A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 97

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 819  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 97

LUẬN VỀ HỌC CHI (Phần 5)

Các pháp tương ưng với Niệm Giác chi, thì pháp ấy tương ưng với
Trạch pháp Giác chi? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Không có các tâm-tâm sở pháp tương
ưng thật sự, bởi vì không cùng lúc dấy khởi. Vì ngăn chặn ý đó, cần phải
hiển bày tương ưng là vật thật sự có, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Niệm Giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Trạch pháp Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu pha ân biệt. Trong này, Niệm và
Trạch pháp Giác chi, cùng có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu,
cho nên thuận theo làm thành bốn câu phân biệt nhỏ:
1. Có pháp tương ưng với Niệm mà không phải là Trạch pháp, đó
là Trạch pháp Giác chi; nghĩa là Niệm câu sinh và tự tánh của Trạch
pháp Giác chi, pháp ấy tương ưng với Niệm chứ không phải là Trạch
pháp Giác chi, pháp ấy tương ưng với Niệm chứ không phải là Trạch
pháp Giác chi. bởi vì ba duyên cho nên tự tánh không tương ứng với tự
tánh:
- Bởi vì không có hai Thể cùng lúc dấy khởi.
- Bởi vì trước và sau không hòa hợp.
- Bởi vì tất cả các pháp không quán xét tự Thể thì cần phải dùng
Thể khác làm duyên sinh ra.
2. Có pháp tương ưng với Trạch pháp mà không phải là Niệm, đó
là Niệm Giác chi; nghĩa là Trạch pha ùp câu sinh và tự tánh của Niệm
Giác chi, pháp ấy tương ưng với Tr ạch pháp chứ không phải là Niệm
Giác chi. Tự tánh không tương ưng với tự tánh, nghĩa nói như trước.
820 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
3. Có pháp tương ưng với Niệm cũng là Trạch pháp, đó là hai
pháp tương ưng; nghĩa là Niệm-Trạch pháp Giác chi câu sinh, trừ ra hai
tự tánh còn lại pháp tương ưng, tức là tánh pháp đại địa, mười pháp Đại
thiện địa, tùy theo phần vị của địa cũng có Tầm-Tứ… và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Niệm cũng không phải là
Trạch pháp, đó là còn lại tâm-tâm sở-sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành;
nghĩa là trừ ra tâm-tâm sở pháp vô lậu, còn lại các tâm-tâm sở pháp hữu
lậu, và tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành làm thành câu thứ tư.
Như đối với Trạch pháp Giác chi, đối với Tinh tiến-Khinh an-Định
xả Giác chi, Chánh cần-Chánh định cũng như vậy; nghĩa là như Niệm
Giác chi đối với Trạch pháp Giác chi làm thành bốn câu phân biệt nhỏ,
đối với Tinh tiến Giác chi cho đến Chánh định nên biết là cũng như
vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Niệm Giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Hỷ Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Niệm Giác chi
có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu, Hỷ Giác chi có khắp tất cả
các tâm vô lậu chứ không phải là tất cả các địa, cho nên thuận theo làm
thành bốn câu phân biệt trung bình:
1. Có pháp tương ưng với Niệm chứ không phải là Hỷ, đó là Hỷ
Giác chi và Hỷ không tương ưng, pháp tương ưng với Niệm Giác chi;
nghĩa là Niệm câu sinh và tự tánh của Hỷ Giác chi, pháp ấy tướng ưng
với Niệm chứ không phải là Hỷ Giác chi. Tự tánh không tương ưng với
tự tánh, nghĩa nói như trước. Và Hỷ không tương ưng-pháp tương ưng
với Niệm Giác chi, tức là Vị ch í định-Tĩnh lự trung gian, hai Tĩnh lự
sau-ba Vô sắc trước, pháp tương ưng với Niệm Giác chi, pháp ấy tương
ưng với Niệm chứ không phải là Hỷ Giá c chi, bởi vì trong các địa ấy
đều không có Hỷ.
2. Có pháp tương ưng với Hỷ chứ không phải là Niệm, đó là Niệm
tương ưng với Hỷ Giác chi; nghĩa là H ỷ câu sinh và tự tánh của Niệm
Giác chi, pháp ấy tương ưng với H ỷ chứ không phải là Niệm Giác chi.
Tự tánh không tương ưng với tự tánh, nghĩa nói như trước.
3. Có pháp tương ưng với Niệm cũng là Hỷ, đó là hai pháp tương
ưng; nghĩa là Niệm-Hỷ Giác chi câu sinh, trừ ra hai tự tánh còn lại pháp
tương ưng, tức là tám pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện địa, tùy theo
phần vị của địa cũng có Tầm-Tứ… và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Niệm cũng không phải là
Hỷ, đó là Hỷ không tương ưng với Niệm Giác chi, và còn lại   tâm-tâm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 821  
www.daitangkinh.org  
sở pháp-sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành; nghĩa là tự tánh Niệm Giác
chi của Vị chí định-Tĩnh lự trung gian, hai Tĩnh lự sau-ba Vô sắc trước,
tự tánh ấy không phải là tương ưng với Niệm Giác chi, bởi vì tự tánh
không tương ưng với tự tánh; cũng không phải là tương ưng với Hỷ Giác
chi, bởi vì trong các địa ấy đều kh ông có Hỷ. Trừ ra tâm-tâm sở pháp
vô lậu, còn lại các tâm-tâm sở pháp hữu lậu, và tất cả să-vô vi-tâm bất
tương ưng hành làm thành câu thứ tư.
Như đối với Hỷ gcm đối với Chánh kiến-Chánh tư duy cũng như
vậy; nghĩa là như Niệm Giác chi đối với Hỷ Giác chi làm thành bốn câu
phân biệt trung bình, đối với Chánh kiến-Chánh tư duy nên biết là cũng
như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Niệm Giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Chánh niệm?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Chánh niệm, thì pháp ấy tương
ưng với Niệm Giác chi?
Đáp: Đúng như vậy. Nghĩa là Niệm Gi ác chi tức là Chánh niệm,
cho nên thuận theo làm thành câu trả lời đúng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Trạc h pháp Giác chi, thì pháp ấy
tương ưng với Tinh tiến Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Trạch pháp và
Tinh tiến Giác chi cùng có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu, cho
nên thuận theo làm thành bốn câu phân biệt nhỏ:
1. Có pháp tương ưng với Trạch pháp chứ không phải là Tinh tiến,
đó là Tinh tiến Giác chi; nghĩa là Trạc h pháp câu sinh và tự tánh của
Tinh tiến Giác chi, pháp ấy tương ưng với Trạch pháp chứ không phải là
Tinh tiến Giác chi, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Tinh tiến chứ không phải là Trạch pháp,
đó là Trạch pháp Giác chi, nghĩa là Tinh tiến câu sinh và tự tánh của
Trạch pháp Giác chi, pháp ấy tương ưng với Tinh tiến chứ không phải là
Trạch pháp Giác chi, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
3. Có pháp tương ưng với Trạch pháp cũng là Tinh tiến, đó là hai
pháp tương ưng; nghĩa là Trạch pháp-Tinh tiến Giác chi câu sinh, trừ ra
hai tự tánh còn lại pháp tương ưng, tứ là chín pháp Đại địa, chín pháp
Đại thiện địa, tùy theo phần vị của địa cũng có Tầm-Tứ… và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Trạch pháp cũng không
phải là Tinh tiến, đó là còn lại tâm-tâm sở pháp-sắc-vô vi-tâm bất tương
ưng hành; nghĩa là trừ ra tâm-tâm sở pháp vô lậu, còn lại các tâm-tâm
822 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
sở pháp hữu lậu, và tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành làm thành
câu thứ tư.
Như đối với Tinh tiến Giác chi, đối với Khinh an-Định-Xả giác chi,
Chánh cần-Chánh niệm-Chánh định cũng như vậy; nghĩa là như Trạch
pháp Giác chi đối với Tinh tiến Giá c chi làm thành bốn câu phân biệt
nhỏ, đối với Khinh an-Định-Xả Giác chi và Chánh cần-Chánh niệm-
Chánh định nên biết là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Hỷ Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu pha ân biệt. Trong này, Trạch pháp
Giác chi có khắp tất cả các địa-tất  cả các tâm vô la äu, Hỷ Giác chi có
khắp tất cả các địa-tất cả các ta âm vô lậu, Hỷ Giác chi có khắp tất cả
các tâm vô lậu chứ không phải là tất cả các địa, cho nên thuận theo làm
thành bốn câu phân biệt trung bình:
1. Có pháp tương ưng với Trạch pha ùp chứ không phải là Hỷ, đó
là Hỷ Giác chi và Hỷ không tương ưng, pháp tương ưng với Trạch pháp
Giác chi; nghĩa là Trạch pháp câu sinh và tự tánh không tương ưng với
tự tánh. Và Hỷ không tương ưng-pháp tương ưng với Trạch pháp Giác
chi, tức là Vị chí Định-Tĩnh lự tru ng gian, hai Tĩnh lự, sau-ba Vô sắc
trước; pháp tương ưng với Trạch pha ùp Giác chi, pháp ấy tương ưng với
Trạch pháp chứ không phải là Hỷ Giác chi, bởi vì trong các địa ấy đều
không có Hỷ.
2. Có pháp tương ưng với Hỷ chứ không phải là Trạch pháp, đó là
Trạch pháp tương ưng với Hỷ Giác chi chứ không phải là Trạch pháp
Giác chi, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
3. Có pháp tương ưng với Trạch pháp cũng là Hỷ, đó là hai pháp
tương ưng; nghĩa là Trạch pháp-Hỷ Giác chi câu sinh, trừ ra hai tự tánh
còn lại pháp tương ưng tức là ta ùm pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện
địa, tùy theo phần vị của địa cũng có Tầm-Tứ… và tậm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Trạch pháp cũng không
phải là Hỷ, đó là Hỷ không tương ưng với Trạch pháp Giác chi, và còn
lại tâm-tâm sở pháp-sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành; nghĩa là tự tánh
Trạch pháp Giác chi của Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian, hai Tĩnh lự
sau-ba Vô-sắc trước, pháp ấy không phải là tương ưng với Trạch pháp
Giác chi, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; cũng không phải
là tương ưng với Hỷ Giác chi, bởi vì trong các địa ấy đều không có Hỷ.
Trừ ra tâm-tâm sở pháp vô lậu, còn lại các tâm-tâm sở pháp hữu lậu, và
tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành làm thành câu thứ tư.
Như đối với Hỷ Giác chi, đối với Chánh tư duy cũng như vậy; ng-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 823  
www.daitangkinh.org  
hĩa là như Trạch pháp Giác chi đối với Hỷ Giác chi làm thành bốn câu
phân biệt trung bình, đối với Chánh tư duy nên biết cũng là như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Trạc h pháp Giác chi, thì pháp ấy
tương ưng với Chánh kiến?
Đáp: Các pháp tương ưng với Chánh kiến cũng tương ưng với
Trạch pháp. Có pháp tương ưng với Trạch pháp mà không phải là
tương ưng với Chánh kiến, đó là Ch ánh kiến vốn không thâu nhiếp
các pháp tương ưng với Trạch pháp Giác chi; nghĩa là pháp tương ưng
với Tận trí-Vô sinh trí, pháp ấy tương ưng với Trạch pháp Giác chi chứ
không phải là Chánh kiến, bởi vì Tận trí-Vô sinh trí không phải là tánh
thuộc Kiến. Bởi vì Trạch pháp rộng mà Chánh kiến hẹp, cho nên đưa
ra thuận theo câu sau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tinh tiến Giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Hỷ Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Tinh tiến Giác
chi có khắp tất cả các địa-tất cả  các tâm vô lậu, Hỷ Giác chi có khắp
tất cả các tâm vô lậu chứ không phải là tất cả các địa, cho nên thuận
theo làm thành bốn câu phân biệt trung bình. Giải thích rộng về bốn câu
phân biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Hỷ Giác chi, đối với Chánh kiến-Chánh tư duy cũng
như vậy; nghĩa là như Tinh tiến Giác chi đối với Hỷ Giác chi làm thành
bốn câu phân biệt trung bình, đối với Chánh kiến-Chánh tư duy nên biết
là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tinh tiến Giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Khinh an Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu ph ân biệt. Trong này, Tinh tiến và
Khinh an Giác chi cùng có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu, cho
nên thuận theo làm thành bốn câu phân biệt nhỏ, giải thích rộng về bốn
câu phân biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Khinh an Giác chi, đối với Định-Xả Giác chi và Chánh
niệm-Chánh định cũng như vậy; nghĩa là như Tinh tiến Giác chi đối với
Khinh an Giác chi làm thành bốn câu phân biệt nhỏ, đối với Định-Xả
Giác chi và Chánh niệm-Chánh định nên biết là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tinh tiến Giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Chánh cần?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Gải sử pháp tương ưng với Chánh cần, thì pháp ấy tương ưng
với Tinh tiến Giác chi?
824 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Đúng như vậy. Nghĩa là Tinh tiến Giác chi tức là Chánh cần,
cho nên thuận theo làm thành câu trả lời đúng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Hỷ Giác chi, thì pháp ấy tương ưng
với Khinh an Giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân  biệt. Trong này, Hỷ Giác chi
có khắp tất cả các tâm vô lậu chứ không phải là tất cả các địa, Khinh an
Giác chi có khắp tất cả các tâm vô lậu và cũng có khắp tất cả các địa,
cho nên thuận theo làm thành bốn câu phân biệt trung bình, giải thích
rộng về bốn câu phân biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Khinh an giác chi, đối với Định-Xả giác chi và Chánh
cần-Chánh niệm-Chánh định cũng như vậy; nghĩa là như Hỷ giác chi
đối với Khinh an giác chi làm thành bốn câu phân biệt trung bình, đối
với Định-Xả giác chi và Chánh cần-Chánh niệm-Chánh định nên biết
là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Hỷ giác chi, thì pháp ấy tương ưng
với Chánh kiến?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Hỷ giác chi có
khắp tất cả các tâm vô lậu chứ không phải là tất cả các địa, Chánh kiến
có khắp tất cả các các địa chứ không phải là tất cả các tâm vô lậu, cho
nên thuận theo làm thành bốn câu phân biệt lớn:
1. Có pháp tương ưng với Hỷ chứ không phải là Chánh kiến, đó là
Hỷ giác chi tương ưng với Chánh kiến, và Chánh kiến không tương ưng
với pháp tương ưng của Hỷ giác chi; nghĩa là Hỷ giác chi câu sinh và tự
tánh của Chánh kiến, pháp ấy tương ưng với Hỷ giác chi chứ không phải
là Chánh kiến, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh. Và Chánh
kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Hỷ giác chi, tức là Tận
trí-Vô sinh trí câu sinh và pháp tương ưng với Hỷ giác chi của hai Tĩnh
lự đầu, pháp ấy tương ưng với Hỷ gi ác chi chứ không phải là Chánh
kiến, bởi vì đều là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Chánh kiến chứ không phải là Hỷ, đó là
Chánh kiến tương ưng với Hỷ giác chi, và Hỷ giác chi không tương ưng
với pháp tương ưng của Chánh kiến; nghĩa là Chánh kiến tương ưng với
tự tánh của Hỷ giác chi, pháp ấy tương ưng với Chánh kiến chứ không
pahỉ là Hỷ giác chi, bởi vì t ự tánh không tương ưng với tự tánh. Và Hỷ
giác chi không tương ưng với pháp t ương ưng của Cha ùnh kiến, tức là
pháp tương ưng với Chánh kiến của Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian, hai
Tĩnh lự sau-ba Vô-sắc trước, pháp  ấy tương ưng với Chánh kiến chứ
không phải là Hỷ giác chi, bởi vì trong các địa ấy đều không có Hỷ.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 825  
www.daitangkinh.org  
3. Có pháp tương ưng với Hỷ cũng là Chánh kiến, đó là hai pháp
tương ưng; nghĩa là Hỷ giác chi-Chánh kiến câu sinh, trừ ra hai tự tánh
còn lại pháp tương ưng, t ức là tám pháp Đại địa,  mười pháp Đại thiện
địa, tùy theo phần vị của địa cũng có Tầm-Tứ … và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Hỷ cũng không phải là
Chánh kiến, đó là Hỷ giác chi không tương ưng với Chánh kiến, Chánh
kiến không tương ưng với Hỷ giác chi, và còn lại tâm-tâm sở pháp-sắc-
vô vi-tâm bất tương ưng hành; nghĩa là Hỷ giác chi không tương ưng với
Chánh kiến, tức là tự tánh Chánh kiến của Vị chí Định-Tĩnh lự trung
gian, hai Tĩnh lự sau-ba Vô-sắc  trước, pháp ấy không hải là tương ưng
với Hỷ giác chi, bởi vì trong các địa ấy đều không có Hỷ. Cũng không
phải là tương ưng với Chánh ki ến, bởi vì tự tánh không tương ưng với
tự tánh. Chánh kiến không tương ưng với Hỷ giác chi, tức là Tận trí-Vô
sinh trí câu sinh và tự tánh Hỷ giá c chi của hai Tĩnh lự đầu, pháp ấy
không phải là tương ưng với Chánh ki ến, bởi vì đều là tụ khác. Cũng
không phải là tương ưng với Hỷ giác chi, bởi vì tự tánh không tương ưng
với tự tánh. Và còn lại tâm-tâm sở pháp, tức là Tận trí-Vô sinh trí câu
sinh, tụ tâm-tâm sở pháp, và tất cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu, cùng tất
cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành của Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian,
hai Tĩnh lự sau-ba Vô-sắc trước làm thành câu thứ tư.
Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng như vậy; ng-
hĩa là như Hỷ giác chi đối với Chánh kiến làm thành bốn câu phân biệt
lớn, đối với Chánh tư duy nên biết là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Khinh an giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Định giác chi?
Đáp: nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Khinh an-Định
giác chi cùng có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu, cho nên thuận
theo làm thành bốn câu phân biệt nhỏ, giải thích rộng về bốn câu phân
biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Định giác chi, đối với  Xả giác chi và Chánh cần-
Chánh niệm-Chánh định cũng như vậy; nghĩa là như Khinh an giác chi
đối với Định giác chi làm thành bốn câu phân biệt nhỏ, đối với Xả giác
chi cho đến Chánh định, nên biết là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Khinh an giác chi, thì pháp ấy tương
ưng với Chánh kiến?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Khinh an giác
chi có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu, Chánh kiến có khắp tất
cả các địa chứ không phải là tất cả các tâm vô lậu, của thuận theo làm
826 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thành bốn câu phân biệt trung bình. Giải thích rộng về bốn câu phân
biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng như vậy; ng-
hĩa là như Khinh an giác chi đối với Chánh kiến làm thành bốn câu phân
biệt trung bình, đối với Chánh tư duy nên biết là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Định giác chi, thì pháp ấy tương ưng
với xả giác chi?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Định-Xả giác
chi cùng có khắp tất cả các địa-tất  cả các tâm vô lậu, cho nên thuận
theo làm thành bốn câu phân biệt nhỏ. Giải thích rộng về bốn câu phân
biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Xả giác chi, đối với Chánh cần-Chánh niệm cũng
như vậy; nghĩa là như Định giác chi đối với Xả giác chi làm thành bốn
câu phân biệt nhỏ, đối với Chánh cần-Chánh niệm nên biết là cũng như
vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Định giác chi, thì pháp ấy tương ưng
với Chánh kiến?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Định giác chi
có khắp tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu, Chánh kiến có khắp tất cả
các địa chứ không phải là tất cả các tâm vô lậu, cho nên thuận theo làm
thành bốn câu phân biệt trung bình. Giải thích rộng về bốn câu phân
biệt, dựa theo trước nên biết.
Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng như vậy;
nghĩa là như Định giác chi đối với Chánh kiến làm thành bốn câu phân
biệt trung bình, đối với Chánh tư duy nên biết là cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Định giác chi, thì pháp ấy tương ưng
với Chánh định?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Giải sử pháp tương ưng với Chánh định, thì pháp ấy tương
ưng với Định giác chi?
Đáp: Đúng như vậy. Nghĩa là Định giác chi tức là Chánh định, cho
nên thuận theo làm thành câu trả lời đúng như vậy.
Các pháp tương ưng với Xả giác chi, thì pháp ấy tương ưng với
Chánh kiến? Cho đến nói rộng ra.
Trong này, Xả giác chi đối với Chánh kiến-Chánh tư duy làm thành
bốn câu phân biệt trung bình, đối với Chánh cần-Chánh niệm-Chánh
định làm thành bốn câu phân biệt nhỏ. Chánh kiến đối với Chánh tư
duy làm thành bốn câu phân biệt lớn, đối với Chánh cần-Chánh  niệm-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 827  
www.daitangkinh.org  
Chánh định làm thành bốn câu phân biệt trung bình. Chánh tư duy đối
với Chánh cần-Chánh niệm-Chánh định làm thành bốn câu phân biệt
trung bình. Chánh cần đối với Chánh niệm-Chánh định làm thành bốn
câu phân biệt nhỏ. Chánh niệm đối với Chánh định làm thành bốn câu
phân biệt nhọ. Như vậy tất cả dựa theo trước nên biết.
Thế nào là Chánh kiến thế tục? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩ a sâu kín trong các kinh. Như
trong kinh nói: “Nếu nguời thành tựu Cha ùnh kiến thế tục tăng lên cao,
giả sử trải qua trăm ngàn đời thì cuối cùng không rơi vào nẽo ác.” Các
kinh như vậy, tuy nói về các loại Chánh kiến thế tục mà không giải
thích rộng ra, kinh là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều gì trong
kinh chưa giải thích thì nay cần phải  phân biệt. Lại nữa, trước đây tuy
nói chung về ba loại là Kiến-Trí-Tuệ, mà chưa nói riêng biệt thế nào là
Chánh kiến thế tục, thế nào là Chánh trí thế tục? Phần luận trước là nơi
nương tựa căn bản của phần luận na øy, điều gì phần trước chưa thì nay
cần phải nói đến.
Lại nữa, vì ngăn chặn tông chỉ của nguời khác để hiển bày về
chánh lý. Nghĩa là hoặc có người nói: ý thức tương ưng với Tuệ hữu lậu
thiện không phải đều là Kiến. Như phái Thí Dụ, họ đưa ra cách nói này:
Năm thức đã dẫn dắt có thể phát  ra biểu nghiệp, và lúc mạng chung
Tuệ thiện thuộc ý địa đều không phải là tánh thuộc Kiến. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì Kiến có năm thức phân biệt đã dẫn dắt Tuệ thiện thuộc
ý địa, như năm thức thân không có thể phân biệt cho nên không phải là
tánh thuộc Kiến. Kiến phần trong dấy khởi có thể phát ra biểu nghiệp,
Tuệ thiện thuộc ý địa dựa vào ph ần ngoài mà chuyển cho nên không
phải là tánh thuộc Kiến. Tác dụng của Kiến mạnh mẽ, lúc mạng chung
thì thế dụng của Tuệ thiện yếu kém, cho nên không phải là tánh thuộc
Kiến. Hỏi họ làm sao thông suốt điều trong kinh đã nói? Như trong kinh
nói: “Lúc nguời ấy mạng chung thì tâm-tâm sở pháp thiện cùng hiện
hành với Chánh kiến.” Họ đưa ra cách trả lời này: Đức Thế Tôn nói lúc
nguời ấy sắp mạng chung, tâm thiện nối tiếp nhau cùng dấy khởi Chánh
kiến, không phải là phần vị đang chết mà có Chánh kiến hiện hành. Vì
ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày ý thức cùng với tất cả Tuệ thiện đều
là tánh Kiến thâu nhiếp. Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là Chánh kiến thế tục?
Đáp: Ý thức tương ưng với Tuệ thiện hữu lậu. Ở đây có ba loại:
828 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
1. Gia hạnh đạt được.
2. Lìa nhiễm đạt được.
3. Sinh ra đạt được. Gia hạnh đạt  được, nghĩa là Tuệ do Văn mà
thành, Tuệ do Tư mà thành, Tuệ do Tu mà thành. Trong này, sai biệt là
có Tuệ câu sinh do quán Bất tịnh - Trì tức niệm…, và các Niệm trú, cùng
với Noãn - Đảnh - Nhẫn - Thế đệ nhất pháp… Lìa nhiễm đạt được, nghĩa
là Tuệ câu sinh của Tĩnh lự - Vô lượng - Vô sắc - Giải thoát - Thắng xứ
- Biến xứ… Sinh ra đạt được, nghĩa là do sinh vào địa ấy mà đạt được
Tuệ thiện.
Các loại Chánh kiến thế tục như vậy, sai biệt vô bờ bến giống như
vô lượng giọt nước trong bốn biển rộng, nay ở trong này nói tóm lược
để hiển bày sơ qua Chánh kiến thế tục.
Hỏi: Thế nào là Chánh trí thế tục?
Đáp: Năm thức tương ưng với Tuệ thiện, và ý thức tương ưng với
Tuệ thiện hữu lậu. Năm thức tương ưng với Tuệ thiện, đó là nhãn thức
tương ưng với Tuệ thiện, cho đến th ân thức tương ưng với Tuệ thiện.
Nhãn thức tương ưng với Tuệ thiện, nghĩa là nhìn cha mẹ, chư Phật,
Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn, Thân giáo, Qũy phạm sư, và những người
cùng chung phạm hạnh tôn trọng khác, mà khởi lên nhãn thức tương ưng
với Tuệ thiện. Nhĩ thức tương ưng với Tuệ thiện, nghĩa là nghe tất cả lời
nói tốt lành của cha mẹ, Thân giáo, Quỹ phạm sư, và những người cùng
chung phạm hạnh khác, và nghe ba Tạng giáo pháp của chư Phật, đệ tử
bậc Thánh…, mà khởi lên nhĩ thức tương ưng với Tuệ thiện. Tỷ - thiệt
thân thức tương ưng với Tuệ thiện, nghĩa là lúc thọ dụng ăn uống (đoàn
thực) mà khởi lên ba thức tương ưng với Tuệ thiện. Ba thức này không
phải là tất cả mọi người đều có thể dấy khởi, phải là người thực hành tu
quán sát về ăn uống, mà lúc thọ dụng thì mới có thể phát khởi được. Ý
thức tương ưng với Tuệ thiện hữu lậu, nói rộng ra như trước.
Đã nói về tự tánh của Chánh tr í - Chánh kiến thế tục, tướng xen
tạp và không xen tạp nay sẽ nói đến.
Hỏi: Các Chánh kiến thế tục, là Chánh trí thế tục chăng?
Đáp: Các Chánh kiến thế tục cũng là Chánh trí thế tục. Có Chánh
trí thế tục mà không phải là Chánh kiến thế tục, đó là năm thức tương
ưng với Tuệ thiện. Trong này, Chánh kiến thế tục nhất định phải xem
xét quyết định lại đối với sở duyên. Năm thức cùng với Tuệ, không gọi
là Kiến thì như trước đã nói.
Hỏi: Chánh kiến thế tục thâu nhiếp Chánh trí thế tục, hay là Chánh
trí thế tục thâu nhiếp Chánh kiến thế tục?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 829  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Chánh trí thế tục thâu nhiếp Chánh kiến thế tục, không phải
là Chánh kiến thế tục thâu nhiếp Chánh trí thế tục. Không thâu nhiếp
những gì? Đó là năm thức tương ưng với Tuệ thiện. Trong này, bởi vì
Thể của Chánh trí là rộng mà Chánh kiến thì hẹp, cho nên giống như
lớn thâu nhiếp nhỏ chứ không phải là nhỏ thâu nhiếp lớn.
Hỏi: Các Chánh kiến thế tục th ành tựu, đó là Chánh trí thế tục
chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Gỉa sử Chánh trí thế tục thành tựu, thì đó
là Chánh kiến thế tục chăng? Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Ai thành tựu Chánh kiến - Chánh trí thế tục?
Đáp: Người không đoạn mất căn thiện. Đây là nói tổng quát. Nếu
nói riêng biệt thì có nhiều - có ít, n ghĩa là hoặc có người chỉ thành tựu
Chánh kiến - Chánh trí thế tục của cõi Dục, hoặc có người chỉ thành tựu
hai loại của cõi Sắc, hoặc có người chỉ thành tựu hai loại của cõi Vô sắc,
hoặc có người thành tựu hai loại của cỏi Dục - Sắc, hoặc có người thành
tựu hao loại của cõi Sắc - Vô sắc, hoặc có người thành tựu Chánh kiến
- Chánh trí thế tục của ba cõi. Như nói về ba cõi, chín địa cũng như vậy,
hoặc là ít - hoặc là nhiều nên nói đúng như lý.
Hỏi: Các Chánh kiến thế tục đa õ đoạn, đã biết khắp, thì đó là
Chánh trí thế tục chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử Ch ánh tri thế tục đã đoạn - đã
biết khắp, thì đó là Chánh kiến thế tục chăng? Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Ai đã đoạn, đã biết khắp đối với Chánh kiến - Chánh trí thế
tục?
Đáp: Các A-la-hán. Đây là nói tổng quát. Nếu nói riêng biệt   thì
có nhiều, có ít, nghĩa là dị sinh và Thánh giả đã lìa nhiễm của Vô sở hữu
xứ, đã đoạn, đã biết khắp về Chánh kiến, Chánh trí thế tục của tám địa;
cho đến dị sinh và Thánh giả đã lìa  nhiễm cõi Dục mà chưa lìa nhiễm
của Tĩnh lự thứ nhất, đã đoạn - đã biết khắp về Chánh kiến - Chánh trí
thế tục của một địa.
Chánh kiến - Chánh trí thế tục này là hữu lậu, cho nên hỏi đầy đủ
về Định thâu nhiếp thành tựu và Đoạn, có năm phần phân biệt.
Hỏi: Vì sao gọi là Thế tục, vì có thể biến đổi hư hoại cho nên gọi
là Thế tục, hay vì tham vào nơi nương tựa cho nên gọi là Thế tục? Nếu
bởi vì có thể biến đổi hư hoại cho nên gọi là Thế tục, thì Thánh đạo
cũng có thể biến đổi hư hoại, phải gọi là Thế tục. Nếu bởi vì tham vào
nơi nương tựa cho nên gọi là Thế tục, thì cũng là nơi nương tựa của thân
- si, tại sao chỉ nói đến tham?
830 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Nên nói như vậy: Là có thể biến đổi hư hoại cho nên gọi là
Thế tục.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thánh đạo  cũng có thể biến đổi hư hoại,
phải gọi là Thế tục chứ?
Đáp: Nếu có thể biến đổi hư hoại luôn luôn nối tiếp của quả báo
(chư Hữu) tăng trưởng quả báo thì gọi là Thế tục; Thánh đạo tuy có thể
biến đổi hư hoại mà không luôn luôn nối tiếp các quả báo, lại làm cho
các quả báo giảm bớt, cho nên không phải là Thế tục.
Lại nữa, nếu có thể biến đổi hư hoại luôn luôn làm cho sinh tử lưu
chuyển vô cùng tận, sinh lão bệnh tử luôn luôn nối tiếp nhau thì gọi là
Thế tục; Thánh đạo tuy có thể biến đổi hư hoại mà không làm cho sinh
tử lưu chuyển vô cùng tận, nhưng lại đoạn dứt sinh lão bệnh tử làm cho
không nối tiếp nhau, cho nên không phải là Thế tục.
Lại nữa, nếu có thể biến đổi  hư hoại là hành hướng đến Khổ
- Tập, cũng là hành Tập hướng đến sinh  lão bệnh tử - quả báo của
thế gian, thì gọi là Thế tục; Thánh đạo tuy có thể biến đổi hư hoại mà
không phải là hành hướng đến Khổ - Tập, cũng không phải là hành Tập
hướng đến sinh lão bệnh tử - quả báo của thế gian, cho nên không phải
là Thế tục.
Lại nữa, nếu có thể biến đổi hư hoại là nơi chốn của Hữu thân
kiến, là nơi chốn của điên đảo, nơi chốn của ái, nơi chốn của tùy miên,
là nơi dừng chân đứng yên của tham sân si, có vết bẩn - có chất độc - có
lỗi lầm - có gai góc - có hỗn loạn - có nhiễm ô, thuận theo quả báo của
thế gian, thuận theo Khổ - Tập đế, thì gọi là Thế tục; Thánh đạo tuy có
thể biến đổi hư hoại mà trái ngược với những tướng ấy, cho nên không
phải là Thế tục. Lại có người nó i: Là nơi nương tựa của tham, cho nên
gọi là Thế tục.
Hỏi: Nếu như vậy thì cũng là nơi n ương tựa của sân – si, tại sao
chỉ nói đến tham?
Đáp: Tuy đó cũng là nơi nương tựa của sân – si, mà tham là mạnh
nhất cho nên chỉ nói đến tham. Nhưng trong kinh nói có thể biến đổi hư
hoại cho nên gọi là Thế tục.
Như trong kinh nói: “Tỳ kheo Phong Th iêm đi đến nơi Đức Phật,
đầu lạy sát hai chân rồi thưa với Đức Phật rằng: Thưa Đức Thế Tôn! Đã
nói đến Thế tục thì nghĩa của Thế tục là gì? Đức Phật bảo với Phong
Thiêm: Là có thể biến đổi hư hoa ïi, cho nên gọi là Thế tục. Tỳ kheo
Phong Thiêm lại thưa với Đức Phật rằng: Cái gì là có thể biến đổi hư
hoại? Đức Phật bảo với Phong Thiêm: Nhãn xứ có thể biến đổi hư hoại,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 831  
www.daitangkinh.org  
Sắc xứ có thể biến đổi hư hoại, ch o đến Ý xứ có thể biến đổi hư hoại,
Pháp xứ có thể biến đổi hư hoại, bởi vì có thể biến đổi hư hoại cho nên
gọi là Thế tục.”
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn nói mười hai Xứ là có thể biến đổi hư
hoại cho nên gọi là Thế tục, chứ không phải là pháp nào khác?
Đáp: Quán xét người tiếp nhận hóa độ, nên nghe nói về các Xứ
là Thế tục mà được hiểu biết rõ ràng, cho nên chỉ nói về Xứ; như trong
kinh khác nói những Thủ uẩn gọi la ø Thế tục, kinh này cũng như vậy.
Lại nữa, giáo thuyết mười hai Xứ là nói trong phạm vi của Xứ, mà thâu
nhiếp tất cả các pháp cho nên chỉ nói đến Xứ.
Hỏi: Các pháp biến đổi hư hoại đều là Thế tục chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là Thế tục mà không pha ûi là biến đổi hư hoại, đó là
Khổ đế - Tập đế thuộc quá khứ vị lai.
2. Có pháp là biến đổi hư hoại ma ø không phải là Thế tục, đó là
Đạo đế thuộc hiện tại.
3. Có pháp là Thế tục cũng là biến đổi hư hoại, đó là Khổ đế - Tập
đế hiện tại.
4. Có pháp không phải là Thế tục cũng không phải là biến đổi hư
hoại, đó là Đạo đế thuộc quá khứ - vị lai, và tất cả vô vi.
Hỏi: Biến đổi và hư hoại có gì sai biệt?
Đáp: Biến đổi là biểu hiện rõ ràng về pháp Vô thường vi tế, hư
hoại là biểu hiện rõ ràng về pháp V ô thường thô thiển. Lại nữa, biến
đổi là biểu hiện rõ ràng về Vô thường thuộc sát-na, hư hoại là biểu
hiện rõ ràng về Vô thường thuộc chúng đồng phần. Lại nữa, biến đổi là
biểu hiện rõ ràng về Vô thường thuộc  phần bên trong, hư hoại là biểu
hiện rõ ràng về Vô thường thuộc phần bên ngoài. Lại nữa, biến đổi là
biểu hiện rõ ràng về Vô thường thuộc trí hữu tình, hư hoại là biểu hiện
rõ ràng về Vô thường thuộc trí vô tình, như nói nhà cửa hư hoại – kho
tàng… hư hoại.
Thế nào là Kiến vô lậu? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Tuy trước đây nó tổng quát về ba loại Kiến - Trí và Tuệ, mà
chưa nói riêng biệt thế nào là Kiến vô lậu, thế nào là Trí vô lậu? Phần
luận trước là nơi nương tựa căn bản  của phần luận này, điều gì phần
luận trước chưa nói thì nay cần phải nói đến điều đó. Lại nữa, tuy trước
đây đã nói vế Kiến - Trí thế tục, nay muốn hiển bày về pháp đối trị gần
của pháp ấy, cho nên soạn ra phần luận này.
832 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Thế nào là Kiến vô lậu?
Đáp: Trừ ra Tận Trí - Vô sinh trí, còn lại Tuệ vô lậu. Điều này lại
là thế nào? Đó là tám Nhẫn vô lậu hiện quán biên, và tám Trí về  Học
- Chánh kiến Vô học.
Hỏi: Thế nào là Trí vô lậu?
Đáp: Trừ ra Nhẫn vô lậu, còn lại Tuệ vô lậu. Điều này lại là thế
nào? Đó là tám Trí về Học-Vô học.
Đã nói về tự tánh của Kiến-Trí vô lậu, nay sẽ biểu hiện rõ ràng
về tướng xen tạp và không xen tạp.
Hỏi: Các Kiến vô lậu là Trí vô lậu chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Kiến vô lậu mà không phải là Trí vô lậu, đó là Nhẫn vô
lậu, bởi vì loại này có tướng của Kiến mà không có tướng của Trí.
2. Có lúc Trí vô lậu mà không phải là Kiến vô lậu, đó là Tận Trí
- Vô sinh trí, bởi vì loại này có tướng của Trí mà không có tướng của
Kiến.
3. Có lúc Kiến vô lậu cũng là Trí vô lậu, đó là trừ ra Nhẫn vô lậu
- Tận trí - Vô sinh trí, còn lại Tuệ vô lậu. Điều này lại là thế nào? Đó
là tám trí về Học và Chánh kiến V ô học, bởi vì loại này có tướng của
Kiến và tướng của Trí.
4. Có lúc không phải là Kiến vô lậu cũng không phải là Trí vô lậu,
đó là trừ ra những tướng trước. Tướng là thuộc về danh, nói rộng ra như
trước. Điều này lại là thế nào? Đó là trong Hành uẩn trừ ra Tuệ vô lậu,
còn lại các Hành uẩn và bốn Uẩn toàn phần, cùng với pháp vô vi làm
thành câu thứ tư. Kiến - Trí vô lậu thâu nhiếp lẫn nhau, bốn câu phân
biệt dựa theo Định nên biết.
Hỏi: Các Kiến vô lậu thành tựu thì đó là Trí vô lậu chăng?
Đáp: Các Trí vô lậu thành tựu c ũng là Kiến vô lậu. Có lúc Kiến
vô lậu thành tựu mà không phải là Trí  vô lậu, đó là lúc Khổ pháp trí
nhẫn hiện rõ ở trước mắt, lúc bấy giờ chưa tu về Trí vô lậu. Luận sư của
bản luận này khéo léo biết rõ sự sai biệt về tành tướng của các pháp,
nếu cần phải nói thì thậm chí một niệm cũng nói riêng biệt, không cần
phải nói thì cho đến số lượng vượt quá nước trong bốn biển rộng mà
cũng không nói, đã nói đến mở rộng hay tóm lược thì cần phải quán xét
có công dụng hay không!
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói đến bốn phần là hỏi-xác định-thâu
nhiếp và thành tựu mà không nói về Đoạn?
Đáp: Có cấu nhiễm là Đoạn, vô lậu không có cấu nhiễm cho nên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 833  
www.daitangkinh.org  
không nói về Đoạn; như áo quần, đồ đựng… thì phải có vết bẩn, cần phải
giặt rửa sạch sẽ, chứ không phải là đồ vật không có vết bẩn, vì thế cho
nên vô lậu không cần phải nói về Đoạn.
Hỏi: Nếu pháp vô lậu không cần phải Đoạn, thì trong kinh đã nói
nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Na øy Tỳ kheo! Nếu các ông hiểu Ta
đã nói về chiếc bè dụ cho pháp m ôn thì pháp hãy còn phải đoạn bỏ,
huống gì là không phải pháp? “Pháp này nên biết chính là Đạo vô lậu.
Đáp: Đoạn có hai loại:
1. Đoạn thuộc về đoạn bỏ ái.
2. Đoạn thuộc về rời bỏ. Thánh đạo tuy không có Đoạn thuộc về
đoạn bỏ ái mà có Đoạn thuộc về rời bỏ, lúc nhập Niết-bàn thì rời bỏ
pháp này, nghĩa là các Tỳ kheo trước  đó dựa vào Thánh đạo mà các
lậu được trừ hết, bởi vì ý niệm báo ân cho nên thường xuyên trở lại tu
tập dấy khởi Thánh đạo hiện rõ trước mắt, về sau bị những nỗi khổ của
bốn trăm lẽ bốn căn bệnh ở thế gian bức bách quá sức. Vì vậy Đức Phật
bảo rằng: Tỳ kheo các ông đã dựa vào Thánh đạo mà làm những việc
cần làm, bây giờ nên rời bỏ để tiến vào Niết-bàn vô dư y. Như người
dựa vào chiếc bè được qua sông rồi, nghĩ báo đền công ân mà hãy còn
mang đi theo, người ta nói cho biết rằng: Trước đây ông dựa vào chiếc
bè này đã được qua sông, này có thể rời bỏ mà đi nhẹ nhàng. Tỳ kheo
cũng như vậy.
Hỏi: Trong này thế nào là pháp, là phi pháp?
Đáp: Ngôn giáo trong đạo là ph áp, ngôn giáo ngoài đạo là phi
pháp. Ngôn giáo trong đạo hiển bày về Không, Vô ngã tùy thuận với
Niết, bàn, có năng lực làm cho vĩ nh viễn đoạn dứt sinh lão bệnh tử,
hãy còn cần phải đoạn bỏ, huống gì tất cả ngôn giáo ngoài đạo trái với
Không-Vô ngã, ngược lại với Niết-ba øn, có năng lực làm cho sinh lão
bệnh tử của thế gian tăng trưởng và nối tiếp nhau mà không cần phải
đoạn bỏ hay sao?
Lại có người nói: Nếu khéo léo t họ trì Danh-Cú-Văn thân thì đó
là pháp, không khéo léo thọ trì Danh-C ú-Văn thân thì đó là phi pháp,
khéo léo thọtrì hãy còn cần phải đoạn bỏ, huống hồ không khéo léo mà
không cần phải đoạn bỏ hay sao?
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Nếu khéo léo thọ trì
A-kiệp-ma thì đó là pháp, không khéo léo thọ trì A-kiệp-ma thì đó là
phi pháp, khéo léo thọ trì hãy còn cần phải đoạn bỏ, huống hồ không
khéo léo mà không cần phải đoạn bỏ hay sao?”
Hiếp Tôn giả nói: “Tác ý như lý là pháp, tác ý không như lý là phi
834 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
pháp, tác ý như lý hãy còn cần phải đoạn bỏ, huống hồ không như lý mà
không cần phải đoạn bỏ ư?”
Lại nữa, tàm-quý là pháp, không có tàm-không có quý là phi
pháp; ba căn thiện là pháp, ba căn bất thiện là phi pháp; bốn Niệm trú
là pháp, bốn điên đảo là phi pháp; na êm Căn là pháp, năm Cái là phi
pháp; sáu Tùy niệm là pháp, sáu Ái th ân là phi pháp; bày Giác chi là
pháp, bảy tùy miên là phi pháp; tám Đạo chi là pháp, tám Tà chi là phi
pháp; chín Thứ đệ Định là pháp, chín Kiết là phi pháp; muời nghiệp đạo
thiện là pháp, mười nghiệp đạo bất thiện là phi pháp. Những pháp thanh
tịnh này hãy còn cần phải đoạn bỏ, huống hồ những pháp tạp nhiễm kia
mà không cần phải đoạn bỏ hay sao?


-------------------------------
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 835  
www.daitangkinh.org  
CHƯƠNG III : TRÍ UẨN (Tiếp Theo)
Phẩm Thứ Hai: LUẬN VỀ NGŨ CHỦNG
LUẬN VỀ NGŨ CHỦNG (Phần 1)
Thế nào là Tà kiến? Các chương như vậy và giải thích về nghĩa
từng chương, đã lĩnh hội rồi tiếp theo cần phải giải thích rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Tỳ kheo nên biết! Những người tà ki ến, như nhận thức của mình mà
giấy khởi nghiệp thân-ngữ, suy nghĩ, mong cầu, nguyện hạnh đều là
chủng loại ấy. Tất cả các pháp như vậycó thể dẫn đến quả không đáng
yêu thích, quả không đáng vui mừng, quả không thuận theo mong muốn,
quả không như ý. Nguyên cớ thế nào? Bởi  vì tà kiến này là cách nhìn
xấu ác.” Trong kinh tuy nói như va äy, mà không phân biệt về nghĩa ấy,
kinh là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều gì kinh chưa nói thì
nay cần phải nói đến điều ấy. Lại nữa, trước đây tuy nói tổng quát về
ba loại Kiến-Trì và Tuệ, mà chưa nói riêng biệt thế nào là tà kiến, thế
nào là tà trí? Phần luận trước là nơi nương tựa căn bản của phần luận
này, điều gì phần luận ấy chưa nói  thì nay cần phải nói đến, cho nên
soạn ra phần luận  này.
Hỏi: Thế nào là tà kiến?
Đáp: Nếu không an lập thì năm Kiến đều gọi là tà kiến. Nghĩa là
nếu không an lập tên gọi năm Kiến như Tát-ca-da… và hành tướng sai
biệt, thì năm Kiết ấy đều gọi là tà kiến, bởi vì đều suy đoán sai lạc đối
với sở duyên. Nếu an lập thì chỉ có các kiến như không có bố thí, không
có yêu thích, không có thờ cúng, không có diệu hạnh, không có ác hạnh,
không có quả dị thục của nghiệp di ệu hạnh, ác hạnh… gọi là tà kiến.
Nghĩa là nếu an lập tên gọi và ha ønh tướng sai biệt của năn Kiến như
Tát-ca-da…, thì chỉ làm chuyển đổi hành tướng không có, một mình nó
gọi là tà kiến, bởi vì nó tà nhất tr ong các tà. Như nói bơ thối và chiên-
đồ-la xấu xa…
Hỏi: Thế nào là tà trí?
Đáp: Sáu thức tương ưng với T uệ nhiễm ô. Trong này, năm thức
tương ưng với Tuệ nhiễm ô, đó là tham-sân tương ưng với Tuệ. Yù thức
tương ưng với Tuệ nhiễm ô, đó là năm Kiến và Tham-Sân-Mạn-Nghi-
Vô minh bất cọng, cùng với Triền, Cấu khác tương ưng với Tuệ.    Như
836 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
vậy, tất cả đều gọi là tà trí.
Đã nói về tự tánh của tà kiến, ta ø trí, tướng xen tạp và không xen
tạp nay sẽ nói.
Hỏi: Các tà kiến là tà trí chăng?
Đáp: Các tà kiến là tà trí, nghĩa là suy sét tìm tòi sai lạc thì nhất
định xem sét quyết đoán sai lạc. Có lúc tà trí không phải là tà kiến, đó
là năm thức tương ưng với Tuệ nhiễm ô, tức là Tham-Sân tương ưng với
Tuệ, và trừ ra năm Kiến còn lại ý thức tương ưng với Tuệ nhiễm ô, tức
là Tham-Sân-Mạn-Nghi-Vô minh ba át cọng cùng với Triền-Cấu khác
tương ưng với Tuệ.
Hỏi: Tà kiến thâu nhiếp tà trí hay là tà trí thâu nhiếp tà kiến?
Đáp: Tà trí thâu nhiếp tà kiến, khô ng phải là tà kiến thâu nhiếp
tà trí. Không thâu nhiếp những loại nào? Đó là năm thức tương ưng với
Tuệ nhiễm ô, bởi vì có tướng xem xét quyết định mà không mà không
có tướng suy đoán.
Hỏi: Thành tựu các tà kiến, đó là tà trí chăng?
Đáp: Thành tựu các tà kiến cũng la ø tà trí, bởi vì tà trí nhiều cho
nên Kiến cũng kà Trí, tức là phần vị Đạo loại trí chưa hẳn đã sinh. Có
lúc thành tựu tà trí mà không phải là tà kiến, đó là họ thấy dấu tích, tức
là Đạo loại trí đã sinh. Các phần vị Hữu học gọi là Học thấy dấu tích,
bởi vì đã thấy đầy đủ dấu tích của bốn Thánh đế. Đây là nói tồng quát.
Nếu nói riêng biệt thì có nhiều, có ít, nghĩa là hoặc thành tựu tà trí của
chín địa, cho đến hoặc có người thành tựu tà trí của một địa; trong mỗi
một địa hoặc có lúc thành tựu tà trí của chín phẩm, cho đến hoặc có lúc
thành tựu tà trí của một phẩm.
Hỏi: Các tà kiến đã đoạn, đã biết khắp, đó là tà trí chăng?
Đáp: Các tà trí đã đoạn, đã bi ết khắp không phải là tà trí, đó là
Học thấy dấu tích. Đây là nói tổng quát. Nếu nói riêng biệt thì có nhiều,
có ít, nghĩa là hoặc có tà trí của chín địa mà không phải là đã đoạn, đã
biết khắp, cho đến hoặc có tà trí của một địa mà không phải là đã đoạn,
đã biết khắp; trong mỗi một địa hoặc có tà trí của chín phẩm mà không
phải là đã đoạn, đã biết khắp, cho đến hoặc có tà trí của một phẩm mà
không phải là đã đoạn, đã biết khắp, bởi vì đoạn chín phẩm tà trí nhiễm
ô.
Thế nào là Chánh kiến? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Những người Chánh kiến như cách nhìn của mình, phát khởi    nghiệp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 97 837  
www.daitangkinh.org  
thân ngữ, suy nghĩ, mong cầu, nguyện hạnh đều là chủng loại ấy. Tất
cả như vậy có thể dẫn đến quả đa ùng yêu, đáng thích, đáng vui, đáng
mừng, thuận theo mong muốn, được như ý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
Chánh kiến này là cách nhìn hiền thiện.” Trong kinh tuy có nói như
vậy mà không phân biệt về nghĩa ấy, kinh là nơi nương tựa căn bản của
luận này, điều gì kinh chưa nói thì nay cần phải nói đến. Lại nữa, trước
đây tuy nói tổng quát về ba loại Ki ến, Trí và Tuệ, mà chưa nói riêng
biệt thếnào là Chánh kiến, thế nào là Chánh trí? Phần luận trước là nơi
nương tựa căn bản của phần luận na øy, điều gì phần luận ấy chưa nói
thì nay cần phải nói đến. Lại nữa, tr ước đây tuy đã nói về tà kiến – tà
trí, mà nay cần phải nói đến pháp đối trị gần của chúng, cho nên soạn
ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là Chánh kiến?
Đáp: Tận trí-Vô sinh trí vốn không thâu nhiếp ý thức tương ưng
với Tuệ thiện. Ở đây có hai loại:
1. Hữu lậu.
2. Vô lậu. Hữu lậu, tức là Cha ùnh kiến thế tục, như trước đã nói
rộng. Vô lậu, đó là Nhẫn vô lậu va ø tám Trí về Học – Chánh kiến Vô
học.
Hỏi: Thế nào là Chánh trí?
Đáp: Năm thức tuơng ưng với Tuệ thiện, và Nhẫn vô lậu vốn
không thâu nhiếp ý thức tương ưng với Tuệ thiện. Ở đây có hai loại:
1. Hữu lậu, tức là Chánh kiến thế tục.
2. Vô lậu, tức là tám Trí về Học-Vô học.
Đã nói về tự tánh của chánh ki ến - chánh trí, tương xen tạp và
không xen tạp nay sẽ nói đến.
Hỏi: Các chánh kiến là chánh trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc chánh kiến mà không phải là chánh trí, đó là Nhẫn vô
lậu, bởi vì loại này có tướng  của Kiến mà không có tướng của Trí.
2. Có lúc Chánh trí mà không phải là chành kiến , đó là năm thức
tương ưng với Tuệ thiện, và Tận trí - Vô sinh trí, bởi vì những loại này
có tướng của Trí mà không có tướng của Kiến.
3. Có lúc Chánh kiến cũng là chánh trí, đó là Nhẫn vô lậu Tận trí,
Vô sinh trí vốn không thâu nhiếp ý thức tương ưng với Tuệ thiện. Ở đây
có hai loại:
- Hữu lậu, tức là Chánh kiến thế tục.
- Vô lậu, tức là tám Trí về Học - Chánh kiến Vô học. Bởi vì   hai
838 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
loại này đều có đủ tướng của Kiến và Trí.
4. Có lúc không phải là Chánh kiến cũng không phải là Chánh trí,
đó là trừ ra những tướng trước. Tướng là thuộc về danh, nói rộng ra như
trước. Nghĩa là trong Hành Uẩn trừ ra các Tuệ thiện, còn lại các Hành
Uẩn và bốn Uẩn toàn phần, cùng với pháp vô vi làm thành câu thứ tư.
Ở đây thâu nhiếp bốn câu phân biệt dựa theo Định nên biết.
Hỏi: Thành tựu các Chánh kiến thì đó là Chánh trí chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: giả sử thành tựu Chánh trí thì đó là Chánh kiến chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Ai thành tựu Chánh kiến - Chánh trí?
Đáp: Người không đoạn mất căn thiện. Đây là nói tổng quát. Nếu
nói riêng biệt thì có nhiều, có ít, nghĩ a là hoặc có người chỉ thành tựu
hai loại của cõi Dục, hoặc có người chỉ thành tựu hai loại của cõi Vô
sắc, hoặc có người chỉ th ành tựu hai loại vô lậu c ủa cõi Sắc, hoặc có
người chỉ thành tựu hai loại vô lậu của  cõi Vô sắc, hoặc có người chỉ
thành tựu hai loại của cõi Dục-Sắc, hoặc có người chỉ thành tựu hai loại
của cõi Sắc - Vô sắc, hoặc có người thành tựu hai loại của cõi Dục - Sắc
- Vô sắc, hoặc có người thành tựu hai loại vô lậu của cõi Dục - Sắc,
hoặc có người thành tựu hai loại vô la äu của cõi Sắc - Vô sắc, hoặc có
người thành tựu hai loại vô lậu của ba cõi.
Hỏi: Các Chánh kiến đã đoạn - đã biết khắp, đó là Chánh trí
chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử Chanh 1trí đã đoạn - đã biết khắp
thì đó là Chánh kiến chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Ai đã đoạn - đã biết khắp đối với Chánh kiến và Chánh trí?
Đáp: A-la-hán. Đây là nói tổng quát. Nếu nói riêng biệt thì có
nhiều - có ít, nghĩa là dị sinh Hữu học đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ,
đã đoạn - đã biết khắp về Chánh kiến - Chánh trí của tám địa; cho đến
dị sinh Hữu học đã lìa nhiễm cõi Dục mà chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
nhất, đã đoạn - đã biết khắp về Chánh kiến - Chánh trí của một địa. Dựa
vào cứu cánh mà nói thì chỉ có A-la-hán.


„