A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 200

Việt dịch

QUYỂN 200

LUẬN VỀ KIẾN (Phần 3)

Mười sáu luận về Hữu Tưởng trong kiến chấp phân biệt thuộc đời
sau: Đó là bốn loại đầu dựa vào  ba Kiến mà kiến lập, như nói: “Một
loại Bổ-đặc-già-la, khởi lên kiến chấp như vậy, lập ra luận thuyết như
vậy: Mạng ấy tức là thân. Lại có một loại Bổ-đặc-già-la, khởi lên kiến
chấp như vậy, lập ra luận thuyết như vậy: Mạng ấy tức  là thân khác.
Lại có một loại Bổ-đặc-già-la, khởi lên kiến chấp như vậy, lập ra luận
thuyết như vậy: Toàn bộ thân này là Ngã, đầy đủ khắp nơi không có
hai, không có khác, không có thiếu hụt.”
Dựa vào kiến chấp thứ nhất kiến lập về luận thứ nhất là Ngã có
Sắc, sau khi chết có Tưởng: Đó là ngoại đạo ấy chấp Sắc làm Ngã, chấp
bốn uẩn còn lại lấy làm Ngã sở. Do họ chấp Ngã lấy Sắc làm tánh, cho
nên gọi là có Sắc; giữ lấy tướng của  các pháp, cho nên gọi là Tưởng.
Ngã có Sắc này có Tưởng kia, cho nên gọi là có Tưởng. Bởi vì chấp bốn
uẩn làm Ngã sở, cho nên họ dấy lên nghĩ rằng: Ngã có Sắc này sau khi
chết có Tưởng, Ngã này toàn phần thuộc về cõi Dục, một phần thuộc về
cõi Sắc, trừ ra cõi trời Vô Tưởng.
Chấp nhận cõi Vô sắc cũng có Sắc, thì Ngã này cũng thuộc về ba
Vô sắc trước của cõi ấy, có Tưởng này cho nên không thuộc về một Vô
sắc sau.
Dựa vào kiến chấp thứ hai kiến lập về luận thứ hai là Ngã không
có Sắc, sau khi chết có Tưởng: Đó la ø ngoại đạo ấy chấp không có Sắc
làm Ngã, chấp Sắc uẩn hoặc là b ốn uẩn còn lại lấy làm Ngã sở. Nghĩa
là nếu trừ ra Tưởng uẩn, chấp ba ua ån còn lại chung hoặc là riêng làm
Ngã, thì chấp Tưởng uẩn-Sắc uẩn làm Ngã sở. Nếu chấp Tưởng uẩn làm
Ngã, thì chấp bốn uẩn còn lại làm Ngã sở. Do họ chấp Ngã không có
Sắc làm tánh, cho nên gọi là không có Sắc; giữ lấy tướng của các pháp,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 869  
www.daitangkinh.org  
cho nên gọi là Tưởng. Ngã không có Sắc này hoặc là Tưởng làm tánh,
hoặc bởi vì có Tưởng cho nên gọi la ø có Tưởng, hoặc có Tưởng kia cho
nên gọi là có Tưởng. Bởi vì chấp Tưởng uẩn làm Ngã sở, cho nên họ
dấy lên nghĩ rằng: Ngã không có Sắc này, sau khi chết có Tưởng, Ngã
này thuộc về cõi Dục cho đến Vô sở hữu xứ, trừ ra cõi trời Vô Tưởng.
Dựa vào kiến chấp thứ ba kiến lập về luận thứ ba là Ngã cũng
có Sắc-cũng không có Sắc, sau khi chết có Tưởng: Đó là ngoại đạo ấy
chấp có Sắc-không có Sắc làm Ng ã, như ngoại đạo Đế Ngữ… đối với
toàn bộ năm uẩn khởi lên một Tưởng về Ngã, bởi vì họ phân biệt các
uẩn đều khác nhau không có được Ngã  thật sự, giống như phân biệt
ngọt-chua-mặn-nhạt-cay-đắng đều khác nhau, không có một vị thật sự
chung có thể đạt được. Họ đối với các uẩn khởi lên một Tưởng rồi chấp
chung làm Ngã. Do họ chấp Ngã lấy có Sắc-không có Sắc làm tánh, cho
nên gọi là cũng có Sắc cũng không có Sắc; giữ lấy tướng của các pháp,
cho nên gọi là Tưởng. Ngã cũng có Sắc cũng không có Sắc này, hoặc
lấy Tưởng làm tánh, hoặc bởi vì c ó Tưởng cho nên gọi là có Tưởng,
hoặc có Tưởng kia cho nên gọi là có Tưởng. Bởi vì chấp các uẩn của tự
thân làm Ngã, cho nên chấp các uẩn của thân khác làm Ngã sở.
Có ngoại đạo khác, đối với Ngã có Sắc nhìn thấy lỗi lầm rồi, dựa
vào Ngã không có Sắc mà trú; đối với Ngã không có Sắc nhìn thấy lỗi
lầm rồi, lại dựa vào Ng ã có Sắc mà trú. Các ngoại đạo ấy chưa đoạn
Ngã kiến, tuy chấp có Ngã mà không quyết định, nói Ngã đã chấp chỉ là
có Sắc, hoặc chỉ là không có Sắc, nhưng dấy lên nghĩ rằng: Ngã cũng có
Sắc-cũng không có Sắc này, sau khi chết có Tưởng, Ngã này toàn phần
thuộc về cõi Dục tùy theo sự thích hợp, cho đến nói rộng ra.
Thứ tư, luận về Ngã không phải là có Sắc-không phải là không
có Sắc, sau khi chết có Tưởng: Tức là ngăn chặn loại thứ ba dựa vào
kiến chấp không có riêng biệt. Họ dấy lên nghĩ rằng: Ngã tuy thật có
mà không có thể nói quyết định là cũng có Sắc-cũng không có Sắc, bởi
vì kiến chấp về Ngã thật sự ấy quyết định là cũng có Sắc-cũng không
có Sắc, đều có lỗi lầm. Họ đưa ra cách nói này: Ngã này không phải là
có Sắc-không phải là không có Sắc, sau khi chết có Tưởng. Còn lại nói
như trước.
Bốn loại như vậy, hoặc là dựa vào Tầm-Tứ, hoặc là dựa vào Đẳng
chí đều có thể khởi lên.
Luận về chấp Ngã có giới hạn, sau khi chết có Tưởng:
Nếu chấp Sắc làm Ngã, thì đó là chấp Thể của Ngã có phạm vi
hạn định, hoặc ở trong tâm, lượng bằng lóng tay, sáng ngời rực rỡ; hoặc
870 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
ở trong thân, xứng với hình lượng của thân, trong- ngoài sáng rực; như
nói Ngã của Ngã có hình tướng đoan nghiêm, sáng ngời rực rỡ, thanh
tịnh bậc nhất, Kiều-đáp-ma tôn quý lẽ nào nói là không có Ngã?
Nếu chấp phi Sắc làm Ngã, thì đó là chấp Ngã cũng có phạm vi
hạn định, bởi vì sở y-sở duyên của pháp phi Sắc có phạm vi hạn định,
cho nên cũng gọi là có giới hạn. Đó là dựa vào Tầm-Tứ khởi lên kiến
chấp như vậy, nếu dựa vào Đẳng chí khởi lên kiến chấp này thì chắc
chắn chưa đạt được Định Biến xứ.
Hai loại như vậy, đều da áy lên nghĩ rằng: Ngã chắc chắn có giới
hạn, sau khi chết có Tưởng, Ngã này to àn phần thuộc về cõi Dục, một
phần thuộc về cõi Sắc, trừ ra cõi trời Vô Tưởng.
Chấp nhận cõi Vô sắc cũng có Sắc, thì Ngã này cũng thuộc về ba
Vô sắc trước của cõi ấy.
Luận về chấp Ngã không có giới hạn, sau khi chết có Tưởng:
Nếu chấp Sắc làm Ngã, thì đó là chấp Ngã có khắp tất cả mọi nơi.
Như trong Minh Luận nói: “Có Ngã sĩ phu, lượng ấy to lớn, phạm vi giới
hạn khó lường, màu sắc ánh sáng như mặt trời, những sự u ám tối tăm
tuy ở phía trước mà không có thể nhìn thấy, cần phải biết rằng Ngã này
mới có thể vượt qua sinh-già-bệnh-chết, khác với Ngã này lại không có
lý của sự vượt qua.”
Lại như có người nói: Mặt đất tức là Ngã, Ngã tức là mặt đất,
lượng ấy không có giới hạn.
Nếu chấp Vô sắc làm Ngã, th ì họ dấy lên nghĩ rằng: Nếu không
đến gần lửa thì cuối cùng không có thể cháy được, nếu không cầm đến
dao thì cuối cùng không có thể cắt được, nếu không đi vào nước thì cuối
cùng không có thể ướt được. N hư vậy, nếu có người không đến được
Ngã thì cuối cùng không có thể giữ  lấy phần lượng không có giới hạn.
Đó là dựa vào Tầm-Tứ khởi lên kiến chấp như vậy, nếu dựa vào Đẳng
chí khởi lên kiến chấp này thì chắc chắn đã đạt được Định Biến xứ.
Hai loại như vậy, đều dấy lên nghĩ rằng: Ngã chắc chắn không có
giới hạn, sau khi chết có Tưởng, Ngã này toàn phần thuộc về cõi Dục
tùy theo sự thích hợp, cho đến nói rộng ra.
Luận về chấp Ngã cũng có giới hạn-cũng không có giới hạn, sau
khi chết có Tưởng:
Nếu chấp Sắc làm Ngã, thì đó là chấp Ngã tùy theo thân sở y,
hoặc tụ vào-hoặc tản ra, lượng a áy không nhất định. Họ dấy lên nghĩ
rằng: Thân nếu có hạn lượng thì Ng ã có giới hạn, thân nếu không có
hạn lượng thì Ngã không có giới hạn.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 871  
www.daitangkinh.org  
Nếu chấp Vô sắc làm Ngã, thì họ dấy lên nghĩ rằng: Nếu tùy theo
sở y-sở duyên có hạn lượng thì Ngã có giới hạn, nếu tùy theo sở y-sở
duyên không có hạn lượng thì Ngã không có giới hạn,
Hai loại như vậy, đều dấy lên nghĩ ra èng: Ngã cũng có giới hạn-
cũng không có giới hạn sau khi chết có Tưởng, Ngã này toàn phần
thuộc về cõi Dục tùy theo sự thích hợp, cho đến nói rộng ra.
Luận về chấp Ngã không phải là có giới hạn-không phải là không
có giới hạn, sau khi chết có Tưởng: T ức là ngăn chặn loại thứ ba làm
thành loại thứ tư này. Ba phần nói khác nhau như trước nên biết!
Bốn loại như vậy, hoặc là dựa vào Tầm-Tứ, hoặc là dựa vào Đẳng
chí, đều có thể khởi lên.
Dựa vào Tưởng-Thọ khác nhau cho nên đưa ra cách nói này: Ngã
có một Tưởng, Ngã có các loại Tưởng, Ngã có Tưởng nhỏ, Ngã có
Tưởng vô lượng, Ngã chỉ có Lạc, Ngã chỉ có Khổ, Ngã có Khổ-có Lạc,
Ngã không có Khổ-không có Lạc, sau khi chết có Tưởng.
Trong này, Ngã có một Tưởng, đó là thuộc về ba Vô sắc trước, bởi
vì các Tưởng ấy cùng một môn mà chuyển, cho nên nói là một Tưởng.
Ngã có các loại Tưởng, đó là thuộc cõi Dục-Sắc, trừ ra cõi trời Vô
Tưởng, bởi vì các Tưởng ấy do sáu môn-bốn môn mà chuyển, và duyên
với các loại cảnh, cho nên gọi là các loại Tưởng.
Dựa vào Tầm-Tứ thì Ngã cũng có sai biệt, đó là có một loại Công
xảo trí thì gọi là có một Tưởng, nếu c ó các loại Công xảo trí thì gọi là
có các loại Tưởng.
Ngã có Tưởng nhỏ, đó là chấp một ít Sắc làm Ngã, hoặc là chấp
một ít Vô sắc làm Ngã.
Nếu chấp một ít Sắc làm Ngã, th ì đó là chấp Sắc làm Ngã với
lượng nhỏ bé, lượng bằng lóng tay…, lúc ấy chấp Tưởng làm Ngã sở,
bởi vì dựa vào thân nhỏ bé duyên với một ít cảnh, cho nên nói là Tưởng
nhỏ. Ngã và Tưởng ấy hòa hợp gọi là có Tưởng nhỏ. Ngã này toàn phần
thuộc về cõi Dục, một phần thuộc về cõi Sắc, trừ ra cõi trời Vô Tưởng.
Chấp nhận cõi Vô sắc cũng có Sắc, thì Ngã này cũng thuộc về ba
Vô sắc trước của cõi ấy.
Nếu chấp một ít Vô sắc làm Ngã, thì lúc ấy hoặc là chấp Thọ làm
Ngã, Tưởng làm Ngã sở, bởi vì dựa vào thân nhỏ bé duyên với một ít
cảnh, cho nên nói là Tưởng nhỏ. Ngã va ø Tưởng ấy hòa hợp gọi là có
Tưởng nhỏ; chấp Hành làm Ngã, chấp Thức làm Ngã, nói rộng ra cũng
như vậy.
Nếu chấp Tưởng làm Ngã, thì Tưởng ấy dựa vào thân nhỏ bé
872 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
duyên với một ít cảnh, cho nên nói là Tưởng nhỏ, đó là chấp Tưởng nhỏ
làm tánh của Ngã. Hoặc là có dụng của Tưởng cho nên gọi là có Tưởng
nhỏ. Ngã này thuộc về cõi Dục cho đến Vô sở hữu xứ, trừ ra cõi trời Vô
Tưởng.
Ngã có Tưởng vô lượng, đó là ch ấp vô lượng Sắc làm Ngã, hoặc
là chấp vô lượng Vô sắc làm Ngã. Nếu chấp vô lượng Sắc làm Ngã, thì
đó là chấp Sắc làm Ngã có khắp tất cả mọi nơi, lúc ấy chấp Tưởng làm
Ngã sở, bởi vì dựa vào thân vô lượng duyên với vô lượng cảnh, cho nên
gọi là Tưởng vô lượng. Ngã và Tưởng ấy hòa hợp gọi là có Tưởng vô
lượng. Ngã này toàn phần thuộc về cõi Dục, một phần thuộc về cõi Sắc,
trừ ra cõi trời Vô Tưởng.
Chấp nhận cõi Vô sắc cũng có Sắc, thì Ngã này cũng thuộc về ba
Vô sắc trước của cõi ấy.
Nếu chấp vô lượng Vô sắc làm Ngã, thì lúc ấy hoặc là chấp Thọ
làm Ngã, Tưởng làm Ngã sở, bởi vì Tưởng ấy dựa vào thân vô lượng
duyên với vô lượng cảnh, cho nên gọi là Tưởng vô lượng. Ngã và Tưởng
ấy hòa hợp gọi là có Tưởng vô lượng; chấp Hành làm Ngã, chấp Thức
làm Ngã, nói rộng ra cũng như vậy.
Nếu chấp Tưởng làm Ngã, thì T ưởng ấy dựa vào thân vô lượng
duyên với vô lượng cảnh, c ho nên gọi là Tưởng vô lượng, đó là chấp
Tưởng vô lượng làm tánh của Ngã. Hoặc là có dụng của Tưởng cho nên
gọi là có Tưởng vô lượng. Ngã này thuộc về cõi Dục cho đến Vô sở hữu
xứ, trừ ra cõi trời Vô Tưởng.
Bốn loại như vậy, hoặc là dựa vào Tầm-Tứ, hoặc là dựa vào Đẳng
chí, đều có thể khởi lên.
Ngã chỉ có Lạc, đó là thuộc về ba Tĩnh lự trước. Những người đạt
được Định dùng Thiên nhãn thông nhìn thấy ba Tĩnh lự luôn luôn thọ
nhận vui vẻ, sau từ địa ấy chết đi-sinh đến nơi này, liền dấy lên nghĩ
rằng: Ngã chỉ có Lạc. Những người Tầm-Tứ nhìn thấy các hữu tình ở tất
cả mọi lúc hòa hợp đầy đủ cùng với La ïc, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã
chỉ có Lạc; như ở đời này, đời khác cũng như vậy.
Ngã chỉ có Khổ, đó là thuộc về địa ngục. Những người đạt được
Định dùng Thiên nhãn thông nhìn thấy ở địa ngục luôn luôn nhận chịu
đau khổ, sau từ địa ấy chết đi-sinh đến nơi này, liền dấy lên nghĩ rằng:
Ngã chỉ có Khổ. Những người Tầm-Tứ nhìn thấy các hữu tình ở tất cả
mọi lúc hòa hợp đầy đủ cùng với Khổ, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã chỉ
có Khổ; như ở đời này, đời khác cũng như vậy.
Ngã có Khổ-có Lạc, đó là thuộc về bàng sinh-ngạ quỷ-loài người
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 873  
www.daitangkinh.org  
và trời cõi Dục. Những người đa ït được Định dùng Thiên nhãn thông
nhìn thấy những hữu tình ấy thọ nhận xen lẫn khổ-vui, sau từ địa ấy chết
đi-sinh đến nơi này, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã có Khổ-có Lạc. Những
người Tầm-Tứ nhìn thấy các hữu tình có lúc hòa hợp đầy đủ cùng với
Khổ, có lúc hòa hợp đầy đủ cùng với Lạc, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã
có Khổ-có Lạc; như ở đời này, đời khác cũng như vậy.
Ngã không có Khổ-không có Lạc, đó là thuộc Tĩnh lự thứ tư cho
đến Vô sở hữu xứ. Những người đạt được Định nhận biết những hữu tình
ấy không có Khổ-không có Lạc, sau từ địa ấy chết đi-sinh đến nơi này,
liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã không có Khổ-không có Lạc. Những người
Tầm-Tứ dấy lên nghĩ như vậy: Thể của Ngã là Thường, chuyển biến
không rõ ràng, tuy có lúc tạm thời tương ưng với Khổ-Lạc, mà pháp ấy
là khách, Ngã không phải là có pháp ấy.
Mười sáu loại này là kiến chấp phân biệt về đời sau, các luận về
Hữu Tưởng dựa vào mười sáu sự việc đã nói ở trước mà khởi lên.
Tám luận về Vô Tưởng: Đó là bốn loại về có Sắc (hữu sắc)…, bốn
loại về có giới hạn (hữu biên)…
Bốn loại về có Sắc:
1. Chấp Ngã có Sắc, sau khi chết không có Tưởng, đó là họ chấp
Sắc làm Ngã đạt được Định Vô tưởng, và thấy người khác đạt được
Định ấy sinh làm hữu tình ở cõi trờ i Vô tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng:
Ngã có Sắc, sau khi chết không co ù Tưởng, bởi vì sẽ sinh làm hữu tình
trong cõi trời Vô tưởng, cho nên Tưởng không khởi lên. Những người
Tầm-Tứ chấp Sắc làm Ngã, thấy có người gặp làn gió độc mà mê man
bất tỉnh, không còn cảm thọ khổ đau bức bách, tựa như hoàn toàn không
có ý tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã tuy có Sắc mà không có Tưởng;
như ở đời này, đời khác cũng như vậy.
2. Chấp Ngã không có Sắc, sau khi chết không có Tưởng, đó là họ
chấp Mạng căn làm Ngã đạt được Định Vô tưởng, và thấy người khác
đạt được Định ấy sinh làm hữu tình ở cõi trời Vô tưởng, liền dấy lên
nghĩ rằng: Ngã không có Sắc, sau khi chết không có Tưởng, bởi vì sẽ
sinh làm hữu tình trong cõi trời  Vô tưởng, cho nên Tưởng không khởi
lên. Những người Tầm-Tứ chấp Mạng căn làm Ngã, thấy có người gặp
làn gió độc mà mê man bất tỉnh, không còn cảm thọ khổ đau bức bách,
tựa như hoàn toàn không có ý tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã không
có Sắc cũng không có Tưởng; như ở đời  này, đời khác  cũng như vậy.
Người có Tầm-Tứ trừ ra Tưởng, chấp ba uẩn còn lại làm Ngã, cũng có
thể chấp Ngã không có Sắc sau khi chết không có Tưởng.
874 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
3. Chấp Ngã cũng có Sắc-cũng không có Sắc, sau khi chết không
có Tưởng, đó là họ chấp Sắc và Mạng căn làm Ngã, họ đối với hai loại
này khởi lên một Tưởng về Ngã, bởi vì họ phân biệt hai loại này đều
khác nhau, không có được Ngã thật sự, giống như phân biệt ngọt-chua…
đều khác nhau, không có được vị chung. Họ chấp hai loại này làm một
Ngã rồi đạt được Định Vô tưởng, và thấy người khác đạt được Định ấy
sinh làm hữu tình ở cõi trời Vô tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã cũng
có Sắc-cũng không có Sắc, sau khi chết không có Tưởng, bởi vì sẽ sinh
làm hữu tình trong cõi trời Vô tưởng, cho nên Tưởng không khởi lên.
Những người Tầm-Tứ chấp Sắc và Ma ïng căn làm Ngã, thấy có người
gặp làn gió độc mà mê man bất tỉnh, không còn cảm thọ khổ đau bức
bách, tựa như hoàn toàn không có ý tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã
cũng có Sắc-cũng không có Sắc ma ø hoàn toàn không có Tưởng; như ở
đời này, đời khác cũng như vậy. Người  có Tầm-Tứ trừ ra Tưởng, chấp
bốn uẩn còn lại làm Ngã, cũng có thể chấp Ngã cũng  có Sắc-cũng
không có Sắc sau khi chết không có Tưởng.
4. Chấp Ngã không phải là có Sa éc-không phải là không có Sắc,
sau khi chết không có Tưởng, tức là ngăn chặn loạ i thứ ba làm thành
loại thứ tư này. Ba phần nói khác nhau như trước nên biết!
Bốn loại về có giới hạn:
1. Chấp Ngã có giới hạn, sau khi chết không có Tưởng, đó là nếu
chấp Sắc làm Ngã, thì đó là chấp Sắc của Ngã với lượng nhỏ bé, lượng
bằng lóng tay… Nếu chấp Vô sắc làm Ngã, thì đó là chấp Mạng căn làm
Ngã, ở khắp nơi trong thân, xứng với hình lượng của thân. Như vậy chấp
rồi đạt được Định Vô tưởng, và thấy người khác đạt được Định ấy sinh
làm hữu tình ở cõi trời Vô tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã có giới
hạn sau khi chết không có Tưởng, bởi vì sẽ sinh làm hữu tình trong cõi
trời Vô tưởng, cho nên Tưởng không khởi lên. Những người Tầm-Tứ
cũng chấp loại ấy làm Ngã, thấy có người gặp làn gió độc mà mê man
bất tỉnh, tùy theo sự thích hợp, nói rộng ra như trước.
2. Chấp Ngã không có giới hạn, sau khi chết không có Tưởng,
đó là nếu chấp Sắc làm Ngã, thì đó là chấp Sắc của Ngã ở khắp tất cả
mọi nơi. Nếu chấp Vô sắc làm Ngã, thì đó là chấp Mạng căn làm Ngã,
cũng ở khắp tất cả mọi nơi. Như vậy chấp rồi đạt được Định Vô tưởng,
và thấy người khác đạt  được Định ấy sinh làm hữu tình ở cõi trời Vô
tưởng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã không có giới hạn sau khi chết không
có Tưởng, bởi vì sẽ sinh làm hữu tìn h trong cõi trời Vô tưởng, cho nên
Tưởng không khởi lên. Những người Tầm -Tứ cũng chấp loại ấy làm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 875  
www.daitangkinh.org  
Ngã, thấy có người gặp làn gió độc mà mê man bất tỉnh, tùy theo sự
thích hợp, nói rộng ra như trước.
3. Chấp Ngã cũng có giới hạn- cũng không có giới hạn, sau khi
chết không có Tưởng, đó là nếu chấp Sắc  làm Ngã, thì đó là chấp Sắc
của Ngã hoặc tụ vào-hoặc tản ra. Nếu chấp Vô sắc làm Ngã, thì đó là
chấp Mạng căn làm Ngã, cũng như Sắc của thân hoặc tụ vào-hoặc tản
ra. Như vậy chấp rồi đạt được Đị nh Vô tưởng, và thấy người khác đạt
được Định ấy sinh làm hữu tình ở cõi trời Vô tưởng, liền dấy lên nghĩ
rằng: Ngã cũng có giới hạn-cũng không có giới hạn sau khi chết không
có Tưởng, bởi vì sẽ sinh làm hữu tìn h trong cõi trời Vô tưởng, cho nên
Tưởng không khởi lên. Những người Tầm- Tứ cũng chấp loại ấy làm
Ngã, tùy theo sự thích hợp, nói rộng ra như trước.
4. Chấp Ngã không phải là có gi ới hạn-không phải là không có
giới hạn, sau khi chết không có Tưởng, tức là ngăn chặn loại thứ ba làm
thành loại thứ tư này. Ba phần nói khác nhau như trước nên biết!
Tám loại như vậy là kiến chấp phân biệt về đời sau, các luận về
Vô Tưởng dựa vào tám loại sự việc đã nói ở trước mà khởi lên.
Tám luận về Phi Hữu Tưởng-Phi Vô Tưởng: Đó là bốn loại về có
Sắc (hữu sắc)…, bốn loại về có giới hạn (hữu biên)…
Bốn loại về có Sắc:
1. Chấp Ngã có Sắc, sau khi chết không phải là có Tưởng-không
phải là không có Tưởng, đó là người  Tầm-Tứ chấp Sắc làm Ngã, họ
thấy ý nghĩ của hữu tình không rõ ràng, liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã có
Sắc không phải là có Tưởng-không phải là không có Tưởng; như ở đời
này, đời khác cũng như vậy. Không phải là đạt được Định ấy có thể có
kiến chấp này. Nguyên cớ thế nào? Bởi  vì phải là người  đã lìa nhiễm
của Vô sở hữu xứ, mới có thể chấp các uẩn của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ làm Ngã, cõi ấy đã Vô sắc thì lý chấp này không có nghĩa nào khác
để căn cứ vào mà nói. Đạt được Định ấy cũng có kiến chấp này, đó là
người sinh ở cõi Dục-Sắc đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, chấp các uẩn
của Phi tưởng phi phi tưởng xứ làm Nga õ, họ đã chấp Th ể của Ngã tuy
không phải là Sắc, mà cùng với Sắc hòa hợp gọi là có Sắc của Ngã; như
nói có búi tóc của người mà Thể của  người không phải là búi tóc. Bởi
vì họ tuy không chấp Sắc làm Ngã sở, mà đã chấp Ngã chưa lìa Sắc của
thân, cho đến mạng chung hãy còn đi theo thân, cho nên nói là Ngã có
Sắc. Họ đã tiến vào Định của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, bởi vì Tưởng
không rõ ràng, cho nên chấp Ngã hiện tại không phải là có Tưởng-
không phải là không có Tưởng, sau khi chết cũng như vậy.
876 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Chấp nhận cõi Vô sắc  cũng có Sắc, thì họ ch ấp nhận là có chấp
Ngã của Phi tưởng phi phi tưởng xứ thật sự có Sắc, mà không phải là có
Tưởng cũng không phải là không có Tưởng.
2. Chấp Ngã không có Sắc, sau khi chết không phải là có Tưởng-
không phải là không có Tưởng, đó là người đạt được Định ấy chấp các
uẩn Vô sắc của Phi tưởng phi phi t ưởng xứ làm Ngã, hoặc là làm Ngã
sở. Họ đã chấp Ngã dùng Vô sắc làm tánh, hoặc là có Vô sắc cho nên
gọi là Ngã không có Sắc. Họ đã ti ến vào Định của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, bởi vì Tưởng không rõ ràng, cho nên chấp Ngã hiện tại không
phải là có Tưởng-không phải là không có Tưởng, sau khi chết cũng
như vậy. Những người Tầm-Tứ chấp Vô sắc làm Ngã, họ thấy ý nghĩ
của hữu tình không rõ ràng, liền dấy l ên nghĩ rằng: Ngã không có Sắc
không phải là có Tưởng-không phải là không có Tưởng; như ở đời này,
đời khác cũng như vậy.
3. Chấp Ngã cũng có Sắc-cũng không có Sắc, sau khi chết không
phải là có Tưởng-không phải là khô ng có Tưởng, đó là người Tầm-Tứ
chấp Sắc-Vô sắc làm Ngã, họ thấy ý nghĩ của hữu tình không rõ ràng,
liền dấy lên nghĩ rằng: Ngã cũng có Sắc-cũng không có Sắc không phải
là có Tưởng-không phải là không c ó Tưởng; như ở đời này, đời khác
cũng như vậy. Không phải là đạt được Định ấy có thể có kiến chấp này.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì phải la ø người đã lìa nhiễm của Vô sở hữu
xứ, mới có thể chấp các uẩn của Phi tưởng phi phi tưởng xứ làm Ngã,
cõi ấy đã Vô sắc thì lý chấp này không có nghĩa nào khác để căn cứ vào
mà nói. Đạt được Định ấy cũng có kiến chấp này, đó là người sinh ở cõi
Dục-Sắc đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, chấp các uẩn của Phi tưởng
phi phi tưởng xứ làm Ngã, họ đã chấp Thể của Ngã tuy không phải là
Sắc, mà cùng với Sắc hòa hợp gọi là có Sắc của Ngã; như nói có búi tóc
của người mà Thể của người không phải là búi tóc. Bởi vì họ tuy không
chấp Sắc làm Ngã sở, mà đã chấp Ngã chưa lìa Sắc của thân, cho đến
mạng chung hãy còn đi theo thân, cho nên nói là Ngã cũng có Sắc; chấp
Vô sắc làm Ngã, cho nên nói là Ngã cũng không có Sắc. Họ đã tiến vào
Định của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, bởi vì Tưởng không rõ ràng, cho
nên chấp Ngã hiện tại không phải là có Tưởng-không phải là không có
Tưởng, sau khi chết cũng như vậy.
Chấp nhận cõi Vô sắc  cũng có Sắc, thì họ ch ấp nhận là có chấp
Ngã của Phi tưởng phi phi tưởng xứ thật sự cũng có Sắc-cũng không có
Sắc, mà không phải là có Tưởng cũng không phải là không có Tưởng.
4. Chấp Ngã không phải là có Sắc-không phải là không có   Sắc,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 877  
www.daitangkinh.org  
sau khi chết không phải là có Tưởng cũng không phải là không có
Tưởng, tức là ngăn chặn loại thứ ba làm thành loại thứ tư này. Ba phần
nói khác nhau như trước nên biết!
Bốn loại về có giới hạn:
1. Chấp Ngã có giới hạn, sau khi  chết không phải là có Tưởng-
không phải là không có Tưởng.
2. Chấp Ngã không có giới hạn, sau khi chết không phải là có
Tưởng-không phải là không có Tưởng.
3. Chấp Ngã cũng có giới hạn- cũng không có giới hạn, sau khi
chết không phải là có Tưởng-không phải là không có Tưởng.
4. Chấp Ngã không phải là có giới hạn-không phải là không có
giới hạn, sau khi chết không phải là có Tưởng-không phải là không có
Tưởng.
Như vậy, tất cả đều chấp Vô sắc làm Ngã, đã đạt được Định của
Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì đều có t hể có kiến chấp này. Vả lại, tất
cả loại này đều có thể chấp bốn uẩn Vô sắc của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ làm Ngã-Ngã sở:
1. Bởi vì thời gian của Định ấy ngắn ngủi, dùng mỗi một uẩn làm
sở duyên, cho nên chấp là Ngã có giới hạn.
2. Bởi vì thời gian của Định ấy lâu dài, dùng toàn bộ bốn uẩn làm
sở duyên, cho nên chấp là Ngã không có giới hạn.
3. Bởi vì thời gian của Định ấy hoặc là ngắn ngủi-hoặc là lâu dài,
hoặc là mỗi một uẩn-hoặc là to àn bộ bốn uẩn làm sở duyên, cho nên
chấp là Ngã cũng có giới hạn-cũng không có giới hạn, tức là ngăn chặn
loại thứ ba làm thành loại thứ tư này. Ba phần nói khác nhau như trước
nên biết!
Trong này, tất cả đều đã tiến vào Định của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, bởi vì Tưởng không rõ ràng, cho nên chấp Ngã hiện tại không phải
là có Tưởng-không phải là không có Tưởng, sau khi chết cũng như vậy.
Những người Tầm-Tứ và người chấp nhận cõi Vô sắc cũng có Sắc, chấp
Sắc-Vô sắc làm Ngã, tùy theo sự thích hợp, nói rộng ra như trước.
Tám loại như vậy là kiến chấp phân biệt về đời sau, các luận về
Phi Hữu Tưởng-Phi Vô Tưởng dựa vào ta ùm loại sự việc đã nói ở trước
mà khởi lên.
Hỏi: Vì sao trong luận về Vô Tưởng và luận về Phi Hữu Tưởng-
Phi Vô Tưởng, không nói đến tám loại như Ngã có một Tưởng…?
Đáp: Nếu cũng nói đến thì tất cả  đều phải gọi là luận về Hữu
Tưởng, bởi vì có Tưởng-Thọ thì không phải là không có Tưởng…    Như
878 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
vậy, tất cả các luận về Hữu Tưởng…, bởi vì nói đến sau khi chết, cho nên
đều là thuộc kiến chấp phân biệt về đời sau.
Bảy luận về Đoạn Diệt:
1. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này có Sắc thô thiển do bốn đại chủng
sở tạo làm tánh, sau khi chết thì đoạn diệt, hoàn toàn không có gì, đến
đây gọi là Ngã đích thực đoạn diệt. Họ thấy đời này thọ thai làm đầu
tiên, lúc chết làm cuối cùng, liền dấy lên nghĩ rằng: Lúc Ngã thọ thai
vốn không có mà có, nếu đến phần vị chết đi thì có rồi trở về không có,
gọi là khéo đoạn diệt.
2. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này ở trời cõi Dục, sau khi chết thì đoạn
diệt, hoàn toàn không có gì, đến đây gọi là Ngã đích thực đoạn diệt. Họ
dấy lên nghĩ rằng: Ngã đã không nhờ vào cửa mình của mẹ (sản môn)
mà sinh ra, vốn không có mà có, có rồi trở về không có, như sao Chổi…
gọi là khéo đoạn diệt.
3. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này ở trời cõi Sắc, sau khi chết thì đoạn
diệt, hoàn toàn không có gì, đến đây gọi là Ngã đích thực đoạn diệt. Họ
dấy lên nghĩ rằng: Ngã đã không nhờ vào cửa mình của mẹ(sản môn)
mà sinh ra, vốn không có mà có, do lực  của Đẳng chí, có rồi trở về
không có, gọi là khéo đoạn diệt.
Hoặc có người nói: Ba Đoạn kiến này đều duyên với hữu tình đã
lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất ma ø khởi lên. Người Đoạn kiến ấy tuy
đã đạt được Định mà chưa có thể lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, đã
phát khởi Thiên nhãn chỉ nhìn thấy địa dưới, ba hữu tình trước đã mạng
chung rồi đều sinh lên địa trên, đã thọ các thân như Trung hữu-Sinh
hữu…, không phải là cảnh giới của người ấy, liền dấy lên nghĩ rằng:
Người đạt được Tĩnh lự đã mạng chung rồi thảy đều đoạn diệt.
4. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này ở trời Không vô biên xứ, sau khi
chết thì đoạn diệt, hoàn toàn không có gì, đến đây gọi là Ngã đích thực
đoạn diệt.
5. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này ở  trời Thức vô biên xứ, sau khi
chết thì đoạn diệt, hoàn toàn không có gì, đến đây gọi là Ngã đích thực
đoạn diệt.
6. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này ở trời Vô sở hữu xứ, sau khi chết
thì đoạn diệt, hoàn toàn không có gì, đến đây gọi là Ngã đích thực đoạn
diệt.
7. Dấy lên nghĩ rằng: Ngã này ở trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
sau khi chết thì đoạn diệt, hoàn toà n không có gì, đến đây gọi là Ngã
đích thực đoạn diệt.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 879  
www.daitangkinh.org  
Trong này, bốn loại sau có chấp Không vô biên xứ làm đỉnh cao
của sinh tử, cho đến có chấp Phi tưởng phi phi tưởng xứ làm đỉnh cao
của sinh tử. Nếu chấp Không vô biên xứ làm đỉnh cao của sinh tử, thì đó
là chấp Không vô biên xứ, sau khi chết không có gì, gọi là khéo đoạn
diệt; cho đến nếu chấp Phi tưởng phi phi tưởng xứ làm đỉnh cao của sinh
tử, thì đó là chấp Phi tưởng phi phi  tưởng xứ, sau khi chết không có gì,
gọi là khéo đoạn diệt.
Bảy loại như vậy là kiến chấp pha ân biệt về đời sau, các luận về
Đoạn Diệt dựa vào bảy loại sự việc đã nói ở trước mà khởi lên. Bảy loại
như vậy đều nói đến sau khi chết, c ho nên đều thuộc kiến chấp phân
biệt về đời sau.
Năm luận về Hiện Pháp Niết-Ba øn: Đó là ngoại đạo chấp nếu ở
hiện tại mà Ngã cảm thọ an lạc thì gọi là đạt được Niết-bàn; nếu Ngã
có khổ đau thì lúc bấy giờ không gọi là đạt được Niết-bàn, bởi vì không
an lạc.
Thứ nhất, dấy lên nghĩ rằng: Ngã này thanh tịnh giải thoát, rời xa
tất cả tai họa bất ngờ, nghĩa là hiện tại thọ dụng năm dục lạc tuyệt vời,
lúc bấy giờ gọi là đạt được Niết-bàn trong pháp hiện tại.
Thứ hai, có thể thấy sai lầm của các dục, họ dấy lên nghĩ rằng: Do
ham muốn mà sinh ra vui vẻ; do những khổ đau mà kèm theo nhiều sự
oán hại; do Định mà sinh ra niềm vui tĩnh lặng vi diệu, không có những
khổ đau kèm theo, lìa mọi sự oán hại. La ïi dấy lên nghĩ rằng: Ngã này
thanh tịnh giải thoát, rời xa tất cả  tai họa bất ngờ, nghĩa là hiện tại an
trú trong Tĩnh lự thứ nhất, lúc ba áy giờ gọi là đạt được Niết-bàn trong
pháp hiện tại.
Thứ ba, có thể thấy các ham muốn Tầm-Tứ đều có sai lầm, họ dấy
lên nghĩ rằng: Ngã này thanh tịnh giải thoát, rời xa tất cả tai họa bất
ngờ, nghĩa là hiện tại an trú trong Tĩnh lự thứ hai, lúc bấy giờ gọi là đạt
được Niết-bàn trong pháp hiện tại.
Thứ tư, có thể thấy sai lầm của các ham muốn Tầm-Tứ và Hỷ, họ
dấy lên nghĩ rằng: Ngã này thanh tịnh giải thoát, rời xa tất cả tai họa bất
ngờ, nghĩa là hiện tại an trú trong Tĩnh lự thứ ba, lúc bấy giờ gọi là đạt
được Niết-bàn trong pháp hiện tại.
Thứ năm, có thể thấy các ham m uốn Tầm-Tứ-Hỷ và hơi thở ra
vào đều có sai lầm, họ dấy lên nghĩ rằng: Ngã này thanh tịnh giải thoát,
rời xa tất cả tai họa bất ngờ, nghĩa là hiện tại an trú trong Tĩnh lự thứ tư,
lúc bấy giờ gọi là đạt được Niết-bàn trong pháp hiện tại.
Hỏi: Vì sao năm luận về Hiện Pháp Niết-Bàn này đều là thuộc
880 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
kiến chấp phân biệt về đời sau?
Đáp: Năm loại này tuy duyên với hiện tại mà chờ đến quá khứ gọi
là sau, vì thế cho nên nói là phân biệt về đời sau.
Lại có người nói: Bởi vì năm loại này chấp là Ngã hiện tại đã có
niềm vui, sau cũng có niềm vui, cho nên đều là thuộc kiến chấp phân
biệt về đời sau.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói là luận về Hiện Pháp Niết-Bàn?
Đáp: Niềm vui hiện tại là trước mà chấp là niềm vui sau, hiện tại
ở trước cho nên dùng để nêu rõ tên gọi của luận.
Năm loại như vậy là kiến chấp phân biệt về đời sau, các luận về
Hiện Pháp Niết-Bàn dựa vào năm sự việc đã nói ở trước mà khởi lên.
Như trong kinh nói: “Tỳ kheo nên biết! Các kiến chấp mà hàng
Sa-môn và Bà-la-môn ở thế gian d ựa vào, đều đưa vào hai kiến chấp,
đó là kiến chấp về có và kiến chấp về không có.” Nay cần phải phân
biệt.

này?
Hỏi: Vì sao tất cả các kiến chấp đều đưa vào trong hai kiến chấp

Đáp: Nói đưa vào đây không phải là hiển bày về thâu nhiếp Thể
ấy, mà chỉ hiển bày về loại ấy đư a vào trong phẩm loại của hai kiến
chấp này. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì kiến chấp về có tức là Thường
kiến, kiến chấp về không có tức là Đoạn kiến, các loại ác kiến tuy có
nhiều loại, nhưng tất cả đều đưa vào hai phẩm loại này. Như đầu phẩm
này, Bổ-lạt-noa nói không có bố thí…, năm loại Tà kiến đưa vào phẩm
Đoạn kiến, bởi vì chấp không có.
Có người nói: Đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp Ngã thường còn, bài
bác về Nhân…
Tiếp theo nói ngay cả sống có thân mạng sau khi chết thì đoạn hoại
không còn…, thuộc về Đoạn kiến, cho nên tức là phẩm Đoạn kiến.
Có người đưa ra cách nói này:  Thân sĩ phu trong bốn đại chủng
này cho đến người trí ca ngợi thọ nhận, đưa vào trong hai phẩm.
Tiếp theo nói không có nhân-không có duyên…, là kiến chấp của
Mạt-tắc-yết-lợi.
Tiếp theo nói tạo tác-dạy bảo tạo tác…, là kiến chấp của San-xà-
di.

có.
Hai loại này đều đưa vào phẩm Đoạn kiến, bởi vì chấp không
Có người nói: Đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp Ngã thường còn, bài
bác về Nhân…
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 881  
www.daitangkinh.org  
Tiếp theo nói thân bảy sĩ này…, thuộc về Thường kiến, cho nên tức
là phẩm Thường kiến.
Tiếp theo nói có mười bốn ức…, là kiến chấp của Vô Thắng  Phát
Hạt.
Tiếp theo nói tất cả sĩ phu, Bổ-đặc-già-la có những sự cảm    thọ,
tất cả đều lấy sự việc của đời trước làm nhân…, là kiến chấp của Ly Hệ
Thân Tử.
Hai loại này cùng đưa vào hai phẩ m, bởi vì chấp có Ngã về sau
đoạn diệt.
Tiếp theo nói tất cả sĩ phu, B ổ-đặc-già-la đã cảm thọ đều không
có nhân, không có duyên…, là kiến chấp của Phong-ca-đa-diễn-na, đưa
vào phẩm Đoạn kiến, bởi vì chấp không có.
Có người nói: Đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp Ngã thường còn, bài
bác về không có Nhân.
Tiếp theo nói tự mình làm khổ-vui …, loại này đưa vào hai phẩm,
bởi vì chấp có Ngã về sau đoạn diệt.
Tiếp theo nói khổ-vui đã cảm thọ không phải là tự mình làm ra…,
đưa vào phẩm Đoạn kiến, bởi vì chấp không có.
Có người nói: Đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp Ngã thường còn, bài
bác về không có Nhân.
Tiếp theo nói Ngã và thế gian  là pháp thường hằng…, thuộc về
Thường kiến, cho nên tức là phẩm Thường kiến.
Tiếp theo nói vốn là Đế, vốn là tồn  tại cho nên Ngã có Ngã…,
thuộc về Thường kiến, cho nên tức là phẩm Thường kiến.
Tiếp theo nói vốn là Đế, vốn là tồn  tại cho nên Ngã có Ngã…,
thuộc về Đoạn kiến, cho nên tức là phẩm Đoạn kiến.
Tiếp theo nói Ngã quán xét Ngã…, đưa vào phẩm Thường kiến.
Tiếp theo nói thọ nhận năm dục vi diệu…, đưa vào phẩm Thường
kiến, bởi vì chấp có Ngã thường đạt được Niết-bàn.
Có người nói: Đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp có Ngã về sau đoạn
diệt.
Tiếp theo nói gió không thổi…, thuộc về Thường kiến, cho nên tức
là phẩm Thường kiến.
Tiếp theo nói chúng sinh chấp do Ngã làm ra…, đưa vào hai phẩm,
bởi vì chấp có Ngã về sau đoạn diệt.
Sau cùng nói thọ dụng các dục th anh tịnh tuyệt diệu vừa ý mà
không có lỗi lầm…, đưa vào phẩm T hường kiến, bởi vì chấp có Ngã
thường thọ nhận các dục hơn hẳn.
882 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 

diệt.
Có người nói: Đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp có Ngã về sau đoạn

Như trong kinh nói: “Kiến chấp về Ngã có Tưởng, kiến chấp   về
Ngã không có Tưởng, kiến chấp về Ngã không phải là có Tưởng-không
phải là không có Tưởng, kiến chấp về Đoạn Diệt, kiến chấp về Hiện
Pháp Niết-Bàn.”
Năm loại này đưa vào hai phẩm, đó là ba loại trước đưa vào phẩm
Thường kiến, loại thứ tư đưa vào phẩm Đoạn kiến, loại thứ năm thì có
người nói đưa vào phẩm Thường kiến, có người nói đưa vào hai phẩm.
Sáu mươi hai kiến chấp đã nói trong kinh Phạm Võng, toàn bộ
cũng đưa vào trong phẩm loại của hai kiến chấp này.
Đó là: Trong kiến chấp phân biệt về đời trước, bốn luận về Biến
Thường đưa vào phẩm Thường kiến; bốn luận về Nhất Phần Thường, có
người nói đưa vào phẩm Thường kiến, có người nói đưa vào hai phẩm
bởi vì chấp có Thường-có không Thường; hai luận về Vô Nhân Sinh đưa
vào phẩm Đoạn kiến, có người nói đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp Ngã
thường còn, bài bác về không có Nhân; bốn luận về Hữu Biên Đẳng và
bốn luận về Bất Tử Kiểu Loa ïn đưa vào phẩm Thường kiến, có người
nói đưa vào hai phẩm, bởi vì cha áp Ngã thường còn về sau cũng đoạn.
Trong kiến chấp phân biệt về đời sa u, luận về Hữu Tưởng-Vô Tưởng
và Phi Hữu Tưởng-Phi Vô Tưởng, đều thuộc về Thường kiến, cho nên
tức là phẩm Thường kiến; bảy luận về Đoạn Diệt, thuộc về Đoạn kiến,
cho nên tức là phẩm Đoạn kiến; năm luận về Hiện Pháp Niết-Bàn đưa
vào phẩm Thường kiến, bởi vì chấp có Ngã thường đạt được Niết-bàn,
có người nói đưa vào hai phẩm, bởi vì chấp có Ngã hiện tại đạt được
Niết-bàn về sau đoạn diệt.
Trong kinh Ca-đa-diễn-na nói: “Thế gian có hai kiến chấp, một là
kiến chấp về có, hai là kiến chấp về không có.” Như thứ tự thâu nhiếp
đưa vào phẩm Thường kiến-Đoạn kiến.
Trong kinh Sư Tử Hống nói: “Tất cả các kiến chấp đều dựa vào
hai kiến chấp, đó là kiến chấp về có, kiến chấp về không có.”
Người dựa vào kiến chấp về có thì đam mê theo kiến chấp về có,
ghét bỏ kiến chấp về không có; ng ười dựa vào kiến chấp về không có
thì đam mê theo kiến chấp về không có, ghét bỏ kiến chấp về có. Hai
loại này như thứ tự cũng thâu nhiếp đưa vào phẩm Thường kiến-Đoạn
kiến.
Như trong kinh nói: “Ngoại đạo  Thường kiến, hoặc là chấp về
chuyển biến, hoặc là chấp về ẩn hiện, hoặc là chấp Ý giới thường xuyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 883  
www.daitangkinh.org  
qua lại…” Như vậy, tất cả thuộc về Thường kiến, cho nên tức là phẩm
Thường kiến.
Như trong kinh nói: “Có ngoại đạo ch ấp Mạng ấy tức là thân,
Mạng ấy là khác thân, Mạng ấy không phải tức là thân, Mạng ấy không
phải là khác thân.”
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp Mạng ấy tức là thân?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách  nói như vậy: “Bởi vì họ thấy
ở thế gian, lúc thân sinh ra thì nói là hữu tình sinh ra, lúc thân hoại diệt
thì nói là hữu tình chết đi.
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gian, đối với thân căn có Sắc thì nói
là có Mạng, đối với thân căn không có Sắc thì nói là không có Mạng.
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gian, đối với thân tướng sai biệt mà
khởi lên tưởng là nam-nữ.
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gia n, đối với thân lực có mạnh-yếu
thì nói là người mạnh-yếu.
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gian, thân hình cao thấp, thô tế, mập
ốm,trắng đen… thì nói là người cao thấp…
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gian, có bị tổn hại đối với một phần
thân, thì toàn thân đều cảm thọ khổ đau không yên ổn.
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gian, lúc buồn và lúc vui thì chảy
nước mắt-nổi gai ốc, sắc mặt rạng rỡ vui vẻ.
Lại nữa, bởi vì họ thấy ở thế gia n, đều đối với thân mà khởi lên
Ngã gọi là Tưởng.”
Có Sư khác nói: Bởi vì họ thấy ở thế gian, đuôi của các loài sâu
bọ côn trùng, nếu đứt mất thì đều có thể chuyển động.
Đại đức nói rằng: “Bởi vì họ thấy ở thế gian, đối với thân căn có
Sắc thì nói là hình t ướng của hữu tình, giọng nói của hữu tình, vẻ đẹp
xấu của hữu tình, oai nghi của hữu tình, việc làm của hữu tình…”
Bởi vì các loại nhân duyên như va äy, cho nên các ngoại đạo nói
Mạng ấy tức là thân.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp Mạng ấy là khác thân?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cá ch nói như vậy: “Các ngoại đạo
ấy chấp Sắc làm thân, chấp tâm-tâm sở dùng la øm Mạng, Sắc và tâm-
tâm sở nối tiếp nhau đều khác biệt, họ hiểu được sự chuyển biến trước
sau của Sắc thân, nhưng không hiểu về tướng sai khác trước sau của
tâm-tâm sở, cho nên khởi lên kiến chấp này.
Lại nữa, bởi vì họ thấy thân thô thiển, tâm-tâm sở vi tế, Mạng là
vi tế cho nên khác với thân.
884 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lại nữa, bởi vì họ thấy oai nghi tùy theo ý muốn mà chuyển, liền
chấp ý muốn cho là Mạng, oai nghi t ức là sự chuyển biến sai biệt của
thân.
Lại nữa, bởi vì họ thấy người chết thì thân tướng không có gì khác,
liền dấy lên nghĩ rằng: Mạng lìa bỏ th ân thì nói là chết, cho nên cùng
với thân khác nhau.
Lại nữa, bởi vì họ thấy phần vị của Sắc thân và tâm-tâm sở chuyển
biến trước sau đều khác, họ chấp tâm-tâm sở tức là Mạng cho nên khác
với thân.
Lại nữa, bởi vì họ thấy Sắc thân có nhiều phần, mà Mạng thì chỉ
một cho nên khác với thân.
Lại nữa, các ngoại đạo ấy thấy rời bỏ thân có trước đây mà nhận
lấy thân Trung hữu, lại rời bỏ thân Trung hữu mà nhận lấy thân có bây
giờ. Như vậy lần lượt chuyển đổi, th ân tuy có khác mà Mạng thì chỉ
một, cho nên khác với thân.”
Có Sư khác nói: Bởi vì họ th ấy lúc ngủ, thân cũng có chuyển
động, cho nên biết trong đó có Mạng riêng biệt.
Lại nữa, họ thấy lúc mộng, thân ở nơi ban đầu mà có Mạng đi qua
mọi nơi khác, cho nên biết khác thân, có Mạng riêng biệt.
Lại có người nói: Họ thấy dựa va øo Định có thể nhớ lại quá khứ,
và biết nhiều thân sai biệt ở vị lai, liền dấy lên nghĩ rằng: Thân tuy có
nhiều mà Mạng thì chỉ một, cho nên biết là khác nhau.
Lại nữa, họ thấy ở thế gian, thân không có chuyển động, có thể
nhớ lại quá khứ và biết được vị lai, cho nên biết lìa thân ra có Mạng
riêng biệt.
Có người đưa ra cách nói này: Họ thấy thế gian, nhớ việc đã làm
trước đây và việc đã trải qua, mà thân không chuyển động, cho nên biết
lìa thân ra có Mạng riêng biệt.
Hoặc có người nói: Họ thấy phần vị trước sau của thân hình khác
nhau, chuyển theo các trí Công xảo không có gì khác biệt, cho nên biết
lìa thân ra có Mạng riêng biệt.
Đại đức nói rằng: “Họ thấy ở thế gian, người không tự tại và người
tự tại, thân đều lay động, cho nên biết thân ấy do Mạng mà chuyển
động.”
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp Mạng ấy không phải tức là thân?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra ca ùch nói như vậy: “Họ thấy ở thế
gian, thân có nhiều phần khác nhau, Mạng thì không khác, cho nên
không phải tức là thân.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 885  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, họ thấy ở thế gian, thân tùy theo duyên mà chuyển,
Mạng thì không như vậy, cho nên không phải tức là   thân.
Lại nữa, họ thấy ở thế gian, tha ân có tăng giảm-lợi hại đều khác
nhau, Mạng thì không như vậy, cho nên không phải tức là thân.”
Đại đức nói rằng: “Họ thấy ở thế gian, một thân mà có các loại
tướng khác nhau, Mạng thì không như vậy, cho nên không phải tức là
thân.”
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp Mạng ấy không phải là khác thân?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra ca ùch nói như vậy: “Họ thấy khác
với thân không có vật thật sự riêng biệt mà Mạng có thể đạt được, cho
nên chấp Mạng ấy không phải là khác với thân, còn lại nói như trong
phần tức là thân ở trước.”
Đại đức nói rằng: “Họ thấy ở thế gian, đối với thân của mình mà
khởi lên Ngã ái, chứ không đối với  pháp khác, cho nên chấp Mạng ấy
không phải là khác với th ân, còn lại nói như trong phần tức là thân ở
trước.”
Nhưng những người ngu đối với sắc-tâm… nối tiếp nhau trong sát-
na, không dễ dàng nhận biết rõ ràng, nói là có Mạng tức là thân-khác
với thân… Nếu nói tức là thân và không phải là khác với thân, thì đưa
vào phẩm Đoạn kiến. Nếu nói khác với thân và không phải tức là thân,
thì đưa vào phẩm Thường kiến. Vì vậy, tất cả các ác kiến của các ngoại
đạo đều đưa vào trong phẩm Thường kiến-Đoạn kiến. Tất cả Như Lai
Ứng Chánh Đẳng Giác bởi vì đối trị điều ấy cho nên tuyên thuyết về
Trung đạo, đó là sắc-tâm…không phải là Đoạn-không phải là Thường.
Hỏi: Thế nào là nên biết sau khi chết không phải là đoạn dứt?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Thấy tâm lúc
này nhiều niệm nối tiếp nhau, bởi vì những niệm trước diệt đi, có những
niệm sau sinh ra, tâm sau nhất định phải dựa vào tâm trước mà khởi lên,
tâm trước có năng lực nhất định sẽ dẫn đến tâm sau, gặp phải duyên rất
chán ngán thì sau mới không khởi lên. Vì vậy, đời này bắt đầu thọ sinh
thì tâm chắc chắn có tâm trước làm nhân dẫn dắt khởi lên, phần vị sắp
mạng chung không có duyên rất chán ngán, lúc đang chết thì tâm chắc
chắn có thể dẫn đến đời sau. Thân trước đã có thể dẫn dắt thân này khởi
lên, thì thân này vì sao không dẫn đến thân sau? Vì vậy nên biết sau khi
chết không phải là đoạn dứt.
Lại nữa, thấy căn hiểu biết hiện ta ïi dựa vào căn đã khởi lên, lại
có thể làm nhân dẫn dắt ý hiểu biết  khởi lên, cho nên biết ý hiểu biết
đầu tiên trong thai chắc chắn nhờ vào căn hiểu biết của quá khứ dẫn
886 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
dắt sinh ra. Đời trước đã có thể dẫn dắt đời này khởi lên, thì đời này vì
sao không dẫn đến đời sau? Vì vậy nên biết sau khi chết không phải là
đoạn dứt.”
Đại đức nói rằng: “Không phải là lìa tâm khác, có tâm khác
chuyển đổi, cũng thấy có sắc tùy theo tâm mà sinh ra, lại thấy có tâm
dựa vào sắc mà khởi lên, bởi vì phiền não cho nên có sắc-tâm sinh ra.
Vì vậy nên biết sau khi chết không phải là đoạn dứt.
Lại nữa, hiện thấy niệm trước trong thân có phiền não, chắc chắn
có thể dẫn dắt sinh ra sắc-tâm cu ûa niệm sau, biết phần vị mạng chung
có phiền não thì chắc chắn có thể da ãn dắt sắc-tâm sau khiến cho sinh
khởi. Vì vậy nên biết sau khi chết không phải là đoạn dứt.”
Hỏi: Các sắc-tâm… vì sao không phải là thường còn?
Đáp: Chuyển biến không phải là lu ôn luôn, lẽ nào là thường tồn
tại hay sao?
Hỏi: Lẽ nào biết chuyển biến không do ẩn hiện mà chấp Thể ấy
là có sinh diệt chăng?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Nếu sự chuyển
biến ấy chỉ do ẩn hiện, thì các phần vị đang ở thai tạng-hài nhi-trẻ thơ-
còn trẻ-đứng tuổi-già yếu, đều phải cùng lúc khởi lên, nhưng mà dần
dần khởi lên, cho nên biết Thể cu ûa chuyển biến có sinh diệt không do
ẩn hiện.
Lại nữa, nếu sự chuyển biến ấy chỉ do ẩn hiện, thì các phần vị
đang ở thai tạng-hài nhi-trẻ thơ-còn trẻ-đứng tuổi-già yếu, đều phải có
gián đoạn, nhưng mà không có gián đoạn, cho nên biết Thể của chuyển
biến có sinh diệt không do ẩn hiện.”
Đại đức nói rằng: “Thế gian hiện thấy lúc các duyên hòa hợp
thì có các pháp khởi lên, nếu duyên chia lìa thì các pháp sẽ hoại diệt,
không phải là ẩn hiện mà có sự sai biệt bày, cho nên biết chuyển biến
không do ẩn hiện, mà chỉ do Thể ấy có sinh-có diệt.
Lại nữa, lúc pháp chuyển biến thì tướng trước sau khác nhau, Thể
cũng sẽ khác nhau, bởi vì tướng và Thể là một. Nếu pháp thường tồn
tại tuy có phần vị ẩn hiện sai biệt, mà tướng không có gì khác nhau, cho
nên biết Thể của chuyển biến có sinh diệt.”
Phẩm luận về Già Tha vốn có nghĩa lý, như văn dễ hiểu cho nên
không giải thích lại.
Tam tạng Pháp sư Huyền Trang dịch luận này xong nói bài  tụng
rằng:
“Sau khi Đức Phật Niết-bàn bốn trăm năm,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 200 887  
www.daitangkinh.org  
Vua Ca-nị-sắc-ca ở châu Thiệm Bộ,
Triệu tập tất cả năm trăm A-la-hán,
Giải thích ba Tạng ở Ca-thấp-di-la,
Trong đó A-tỳ-đạt-ma Tỳ-bà-sa,
Có được bản văn đầy đủ nay dịch xong,
Nguyện đem công đức hồi hướng cho hàm thức,
Mau chứng được Bồ-đề viên mãn tịch diệu.”


„