A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 192

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 715  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 192

LUẬN VỀ NIỆM TRÚ (Phần 6)

“Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn nói lời này xong liền tiến vào Tĩnh lự
thứ nhất, theo thứ tự cho đến tiến vào Định Diệt tận. Lúc ấy, Tôn giả A-
nan liền hỏi Tôn giả A-nê-luật-đà rằng: Đức Thế Tôn bây giờ đã nhập
Niết-bàn chăng? Trả lời rằng: Chưa đâu, chỉ là tiến vào Định Diệt tận
mà thôi. Lại hỏi: Vì sao biết vậy? Trả lời rằng: Tôi đích thân nghe được
từ Đức Phật, Đức Thế Tôn tiến va øo Tĩnh lự thứ tư dựa vào Định Bất
động tịch tĩnh mà nhập Niết-bàn, ánh mắt của thế gian mất đi.”
Hỏi: Tôn giả A-nan là biết ma ø hỏi, hay là không biết? Nếu biết
thì vì sao lại hỏi? Nếu không biết thì làm sao gọi là nhận biết tâm của
Đức Phật?
Đáp: Có người nói: Tôn giả ấy biết rõ điều đó.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao lại hỏi?
Đáp: Cũng có lúc biết mà cố ý hỏi để làm phát khởi ngôn luận,
như nói: Đức Thế Tôn biết mà cố ý hỏi.
Lại nữa, Tôn giả A-nan muốn nêu rõ Tôn giả A-nê-luật-đà có
công đức thù thắng, cho nên tuy biết ma ø vẫn hỏi. Nghĩa là Tôn giả ấy
tuy có công đức thù thắng ma ø Đại chúng không bi ết, muốn khiến cho
Đại chúng biết rõ điều ấy, vì vậy mà cố ý hỏi.
Có người nói: Tôn giả ấy không biết.
Hỏi: Nếu như vậy thì làm sao gọi  là nhận biết tâm của Đức
Phật?
Đáp: Đức Phật xuất Định rồi A-nan nhận biết tâm trước đây,  mà
lúc ấy không nhận biết là bởi vì Đức Phật còn ở trong Định.
Lại nữa, Tôn giả ấy nếu lúc trú trong tâm thuộc tánh thường hằng
thì có thể nhận biết tâm của Đức Phật, lúc bấy giờ tâm ấy do hai điều
buồn lo phiền muộn mà che khuất, c ho nên không nhận biết tâm của
716 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đức Phật:
1. Buồn lo phiền muộn vì mất đi quyến thuộc.
2. Buồn lo phiền muộn vì mất đi bậc Đại Sư.
Hỏi: Tôn giả A-nê-luật-đà vì sao biết vậy?
Đáp: Có người nói: Lúc Đức Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn, tiến vào
Đẳng chí giống như Thanh văn, cho nên vị ấy biết được.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì lúc bấy
giờ Đức Phật ngay lúc a áy tiến vào tất cả Tĩnh l ự-Giải thoát-Đẳng trì-
Đẳng chí không giống như Thanh văn-Độc giác.
Hỏi: Nếu như vậy thì vị ấy làm sao biết được?
Đáp: Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn k hởi tâm tiến vào-rời ra Định
giống như Thanh văn-Độc giác, vị a áy nhờ đó biết được bởi vì là cảnh
của vị ấy, giống như lúc voi chúa  vượt qua sông sâu, nếu đang ở giữa
sông thì loài người không có ai biết, chỉ quan sát dấu vết tiến vào-rời ra
khỏi dòng nước thì biết nơi vo chúa đã tiến vào-rời ra; như vậy Đức Thế
Tôn nếu lúc trú trong dòng sông của Đẳng chí rất sâu, thì tất cả Thanh
văn-Độc giác không có thể ngay lúc ấy nhìn thấy, chỉ quan sát tâm tiến
vào-rời ra Định như dấu vết tiến vào-rời ra khỏi dòng nước, thì biết tiến
vào Định như vậy-rời ra từ Định như vậy.
Như nói: “Lúc bấy giờ Tôn giả Đại Ca-diếp-ba dấy lên nghĩ rằng:
Mình nên lấy gì để dập tắt ngọn lửa th iêu cháy thân thể của Như Lai?
Lập tức dấy lên nghĩ rằng: Nay mình nên dùng sữa thơm để dập tắt
ngọn lửa! Ngay lúc khởi tâm thì có bốn dòng sữa thơm từ hư không mà
rưới xuống, vì vậy khiến cho ngọn lửa thiêu cháy thân thể của Như Lai
cùng lúc mà tắt ngấm.”
Hỏi: Vì sao cần phải dùng sữa thơm để dập tắt ngọn lửa thiêu
cháy thân thể của Như Lai?
Đáp: Bởi vì muốn hiển bày về pháp tương tự với những người
Tiên. Nghĩa là tục lệ ở nước ấy, nếu người Tiên mạng chung thì dùng
sữa thơm để dập tắt ngọn lửa thiêu cháy thân thể, nếu người hưởng thụ
dục lạc mạng chung thì dùng rượu để dập tắt ngọn lửa thiêu cháy thân
thể; Đức Phật là bậc thù thắng ở trong những người Tiên, tức là vị người
Tiên bậc nhất, cho nên nay cũng dùng sữa thơm để dập tắt ngọn lửa.
Lại nữa, muốn làm cho Xá-lợi của  Đức Phật vô cùng thanh tịnh,
cho nên dùng sữa thơm để rưới vào.
Lại nữa, sinh thân của Đức Ph ật là do sữa mà nuôi lớn, cho nên
nay Xá-lợi cũng dùng sữa để rửa sạch.
Lại nữa, tánh của sữa là béo ma ø có thể dập tắt ngọn lửa; hoặc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 717  
www.daitangkinh.org  
có vật tuy là tánh béo mà không có thể dập tắt ngọn lửa, lại khiến cho
ngọn lửa rực lên, như các loại bơ-dầu…; có vật tuy có thể dập tắt ngọn
lửa mà tánh không béo, như nước-rượu…; chỉ có sữa là tánh béo lại có
thể dập tắt ngọn lửa, cho nên chỉ dùng sữa.
Bởi vì nghĩa này, cho nên Tôn giả Đại Ca-diếp-ba, hiện bày bốn
dòng sữa thơm dùng để dập tắt ngọn lửa thiêu cháy thân của Như Lai.
Như nói: Lúc bấy giờ Tôn giả A-nan, sau khi Đức Phật nhập Niết-
bàn đã trải qua bảy ngày đêm, đi vòng về phía tay phải quanh đống lửa
thiếu cháy thân của Như Lai, nói bài tụng rằng:
“Ngàn lớp y Trà-tỳ Đức Phật,
Chỉ có hai lớp y không cháy,
Là y ngoài và y lót thân,
Đây là điều kỳ lạ vô cùng.”
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn chỉ có hai lớp y không cháy?
Đáp: Bởi vì có uy lực của các hàng Thiên thần tín kính Đức Phật
đã giữ gìn làm cho không cháy.
Có người nói: Là do nguyện lực của Đức Phật đã giữ gìn làm cho
trong-ngoài thanh tịnh, đó là một lớp y ở bên trong giữ gìn Xá-lợi (đà-
đô) của Như Lai khiến cho không phân tán nhiễm bẩn, một lớp y ở bên
ngoài giữ gìn tất cả tro tàn khiến cho không bị gió cuốn mất.
Có người nói: Đây là biểu thị cho Chánh pháp của Như Lai có hai
loại bảo vệ trong-ngoài, bảo vệ bên trong đó là những Tỳ kheo-Tỳ kheo
Ni… thanh tịnh, bảo vệ bên ngoài đó là hàng Quốc vương-Đại thần… có
niềm tin thanh tịnh, đây là uy lực của Chánh pháp khiến cho hai lớp y
ấy không cháy.
Có người nói: Đây là biểu thị c ho trong tâm-ngoài thân của Như
Lai đều thanh tịnh, tâm thanh tịnh đó là bởi vì đã vĩnh viễn lìa xa tất cả
phiền não và tập khí, thân thanh tịnh đó là bởi vì từ nghiệp dị thục của
tướng thù thắng nhất đã dẫn dắt sinh ra.
Như nói: Bốn Hữu, đó là Bổn hữu-Tử hữu-Trung hữu-Sinh hữu.
Thanh của Hữu thì có nhiều nghĩ a, nói rộng ra như trước. Trong
này, thanh của Hữu nói đến năm Uẩn thuộc Chúng đồng phần của số
hữu tình gọi là Hữu.
Hỏi: Thế nào là Bổn hữu?
Đáp: Trừ ra các uẩn thuộc phần Sinh-phần Tử, còn lại các Hữu
trung gian, đây chính là lấy năm ua ån-bốn uẩn trong một thời kỳ làm
tánh.
Hỏi: Vì sao Hữu này gọi là Bổn hữu?
718 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Đây là do lúc trước đã tạo nghiệp mà sinh ra, cho nên gọi là
Bổn hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì những Hữu khác cũng là Bổn hữu, bởi vì đều
do lúc trước đã tạo nghiệp mà sinh ra?
Đáp: Nếu là do lúc trước đã tạo nghiệp mà sinh ra, thô thiển-hiển
bày dễ hiểu-hiện thấy rõ ràng thì gọi là Bổn hữu; những Hữu còn lại tuy
là do lúc trước đã tạo nghiệp mà sinh ra, nhưng vi tế-ẩn kín khó hiểu-
không phải là hiện thấy rõ ràng, vì vậy không nói đến.
Hỏi: Thế nào là Tử hữu?
Đáp: Các uẩn thuộc phần Tử, t ức là lấy năm uẩn-bốn uẩn lúc
mạng chung làm tánh.
Hỏi: Thế nào là Trung hữu?
Đáp: Trừ ra các uẩn thuộc phần Sinh-phần Tử, còn lại các Hữu
trung gian, tức là lấy năm uẩn của hai Hữu trung gian làm tánh.
Hỏi: Vì sao Hữu này gọi là gọi là Trung hữu?
Đáp: Đây là sinh ra ở khoảng giữa  của hai Hữu, cho nên gọi là
Trung hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì những Hữu khác cũng là Trung hữu, bởi vì
đều sinh ra ở khoảng giữa của hai Hữu?
Đáp: Nếu sinh ra ở khoảng giữa của hai Hữu mà không phải là
do nẽo thâu nhiếp, thì gọi là Trung hữu; những Hữu còn lại tuy sinh ra
ở khoảng giữa của hai Hữu, mà là nẽo thâu nhiếp cho nên không gọi là
Trung hữu.
Hỏi: Thế nào là Sinh hữu?
Đáp: Các uẩn thuộc phần Sinh, t ức là lấy năm uẩn-bốn uẩn lúc
tiến vào thai (kiết sinh) làm tánh.
Hỏi: Bốn Hữu này mấy loại là sát-na, mấy loại là nối tiếp nhau?
Đáp: Hai loại là sát-na, đó là Tử hữu-Sinh hữu; hai loại là nối tiếp
nhau, đó là Bổn hữu-Trung hữu.
Hỏi: Bốn Hữu này mấy loại là nhiễm ô, mấy loại là không nhiễm
ô?
Đáp: Đều gồm chung cả hai loại.
Hỏi: Bốn Hữu này mấy loại la ø tâm nhiễm ô, mấy loại là không
nhiễm ô?
Đáp: Sinh hữu là tâm chỉ có nhiễm ô, ba Hữu còn lại là tâm nhiễm
ô và không nhiễm ô.
Hỏi: Bốn Hữu này mấy loại là hữu lậu, mấy loại là vô lậu?
Đáp: Đều chỉ là hữu lậu.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 719  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Bốn Hữu này về Thời và Ta âm thì mấy loại là hữu lậu, mấy
loại là vô lậu?
Đáp: Hai loại chỉ là hữu lậu, đó là Thời và Tâm của Tử hữu-Sinh
hữu; hai loại gồm chung hữu lậu-vô lậu, đó là Thời và Tâm của Bổn
hữu-Trung hữu.
Hỏi: Bốn Hữu này về Thời thì mấy loại khởi tâm Đồng phần, mấy
loại khởi tâm không Đồng phần?
Đáp: Hai loại khởi tâm Đồng phầ n, đó là Thời của Tử hữu-Sinh
hữu; hai loại khởi tâm Đồng phần- không Đồng phần, đó là Thời của
Bổn hữu-Trung hữu.
Các Dục hữu thì tất cả Hữu ấy là năm Hành chăng? Cho đến nói
rộng ra.
Trong này, các Uẩn dùng thanh cu ûa Hành mà nói. Như Lai Ứng
Chánh Đẳng Giác quá khứ nói Uẩn là Hành, Như Lai Ứng Chánh Đẳng
Giác Thích-ca Mâu-ni hiện tại nói Hành là Uẩn. Bởi vì Đức Phật trước
kia nói năm Hành, Đức Phật bây giờ nói năm Thủ uẩn, cho nên trong
A-tỳ-đạt-ma này nói năm Hành nói đến năm Hành, là muốn hiển bày
Đức Phật bây giờ nói năm Uẩn tức là năm Hành mà Đức Phật trước kia
đã nói.
Hỏi: Vì sao Đức Phật trước kia nói Uẩn là Hành, Đức Phật bây giờ
nói Hành là Uẩn?
Đáp: Bởi vì Đức Phật quán xét hữu tình đã được hóa độ, cho nên
tùy theo sự thích hợp mà nói. Nghĩa là hữu tình do Đức Phật trước kia
hóa độ thuận theo nghe nói về Hành mà đạt được hiểu biết chính xác,
hữu tình do Đức Phật bây giờ hóa  độ thuận theo nghe nói về Uẩn mà
đạt được hiểu biết chính xác(Chánh giải).
Hỏi: Vì sao gọi là Hành?
Đáp: Bởi vì lưu chuyển cho nên gọ i là Hành. Nghĩa là các Uẩn
đời trước do các Uẩn đời sau cho nên lưu chuyển, hoặc là các Uẩn đời
sau do các Uẩn đời trước cho nên lưu chuyển. Nếu sinh ở cõi Dục, thì
dùng tâm của cõi Dục làm tâm Đồng phần, làm Đồng phần cho Mạng
căn Chúng đồng phần ấy; dùng ta âm của cõi Sắc-Vô sắc và tâm vô lậu
làm tâm không Đồng phần, không làm Đồng phần cho Mạng căn Chúng
đồng phần ấy. Nếu sinh ở cõi Sắc, thì dùng tâm của cõi Sắc làm tâm
Đồng phần, dùng tâm của cõi Dục-Vô sắc và tâm vô lậu làm tâm không
Đồng phần. Nếu sinh ở cõi Vô sắc, thì dùng tâm của cõi Vô sắc làm tâm
Đồng phần, dùng vô lậu làm tâm không Đồng phần.
Hỏi: Các Dục hữu thì tất cả Hữu ấy là năm Hành chăng? Giả   sử
720 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
năm Hành thì tất cả Hành ấy là Dục hữu chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Dục hữu mà không phải là năm Hành, đó là hữu tình cõi
Dục trú trong tâm không Đồng phần, và trú trong Định Vô tưởng-Diệt
tận, bởi vì lúc ấy Dục hữu chỉ có hai Hành.
2. Có lúc năm Hành mà không phải là Dục hữu, đó là trời Vô
tưởng ở cõi Sắc trú trong tâm Đồng phần; nếu trời Vô tưởng không
đạt được Vô tưởng, thì lúc bấy giờ đều có đủ năm Hành, bởi vì trời Vô
tưởng ấy ở phần vị có tâm, cho nên nhất định không khởi lên tâm không
Đồng phần, mà Hành ấy không phải là Dục hữu.
3. Có lúc Dục hữu cũng là năm Hành,  đó là hữu tình cõi Dục trú
trong tâm Đồng phần, bởi vì lúc ấy Dục hữu có đủ năm Hành.
4. Có lúc không phải là Dục hữu cũng không phải là năm Hành, đó
là trời Vô tưởng ở cõi Sắc trú trong tâm không Đồng phần và trú trong
Định Vô tưởng-Diệt tận; nếu trời Vô tưởng đạt được Vô tưởng, nếu sinh
ở cõi Vô sắc, thì lúc bấy giờ chỉ có hai Hành, hoặc là bốn Hành, hoặc là
một Hành, mà Hành ấy lại không phải là Dục hữu.
Hỏi: Các Sắc hữu-trời Hữu tưởng th ì tất cả Hữu ấy là năm Hành
chăng? Giả sử năm Hành thì tất cả Hành ấy là Sắc hữu-trời Hữu tưởng
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Sắc hữu-trời Hữu tưởng mà không phải là năm Hành, đó
là Sắc hữu-trời Hữu tưởng trú trong tâm không Đồng phần, và trú trong
Định Vô tưởng-Diệt tận, bởi vì lúc bấy giờ Sắc hữu-trời Hữu tưởng đều
chỉ có hai Hành.
2. Có lúc năm Hành mà không phải là Sắc hữu-trời Hữu tưởng, đó
là hữu tình cõi Dục trú trong tâm Đồng phần; nếu trời Vô tưởng không
đạt được Vô tưởng, thì lúc bấy gi ờ tuy đều có đủ năm Hành, mà Hành
ấy không phải là Sắc hữu-trời Hữu tưởng.
3. Có lúc Sắc hữu-trời Hữu tưởng cũng là năm Hành, đó là Sắc
hữu-trời Hữu tưởng trú trong tâm Đồng phần, bởi vì  lúc bấy giờ Sắc
hữu-trời Hữu tưởng có đủ năm Hành.
4. Có lúc không phải là Sắc hữu-trời Hữu tưởng cũng không phải
là năm Hành, đó là hữu tình cõi Dục trú trong tâm không Đồng phần,
và trú trong Định Vô tưởng-Diệt ta än; nếu trời Vô tưởng đạt được Vô
tưởng, nếu sinh ở cõi Vô sa éc, thì lúc bấy giờ ch ỉ có hai Hành, hoặc là
bốn Hành, hoặc là một Hành, mà Hành ấy lại không phải là Sắc hữu-
trời Hữu tưởng.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 721  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Các Sắc hữu-trời Vô tưởng th ì tất cả Hữu ấy là hai Hành
chăng? Giả sử hai Hành thì tất cả  Hành ấy là Sắc hữu-trời Vô tưởng
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Sắc hữu-trời Vô tưởng mà không phải là hai Hành, đó là
trời Vô tưởng không đạt được Vô tưởng, bởi vì lúc bấy giờ Sắc hữu-trời
Vô tưởng ấy có đủ năm Hành, nguyên cớ như trước.
2. Có lúc hai Hành mà không phải là Sắc hữu-trời Vô tưởng, đó là
hữu tình cõi Dục trú trong tâm không Đồng phần, và trú trong Định Vô
tưởng-Diệt tận; nếu Sắc hữu-trời Hữu tưởng trú trong tâm không Đồng
phần, và trú trong Định Vô tưởng-Diệt tận, thì lúc bấy giờ tuy đều là hai
Hành, mà Hành ấy không phải là Sắc hữu-trời Vô tưởng.
3. Có lúc Sắc hữu-trời Vô tưởng cũng là hai Hành, đó là trời Vô
tưởng đạt được Vô tưởng, bởi vì lúc  bấy giờ Sắc hữu-trời Vô tưởng ấy
chỉ có hai Hành.
4. Có lúc không phải là Sắc hữu-trời Vô tưởng cũng không phải
là hai Hành, đó là hữu tình cõi Dục và trời Hữu tưởng ở cõi Sắc trú
trong tâm Đồng phần, nếu sinh ở cõi Vô sắc, thì lúc bấy giờ mới có năm
Hành, hoặc là bốn Hành, hoặc là một Hành, mà Hành ấy lại không phải
là Sắc hữu-trời Vô tưởng.
Hỏi: Các Vô sắc hữu thì tất cả Hữu ấy là bốn Hành chăng? Giả sử
bốn Hành thì tất cả Hành ấy là Vô sắc hữu chăng?
Đáp: Các Hữu là bốn Hành thì tất  cả Hành ấy là Vô sắc hữu,
không phải là hữu tình cõi Dục-Sắc mà có bốn Hành.
Có lúc Vô sắc hữu mà không phải là bốn Hành, đó là hữu tình cõi
Vô sắc trú trong tâm không Đồng phần, bởi  vì lúc bấy giờ Vô sắc hữu
ấy chỉ có một Hành.
Có thể có Hữu là năm Hành chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Văn trước tuy thành lập có Hữu là hai Hành mà chưa ngăn
chặn có Hữu là ba Hành, cũng chưa thành lập có Hữu là một Hành, nay
bởi vì ngăn chặn có Hữu là ba Hành, và muốn thành lập có Hữu là một
Hành, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Có thể có Hữu là năm Hành chăng?
Đáp: Có, đó là hữu tình cõi Dục và Sắc hữu-trời Hữu tưởng trú
trong tâm Đồng phần, nếu trời Vô tưởng không đạt được Vô tưởng, bởi
vì lúc ấy chắc chắn có năm Hành hiện tại của địa mình.
Hỏi: Có thể có Hữu là bốn Hành chăng?
722 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Có, đó là hữu tình cõi Vô sắc trú trong tâm Đồng phần.
Hỏi: Có thể có Hữu là ba Hành chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có hữu tình nào thành tựu ba Uẩn.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tâm-tâm sở pháp chắc chắn không tách rời
nhau, bởi vì Thọ-Tưởng-Tư luôn luôn tương ưng với nhau.
Hỏi: Có thể có Hữu là hai Hành chăng?
Đáp: Có, đó là hữu tình cõi Dục và trời Hữu tưởng ở cõi Sắc trú
trong tâm không Đồng phần, nếu trú trong Định Vô tưởng-Diệt tận, nếu
trời Vô tưởng đạt được Vô tưởng, bởi vì lúc ấy chỉ có hai Hành.
Hỏi: Có thể có Hữu là một Hành chăng?
Đáp: Có, đó là hữu tình cõi Vô sắc trú trong tâm không Đồng
phần, bởi vì lúc ấy chỉ có một Hành.
Hỏi: Có thể có Hữu không có Hành chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có hữu tình nào không phải là do
Uẩn tạo thành, bởi vì tất cả hữu tì nh chắc chắn có Mạng căn…của địa
mình.

--------------------------------------
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 723  
www.daitangkinh.org  
CHƯƠNG VIII: KIẾN UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Hai: LUẬN VỀ TAM HỮU
LUẬN VỀ TAM HỮU (Phần 1)
Vào lúc rời bỏ (xả) Dục hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả
pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt chăng?
Các chương như vậy và giải thích về nghĩa của từng chương đã lĩnh hội
rồi, tiếp theo cần phải phân biệt rộng ra.
Nhưng thanh của Hữu thì có nhiều nghĩa, trong này nói đến năm
Uẩn thuộc Chúng đồng phần của số hữu tình gọi là Hữu, như nói: Chết
ở cõi Dục-sinh ở cõi Dục, lúc a áy tất cả Dục hữu nối tiếp nhau chăng?
Cho đến nói rộng ra.
Đó cũng là nói đến năm Uẩn thuộc Chúng đồng phần của số hữu
tình gọi là Hữu, như nói: Do các phiền não mà ràng buộc (triền-sở triền)
Hữu địa ngục nối tiếp nhau, lúc ấy ba ét đầu đã có được đại chủng các
căn làm một Tăng thượng cho tâm-tâm sở pháp này. Cho đến nói rộng
ra.
Lại nữa, như nói: Lúc Dục hữu nối tiếp nhau, ban đầu có được
mấy nghiệp mà sinh căn? Cho đến nói rộng ra.
Lại như nói: Bốn Hữu, đó là Bổn hữu-Tử hữu-Trung hữu-Sinh
hữu.
Nên biết văn ấy đều nói đến năm Uẩn thuộc Chúng đồng phần
của số hữu tình gọi là Hữu.
Như nói: Pha-lặc-lũ-na do Thức thực mà dẫn dắt có thể cảm đến
thân đời sau (hậu hữu) làm cho hiện rõ trước mắt. Đ ó là nói đến tâm
quyến thuộc lúc tiếp tục sinh ra gọi là Hữu.
Như nói: A-nan-đà, nghiệp hữu như vậy có thể dẫn đến thân đời
sau. Đó là nói về Tư dẫn đến thân đời sau gọi là Hữu.
Như nói: Thủ duyên Hữu. Đó là nói đến phần vị năm Uẩn gọi  là
Hữu.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Đó là nói đến nghiệp dẫn đến  thân
đời sau gọi là Hữu.”
Như nói: Thế nào là pháp có? Đó là tất cả hữu lậu. Đó là nói đến
các pháp hữu lậu gọi là Hữu.
Như nói: Bảy Hữu, đó là Địa ngục hữu-Bàng sinh hữu-Ngạ quỷ
hữu-Nhân hữu-Thiên hữu-Nghiệp hữu-Trung hữu. Đó là nói đến   năm
724 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
nẽo-nhân của năm nẽo-phương tiện của năm nẽo gọi là Hữu.
Như nói: Dục hữu là thế nào? Đ ó là nghiệp có thể cảm đến thân
đời sau của cõi Dục. Cho đến nói rộng ra. Đó là nói đến nghiệp và dị
thục gọi là Hữu, không nói là do Thủ mà duyên Hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì phần sau nói đến điều ấy nên hiểu thế nào?
Như nói: Dục hữu là tất cả tùy miên tùy tăng của cõi Dục, cho đến nói
rộng ra. Dục hữu là nghiệp thuộc na êm Bộ đều có thể cảm đến dị thục
thì có thể nói là tất cả tùy miên tùy tăng của cõi Dục, Sắc hữu-Vô sắc
hữu chỉ là nghiệp có thể cảm đến dị thục do Tu mà đoạn, làm sao có thể
nói là tất cả tùy miên tùy tăng của cõi Sắc-Vô sắc?
Đáp: Văn sau nên đưa ra cách nói này: Dục hữu là tất cả tùy miên
tùy tăng của cõi Dục, Sắc hữu-Vô sắc hữu là biến hành của cõi Sắc-Vô
sắc, và tùy miên tùy tăng do Tu mà đoạn. Nên đưa ra cách nói này mà
không nói đến thì phải biết rằng đó là nói đến Hữu và quyến thuộc đều
gọi là Hữu, bởi vì pháp có hòa hợp cũng gọi là Hữu.
Có Sư khác nói: Trước nói về nghiệp và dị thục gọi là Hữu, chứ
không nói là do Thủ mà duyên Hữu; sau nói về nghiệp và dị thục gọi là
Hữu, mà cũng nói là do Thủ mà duyên Hữu.
Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì những người soạn
luận dựa vào chương mục lập ra môn loại, chứ không có thể do chương
mục mà nói khác, do môn loại mà nói  khác. Vì thế cho nên như trước
đã nói là hợp lý.
Hỏi: Vì sao gọi là Hữu?
Đáp: Có thể có-có thể không phải là có, cho nên gọi là Hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thánh đạo nên gọi là Hữu, bởi vì Thánh đạo
cũng là có thể có-có thể không phải là có?
Đáp: Nếu có thể có-có thể không phải là có, luôn luôn nuôi lớn,
thâu nhiếp thêm nhiều, duy trì các nghiệp nhân-quả báo thì gọi là Hữu;
Thánh đạo tuy có thể có-có thể không phải là có, mà làm tổn hoại chia
lìa đối với các nghiệp nhân-quả báo, cho nên không gọi là Hữu.
Lại nữa, nếu có thể có-có t hể không phải là có, luôn luôn làm
cho các nghiệp nhân-quả báo nối tiếp nhau lưu chuyển, khiến cho con
đường già-chết không đoạn dứt thì gọi là Hữu; Thánh đạo tuy có thể có-
có thể không phải là có, mà la øm cho các nghiệp nhân-quả báo không
nối tiếp nhau, không lưu chuyển, đoạn dứt con đường già-chết, cho nên
không gọi là Hữu.
Lại nữa, nếu có thể có-có thể không phải là có, là hành hướng đến
Khổ-Tập, hành hướng đến Tập của quả báo ở thế gian, lưu chuyển trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 725  
www.daitangkinh.org  
sinh tử, lão tử thì gọi là Hữu; Thánh đạo tuy có thể có-có thể không phải
là có, mà là hành hướng đến Diệt-Khổ, hành hướng đến Diệt quả báo ở
thế gian, lưu chuyển trong sinh tử, lão tử cho nên không gọi là Hữu.
Lại nữa, nếu có thể có-có thể khô ng phải là có, là quan hệ của
Hữu thân kiến, là quan hệ của điên đảo, là quan hệ của tùy miên, là
quan hệ của ái, nơi dừng chân của tham-sân-si, có vết bẩn-có chất độc,
do các quả báo thâu nhiếp, rơi vào K hổ-Tập đế thì gọi là Hữu; Thánh
đạo tuy có thể có-có thể không phải  là có, mà không phải là quan hệ
của Hữu thân kiến cho đến quan hệ của ái, không phải là nơi dừng chân
của tham-sân-si, không có vết bẩn -không có chất độc, không phải là
các quả báo thâu nhiếp, không rơi vào Khổ-Tập đế cho nên không gọi
là Hữu.
Có Sư khác nói: Là đồ chứa của khổ đau cho nên gọi là Hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì ở đây cũng  là đồ chứa của vui sướng, như
nói: “Này Đại Danh! Nếu Sắc luôn luôn là khổ đau, không phải là vui
sướng, không phải là tùy thuận với vui sướng, không tăng trưởng vui
sướng, chỉ là nhân lìa xa vui sướng,  thì các hữu tình không nên đối với
Sắc khởi lên tham đắm-khởi lên nhiễm trước. Này Đại Danh! Bởi vì Sắc
không phải là luôn luôn khổ đau, mà cũng là vui sướng, cũng tùy thuận
với vui sướng, cũng tăng trưởng vui sướng, không phải chỉ là nhân lìa
xa vui sướng, cho nên hữu tình đối với Sắc khởi lên tham đắm-khởi lên
nhiễm trước.” Vả lại, Đức Phật quyết định kiến lập ba Thọ không tạp
loạn lẫn nhau, đó là Lạc thọ, K hổ thọ, không khổ-không lạc thọ, như
vậy pháp hữu vi cũng là đồ chứa của vui sướng, ta ïi sao chỉ nói là đồ
chứa của khổ đau cho nên gọi là Hữu?
Đáp: Bởi vì khổ đau nhiều, đó là trong sinh tử thì khổ đau nhiều-
vui sướng ít, pháp thuận với khổ đau thì nhiều, pháp thuận với vui sướng
thì ít, bởi vì vui sướng ít cho nên đưa vào phẩm khổ đau; như một giọt
mật ngọt rơi vào trong bình đựng thuốc độc thì không gọi là bình đựng
mật ngọt, mà vẫn gọi là bình đựng thuốc độc, bởi vì thuốc độc nhiều. Ở
đây cũng như vậy.
Lại có người nói: Bởi vì đáng sợ hãi cho nên gọi là Hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì Niết-bàn lẽ ra cũng gọi là Hữu, như nói:
“Này Tỳ kheo! Những loại người ngu không hề nghe dị sinh ở trong
Niết-bàn, thì sinh lòng sợ hãi vô cùng, nói là Ngã không có, Ngã sở
không có, Ngã sẽ không có, Ngã sở sẽ không có.” Họ đối với Niết-bàn
đã sinh lòng sợ hãi, vậy thì Niết-bàn cũng nên gọi là Hữu?
Đáp: Đối với Hữu sinh lòng sợ hãi thì vậy là Chánh, đối với Niết-
726 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
bàn mà sinh lòng sợ hãi thì vậy là Tà, bởi vì Niết-bàn không phải là
đáng sợ hãi, vì vậy không gọi là Hữu.
Lại nữa, nếu khiến cho dị sinh và Thánh giả đều sinh lòng sợ hãi
thì mới gọi là Hữu, Niết-bàn chỉ khiến cho dị sinh sinh lòng sợ hãi, cho
nên không gọi là Hữu.
Nối tiếp nhau (tương tục) có năm loại:
1. Trung hữu nối tiếp nhau.
2. Sinh hữu nối tiếp nhau.
3. Phần vị nối tiếp nhau.
4. Pháp nối tiếp nhau.
5. Sát na nối tiếp nhau.
Trung hữu nối tiếp nhau, đó là uẩn Tử hữu diệt đi, uẩn Trung hữu
sinh ra, các uẩn Tử hữu do các uẩn Trung hữu mà nói là nối tiếp nhau,
cho nên gọi là Trung hữu nối tiếp nhau.
Sinh hữu nối tiếp nhau, đó là uẩn Trung hữu diệt đi, uẩn Sinh hữu
sinh ra, các uẩn Trung hữu do các uẩn Sinh hữu mà nói là nối tiếp nhau,
cho nên gọi là Sinh hữu nối tiếp nhau.
Phần vị nối tiếp nhau, đó là phần vị  Yết-la-lam diệt đi, phần vị
Át-bộ-đàm sinh ra, phần vị Yết-la-lam do phần vị Át-bộ-đàm mà nói là
nối tiếp nhau; cho đến phần vị Tráng niên diệt đi, phần vị Lão niên sinh
ra, phần vị Tráng niên do phần vị Lão niên mà nói là nối tiếp nhau, cho
nên gọi là phần vị nối tiếp nhau.
Pháp nối tiếp nhau, đó là pháp thiện không gián đoạn, pháp nhiễm-
hoặc là pháp vô ký hiện rõ ở trước mắt, pháp thiện do pháp nhiễm-hoặc
là pháp vô ký mà nói là nối tiếp nhau; pháp nhiễm-pháp vô ký không
gián đoạn, một trong hai pháp hiện rõ trước mắt, nói rộng ra cũng như
vậy, cho nên gọi là pháp nối tiếp nhau.
Sát-na nối tiếp nhau, đó là sát-na trước không gián đoạn, sát-na
sau hiện rõ ở trước mắt, sát-na trước  do sát-na sau mà nói là nối tiếp
nhau, cho nên gọi là sát-na nối tiếp nhau.
Năm loại nối tiếp nhau này đều thâu nhiếp trong hai sự nối tiếp
nhau, đó là pháp nối tiếp nhau và sát -na nối tiếp nhau, bởi vì phần vị
Trung hữu-Sinh hữu nối tiếp nhau đều gọi là pháp và sát-na. Cõi Dục có
đủ năm loại nối tiếp nhau; cõi Sắc có bốn loại, trừ ra phần vị; cõi Vô sắc
có ba loại, trừ ra Trung hữu và phần  vị. Chư Thiên, Na-lạc-ca và Hóa
sinh có bốn loại, trừ ra phần vị; còn lại đều có đủ năm loại.
Có người nói: Chư Thiên và Hóa sinh cũng có đủ năm loại nối
tiếp nhau.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 727  
www.daitangkinh.org  
Ở trong năm loại nối tiếp nhau, trong này dựa vào hai loại nối tiếp
nhau mà soạn luận, đó là Trung hữu và Sinh hữu.
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Dục  hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Dục  diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt
chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Dục hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả
pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của  cõi Dục hiện rõ ở trước mắt, nghĩa
là ở cõi Dục mạng chung-sinh trở lại cõi Dục, lúc từ Tử hữu hướng đến
Trung hữu, thì rời bỏ Dục hữu, đó là T ử hữu của cõi Dục; Dục hữu nối
tiếp nhau, đó là Trung hữu của cõi Dục, pháp của cõi Du ïc diệt đi, đó
là các uẩn Tử hữu của cõi Dục; pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt,
đó là các uẩn Trung hữu của cõi Dục. Nếu lúc từ Trung hữu hướng đến
Sinh hữu, thì rời bỏ Dục hữu, đó là Trung hữu của cõi Dục; Dục hữu nối
tiếp nhau, đó là Sinh hữu của cõi Dục, pháp của cõi Dục diệt đi, đó là
các uẩn Trung hữu của cõi Dục; pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt,
đó là các uẩn Sinh hữu của cõi Dục.
Hỏi: Nếu trú trong tâm vô phú vô ký của cõi Dục mà mạng chung,
lúc trú trong Trung hữu thì không tha ønh tựu Tử hữu, lúc trú trong Sinh
hữu thì không thành tựu Trung hữu, có thể gọi là rời bỏ; nếu trú trong
tâm thiện hoặc là tâm nhiễm mà mạng chung, lúc trú trong Trung hữu
thì thành tựu Tử hữu, lúc trú trong Sinh hữu thì thành tựu Trung hữu, làm
sao gọi là rời bỏ?
Đáp: Có người nói: Trong này chỉ dựa  vào phần vị trú trong tâm
vô phú vô ký mà mạng chung để nói, vì thế cho nên không có lỗi.
Có người nói: Trong này dựa vào rời bỏ hiện hành mà nói, tuy trú
trong Trung hữu thành tựu Tử hữu, trú trong Sinh hữu thành tựu Trung
hữu, mà không hiện hành cho nên nói là rời bỏ.
Có người nói: Trong này nói rời b ỏ Uẩn trước đây gọi là rời bỏ,
không nói đến nghĩa thành tựu hay không thành tựu.
Có lúc pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước
mắt, mà không phải là rời bỏ Du ïc hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, đó là
không mạng chung mà pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Dục hiện
rõ ở trước mắt. Sự việc ấy thế na øo? Đó là phần vị Yết-la-lam không
gián đoạn, phần vị Át-bộ-đàm hiện rõ ở trước mắt, cho đến phần vị
Tráng niên không gián đoạn, phần vị La õo niên hiện rõ ở trước mắt;
pháp thiện không gián đoạn, pháp nhiễm- hoặc là pháp vô ký hiện   rõ
ở trước mắt, pháp nhiễm không gián đoa ïn, pháp thiện-hoặc pháp vô
ký hiện rõ trước mắt, pháp vô ký không gián đoạn, pháp thiện và pháp
728 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
nhiễm hiện rõ ở trước mắt; sát-n a trước không gián đoạn, sát-na sau
hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Dục  hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Dục diệt đi, pha ùp của cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt
chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Dục hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả
pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của  cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt, nghĩa
là ở cõi Dục mạng chung-sinh đến cõi Sắc, lúc từ Tử hữu hướng đến
Trung hữu, thì rời bỏ Dục hữu, đó là T ử hữu của cõi Dục; Sắc hữu nối
tiếp nhau, đó là Trung hữu của cõi Sắc, pháp của cõi Dục diệt đi, đó là
các uẩn Tử hữu của cõi Dục; pháp của  cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt, đó
là các uẩn Trung hữu của cõi Sắc.
Có lúc pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Sắc hiện rõ ở trước
mắt, mà không phải là rời bỏ D ục hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, đó là
không mạng chung mà pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Sắc hiện
rõ ở trước mắt. Sự việc ấy thế nào? Trong này có người nói: Tâm thiện
của cõi Dục không gián đoạn, Định Vị chí hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Tâm thiện của c õi Dục không gián đoạn, Định Vị
chí-Tĩnh lự thứ nhất hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Tâm thiện của c õi Dục không gián đoạn, Định Vị
chí-Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự trung gian hiện rõ ở trước mắt.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Tâm thiện của cõi Dục không gián
đoạn, Định Vị chí-Tĩnh lự thứ nhất -Tĩnh lự trung gian-Tĩnh lự thứ hai
hiện rõ ở trước mắt. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì như lúc vượt qua Định,
Tĩnh lự thứ nhất không gián đoạn, Tĩnh lự thứ ba hiện rõ ở trước mắt, ở
đây cũng thuận theo như vậy. Vả lại, cõi Dục có bốn loại tâm biến hóa,
đó là thuộc quả Tĩnh lự thứ nhất cho đến thuộc quả Tĩnh lự thứ tư. Tâm
biến hóa của cõi Dục thuộc quả Tĩnh lự thứ nhất không gián đoạn, Tịnh
của Tĩnh lự thứ nhất hiện rõ ở trước mắt, cho đến tâm biến hóa của cõi
Dục thuộc quả Tĩnh lự thứ tư không gián đoạn, Tịnh của Tĩnh lự thứ tư
hiện rõ ở trước mắt.”
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Dục hữu-Vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc
ấy tất cả pháp của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Vô sắc hiện rõ ở trước
mắt chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp của cõi Dục di ệt đi, pháp của cõi Vô sắc hiện
rõ ở trước mắt, thì lúc ấy tất cả là rời bỏ Dục hữu-Vô sắc hữu nối tiếp
nhau chăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 729  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Trong này vì sao không nói về không mạng chung mà pháp
của cõi Dục diệt đi, pháp của cõi Vô sắc hiện rõ ở trước mắt?
Đáp: Bởi vì lý chắc chắn không có ở cõi Vô sắc không mạng
chung mà có pháp của cõi Dục diệt đi , pháp của cõi Vô sắc hiện rõ ở
trước mắt.
Hỏi: Lẽ nào không có thể có ở cõi Dục không mạng chung, mà
pháp đạt được của cõi Dục diệt đi, pháp đạt được của cõi Vô sắc hiện
rõ ở trước mắt chăng?
Đáp: Trong này nói về pháp đồng loại diệt đi, pháp đồng loại
hiện rõ ở trước mắt; không hề có ở cõi Dục không mạng chung mà pháp
đồng loại đạt được của cõi Dục diệt đi, pháp đồng loại đạt được của cõi
Vô sắc hiện rõ ở trước mắt, vì thế cho nên không nói đến.
Có người nói: Trong này nói đến tâm-tâm sở pháp diệt đi, tâm-
tâm sở pháp hiện rõ ở trước mắt , không hề có ở cõi Dục không mạng
chung mà tâm-tâm sở pháp của cõi D ục diệt đi, tâm-tâm sở pháp của
cõi Vô sắc hiện rõ ở trước mắt, vì thế cho nên không nói đến.
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Sắc  hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Sắc diệt đi, ph áp của cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt
chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Sắc hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả
pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của  cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt, nghĩa
là ở cõi Sắc mạng chung-sinh trở la ïi cõi Sắc, lúc từ Tử hữu hướng đến
Trung hữu, thì rời bỏ Sắc hữu, đó là T ử hữu của cõi Sắc; Sắc hữu nối
tiếp nhau, đó là Trung hữu của cõi Sắc, pháp của cõi Sắc diệt đi, đó là
các uẩn Tử hữu của cõi Sắc; pháp của  cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt, đó
là các uẩn Trung hữu của cõi Sắc. Lúc từ Trung hữu hướng đến Sinh
hữu, thì rời bỏ Sắc hữu, đó là Trung hữu c ủa cõi Sắc; Sắc hữu nối tiếp
nhau, đó là Sinh hữu của cõi Sắc, pháp của cõi Sắc diệt đi, đó là các uẩn
Trung hữu của cõi Sắc; pháp của cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt, đó là các
uẩn Sinh hữu của cõi Sắc.
Trong này, nếu trú trong tâm vô phú vô ký mà mạng chung, và lúc
trú trong tâm thiện-hoặc là tâm nhiễm mà mạng chung, thì đều gọi là
rời bỏ Sắc hữu; hỏi-đáp phân biệt như trước nên biết!
Có lúc pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Sắc hiện rõ ở trước
mắt, mà không phải là rời bỏ Sắc  hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, đó là
không mạng chung mà pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Sắc hiện
rõ ở trước mắt. Sự việc ấy thế nào? Đó là Tĩnh lự thứ nhất không  gián
730 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
đoạn, Tĩnh lự thứ hai-thứ ba hiện rõ ở trước mắt; Tĩnh lự thứ hai không
gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất-thứ ba-thứ tư hiện rõ ở trước mắt; Tĩnh lự
thứ ba không gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ tư hiện rõ ở trước
mắt; Tĩnh lự thứ tư không gián đoạn, Tĩnh lự thứ hai-t hứ ba hiện rõ ở
trước mắt; pháp thiện không gián đoạn, pháp nhiễm-hoặc là pháp vô ký
hiện rõ ở trước mắt, pháp nhiễm-pha ùp vô ký nói cũng như vậy; sát-na
trước không gián đoạn, sát-na sau hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Sắc hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Sắc diệt đi, pha ùp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt
chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Sắc hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, lúc ấy tất cả
pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt, nghĩa
là ở cõi Sắc mạng chung-sinh đến cõi Dục, lúc từ Tử hữu hướng đến
Trung hữu, thì rời bỏ Sắc hữu, đó là T ử hữu của cõi Sắc; Dục hữu nối
tiếp nhau, đó là Trung hữu của cõi Dục, pháp của cõi Sắc diệt đi, đó là
các uẩn Tử hữu của cõi Sắc; pháp của  cõi Dục hiện rõ ở trước mắt, đó
là các uẩn Trung hữu của cõi Dục.
Có lúc pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước
mắt, mà không phải là rời bỏ Sa éc hữu-Dục hữu nối tiếp nhau, đó là
không mạng chung mà pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Dục hiện
rõ ở trước mắt. Sự việc ấy thế nào? Trong này có người nói: Định Vị chí
không gián đoạn, tâm thiện của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Định Vị chí-Tĩnh lự thứ nhất không gián đoạn, tâm
thiện của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Định Vị chí-Tĩnh l ự thứ nhất-Tĩnh lự trung gian
không gián đoạn, tâm thiện của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Định Vị chí-Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự
trung gian-Tĩnh lự thứ hai không gián đoạn, tâm thiện của cõi Dục hiện
rõ ở trước mắt. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì như lúc vượt qua Định, Tĩnh
lự thứ ba không gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất hiện rõ ở trước mắt, ở đây
cũng thuận theo như vậy. Vả lại, cõi Dục có bốn loại tâm biến hóa, đó
là thuộc quả Tĩnh lự thứ nhất cho đến thuộc quả Tĩnh lự thứ tư. Tịnh
của Tĩnh lự thứ nhất không gián đoạn, tâm biến hóa của cõi Dục thuộc
quả Tĩnh lự thứ nhất hiện rõ ở trước mắt, cho đến Tịnh của Tĩnh lự thứ
tư không gián đoạn, tâm biến hóa của cõi Dục thuộc quả Tĩnh lự thứ tư
hiện rõ ở trước mắt.”
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Sắc hữu-Vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc
ấy tất cả pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Vô sắc hiện rõ ở trước
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 731  
www.daitangkinh.org  
mắt chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Sắc hữu-V ô sắc hữu nối tiếp  nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Sắc diệt đi, ph áp của cõi Vô sa éc hiện rõ ở trước
mắt, nghĩa là ở cõi Sắc mạng chung-sinh đến cõi Vô sắc, lúc từ Tử hữu
hướng đến Sinh hữu, thì rời bỏ Sắc hữu, đó là Tử hữu c ủa cõi Sắc; Vô
sắc hữu nối tiếp nhau, đó là Sinh hữu của cõi Vô sắc, pháp của cõi Sắc
diệt đi, đó là các uẩn Tử hữu của cõi Sắc; pháp của cõi Vô sắc hiện rõ
ở trước mắt, đó là các uẩn Sinh hữu của cõi Vô sắc.
Có lúc pháp của cõi Sắc diệt đi , pháp của cõi Vô sắc hiện rõ ở
trước mắt, mà không phải là rời bỏ Sắc hữu-Vô sắc hữu nối tiếp nhau,
đó là không mạng chung mà pháp của cõi Sắc diệt đi, pháp của cõi Vô
sắc hiện rõ ở trước mắt. Sự việc ấy thế nào? Đó là Tĩnh lự thứ ba không
gián đoạn, Không vô biên xứ hiện rõ ở trước mắt; Tĩnh lự thứ tư không
gián đoạn, Không-Thức vô biên xứ hiện rõ ở trước mắt    .
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Vô sa éc hữu-Vô sắc hữu nối tiếp nhau,
lúc ấy tất cả pháp của cõi Vô sắc diệt đi, pháp của cõi Vô sắc hiện rõ
ở trước mắt chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Vô sắc hữu-Vô sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Vô sắc diệt đi, pháp của cõi Vô sắc hiện rõ ở trước
mắt, nghĩa là ở cõi Vô sắc mạng chung- sinh đến cõi Vô sắc, lúc từ Tử
hữu hướng đến Sinh hữu, thì rời bỏ Vô sắc hữu, đó là Tử hữu của cõi Vô
sắc; Vô sắc hữu nối tiếp nhau, đó là Sinh hữu của cõi Vô sắc, pháp của
cõi Vô sắc diệt đi, đó là các uẩn T ử hữu của cõi Vô sắc; pháp của cõi
Vô sắc hiện rõ ở trước mắt, đó là các uẩn Sinh hữu của cõi Vô sắc.
Có lúc pháp của cõi Vô sắc diệt  đi, pháp của cõi Vô sắc hiện rõ
ở trước mắt, mà không phải là rời bỏ Vô sắc hữu-Vô sắc hữu nối tiếp
nhau, đó là không mạng chung mà pháp của cõi Vô sắc diệt đi, pháp
của cõi Vô sắc hiện rõ ở trước ma ét. Sự việc ấy thế nào? Đó là Không
vô biên xứ không gián đoạn, Thức vô biên xứ-Vô sở hữu xứ hiện rõ ở
trước mắt; Thức vô biên xứ không gián đoạn, Không vô biên xứ-Vô sở
hữu xứ-Phi tưởng phi phi tưởng xứ hiện rõ ở trước mắt; Vô sở hữu xứ
không gián đoạn, Không-Thức vô bi ên xứ-Phi tưởng phi phi tưởng xứ
hiện rõ ở trước mắt; Phi tưởng phi phi tưởng xứ không gián đoạn, Thức
vô biên xứ-Vô sở hữu xứ hiện rõ ở trước mắt; pháp thiện không gián
đoạn, pháp nhiễm-hoặc là pháp vô ký hiện rõ ở trước mắt, pháp nhiễm-
pháp vô ký nói cũng như vậy; sát-na trước không gián đoạn, sát-na sau
hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Vào lúc rời bỏ (xả) Vô sắc hữu-Dục hữu nối tiếp nhau,   lúc
732 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
ấy tất cả pháp của cõi Vô sắc diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước
mắt chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp của cõi Vô sắc  diệt đi, pháp của cõi Dục hiện
rõ ở trước mắt, thì lúc ấy tất cả là rời bỏ Vô sắc hữu-Dục hữu nối tiếp
nhau chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Trong này vì sao không nói về không mạng chung mà pháp
của cõi Vô sắc diệt đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt?
Đáp: Bởi vì lý chắc chắn không có ở cõi Vô sắc không mạng
chung mà có pháp của cõi Vô sắc diệt  đi, pháp của cõi Dục hiện rõ ở
trước mắt. Phần còn lại hỏi-đáp như trước.
Hỏi: Vào lúc rời bỏ(xả) Vô sắc hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Vô sắc diệt đi, pháp của cõi Sắc hiện rõ ở trước mắt
chăng?
Đáp: Vào lúc rời bỏ Vô sắc hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau, lúc ấy
tất cả pháp của cõi Vô sắc diệt đi , pháp của cõi Sắc  hiện rõ ở trước
mắt, nghĩa là ở cõi Vô sắc mạng chung-sinh đến cõi Sắc, lúc từ Tử hữu
hướng đến Trung hữu, thì rời bỏ Vô sắc hữu,  đó là Tử hữu của cõi Vô
sắc; Sắc hữu nối tiếp nhau, đó là Trung hữu của cõi Sắc, pháp của cõi
Vô sắc diệt đi, đó là các uẩn Tử hữu của cõi Vô sắc; pháp của cõi Sắc
hiện rõ ở trước mắt, đó là các uẩn Trung hữu của cõi Sắc.
Có lúc pháp của cõi Vô sắc diệt  đi, pháp của cõi Sắc hiện rõ ở
trước mắt, mà không phải là rời bỏ V ô sắc hữu-Sắc hữu nối tiếp nhau,
đó là không mạng chung mà pháp của cõi Vô sắc diệt đi, pháp của cõi
Sắc hiện rõ ở trước mắt. Sự việc ấy thế nào? Đó là Thức vô biên xứ
không gián đoạn, Tĩnh lự thứ tư hiện rõ ở trước mắt; Không vô biên xứ
không gián đoạn, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư hiện rõ ở trước mắt.
Tạm thời tùy theo bản văn phân bi ệt về nghĩa rồi, nên tùy theo
nghĩa ấy tiếp tục phân biệt rộng ra.
Hỏi: Nếu ở cõi Dục mạng chung-sinh trở lại cõi Dục, thì lúc ấy
rời bỏ những gì, đạt được những gì, pháp nào diệt đi, pháp nào hiện rõ
ở trước mắt; cho đến nếu ở cõi Vô sắc mạng chung-sinh đến cõi Sắc, thì
lúc ấy rời bỏ những gì, đạt được nh ững gì, pháp nào diệt đi, pháp nào
hiện rõ ở trước mắt?
Đáp: Những người ở cõi Dục mạng chung-sinh trở lại cõi Dục:
Nếu vốn trú trong luật nghi Biệt giải thoát, không có Biểu của
thân-ngữ bất thiện, giả sử có đã mất: Nếu trú trong tâm thiện mà mạng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 192 733  
www.daitangkinh.org  
chung, thì lúc ấy rời bỏ hai uẩn th iện-hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn
vô ký, ngay lúc ấy năm uẩn thiện-một uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký diệt đi,
một uẩn thiện-bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm nhiễm mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai uẩn
thiện-hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy hai uẩn thiện-
bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký diệt đi, một uẩn thiện-bốn uẩn nhiễm-hai
uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm vô ký mà mạng c hung, thì lúc ấy rời bỏ hai
uẩn thiện-năm uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy hai uẩn
thiện-một uẩn nhiễm-năm uẩn vô ký diệt đi, một uẩn thiện-bốn uẩn
nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Chính người ấy nếu có Biểu của thân-ngữ bất thiện không mất:
Nếu trú trong tâm thiện mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai uẩn thiện-
hai uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy năm
uẩn thiện-hai uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký diệt đi, một uẩn thiện-bốn uẩn
nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm nhiễm mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai uẩn
thiện-hai uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy
hai uẩn thiện-năm uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký diệt đi, một uẩn thiện-bốn
uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm vô ký mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai uẩn
thiện-hai uẩn nhiễm-năm uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc
ấy hai uẩn thiện-hai uẩn nhiễm-năm ua ån vô ký diệt đi, một uẩn thiện-
bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu vốn trú trong không luật nghi, không có Biểu của thân-ngữ
thiện, giả sử có đã mất: Nếu trú trong tâm thiện mà mạng chung, thì lúc
ấy rời bỏ hai uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc
ấy bốn uẩn thiện-hai uẩn nhiễm-hai ua ån vô ký diệt đi, một uẩn thiện-
bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm nhiễm mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai
uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy một uẩn
thiện-năm uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký di ệt đi, một uẩn thiện-bốn uẩn
nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm vô ký mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai
uẩn nhiễm-năm uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy một
uẩn thiện-hai uẩn nhiễm-năm uẩn vô ký diệt đi, một uẩn thiện-bốn uẩn
nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Chính người ấy nếu có Biểu của thân-ngữ thiện không mất:  Nếu
734 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
trú trong tâm thiện mà mạng chung…, thì nói rộng ra như phần trú trong
luật nghi Biệt giải thoát, có Biểu của thân-ngữ bất thiện.
Nếu vốn trú trong phi luật nghi phi bất luật nghi, không có Biểu
của thân-ngữ thiện-bất thiện, giả sử có đã mất: Nếu trú trong tâm thiện
mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký,
ngay lúc ấy bốn uẩn thiện-một ua ån nhiễm-hai uẩn vô ký diệt đi, một
uẩn thiện-bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm nhiễm mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ hai
uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy một uẩn thiện-bốn uẩn
nhiễm-hai uẩn vô ký diệt đi, một ua ån thiện-bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô
ký hiện rõ ở trước mắt.
Nếu trú trong tâm vô ký mà mạng chung, thì lúc ấy rời bỏ năm
uẩn vô ký, đạt được hai uẩn vô ký, ngay lúc ấy một uẩn thiện-một uẩn
nhiễm-năm uẩn vô ký diệt đi, một uẩn thiện-bốn uẩn nhiễm-hai uẩn vô
ký hiện rõ ở trước mắt.
Chính người ấy nếu có Biểu của thân-ngữ thiện không mất, không
có Biểu của thân-ngữ bất thiện, giả  sử có đã mất, nếu trú trong tâm
thiện-nhiễm-vô ký mà mạng chung, thì nói rộng ra như phần trú trong
luật nghi Biệt giải thoát, không có Bi ểu của thân-ngữ bất thiện, giả sử
có đã mất, trú trong ba loại tâm mà mạng chung.
Chính người ấy nếu có Biểu của thân-ngữ bất thiện không mất,
không có Biểu của thân-ngữ thiện, giả sử có đã mất, nếu trú trong tâm
thiện-nhiễm-vô ký mà mạng chung, thì nói rộng ra như phần trú trong
không luật nghi, không có Biểu của thân-ngữ thiện, giả sử có đã mất,
trú trong ba loại tâm mà mạng chung.
Chính người ấy nếu có Biểu của thân-ngữ thiện-bất thiện không
mất, nếu trú trong tâm thiện-nhiễm-vô ký mà mạng chung, thì nói rộng
ra như phần trú trong luật nghi Biệt giải thoát có Biểu của thân-ngữ bất
thiện không mất, và trú trong không luật nghi có Biểu của thân-ngữ
thiện không mất, trú trong ba loại tâm mà mạng chung.


„