A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 175

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 411  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 175

LUẬN VỀ BẤT HOÀN (Phần 2)

Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với Tỳ kheo: Có nơi đến của
bảy loại Thiện sĩ (thất thiện sĩ thú), có thể tiến tới đoạn kiết còn sót lại
mà được nhập Niết-bàn.”
Hỏi: Vì sao kiến lập nơi đến (thú) của bảy loại Thiện sĩ? Là bởi
vì quả Sa-môn thuộc về cõi, hay là bởi vì xứ sở thuộc về địa, hay là bởi
vì phiền não thuộc về căn, mà kiến lập chăng? Giả sử như vậy thì có gì
sai? Nếu bởi vì quả Sa-môn thuộc về cõi mà kiến lập thì chỉ cần nói là
một, đó là Bất hoàn đi đến cõi Sắc. Nếu bởi vì xứ sở thuộc về địa mà
kiến lập thì chỉ cần nói là bốn hoặc là nói mười sáu. Nếu bởi vì phiền
não thuộc về căn mà kiến lập thì nên nói là có chín, bởi vì phiền não
đều có chín phẩm.
Đáp: Tất cả đều không dùng ba du yên này để kiến lập, chỉ dùng
Hành phía trên thuộc phẩm Sinh-Bất sinh mà kiến lập bảy loại. Nếu vì
vậy cho nên kiến lập phẩm Sinh thứ nha át, thì vì vậy cho nên kiến lập
phẩm Bất sinh thứ nhất. Nếu vì vậy cho nên kiến lập phẩm Sinh thứ hai,
thì vì vậy cho nên kiến lập phẩm Bất sinh thứ hai. Nếu vì vậy cho nên
kiến lập phẩm Sinh thứ ba, thì vì va äy cho nên kiến lập phẩm Bất sinh
thứ ba. Lại dùng nghĩa thù thắng c ủa Hành phía trên kiến lập Thượng
lưu làm một loại, vì vậy kiến lập nơ i đến của bảy loại Thiện sĩ. Đó là
Sinh thì hoặc là có sự chuyên cần về Tu đạo, có nhanh chóng tiến thêm
về đạo; hoặc là có sự chuyên cần về Tu đạo, không có nhanh chóng
tiến thêm về đạo; hoặc là không c ó sự chuyên cần về Tu đạo, không
có nhanh chóng tiến thêm về đạo. Đầu tiên làm loại thứ nhất, tiếp đến
làm loại thứ hai, cuối cùng làm loại thứ ba. Như Sinh có ba loại, Bất
sinh cũng như vậy. Lại dùng nghĩa thù thắng của Hành phía trên kiến
lập Thượng lưu làm một loại, vì vậy kiến lập nơi đến của bảy loại Thiện
412 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
sĩ.
Lại nữa, Sinh thì có căn thuộc bậc Thượng, có căn thuộc bậc
Trung, có căn thuộc bậc Hạ, như thứ tự làm ba loại. Như Sinh có ba loại,
Bất sinh cũng như vậy, còn lại nói như trước. Phiền não sai biệt cùng với
điều này trái ngược nhau, nói cũng như vậy.
Lại nữa, Sinh thì có đạo thuộc phẩm Thượng, có đạo thuộc phẩm
Trung, có đạo thuộc phẩm Hạ, như thứ tự làm ba loại. Như Sinh có ba
loại, Bất sinh cũng như vậy, còn lại nói như trước.
Lại nữa, Sinh thì có nghiệp thuộc phẩm Thượng, có nghiệp thuộc
phẩm Trung, có nghiệp thuộc phẩm Hạ, như thứ tự làm ba loại. Đây là
dựa vào nghiệp vô lậu mà nói. N ếu dựa vào nghiệp hữu lậu mà nói,
thì cuối cùng làm loại thứ nhất, tiếp đến làm loại thứ hai, đầu tiên làm
loại thứ ba. Như Sinh có ba loại, Bất sinh cũng như vậy, còn lại nói như
trước.
Có người nói: Sinh thì có Tinh tiến tăng thượng cũng đạt được Tuệ
thù thắng, có Tinh tiến tăng thượng mà không đạt được Tuệ thù thắng,
có đạt được Tuệ thù thắng mà không phải là Tinh tiến tăng thượng, như
thứ tự làm ba loại. Như Sinh có ba loại, Bất sinh cũng như vậy, còn lại
nói như trước.
Có người nói: Sinh thì có gia hạnh thường xuyên cũng gia hạnh
cùng một lúc, có gia hạnh thường xuyên mà không gia hạnh cùng một
lúc, có gia hạnh cùng một l úc mà không gia hạnh thường xuyên, như
thứ tự làm ba loại. Như Sinh có ba loại, Bất sinh cũng như vậy, còn lại
nói như trước.
Có người nói: Sinh thì có nhận thấ y lỗi lầm tai họa thuộc phẩm
Thượng đối với sinh tử, có nhận thấy lỗi lầm tai họa thuộc phẩm Trung
đối với sinh tử, có nhận thấy lỗi lầm tai họa thuộc phẩm Hạ đối với sinh
tử, như thứ tự làm ba loại. Như Sinh có ba loại, Bất sinh cũng như vậy,
còn lại nói như trước. Thực hiện c ông đức-thắng giải sai biệt đối với
Niết-bàn, nói cũng như vậy.
Có người nói: Sinh thì hoặc là co ù Xa-ma-tha và Tỳ-bát-xá-na
thuộc phẩm Thượng, hoặc có thuộc phẩm Trung, hoặc có thuộc phẩm
Hạ, như thứ tự làm ba loại. Như Sinh có ba loại, Bất sinh cũng như vậy,
còn lại nói như trước. Căn thiện sai biệt khác, nói cũng như vậy.
Có người nói: Đức Thế Tôn chỉ rõ thuận theo bảy phần vị-bảy
chủng tánh-bảy phương pháp-bảy tầng bậc-bảy dấu tích-bảy con đường,
mà vượt qua kiết do Tu mà đoạn,  khó đoạn trừ-khó phá hủy của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, đạt được quả A-la-hán, cho nên nói về nơi đến
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 413  
www.daitangkinh.org  
của bảy loại Thiện sĩ như vậy.
Hỏi: Như Sinh-Bất sinh đều có ba loại, Thượng lưu cũng như vậy,
đó là vượt qua toàn bộ, vượt qua một nửa  và chết ở tất  cả mọi nơi, vì
sao chỉ nói một loại?
Đáp: Sinh-Bất sinh đều là một loại có nối tiếp nhau (tương tục), ở
trong phần vị sai biệt khó nhận bi ết, muốn làm cho nhận biết cho nên
đều nói đến ba loại; ba loại Thượng lưu thì số lượng về Sinh tự nhiên
phân rõ sai biệt dễ dàng nhận biết, vì thế cho nên chỉ thuận theo nghĩa
thù thắng của Hành phía trên, hợp lại nói là một loại.
Lại nữa, Sinh và Bất sinh cùng một kỳ hạn, thời gian ngắn ngủi
sai biệt, nghĩa ít phạm vi như nhau, dễ dàng nhận biết cho nên phân làm
ba loại; Thượng lưu thì thời gian lâu dài sai biệt, nhiều loại phạm vi như
nhau, khó phân biệt được cho nên hợp lại làm một loại.
Lại nữa, Sinh và Bất sinh cũng có nghĩa như nhau, Thượng lưu
cũng có nghĩa riêng biệt, bởi vì muốn dùng hai văn để hiển bày lẫn
nhau, cho nên đưa ra cách nói như vậy.
Lại nữa, tướng nơi đến của Thiện sĩ thuộc Sinh và Bất sinh hiện rõ
trước mắt dễ dàng sáng tỏ, bởi vì họ nhanh chóng hướng về nhập Niết-
bàn, cho nên đều phân làm ba loại; tướng nơi đến của Thiện sĩ thuộc
Thượng lưu sâu xa kín đáo khó nhận biết  được, bởi vì họ vẫn còn trải
qua nhiều sinh tử, cho nên chỉ hợp lại nói là một.
Hỏi: Vì sao trong kinh dùng ba thí dụ để hiển bày về ba loại Bất
sinh, đối với ba loại về Sinh thì không như vậy?
Đáp: Như dùng ba thí dụ để hiển bày về ba loại Bất sinh, nên biết
là cũng đã hiển bày về ba loại Sinh, vì thế cho nên trước đây nói: Nếu
vì vậy cho nên kiến lập phẩm Sinh thứ nhất, thì vì vậy cho nên kiến lập
phẩm Bất sinh thứ nhất, cho đến nói rộng ra.
Lại nữa, bởi vì lúc người Ba át sinh hướng đến nơi sinh thì giống
như người trải qua chặng đường, trong đó c ó người đi chưa xa thì nhập
Niết-bàn, có người đi hơi xa mà nhập Niết-bàn, có người đi đã xa sắp
đến nơi sinh mà nhập Niết-bàn. Vì thế cho nên Đức Thế Tôn dùng ba
thí dụ để hiển bày ba loại trong Sinh đều đến nơi sinh, lại không có nơi
đến xa-gần sai biệt, cho nên không có thí dụ riêng biệt.
Lại nữa, ba loại Bất sinh vi tế không hiện bày rõ ràng, khó hiểu-
khó biết, cho nên dùng thí dụ để hiển bày; ba loại trong Sinh hiện bày
thô thiển, dễ dàng nhận biết, cho nên không dùng thí dụ để hiển bày.
Lại nữa, ba loại Bất sinh do Cõi thâu nhiếp chứ không phải là
Nẽo, tướng Sinh thâu nhiếp chứ không phải là tướng Nẽo, bởi vì không
414 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
đầy đủ trọn vẹn, cho nên cho nên dùng thí dụ để hiển bày; ba loại trong
Sinh thì không như vậy, cho nên không dùng thí dụ để hiển bày.
Lại nữa, Đức Phật quán sát ở vị  lai có người chấp trước lạ  lùng,
ở trong Trung hữu mà sinh ra phỉ ba ùng, như Luận sư Phân Biệt…, bởi
vì Đức Phật cần phải quyết định về nghĩa của Trung hữu cho nên dùng
ba thí dụ để hiển bày về sự sai biệt của Diệt; đối với Sinh hữu…, không
có sự phỉ báng này, cho nên không cần pha ûi nói thí dụ đối với ba loại
trong Sinh.
Lại nữa, Trung bát Niết-bàn đối với Sinh bát Niết-bàn…, có ba
điều hơn hẳn:
1. Nhận lấy khổ ít hơn.
2. Nhanh chóng dập tắt lửa phiền não.
3. Nhanh chóng rời bỏ gánh nặng của Uẩn. Vì vậy dùng ba thí
dụ để hiển bày, Sinh… thì không như vậy cho nên không có thí dụ hiển
bày.
Hỏi: Trung bát Niết-bàn khởi lên Thánh đạo của địa nào, tiến tới
đoạn kiết còn sót lại, đạt được quả A-la-hán?
Đáp: Khởi lên Thánh đạo của địa mình, nghĩa là nếu trú trong
Trung hữu của địa Tĩnh lự thứ nhất ma ø nhập Niết-bàn, thì lúc ấy khởi
lên Thánh đạo của địa Tĩnh lự t hứ nhất; cho đến nếu trú trong Trung
hữu của địa Tĩnh lự thứ tư mà nhập Niết-bàn, thì lúc ấy khởi lên Thánh
đạo của địa Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Lúc ấy đạt được quả rồi cũng có người khởi lên Thánh đạo
của Định Vị chí và Tĩnh lự trung gian chăng?
Đáp: Có người nói: Cũng có người khởi lên, nghĩa là nếu trước đó
dựa vào địa ấy đạt được quả Bất hoàn, thì nay cũng có thể khởi lên.
Nói như vậy thì nên nói là không khởi lên. Nguyên cớ thế    nào?
Bởi vì pháp vốn như vậy.
Lại nữa, bởi vì thời gian ngắn ngủi cho nên lúc ấy đạt được quả
rồi nhanh chóng nhập Niết-bàn, đâu có thể trở lại khởi lên đạo vô lậu
của địa khác.
Lại nữa, Trung hữu chỉ tùy thuận với Thánh đạo của địa Căn bản
chứ không phải là địa Cận phần, bởi vì Thánh đạo của địa Cận phần do
Khổ-Đạo thâu nhiếp, cho nên khó hiện rõ trước mắt.
Lại nữa, nếu địa có Định mà cũng có Sinh thì trú trong Trung hữu
khởi lên Thánh đạo của địa ấy, Định Vị chí có Định mà không có Sinh,
Tĩnh lự trung gian tuy cũng có Sinh mà là dị dinh chứ không phải là
Thánh giả, bốn Tĩnh lự Căn bản có Định và có Sinh cho nên trú   trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 415  
www.daitangkinh.org  
Trung hữu mà khởi lên Thánh đạo của địa ấy.
Hỏi: Lúc ấy vì sao không khởi lên Thánh đạo của Vô sắc?
Đáp: Bởi vì ban đầu thì chưa đạt được, về sau thì không còn   tác
dụng.
Lại nữa, bởi vì lúc ấy do địa khác thâu nhiếp, cho nên khó   hiện
rõ trước mắt.
Lại nữa, bởi vì lúc ấy do Khổ-Đạo thâu nhiếp, cho nên không
muốn khởi lên.
Hỏi: Vì sao không nói Dự lưu và Nhất lai làm nơi đến của  Thiện
sĩ?

khác.
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến thì nên biết là nghĩa này có
Có người nói: Trong này, Đức Thế Tôn dùng nơi đến của bảy loại
Thiện sĩ để khen ngợi người con giữa . Hoặc là có nơi khen nợi người
con trưởng, như bài tụng nói:
“A-la-hán vô cùng vui sướng, bởi vì tâm không có tham ái, và đã
đoạn trừ tâm ngã mạn, vĩnh viễn không còn lưới si mê.”
Hoặc là có nơi khen nợi người con thơ, như kinh Trì Dụ nói rộng.
Nay ở đây cũng bởi vì khen ngợi người con giữa, cho nên không nói đến
Dự lưu và Nhất lai.
Có người nói: Chính vì sự sai biệt của Dự lưu và Nhất lai, cho nên
Đức Thế Tôn nói về nơi đến của bảy loại Thiện sĩ này, nghĩa là Dự lưu
và Nhất lai tuy có được tên gọi là Thiện sĩ, mà như trong kinh nói: “Thế
nào là Thiện sĩ? Đó là nếu tha ønh tựu Chánh kiến Hữu học, cho đến
Chánh Định. Thế nào là Thiện sĩ thù thắng? Đó là nếu thành tựu Chánh
kiến Vô học, cho đến Chánh Định.”
Như vậy hàng Dự lưu và Nhất la i không được gọi là nơi đến của
Thiện sĩ, bởi vì họ hãy còn cách xa  chứ không phải là có thể tiếp cận
nơi đến của Thiện sĩ thù thắng, chỉ riêng hàng Bất hoàn gọi là Thiện sĩ
mà cũng gọi là nơi đến của Thiện sĩ, bởi vì họ là Thiện sĩ, và có thể tiếp
cận nơi đến của Thiện sĩ thù thắng. Bởi vì nghĩa này, cho nên Dự lưu và
Nhất lai không phải là nơi đến của Thiện sĩ.
Có người nói: Trong phần vị Hữu học, nếu đã vượt qua cõi, đã đạt
được quả thì thiết lập nơi đến của Th iện sĩ; Dự lưu và Nhất lai tuy đã
đạt được quả mà chưa vượt qua cõi.
Có người nói: Trong phần vị Hữu học, nếu đã vượt qua cõi, vĩnh
viễn đoạn trừ nghiệp-phiền não bất thiện thì thiết lập nơi đến của Thiện
sĩ; Dự lưu và Nhất lai thì cả hai đều không như vậy.
416 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Trong phần vị Hữu học, nếu đã đạt được quả và
vĩnh viễn đoạn trừ nghiệp-phiền não bất thiện thì thiết lập nơi đến của
Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai thì không có thể như vậy, cho nên không
thiết lập nơi đến của Thiện sĩ.
Như nghiệp-phiền não bất thiện, như vậy nghiệp-phiền não có
dị thục, không có Tàm-không có Quý tương ưng với hai quả, cũng như
vậy.
Có người nói: Trong phần vị Hữu học, nếu đã vượt qua cõi, và
vĩnh viễn đoạn trừ năm kiết thuận pha àn dưới thì thiết lập nơi đến của
Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai thì không như vậy.
Có người nói: Trong phần vị Hữu học, nếu đã đạt được quả, và
vĩnh viễn đoạn trừ năm kiết thuận pha àn dưới thì thiết lập nơi đến của
Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai thì không như vậy.
Có người nói: Trong phần vị Hữu học, nếu đã vĩnh viễn đoạn trừ
pháp cùng có không phải là Thiện sĩ thì thiết lập nơi đến của Thiện sĩ.
Những gì gọi là pháp cùng có không phải  là Thiện sĩ? Đó là thích đời
sống tại gia, yêu thương lưu luyến vợ con, tham đắm đồ nằm-áo quần-
ăn uống, thích mang các loại chuỗi ngọc-vòng hoa, và thoa ướp các loại
hương thơm để trang điểm thân mình; tích trữ tất cả tiền bạc đồ vật bất
tịnh, nghĩa là vàng bạc châu báu, kho tàng-ruộng đất nhà cửa, tôi tớ nô
lệ-các loài voi ngựa, và bởi vì tâm  nhiễm ô vuốt ve thân hình bất tịnh
do xương thịt dơ bẩn tập hợp mà sinh ý tưởng là thanh tịnh đắm theo tập
khí tham dục. Hoặc có lúc nổi gi ận khởi lên các nghiệp làm não hại,
gây khổ sở cho các hữu tình… Dự lưu và Nhất lai hãy còn có điều này,
cho nên không nói ở trong nơi đến của Thiện sĩ.
Có người nói: Ở phần vị Hữu học, nếu không trở lại tiến vào ngục
tù tối tăm trong thai tạng của mẹ, ở giữa Sinh tạng-Thục tạng nhận chịu
các loại bất tịnh mà làm thân hình, thì thiết lập nơi đến của Thiện sĩ; Dự
lưu và Nhất lai hãy còn có điều này, cho nên không th iết lập nơi đến
của bảy loại Thiện sĩ.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Nếu như Học đã đoạn
trừ dục tham-sân nhuế, không vào thai mẹ nhận chịu nỗi khổ bức bách
chèn ép, thì thiết lập nơi đến của Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai thì không
như vậy.”
Có người nói: Nếu như Học không bị cảnh giới thuận-nghịch làm
cho tâm rối loạn, thì thiết lập nơi đ ến của Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai
thì không như vậy.
Có người nói: Nếu hướng đến sinh lên phía trên không lui sụt trở
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 417  
www.daitangkinh.org  
lại, thì thiết lập nơi đến của Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai thì không như
vậy.
Có người nói: Nếu như Học đã đạt được tu xen lẫn Tĩnh lự, tuy lui
sụt mà không mất đi Tĩnh lự, thì thiết  lập nơi đến của Thiện sĩ; Dự lưu
và Nhất lai thì không như vậy.
Có người nói: Nếu như Học chỉ t hực hành pháp của Thiện sĩ,
không thực hành pháp không phải Thiện sĩ , thì thiết lập nơi đến của
Thiện sĩ; Dự lưu và Nhất lai cũng thực hành pháp không phải Thiện sĩ.
Bởi vì nghĩa như vậy, cho nên Dự l ưu-Nhất lai không thiết lập nơi đến
của Thiện sĩ.
Hỏi: Bất hoàn đi đến cõi Vô sắc có năm điều hơn hẳn so với Bất
hoàn đi đến cõi Sắc, đó là cõi hơn hẳn, địa hơn hẳn, đoạn phiền não hơn
hẳn, giảm bớt uẩn hơn hẳn và Tam-ma -bát-để, vì sao không thiết lập
làm nơi đến của Thiện sĩ?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến thì nên biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Nếu hiện bày thô thiển dễ dàng nhận biết, thì thiết
lập nơi đến của Thiện sĩ; loại ấy không hiện bày rõ ràng, vì vậy không
nói đến.
Có người nói: Đức Phật vì khuyến khích Thánh giả chưa lìa nhiễm
của cõi Dục là nơi nhiều lỗi  lầm tai họa, làm cho nhanh chóng lìa bỏ,
cho nên nói Bất hoàn đi đến cõi Sắc làm nơi đến của Thiện sĩ; không vì
khuyến khích Thánh giả chưa lìa nhiễm của cõi Sắc là nơi ít lỗi lầm tai
họa, làm cho nhanh chóng lìa bỏ, cho nên không nói Bất hoàn đi đến cõi
Vô sắc làm nơi đến của Thiện sĩ.
Có người nói: Nếu có sắc thân, dựa vào nơi có sắc, có oai nghi
vắng lặng như đến-đi…, có thể làm cho người khác biết là Thiện sĩ, thì
thiết lập nơi đến của Thiện sĩ; đi đ ến cõi Vô sắc thì không có sự việc
như vậy, cho nên không thiết lập nơi đến của Thiện sĩ.
Có người nói: Nếu nơi nào có năm lo ại Bất hoàn có thể thi thiết
nơi đến của bảy loại Thiện sĩ, thì th iết lập nơi đến của Thiện sĩ; Bất
hoàn đi đến cõi Vô sắc, không có đủ năm loại, không có thể thi thiết nơi
đến của bảy loại Thiện sĩ, vì vậy không nói đến.
Có người nói: Nếu cõi ấy chỉ có nơ i sinh của Thánh giả, thì thiết
lập nơi đến của Thiện sĩ; cõi Vô sắc thì không như vậy.
Có người nói: Nếu đã đạt được tu xen lẫn (tạp tu) Tĩnh lự, tuy lui
sụt mà không mất đi Tĩnh lự, thì thi ết lập nơi đến của Thiện sĩ; đi đến
cõi Vô sắc thì không như vậy.
418 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Nếu cõi đã lìa bỏ pháp không phải Thiện sĩ, có các
Thiện sĩ qua lại bàn luận ở trong cõi ấy, thì thiết lập nơi đến của Thiện
sĩ; cõi Vô sắc thì không như vậy, c ho nên không thiết lập nơi đến của
Thiện sĩ.
Hỏi: Vì sao A-la-hán không phải là nơi đến của Thiện sĩ?
Đáp: Cũng cần phải nói A-la-ha ùn làm nơi đến của Thiện sĩ, mà
không nói đến thì nên biết là nghĩa này có khác.
Lại nữa, hướng đến sinh lên phía trên thì thiết lập nơi đến của
Thiện sĩ, A-la-hán không còn sinh, vì vậy cho nên không thiết lập.
Lại nữa, hướng đến quả phía trên thì thiết lập nơi đến của Thiện
sĩ, A-la-hán tức là quả phía trên, lại không có quả phía trên để có thể
hướng đến, vì vậy cho nên không thiết lập.
Hỏi: A-la-hán Thời giải thoát cũng hướng đến quả phía trên, đó là
cầu mong Bất động, vì sao không phải là nơi đến của Thiện sĩ?
Đáp: Lúc ấy hướng đến chủng tánh phía trên, chứ không phải là
hướng đến quả phía trên.
Lại nữa, nếu Thánh giả thành tựu phiền não mà không thành tựu
pháp không phải là Thiện sĩ, thì thiết lập nơi đến của Thiện sĩ; A-la-hán
không thành tựu phiền não, vì vậy cho nên không nói đến.
Lại nữa, trong phần vị Hữu học có lúc thành tựu pháp không phải
là Thiện sĩ, đối với điều ấy thi thiết nơi đến của bảy loại Thiện sĩ; phần
vị Vô học thì không như vậy, vì thế cho nên không nói đến.
Lại nữa, Bất hoàn là nơi đến của Thiện sĩ, A-la-hán là nơi đến của
Thiện sĩ thù thắng, nếu phải nói là làm nơi đến của Thiện sĩ, thì chính
là giảm bớt chứ không phải là nói đúng như thật, vì thế cho nên không
nói đến.
Hỏi: Như đã nói tu xen lẫn (tạp tu) Tĩnh lự, thì tu xen lẫn lấy gì
làm tự tánh?
Đáp: Lấy năm uẩn làm tự tánh.
Hỏi: Vì sao gọi là tu xen lẫn Tĩ nh lự, nói tu xen lẫn ấy là muốn
nêu rõ điều gì?
Đáp: Bởi vì xông ướp khắp nơi cho nên gọi là tu xen lẫn, xông ướp
hợp lại cho nên gọi là tu xen lẫn, khiến cho kín đáo tốt đẹp cho nên gọi
là tu xen lẫn, khiến cho trong sáng rõ ràng cho nên gọi là tu xen lẫn.
Phái Thí Dụ nói: “Duyên với pháp ấy cho nên gọi là tu xen lẫn.”
Xông ướp khắp nơi cho nên gọi là tu xen lẫn, như chiếc áo đặt vào
một cái hòm, dùng hương thơm xông ướp khắp nơi; các Sư Du-già cũng
lại như vậy, dùng hai sát-na vô lậu trước-sau để xông ướp khắp nơi một
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 419  
www.daitangkinh.org  
sát-na hữu lậu ở giữa.
Xông ướp hợp lại cho nên gọi là tu xen lẫn, như hoa cùng với cây
Oa-cự hợp lại xông ướp khiến cho phát  ra hương thơm; Sư Du-già ấy
cũng lại như vậy, dùng hai sát -na vô lậu gần cạnh xông ướp xen lẫn
nhau, phát ra một sát-na hữu lậu.
Khiến cho trang nghiêm đẹp đẽ cho nên gọi là tu xen lẫn, như
dùng các loại hoa để rải phía trên tòa tháp, làm cho tòa tháp ấy trang
nghiêm đẹp đẽ; như vậy, hành giả dùng hai sát-na vô lậu để rải phía
trên một sát-na hữu lậu, khiến cho sát-na ấy đẹp đẽ tuyệt vời.
Khiến cho trong sáng rõ ràng cho nên gọi là tu xen lẫn, như đem
quặng vàng bỏ vào trong lò lửa nung chảy tinh l uyện làm cho chuyển
sang trong sáng rực rỡ; như vậy, hành giả dùng một sát-na hữu lậu đặt
vào giữa hai sát-na vô lậu, thường xuyên điều hòa tinh luyện khiến cho
thanh tịnh tuyệt vời.
Duyên với pháp ấy cho nên gọi là tu xen lẫn, phái ấy nói dùng hai
sát-na vô lậu duyên với một sát-na hữu lậu, cho nên gọi là tu xen lẫn.
Về Cõi, thì thụ động tu xen lẫn thuộc về cõi Sắc, chủ động tu xen
lẫn không thuộc về cõi.
Về Địa, thì chủ động và thụ động tu xen lẫn đều thuộc về địa Căn
bản của bốn Tĩnh lự.
Hỏi: Có tu xen lẫn Vô sắc hay không?
Đáp: Có người nói: Không có, bởi vì  khó thấy, bởi vì vi tế. Có
người nói: Đức Phật đối với Vô sắc thì có tu xen lẫn, chứ không phải là
Thanh văn-Độc giác.
Về Sở y, thì dựa vào cõi Dục-Sắc.
Về Hành tướng, có người nói: Chủ động tu xen lẫn và thụ động tu
xen lẫn đều làm mười sáu hành tướng Thánh. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì hành tướng Thánh không gián đoạn th ì có thể khởi lên Thánh đạo,
Thánh đạo không gián đoạn thì tiếp tục khởi lên hành tướng Thánh.
Nói như vậy thì chủ động tu xen lẫn làm mười sáu hành tướng, thụ
động tu xen lẫn có lúc làm mười sáu hành tướng, có lúc làm các hành
tướng khác, đó là Vô lượng-Giải thoát-Thắng xứ…
Về Sở duyên, có người nói: C hủ động tu xen lẫn lấy thụ động
tu xen lẫn làm sở duyên, thụ động tu xen lẫn thì sở duyên không nhất
định.
Nói như vậy thì chủ động tu xen lẫn duyên với bốn Thánh đế, thụ
động tu xen lẫn duyên với tất cả các pháp.
Về Niệm trú, có người nói: Nếu chủ động tu xen lẫn hay là thụ
420 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
động tu xen lẫn, thì đều là Pháp niệm trú.
Có người nói: Thụ động tu xen lẫn là bốn Niệm trú, chủ động tu
xen lẫn chỉ là Pháp niệm trú.
Nói như vậy thì chủ động tu xen la ãn hay là thụ động tu xen lẫn,
đều có thể là bốn Niệm trú.
Về Trí, có người nói: Chủ động tu xen la ãn là Khổ trí-Tập trí, thụ
động tu xen lẫn là Thế tục trí.
Nói như vậy thì chủ động tu xen lẫn là bốn Pháp trí-bốn Loại trí,
thụ động tu xen lẫn là Thế tục trí. Nếu nói chung thì Hữu học là bảy trí,
Vô học là chín trí trừ ra Tha tâm trí.
Về Tam-ma-địa đi cùng, có người nói: Chủ động tu xen lẫn đi
cùng Tam-ma-địa Không và V ô nguyện, thụ động tu xen lẫn không
phải là đi cùng Tam-ma-địa.
Nói như vậy thì chủ động tu xen la ãn đi cùng ba Tam-ma-địa, thụ
động tu xen lẫn không phải là đi cùng Tam-ma-địa.
Về Căn tương ưng, nói một cách tổng quát thì chủ động-thụ động
tu xen lẫn đều tương ưng với ba căn Lạc-Hỷ và Xả.
Về quá khứ-vị lai-hiện tại, th ì chủ động-thụ động tu xen lẫn đi
cùng ba đời.
Về duyên với ba đời, có người  nói: Chủ động tu xen lẫn duyên
với quá khứ, thụ động tu xen lẫn duyên với ba đời và tách lìa thời gian
(ly thế).
Nói như vậy thì chủ động và thụ động đều duyên với ba đời và
tách lìa thời gian, vì trước đã nói chủ động tu xen lẫn duyên với bốn
Thánh đế, cho nên không cần phải nói khác đi.
Về thiện-bất thiện và vô ký, chủ động và thụ động tu xen lẫn đều
là thiện.
Về duyên với thiện…, chủ động và thụ động tu xen lẫn đều duyên
với ba loại.
Về hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc, thụ động tu xen lẫn hệ
thuộc cõi Sắc, chủ động tu xen lẫn là không hệ thuộc.
Về duyên với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc, chủ động-thụ
động tu xen lẫn đều duyên với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc.
Về Học-Vô học và Phi học phi vô học, chủ động tu xen lẫn hoặc
là Học, hoặc là Vô học; thụ động tu xen lẫn là Phi học phi vô học.
Về duyên với Học…, chủ động và thụ động tu xen lẫn đều duyên
với ba loại.
Về do Kiến mà đoạn-do Tu mà đoạn và không đoạn, thụ động tu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 421  
www.daitangkinh.org  
xen lẫn là do Tu mà đoạn, chủ động tu xen lẫn là không đoạn.
Về duyên với do Kiến mà đoạn…, chủ động và thụ động tu xen lẫn
đều duyên với ba loại.
Về duyên với danh-duyên với nghĩa, chủ động-thụ động tu xen
lẫn đều duyên với hai loại.
Về duyên với Tự tương tục-Tha tương tục-Phi tương tục, chủ động
và thụ động tu xen lẫn đều duyên với ba loại.
Khởi lên ở nơi nào, đó là khởi lên ở cõi Dục-Sắc. Nhưng bắt đầu
khởi lên ở loài người thuộc ba châu của  cõi Dục, từ đây khởi lên rồi
hoặc là lui sụt-không lui sụt, sau đó sinh đến cõi Sắc lại khởi lên hiện
rõ trước mắt.
Về gia hạnh đạt được-lìa nhiễm đạt được và sinh ra đạt được, Phật
là lìa nhiễm đạt được, còn lại là gia hạnh mà đạt được.
Gia hạnh như thế nào? Đó là Sư Du-già trước khi tiến vào Tĩnh
lự thứ tư khởi lên nhiều sát-na vô la äu, từ đây đã khởi lên nhiều sát-na
hữu lậu, sau đó lại khởi lên nhiều sát-n a vô lậu.Như vậy lặp đi lặp lại
nhiều lần, về sau từ từ giảm bớt cho đến cuối cùng, hai sát-na vô lậu
không gián đoạn, hai sát-na hữu lậu hiện rõ trước mắt;hai sát-na hữu
lậu không gián đoạn, hai sát-na vô lậu la ïi hiện rõ trước mắt. Đến đây
gọi là gia hạnh tu xen lẫn Tĩnh lự đầy đủ trọn vẹn.
Từ đây về sau không nhờ vào công dụng mà có thể từ một sát-
na vô lậu không gián đoạn, khởi lên một sát-na hữu lậu; ngay sát-na
hữu lậu này không gián đoạn, lại khởi lên một sát-na vô lậu. Như vậy,
sát-na hữu lậu ở giữa, sát-na vô lậu xen lẫn trước-sau, cho nên gọi là
tu xen lẫn Tĩnh lự. Lúc bấy giờ gọi la ø thành tựu căn bản về tu xen lẫn
Tĩnh lự.
Như vậy tu xen lẫn Tĩnh lự thứ tư rồi, nhờ vào thế lực này tùy theo
sự thích hợp cũng có thể tu xen lẫn ba Tĩnh lự dưới. Trước là dựa vào
loài người thuộc ba châu của cõi  Dục, tu xen lẫn các Tĩnh lự như vậy
rồi, sau đó sinh đến cõi Sắc, nhờ vào lực luyện tập thành thạo lại có thể
như trước tùy theo sự thích hợp mà tu xen lẫn Tĩnh lự.
Hỏi: Những Bổ-đặc-già-la nào tu xen lẫn Tĩnh lự?
Đáp: Là Thánh giả chứ không phải là dị sinh, cũng là Học-cũng là
Vô học, đó là Tín thắng giải-Kiến chí-Thời giải thoát-Bất thời giải thoát
đều có thể tu xen lẫn Tĩnh lự.
Hỏi: Vì sao những loại ấy tu xen lẫn Tĩnh lự?
Đáp: Bởi vì ba nhân duyên cho nên tu xen lẫn Tĩnh lự:
1. Bởi vì vui với Đẳng chí.
422 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
2. Bởi vì sợ hãi phiền não.
3. Bởi vì thích sinh đến nơi ấy.
Vui với Đẳng chí, đó là bởi vì trú trong niềm vui của pháp hiện
tại, hoặc là vì thọ dụng tài sản giáo pháp bậc Thánh, hoặc là vì dạo chơi
trong công đức, hoặc là vì quán xét những việc làm vốn có, hoặc là vì
dẫn dắt công đức thù thắng.
Sợ hãi phiền não, đó là bởi vì lo sợ lui sụt khởi lên phiền não hiện
rõ trước mắt mất đi công đức thù thắng, hoặc là vì lo sợ lui sụt khởi lên
phiền não hiện rõ trước mắt thiêu đốt thân tâm.
Thích sinh đến nơi ấy, đó là bởi vì thích sinh đến năm cõi trời Tịnh
Cư, nơi ấy không chung với dị sinh.
Tín thắng giải do đầy đủ ba nhân duyên cho nên tu xen lẫn  Tĩnh
lự.
Kiến chí do hai nhân duyên cho nên tu xen lẫn Tĩnh lự, trừ ra  sợ
hãi phiền não, bởi vì không lui sụt pháp.
Thời giải thoát do hai nhân duyên cho nên tu xen lẫn Tĩnh lự, trừ
ra thích sinh đến nơi ấy, bởi vì rời bỏ tất cả mọi nơi sinh.
Bất thời giải thoát do một  nhân duyên cho nên tu xen lẫn Tĩnh
lự, trừ ra sợ hãi phiền não và thích sinh đến nơi ấy, bởi vì không lui sụt
pháp và bởi vì rời bỏ tất cả mọi nơi sinh.
Hỏi: Tu xen lẫn Tĩnh lự có mấy phẩm?
Đáp: Có năm phẩm:
1. Phẩm Hạ.
2. Phẩm Trung.
3. Phẩm Thượng.
4. Phẩm đầy đủ trọn vẹn thù thắng nhất.
5. Phẩm đầy đủ trọn vẹn cao nhất.
Mỗi một phẩm này ở phần vị thành tựu đầy đủ đều có ba tâm, đó
là một tâm hữu lậu và hai tâm vô lậu.
Như vậy nói tổng quát là có mười lăm tâm, đó là năm tâm hữu lậu
và mười tâm vô lậu.
Hỏi: Mười lăm tâm này, là không khởi lên Định, hay là khởi lên
Định?
Đáp: Có người nói: Không khởi lên Định, ví như Kiến đạo nối tiếp
nhau hiện rõ trước mắt.
Có người nói: Khởi lên Định, ví như Tu đạo thường xuyên khởi
lên, thường xuyên tiến vào.
Nói như vậy thì điều này là không nhất định, hoặc có lúc   không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 423  
www.daitangkinh.org  
khởi lên Định nhưng mười lăm tâm có thể nối tiếp nhau mà chuyển;
hoặc là khởi lên Định, trong đó hoặc có lúc khởi ba tâm rồi mà liền khởi
lên Định, hoặc có lúc khởi sáu tâm rồi mà liền khởi lên Định, hoặc có
lúc khởi chín tâm rồi mà liền khởi lên Định, hoặc có lúc khởi mười hai
tâm rồi mà liền khởi lên Định.
Vì thế cho nên ở trung gian của năm  phẩm ấy, hoặc là khởi lên-
không khởi lên tu xen lẫn thành tựu đầy đủ.
Hỏi: Mười lăm tâm này, mấy tâm là đã từng đạt được, mấy tâm là
chưa từng đạt được?
Đáp: Có người nói: Năm tâm là chưa từng đạt được, mười tâm là
đã từng đạt được, đó là bởi vì lúc năm tâm trước hiện rõ ở trước mắt,
mười tâm còn lại tu ở vị lai.
Có người nói: Mười tâm là chưa t ừng đạt được, năm tâm là đã
từng đạt được , đó là bởi vì lúc mười tâm trước hiện rõ ở trước mắt, năm
tâm sau tu ở vị lai.
Nói như vậy thì điều này là không  nhất định, hoặc có lúc mười
lăm tâm đều là chưa từng đạt được, hoặc có lúc mười lăm tâm đều là đã
từng đạt được, hoặc có lúc phần ít la ø đã từng đạt được-phần ít là chưa
từng đạt được.
Hỏi: Mười lăm tâm này, mấy ta âm là Chuyển, mấy tâm là Tùy
chuyển?
Đáp: Có người nói: Năm tâm trước là Chuyển, mười tâm sau là
Tùy chuyển.
Có người nói: Mười tâm trước la ø Chuyển, năm tâm sau là Tùy
chuyển.
Nói như vậy thì điều này là không nha át định, hoặc có lúc tất cả
đều là Chuyển, hoặc có lúc tất cả đều là Tùy chuyển, hoặc có lúc phần
ít là Chuyển-phần ít là Tùy chuyển.
Hỏi: Nếu chủng loại của phẩm này Chuyển thì chủng loại của
phẩm này Tùy chuyển, cũng là chủng loại của phẩm khác chăng?
Đáp: Có người nói: Nếu chủng loại của phẩm này Chuyển thì
chủng loại của phẩm này Tùy chuyển, đó là Trí-Sở duyên-Hành tướng-
Niệm trú trước sau thuận theo nhau thì mới thành tựu tu xen lẫn.
Vì thế cho nên nếu chủng loại của phẩm này Chuyển thì chắc
chắn chủng loại của phẩm này T ùy chuyển, không như vậy thì làm trở
ngại đối với tu xen lẫn.
Có người nói: Nếu chủng loại c ủa phẩm này Chuyển thì chủng
loại của phẩm khác Tùy chuyển, đó là Trí-Sở duyên-Hành tướng-Niệm
424 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
trú khác chủng loại xen kẽ lẫn nhau thì mới thành tựu tu xen lẫn.
Vì thế cho nên nếu chủng loại của phẩm này Chuyển thì chắc
chắn chủng loại của phẩm khác Tùy chuyển, không như vậy thì sẽ trái
với nghĩa của tu xen lẫn.
Nói như vậy thì điều này là không  nhất định, đó là nếu Pháp trí
làm Chuyển, thì hoặc Pháp trí, hoặc Loại trí làm Tùy chuyển; nếu Loại
trí làm Chuyển thì hoặc Loại trí, hoặc Pháp trí làm Tùy chuyển; trí
khác cũng như vậy. Nếu duyên với hữu vi làm Chuyển, thì hoặc duyên
với hữu vi, hoặc duyên với vô vi làm Tùy chuyển; duyên với pháp
khác cũng như vậy. Nếu hành tướng Vô thường làm Chuyển, thì hoặc là
hành tướng Vô thường, hoặc là hành tướng Khổ… làm Tùy chuyển; hành
tướng khác cũng như vậy. Nếu Thân niệm trú làm Chuyển, thì hoặc là
Thân niệm trú, hoặc là Thọ niệm trú… làm Tùy chuyển; Niệm trú khác
cũng như vậy.
Hỏi: Nếu Chuyển và Tùy chuyển, hoặc là không giống nhau thì
Sở duyên-Hành tướng có tạp loạn, vì sao không làm cho trở ngại đối với
tu xen lẫn Tĩnh lự?
Đáp: Bởi vì phần vị gia hạnh trước đây đã tu thuần thục, con đường
thẳng tắp đã thành tựu, tuy là tạp loạn mà không làm trở ngại đối với tu
xen lẫn. Như tạp nhiễm trong Kiến đạo và đạo thế tục, tuy Hành tướng-
Sở duyên trên dưới tạp loạn, mà không có gì trở ngại; ở đây cũng như
vậy.
Hỏi: Nếu Chuyển và Tùy chuyển, hoặc là cũng giống nhau thì
làm sao có thể gọi là tu xen lẫn Tĩnh lự, bởi vì không phải là đối với một
loại Hành tướng-Sở duyên mà có thể gọi là xen lẫn?
Đáp: Bởi vì hữu lậu và vô la äu xen kẽ nhau-lẫn tạp nhau cho nên
gọi là tu xen lẫn, không phải là Trí… trước sau khác nhau mà gọi là xen
lẫn.
Hỏi: Vì sao tu xen lẫn Tĩnh lự phải  là hữu lậu va ø vô lậu xen lẫn
nhau mà khởi lên?
Đáp: Bởi vì muốn hiển bày ở trong hai loại Tĩnh lự này có thể tiến
vào-rời ra tự tại.
Lại nữa, bởi vì muốn dùng vô lậu đặt ở trước sau, xông ướp hữu
lậu ở giữa khiến cho càng vi diệu thù thắng mà sinh đến cõi Tịnh Cư.
Lại nữa, bởi vì từ vô thỉ đến nay Tịnh của Tĩnh lự bị Vị tương ưng
của Tĩnh lự lấn ép xen tạp, nay muốn làm cho cùng với Vô lậu của Tĩnh
lự thay đổi lẫn nhau tiến vào-rời ra, khiến cho Vị tương ưng của Tĩnh lự
không còn xen tạp với nhau, lần lượt chuyển đổi mà cách xa.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 425  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, hành giả trải qua thời gian dài tiến vào Tĩnh lự, cuối cùng
cảm thọ sự nuôi lớn đầy đủ khắp toàn thân, bởi vì muốn làm cho trong
thân tạm thời thông suốt thư thả, cho nên cùng với Vô lậu xen lẫn nhau
mà khởi lên.
Những người muốn tu xen lẫn bốn Tĩnh lự, trước hết cần phải tu
xen lẫn Tĩnh lự thứ tư, lúc pháp tu ấy đã thành tựu đầy đủ, tiếp theo lại
tu xen lẫn Tĩnh lự thứ ba, tiếp theo lại  tu xen lẫn Tĩnh lự thứ hai, cuối
cùng tu xen lẫn Tĩnh lự thứ nhất . Nếu không tu xen lẫn Tĩnh lự thứ
tư trước tiên, thì người ấy đến cuối  cùng không có thể tu xen lẫn địa
dưới.
Hỏi: Dựa vào luận mà phát sinh luận, vì sao trước hết cần phải tu
xen lẫn Tĩnh lự thứ tư, sau đó mới có thể tu ba địa dưới?
Đáp: Bởi vì Tĩnh lự thứ tư đầy đủ trọn vẹn nhất trong các Tĩnh lự,
là nơi nương tựa thù thắng nhất để khởi lên công đức, có thể dẫn đến
niềm vui Khinh an thù thắng nhất, khiến cho đầy đủ khắp toàn thân sở
y, là nơi nương tựa của nhiều công đức, là Định không lay chuyển, niềm
vui thù thắng nhất trong các hành, có khả năng chịu đựng cao nhất.
Lại nữa, bởi vì Tĩnh lự thứ tư ở chính giữa các Định vô lậu, ở phía
trên và ở phía dưới đều có ba địa.
Lại nữa, bởi vì Tĩnh lự thứ tư là nơi hằng hà sa số tất cả Như Lai
Ứng Chánh Đẳng Giác, đều dựa vào đây mà đạt được quả vị Vô thượng
Chánh đẳng Chánh giác.
Lại nữa, bởi vì Tĩnh lự thứ tư có đủ năm loại nhân-năm loại quả,
năm loại nhân đó là năm phẩm tu xen lẫn, năm loại quả đó là năm cõi
trời Tịnh Cư.
Hỏi: Tu xen lẫn ba Tĩnh lự dưới có mấy phẩm?
Đáp: Có người nói: Chỉ có ba phẩm, đó là Hạ-Trung và Thượng,
bởi vì địa dưới không có năm cõi trời Tịnh Cư.
Nói như vậy thì cũng có năm phẩm.
Hỏi: Địa ấy không có năm quả, vì sao có nhân của năm phẩm?
Đáp: Tuy không có năm quả mà pha ùp Định của địa ấy có năm
phẩm.
Lại nữa, bởi vì địa dưới tuy không có quả của năm cõi trời Tịnh Cư
mà có căn của năm phẩm.
Hỏi: Dựa vào luận mà phát sinh luận, ba Tĩnh lự dưới đã có năm
phẩm tu xen lẫn, vì sao không có quả của năm cõi trời Tịnh Cư?
Đáp: Bởi vì không phải là ruộng đất, không phải là đồ đựng, cho
đến nói rộng ra.
426 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lại nữa, bởi vì Thánh giả chán ngán lo sợ cùng nơi sinh với dị
sinh, cho nên cầu mong sinh đến cõi tr ời Tịnh Cư; nếu địa dưới có cõi
trời Tịnh Cư, thì ở nơi sinh cùng với dị sinh không có thể chán ngán lìa
xa, bởi vì chưa lìa nhiễm đối với nơi sinh phía trên.
Lại nữa, bởi vì Thánh giả muốn vượt qua nơi thọ sinh của dị sinh,
cho nên sinh đến cõi trời Tịnh Cư; nếu địa dưới có cõi trời Tịnh Cư, thì
không có thể vượt qua nơi thọ sinh của dị sinh, bởi vì ở phía trên vẫn có
nơi của dị sinh.
Lại nữa, bởi vì Thánh giả ch án ngán nơi tai họa, cho nên cầu
mong sinh đến cõi trời Tịnh Cư; bởi vì trong ba địa dưới đều có tai họa,
cho nên không có cõi trời Tịnh Cư.
Lại nữa, cõi trời Tịnh Cư là do nghiệp thù thắng mà cảm đến thọ
lượng lâu dài; nếu địa dưới có cõi trời Tịnh Cư, thì lúc ba tai họa nổi lên,
thọ lượng nhất định ấy có mạng chung hay không? Nếu mạng chung thì
thọ lượng ấy nhất định không phải là chết yểu. Nếu không mạng chung
thì lẽ ra phải làm trở ngại đến tai họa nổi lên. Như nói: Nếu nơi nào có
một hữu tình cho đến trứng kiến tồn tại, thì tai họa hoàn toàn không hủy
hoại. Bởi vì muốn làm cho không có lỗi lầm như vậy, cho nên địa dưới
không có cõi trời Tịnh Cư.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Vì sao địa dưới không có cõi trời Tịnh
Cư? Bởi vì tu xen lẫn Tĩnh lự mới si nh đến cõi trời Tịnh Cư, lúc tu xen
lẫn Tĩnh lự thì chắc chắn đã lìa nhiễm của ba địa dưới, chứ không phải
là ở địa đã lìa nhiễm mà có thể thọ sinh. Vì thế cho nên cõi trời Tịnh Cư
không phải là địa dưới vốn có.
Lại nữa, người lợi căn mới có thể tu xen lẫn, người có thể tu xen
lẫn thì chắc chắn có thể nhanh ch óng vượt qua địa bất tịnh ở dưới mà
đến nơi thuần tịnh, cho nên địa dưới không có cõi trời Tịnh Cư.
Lại nữa, người ấy cần phải đạt được địa sở y của Định Biên tế thì
mới có thể tu xen lẫn, người có thể tu xen lẫn thì mới sinh đến nơi ấy,
cho nên ở địa dưới không có cõi trời Tịnh Cư.”
Đại đức nói rằng: “Hữu tình ở địa dưới, phần nhiều vào lúc thế
giới hủy hoại thì sinh lên trên, lúc thế giới thành lập thì sinh xuống dưới,
sinh ở cõi trời Tịnh Cư thì không có sự việc như vậy, vì thế cho nên địa
dưới không có cõi trời Tịnh Cư.”
Hỏi: Vì sao Tịnh Cư chỉ có năm chứ không tăng-không giảm?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Điều này không cần phải hỏi. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nếu nhiều hay ít thì cũng đều sinh ra nghi ngờ, không
bởi vì nghi ngờ mà cho là trái với lý, nhưng ở trong nghĩa như thật về
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 175 427  
www.daitangkinh.org  
pháp tướng chỉ cần có năm chứ không tăng-không giảm.”
Có người nói: Bởi vì đối với nơi sinh không chung của dị sinh chỉ
có năm, cho nên nơi sinh của Thánh giả cũng chỉ có năm; năm nơi sinh
không chung của dị sinh, đó là ba nẽo ác,  châu Bắc Câu-lô và cõi trời
Vô tưởng.
Có người nói: Bởi vì tu xen lẫn Tĩnh lự có năm phẩm, cho nên đã
cảm đến cõi trời Tịnh Cư cũng chỉ có năm.
Hỏi: Ngay cả tu xen lẫn Tĩnh lự, vì sao chỉ có năm chứ không
tăng-giảm?
Đáp: Bởi vì thế lực của tu  xen lẫn chỉ có bấy nhiêu; như xu thế
của Kiến đạo là mười lăm tâm, chỉ có bấy nhiêu chứ không tăng-không
giảm. Như vậy, thế lực của tu xen lẫn Tĩnh lự cũng là mười lăm tâm mà
không có tăng-giảm.
Lại nữa, bởi vì tu xen lẫn Tĩnh lự là công đức thù thắng, không
phải là do phẩm Hạ-Trung tha âu nhiếp, chỉ có Thượng Hạ-Thượng
Trung-Thượng Thượng-Thượng Thắng-Thượng Cực, cho nên chỉ có
năm phẩm.
Có Sư khác nói: Tu xen lẫn Tĩnh lự tức là điều hòa luyện tập năm
căn như Tín…, như thứ tự ấy tùy theo một căn tăng thượng mà thành năm
phẩm, cho nên chỉ có năm. Vì vậy dựa vào tu xen lẫn có năm phẩm, cho
nên cõi trời Tịnh Cư cũng chỉ có năm.
Có người nói: Tĩnh lự thứ tư có căn thiện thuộc chín phẩm theo thứ
tự sinh vào chín nơi, đó là căn thiện Hạ Hạ sinh vào cõi trời Vô Vân, căn
thiện Hạ Trung sinh vào cõi trời Phước Sinh, cho đến căn thiện Thượng
Thượng sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, đối với những nơi này không có
thể tăng-giảm, vì thế cho nên cõi trời Tịnh Cư chỉ cần có năm.
Có người nói: Tĩnh lự thứ tư c ó phiền não thuộc chín phẩm, nếu
đối với chín phẩm hoàn toàn chưa điều phục thì sinh vào cõi trời Vô
Vân, điều phục phẩm Thượng Thượng thì sinh vào cõi trời Phước Sinh,
cho đến điều phục phẩm Hạ Trung thì sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh,
không có ai điều phục phẩm Hạ Hạ mà thọ sinh nơi ấy, vì thế cho nên
cõi trời Tịnh Cư chỉ có năm loại.
Hỏi: Có thể có tu xen lẫn Tĩnh lự mà không sinh đến cõi trời Tịnh
Cư chăng?
Đáp: Có, đó là tu xen lẫn Tĩnh lự rồi hoặc là thành tựu mà nhập
Niết-bàn trong pháp hiện tại, hoặc là lui sụt sinh ở địa dưới, hoặc là tiến
tới sinh đến cõi Vô sắc, đây gọi là người không thích cõi trời Tịnh Cư
mà tu xen lẫn Tĩnh lự.
428 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Có thể có khởi lên đầy đủ năm phẩm tu xen lẫn Tĩnh lự mà
sinh vào cõi trời Vô Vân… chăng? Đáp: Có, đó là có người trước hết sinh
vào cõi trời Vô Vân, tiếp đến sinh vào cõi trời Phước Sinh, tiếp đến sinh
vào cõi trời Quảng Quả, cuối cùng mới theo thứ tự sinh đến năm cõi trời
Tịnh Cư.


„