không như
vậy. Bởi vì nghĩa này, cho nên cõi Dục không có Trung bát Niết-bàn.
Lại nữa, Trung hữu mong manh yếu kém chỉ có thể khởi lên
Thánh đạo hiện rõ trước mắt ở đị a Căn bản của mình, chứ không phải
là Vị chí…, bởi vì khó khởi lên. Nếu Trung hữu của cõi Dục mà nhập
Niết-bàn, thì cùng với điều này trái ngược nhau, cho nên chắc chắn
không có.
Lại nữa, cõi Dục có phiền não tương ưng với nghịch-thuận, có
phiền não của sáu cửa ngõ bên ngoài, có phiền não có thể dẫn đến hai
quả, có phiền não tương ưng với không có Tàm-không có Qúy, và có
các tùy phiền não với đủ loại hỗn tạp như Phẫn-Hận…, khó phá bỏ-khó
đoạn trừ-khó vượt qua-khó xa rời. Trú trong Bổn hữu dấy lên công dụng
to lớn, mà hãy còn khó đoạn trừ, huống là ở phần vị Trung hữu? Vì vậy
không có Trung bát Niết-bàn ở cõi Dục.
Lại nữa, nếu như đã từng tu đầy đ ủ chín phẩm đối trị thì mới có
thể nhập Niết-bàn ở phần vị Trung hữu, Trung hữu của cõi Dục chắc
chắn chưa tu đầy đủ chín phẩm đ ối trị, cho nên Trung hữu ấy không
nhập Niết-bàn.
Hỏi: Như ở cõi Dục chết đi, nha än lấy Trung hữu của cõi Sắc, có
thể nhập Niết-bàn; như vậy từ cõi Sắc chết đi, nhận lấy Trung hữu của
cõi Sắc, cũng nhập Niết-bàn hay không?
Đáp: Không. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì thân ấy ở cõi Dục nhiều
khổ đau-nhiều chướng ngại, rất nhiều tai họa bất ngờ đáng chán ngán,
sinh ra chán ngán hết sức, lúc đã rời bỏ rồi khởi lên Trung hữu của cõi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 407  
www.daitangkinh.org  
Sắc hiện rõ ở trước mắt, ở nơi ấy nhận lấy dị thục trải qua thời gian dài,
cũng sinh ra chán ngán lo buồn liền nhập Niết-bàn. Cõi Sắc không có
tai họa bất ngờ, sự việc hết sức đa ùng chán ngán, làm cho sinh ra chán
ngán lo buồn như vậy, như đối với Bổn hữu có duyên ngăn ngại cho nên
không nhập Niết-bàn, nay Trung hữu cũng như vậy. Vì vậy từ nơi ấy
chết đi khởi lên Trung hữu không nhập Niết-bàn.
Lại nữa, nếu từ cõi Sắc chết đi, ngay Trung hữu ấy mà nhập Niết-
bàn, lẽ ra cũng gọi là Thượng lưu, thì năm loại Bất hoàn sẽ trở thành tạp
loạn, đó là năm loại ấy không có nh ân duyên sai biệt. Chỉ riêng ở cõi
Dục chết đi, trú vào thân Trung hữu mà nhập Niết-bàn, thì gọi là Trung
bát Niết-bàn, chứ không phải là ở cõi Sắc chết đi. Vả lại, không có nhân
duyên từ cõi ấy hướng lên phía trên, cho nên không gọi là Thượng lưu.
Do sai lầm này, cho nên Trung hữu của cõi ấy không nhập Niết-bàn.
Hỏi: Nếu từ cõi Dục chết đi, khởi lên Trung hữu của cõi Sắc, bởi
vì chán ngán cho nên được nhập Ni ết-bàn, thì vì sao không ngay nơi
Bổn hữu của cõi Dục được nhập Niết-bàn, bởi vì đã từng chán ngán?
Đáp: Bởi vì lúc ấy trú trong B ổn hữu đạt được quả Bất hoàn rồi
khởi lên quả A-la-hán, gia hạnh trọn vẹn vào lúc Thánh đạo chưa khởi
lên thì đã mạng chung, nhờ vào thế lực trước đây cho nên có thể ở phần
vị Trung hữu, tiến tới đoạn kiết còn sót lại mà nhập Niết-bàn.
Hỏi: Lúc ấy gia hạnh trọn vẹn vì sao không khởi lên Thánh đạo
mà liền mạng chung?
Đáp: Bởi vì lúc ấy hoặc là tuổi thọ đã hết, hoặc là nghiệp đã hết,
hoặc là phước đã hết, hoặc là do người khác làm hại, hoặc là vì lợi ích
cho người khác, hoặc là trái ý gặp phải duyên xấu, không kịp khởi lên
Thánh đạo mà đã mạng chung.
Có người nói: Lúc ấy đạt được quả  Bất hoàn rồi, về sau tu gia
hạnh lúc sắp trọn vẹn thì gặp phải bệnh tật kéo dài, hoặc là thiếu hụt
vật dụng cung cấp, hoặc là gặp phải nhân duyên về các tai họa của tính
mạng, chưa có thể diệt hết phiền não, từ đó lần lượt chuyển tiếp cho
đến mạng chung. Bởi vì đã đạt được Uẩn mới thuộc Trung hữu của cõi
Sắc, nhờ vào lực tăng thượng của đại chủng và các căn, lập tức có thể
dẫn dắt khởi lên Thánh đạo hiện rõ trước mắt, tiến tới đoạn kiết còn sót
lại mà nhập Niết-bàn.
Hỏi: Nếu từ cõi Dục chết đi, sinh đến cõi Vô sắc, thì cũng có Sinh
bát Niết-bàn… hay không?
Đáp: Có, bởi vì từ cõi Dục chết đi, sinh đến hai cõi trên, không
tiếp tục trải qua Sinh bát Niết-bàn, hễ ở nơi nào thì trong đời sống ở đó,
408 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
đều có thể kiến lập ba loại là Sinh bát Niết-bàn…, cho nên hai đời trở
lên, hễ ở nơi nào thì đều có thể kiến lập làm Thượng lưu.
Hỏi: Thượng lưu vui với Tuệ không đến cõi Sắc Cứu Cánh, Thượng
lưu vui với Định không đến cõi Hữu Đảnh, nhập Niết-bàn ở các cõi dưới
thì cũng có thể gọi là hai loại Thượng lưu vui với Tuệ-vui với Định hay
không?
Đáp: Lúc ấy cũng tùy loại có được tên gọi của hai loại, nhưng nói
vui với Tuệ đến cõi Sắc Cứu Cánh, vui với Định đến cõi Hữu Đảnh, là
dựa vào nơi cuối cùng mà nói, bởi vì vượt quá nơi này lại không có nơi
nào đi đến. Như người Dự lưu, hoặc gọi  là qua lại bảy lần cuối cùng
trong sinh tử (cực thất phản hữu), ma ø ở trong thời gian ấy nhập Niết-
bàn, thì cũng có được tên gọi này; loại ấy cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao Thánh giả đối với mỗi  một nơi sinh của hai cõi trên,
chỉ nhận lấy một đời, ở trong cõi Dục thì không như vậy?
Đáp: Bởi vì cõi Dục là cõi không nhất định, là địa của tạp loạn,
các phiền não-nghiệp lấn ép nhau, xen tạp nhau, không có phạm vi-
cách thức chuẩn xác, khiến cho Thánh giả từ địa dưới sinh lên địa trên,
từ địa trên lại sinh xuống địa dưới, hoa ëc là ở một nơi  mà nhận chịu
nhiều lần sinh; cõi Sắc-Vô sắc là c õi nhất định, không phải là địa của
tạp loạn, các phiền não-nghiệp không lấn ép-xen tạp nhau, có phạm
vi-cách thức chuẩn xác, khiến cho Th ánh giả chỉ sinh lên địa trên chứ
không sinh xuống địa dưới, mỗi nơi chỉ một lần sinh.
Lại nữa, Thánh giả sinh ở cõi Dục không gọi là Bất hoàn, mà gọi
là qua lại bảy lần cuối cùng trong sinh tử…, bởi vì sinh ở địa trên-địa
dưới cũng là sinh trở lại một nơi; Thánh giả sinh ở cõi trên gọi là Bất
hoàn, bởi vì chỉ sinh lên địa trên cũng không sinh trở lại. Dựa vào nghĩa
này, cho nên nghĩa về Bất hoàn đầy đủ, bởi vì hãy còn không sinh vào
nơi ban đầu, huống gì có sinh trở lại địa dưới hay sao?
Lại nữa, Bổ-đặc-già-la Bất hoàn nói rộng ra có vô lượng loại, nay
tạm thời phân biệt về năm loại đi đến cõi Sắc. Nên biết đây là:
Dựa vào Cõi để kiến lập cho nên nói là một.
Dựa vào Sinh-Bất sinh để kiến lập cho nên nói là hai.
Dựa vào Phần vị sai biệt để ki ến lập cho nên nói là năm, đó là
Trung bát Niết-bàn cho đến Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh, tức là đã
nói ở đây.
Dựa vào Căn để kiến lập cho nên nói là mười lăm, đó là căn Hạ-
Trung-Thượng, đều có năm. Dựa vào Địa để kiến lập cho nên nói là hai
mươi, đó là Tĩnh lự thứ nhất cho đến Tĩnh lự thứ tư, đều có năm.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 174 409  
www.daitangkinh.org  
Dựa vào Chủng tánh để kiến lập cho nên nói là ba mươi, đó
là chủng tánh Thối pháp cho đến  chủng tánh Bất động pháp, đều có
năm.
Dựa vào Xứ để kiến lập cho nên nói là tám mươi, đó là cõi trời
Phạm Chúng cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, đều có năm.
Dựa vào Căn của Chủng tánh để kiến lập cho nên nói là chín
mươi, đó là căn Hạ-Trung-Thượng của chủng tánh Thối pháp đều có
năm, cho đến chủng tánh Bất động pháp cũng như vậy.
Dựa vào Chủng tánh của Địa để kiến lập cho nên nói là một trăm
hai mươi, đó là sáu chủng tánh của Tĩnh lự thứ nhất đều có năm, cho
đến Tĩnh lự thứ tư cũng như vậy.
Dựa vào Căn thuộc Chủng tánh của Địa để kiến lập cho nên nói
là ba trăm sáu mươi, đó là ba căn thuộc sáu chủng tánh của Tĩnh lự thứ
nhất đều có năm, cho đến Tĩnh lự thứ tư cũng vậy. Dựa vào Chủng tánh
của Xứ để kiến lập cho nên nói là bốn trăm tám mươi, đó là sáu chủng
tánh của cõi trời Phạm Chúng đều có năm, cho đến cõi trời Sắc Cứu
Cánh cũng như vậy.
Dựa vào Căn thuộc Chủng tánh c ủa Xứ để kiến lập cho nên nói
là một ngàn bốn trăm bốn mươi, đó là ba căn thuộc sáu chủng tánh của
cõi trời Phạm Chúng đều có năm, cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh cũng
như vậy.
Dựa vào Căn thuộc Chủng tánh của Xứ lìa nhiễm để kiến lập cho
nên nói là một vạn hai ngàn chín tr ăm sáu mươi, đó là một ngàn bốn
trăm bốn mươi trước đây đều có chín loại lìa nhiễm sai biệt.
Lại nữa, một Trung bát Niết-bàn kiến lập sai biệt cũng có nhiều
loại. Đó là:
Cõi cho nên nói là một.
Căn cho nên nói là ba.
Địa cho nên nói là bốn.
Chủng tánh cho nên nói là sáu.
Lìa nhiễm cho nên nói là chín.
Xứ cho nên nói là mười sáu.
Căn của Chủng tánh cho nên nói là mười tám.
Chủng tánh của Địa cho nên nói là hai mươi bốn.
Lìa nhiễm của Địa cho nên nói là ba mươi sáu.
Căn thuộc Chủng tánh của Địa cho nên nói là bảy mươi hai.
Chủng tánh của Xứ cho nên nói là chín mươi sáu.
Căn thuộc Lìa nhiễm của Địa cho nên nói là một trăm lẻ tám.
410 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lìa nhiễm của Xứ cho nên nói là một trăm bốn mươi bốn.
Căn thuộc Lìa nhiễm của Chủng tánh cho nên nói là một trăm sáu
mươi hai.
Chủng tánh thuộc Lìa nhiễm của Địa cho nên nói là hai trăm mười
sáu.

tám.
Căn thuộc Chủng tánh của Xứ cho nên nói là hai trăm tám mươi
Căn thuộc Chủng tánh về Lìa nhiễm của Địa cho nên nói là   sáu
trăm bốn mươi tám.
Lìa nhiễm thuộc Chủng tánh của Xứ cho nên nói là tám trăm sáu
mươi bốn.
Căn về Lìa nhiễm thuộc Chủng tánh của Xứ nói là hai ngàn năm
trăm chín mươi hai.
Như Trung bát Niết-bàn có bao nhiêu, cho đến Thượng lưu vãng
Sắc Cứu Cánh cũng như vậy. Như vậy tổng cọng có một vạn hai ngàn
chín trăm sáu mươi Bất hoàn khác nhau. Như kiến lập sai biệt về Bất
hoàn đi đến cõi Sắc, như vậy kiến la äp sai biệt về Bất hoàn đi đến cõi
Vô sắc tùy theo thích hợp cũng như vậy.


„