A-tỳ-đạt-ma Phẩm Loại Túc Luận · Quyển 7

Việt dịch

QUYỂN 7
Phẩm 6: BIỆN VỀ THÂU GIỮ, Phần 3
Thân nghiệp là gì? Nghĩa là các việc do thân biểu hiện hoặc không 
biểu hiện ra.
Ngữ nghiệp là gì? Nghĩa là các việc do lời nói, nói năng biểu hiện 
hoặc không biểu hiện ra.
Ý nghiệp là gì? Nghĩa là suy tư nghĩ ngợi…
Nghiệp thiện là gì? Tức là các nghiệp thiện của thân - ngữ và tư 
thiện.
Nghiệp bất thiện là gì? Nghĩa là các nghiệp bất thiện của thân 
- ngữ và tư bất thiện.
Nghiệp vô ký là gì? Nghĩa là các nghiệp vô ký của thân- ngữ và 
tư vô ký.
Nghiệp hữu học là gì? Nghĩa là các nghiệp hữu học của thân-ngữ 
và tư hữu học.
Nghiệp vô học là gì? Nghĩa là các nghiệp vô học của thân - ngữ 
và tư vô học.
Nghiệp phi hữu học phi vô học là gì? Tức là các nghiệp hữu lậu 
của thân - ngữ và tư hữu lậu.
Nghiệp do thấy mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là các nghiệp của các 
bậc tùy tín hành, tùy pháp hành, hiện quán biên, nhẫn mà đoạn trừ. Vậy 
nghĩa là gì? Nghĩa là do thấy mà đoạn trừ tám mươi tám thứ tùy miên 
tương ưng với tư (ý, suy nghĩ).
Nghiệp do tu mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là nghiệp của các thứ học, 
thấy dấu vết đạo và do tu mà đoạn trừ… Vậy nghĩa là gì? Nghĩa là do tu 
mà đoạn trừ mười thứ tùy miên tương ưng với tư, và nó luôn khởi lên các 
nghiệp của thân- ngữ và các nghiệp hữu lậu không nhiễm ô.

===== PAGE 118 =====
358 BỘ TỲ ĐÀM 2
Nghiệp không có gì đoạn trừ là gì? Nghĩa là các nghiệp vô lậu của 
thân - ngữ, và tư vô lậu.
Nghiệp thọ nhận trong hiện tại là gì? Nghĩa là các nghiệp đã được 
tạo tác tăng trưởng trong đời này, các nghiệp ấy ngay trong đời này 
nhận chịu các dị thục, chứ không phải ở các đời khác.
Nghiệp thọ nhận trong đời kế tiếp là gì? Nghĩa là các nghiệp do 
trong đời này đã tạo tác tăng trưởng, các nghiệp ấy ngay trong đời thứ 
hai sẽ nhận chịu các dị thục, chứ không phải ở các đời khác.
Nghiệp thọ nhận ở đời kế tiếp sau nữa là gì? Nghĩa là các nghiệp 
do trong đời này đã tạo tác tăng trưởng, các nghiệp đó hoặc trong đời 
thứ ba hay đời thứ tư hoặc xa hơn nữa sẽ nhận chịu các dị thục, chứ 
không phải ở các đời khác.
Nghiệp thọ nhận thuận vui là gì? Tức là các nghiệp thiện ở cõi 
Dục và Sắc…, cho đến các nghiệp thiện ở bậc tĩnh lự thứ ba tạo ra.
Nghiệp thọ nhận thuận khổ là gì? Tức là các nghiệp bất thiện tạo 
ra.
Nghiệp thọ nhận thuận không khổ không vui là gì? Nghĩa là các 
nghiệp thiện ở bậc tĩnh lự thứ tư và các nghiệp thiện ở cõi Vô sắc tạo ra.
Thân niệm trụ là gì? Nghĩa là sắc xứ của mười hữu (cõi) và sắc do 
pháp xứ thâu giữ.
Thọ niệm trụ là gì? Nghĩa là sáu thọ của thân, tức là mắt tiếp xúc 
sinh ra thọ…, cho đến ý tiếp xúc sinh ra thọ.
Tâm niệm trụ là gì? Nghĩa là sáu thức của thân, tức là nhãn thức… 
cho đến ý thức.
Pháp niệm trụ là gì? Nghĩa là thọ nhận mà không thâu giữ các thứ 
không phải là lãnh vực của sắc pháp.
Lại nữa, thân tăng thượng khởi lên các đạo hữu lậu thiện và vô 
lậu thì gọi là Thân niệm trụ. Thọ tăng thượng khởi lên các đạo hữu lậu 
thiện và vô lậu thì gọi là Thọ niệm trụ. Tâm tăng thượng khởi lên các 
đạo hữu lậu thiện và vô lậu thì gọi là Tâm niệm trụ. Pháp tăng thượng 
khởi lên các đạo hữu lậu thiện và vô lậu thì gọi là Pháp niệm trụ.
Lại nữa, do duyên vào thân mà khởi lên các tuệ hữu lậu thiện và 
vô lậu, đó là Thân niệm trụ. Do duyên vào thọ mà khởi lên các tuệ hữu 
lậu thiện và vô lậu, đó là Thọ niệm trụ. Do duyên vào tâm mà khởi lên 
các tuệ hữu lậu thiện và vô lậu, đó là Tâm niệm trụ. Do duyên vào pháp 
mà khởi lên các tuệ hữu lậu thiện và vô lậu, đó là Pháp niệm trụ.
Thế nào là các pháp ác, bất thiện đã sinh thì quyết đoạn dứt hẳn, 
siêng tu chánh đoạn? Nghĩa là các pháp ác, bất thiện đã sinh thì quyết 

===== PAGE 119 =====
SỐ 1542 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC - Quyển 7 359
đoạn dứt hẳn, làm chính duyên (tăng thượng) mà khởi lên các đạo hữu 
lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là các pháp ác, bất thiện chưa sinh thì quyết khiến nó 
vĩnh viễn không sinh, siêng tu chánh đoạn? Là đối với các việc trên làm 
chính duyên mà khởi lên các đạo hữu lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là các pháp thiện chưa sinh thì quyết khiến sinh ra, siêng 
tu chánh đoạn? Nghĩa là với sự việc nêu trên làm chính duyên mà khởi 
lên các đạo hữu lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là các pháp thiện đã sinh thì quyết khiến trụ vững chắc, 
không quên, luôn tu tập tăng tiến khiến trí tác chứng càng lớn mạnh, 
siêng tu chánh đoạn? Nghĩa là với sự việc nêu trên làm chính duyên mà 
khởi lên các đạo hữu lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là thần túc Dục Tam-ma-địa đoạn hạnh thành tựu? Nghĩa 
là dục làm chính duyên (tăng thượng) để khởi tạo các đạo hữu lậu thiện 
và vô lậu.
Thế nào là thần túc Cần Tam-ma-địa đoạn hạnh thành tựu? Nghĩa 
là cần làm chính duyên để khởi tạo các đạo hữu lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là thần túc Tâm Tam-ma-địa đoạn hạnh thành tựu? Nghĩa 
là tâm làm chính duyên để khởi tạo các đạo hữu lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là thần túc Quán Tam-ma-địa đoạn hạnh thành tựu? Nghĩa 
là quán làm chính duyên để khởi tạo các đạo hữu lậu thiện và vô lậu.
Thế nào là tĩnh lự thứ nhất? Tức là tĩnh lự thứ nhất thâu giữ năm 
uẩn thiện.
Thế nào là tĩnh lự thứ hai? Tức là tĩnh lự thứ hai thâu giữ năm uẩn 
thiện.
Thế nào là tĩnh lự thứ ba? Tức là tĩnh lự thứ ba thâu giữ năm uẩn 
thiện.
Thế nào là tĩnh lự thứ tư? Tức là tĩnh lự thứ tư thâu giữ năm uẩn 
thiện.
Khổ thánh đế là gì? Tức là năm thủ uẩn.
Tập thánh đế là gì? Tức là các nhân hữu lậu.
Diệt thánh đế là gì? Tức là trạch diệt.
Đạo thánh đế là gì? Tức là các pháp hữu học và vô học.
Từ vô lượng là gì? Nghĩa là tâm Từ và Từ tương ưng với thọ-
tưởng-hành-thức, hoặc nó luôn khởi lên các nghiệp của thân và ngữ, 
hoặc nó luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó là Từ vô lượng.
Bi vô lượng là gì? Nghĩa là tâm Bi và Bi tương ưng với thọ-tưởng-
hành-thức, hoặc nó luôn khởi lên các nghiệp của thân - ngữ, hoặc nó 

===== PAGE 120 =====
360 BỘ TỲ ĐÀM 2
luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó là Bi vô lượng.
Hỷ vô lượng là gì? Nghĩa là tâm Hỷ và Hỷ luôn tương ưng với thọ-
tưởng-hành-thức, hoặc nó luôn khởi lên các nghiệp của thân và ngữ, 
hoặc nó luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó là Hỷ vô lượng.
Xả vô lượng là gì? Nghĩa là tâm Xả và Xả luôn tương ưng với thọ-
tưởng-hành-thức, hoặc nó luôn khởi lên các nghiệp của thân và ngữ, 
hoặc nó luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó là Xả vô lượng.
Không vô biên xứ là gì? Đây có hai thứ: Một là định, hai là sinh. 
Trong đó đều có thọ-tưởng-hành-thức, nên gọi là Không vô biên xứ.
Thức vô biên xứ là gì? Đây có hai thứ: Một là định, hai là sinh. 
Trong đó đều có thọ-tưởng-hành-thức, nên gọi là Thức vô biên xứ.
Vô sở hữu xứ là gì? Đây có hai thứ: Một là định, hai là sinh. Trong 
đó có cả thọ-tưởng-hành-thức, nên gọi là Vô sở hữu xứ.
Phi tưởng phi phi tưởng xứ là gì? Đây cũng có hai thứ: Một là định, 
hai là sinh. Trong đó có cả thọ-tưởng-hành-thức, nên gọi là Phi tưởng 
phi phi tưởng xứ.
Thánh chủng tùy việc được y phục mà vui đủ là gì? Nghĩa là tùy 
việc được y phục lấy làm vui đủ, làm chính duyên (tăng thượng) để khởi 
tạo các đạo hữu lậu thiện và vô lậu. Đó gọi là Thánh chủng tùy được y 
phục mà vui đủ.
Thánh chủng tùy việc được ăn uống lấy làm vui đủ là gì? Nghĩa là 
tùy việc được ăn uống lấy làm vui đủ làm chính duyên để khởi tạo các 
đạo hữu lậu thiện và vô lậu. Đó gọi là Thánh chủng tùy được ăn uống 
mà vui đủ.
Thánh chủng tùy việc được ngọa cụ mà vui đủ là gì? Nghĩa là tùy 
việc được ngọa cụ lấy làm vui đủ làm chính duyên để khởi tạo các đạo 
hữu lậu thiện và vô lậu. Đó gọi là Thánh chủng tùy được ngọa cụ mà 
vui đủ.
Thánh chủng vui thích đoạn trừ- vui thích tu tập là gì? Nghĩa là vui 
thích đoạn trừ và tu tập, làm chính duyên để khởi tạo các đạo hữu lậu 
thiện và vô lậu. Đó gọi là Thánh chủng vui thích đoạn trừ và tu tập.
1. Quả Dự lưu là gì? Đây có hai thứ: Một là hữu vi, hai là vô vi.
Quả Dự lưu hữu vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả Dự lưu, nếu 
có pháp học nào thì đều chính thức có được cả.
Quả Dự lưu vô vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả Dự lưu, nếu 
có các thứ đoạn kiết nào thì đều chính thức có được cả. Đó gọi là quả 
Dự lưu.
2. Quả Nhất lai là gì? Đây có hai thứ: Hữu vi và vô vi.

===== PAGE 121 =====
SỐ 1542 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC - Quyển 7 361
Quả Nhất lai hữu vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả Nhất lai, 
nếu có các pháp học nào thì đều chính thức có được.
Quả Nhất lai vô vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả Nhất lai, 
nếu có các thứ đoạn kiết nào thì đều chính thức có được cả. Đó gọi là 
quả Nhất lai.
3. Quả Bất hoàn là gì? Cũng có hai thứ: Hữu vi và vô vi.
Quả Bất hoàn hữu vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả Bất hoàn, 
nếu có các pháp học nào thì đều chính thức có được.
Quả Bất hoàn vô vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả Bất hoàn, 
nếu có các thứ đoạn kiết nào thì đều chính thức có được cả. Đó gọi là 
quả Bất hoàn.
4. Quả A-la-hán là gì? Cũng có hai thứ: Hữu vi và vô vi.
Quả A-la-hán hữu vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả A-la-hán, 
nếu có các pháp học nào thì đều chính thức có được cả.
Quả A-la-hán vô vi là gì? Nghĩa là khi chứng được quả A-la-hán, 
nếu có các thứ đoạn kiết nào thì đều chính thức có được cả. Đó gọi là 
quả A la hán.
Các thứ pháp trí, khổ trí v.v..., hai loại bốn trí đều như trước đã 
nói, nên biết.
Hiểu biết về pháp vô ngại là gì? Nghĩa là đối với tiếng chữ- câu 
nghĩa - đoạn văn hiện có, trí không hề thoái chuyển.
Hiểu biết về nghĩa vô ngại là gì? Nghĩa là đối với các nghĩa lý thù 
thắng hiện có, trí cũng không hề thoái chuyển.
Hiểu biết về lời lẽ vô ngại là gì? Nghĩa là đối với các ngôn từ hiện 
có, trí không hề thoái chuyển.
Hiểu biết về biện luận vô ngại là gì? Nghĩa là đối với ngôn từ lý lẽ 
ứng hợp- lưu loát, cùng với pháp đẳng trì luôn tự tại hiển bày, trí không 
thoái chuyển.
Nhân duyên là gì? Tức là tất cả pháp hữu vi.
Đẳng vô gián duyên là gì? Nghĩa là trừ ra các tâm và tâm sở của 
bậc A-la-hán khi mạng chung ở thời quá khứ hay hiện tại, còn lại tất cả 
các tâm và tâm sở trong thời quá khứ và hiện tại.
Sở duyên duyên và tăng thượng duyên là gì? Nghĩa là tất cả các 
pháp.
Thế nào là ăn bằng từng phần ăn? Nghĩa là khi duyên nơi việc ăn 
uống thì các căn sẽ được nuôi dưỡng, các đại dồi dào, thức ăn sẽ giúp 
đỡ, giữ gìn, chuyển đổi tạo bổ ích đưa đến chỗ nào cần bồi bổ, chuyển 
đổi tăng trưởng. Đó gọi là ăn uống bằng từng phần ăn.

===== PAGE 122 =====
362 BỘ TỲ ĐÀM 2
Thế nào là ăn bằng chạm xúc? Nghĩa là duyên xúc hữu lậu mà các 
căn sẽ được nuôi lớn, các đại dồi dào, nó giúp đỡ, giữ gìn, chuyển đổi 
tạo bổ ích đưa vào những chỗ cần thiết. Đó gọi là ăn bằng chạm xúc.
Thế nào là ăn bằng ý nghĩ? Nghĩa là khi duyên nơi các ý nghĩ 
hữu lậu thì các căn được nuôi lớn, các đại dồi dào, nó giúp đỡ, giữ gìn, 
chuyển đổi tạo bổ ích đưa vào những nơi cần thiết. Đó gọi là ăn bằng 
ý nghĩ.
Thế nào là ăn bằng thức? Nghĩa là khi duyên nơi các thức hữu lậu, 
các căn được nuôi lớn, các đại dồi dào, nó sẽ giúp đỡ, giữ gìn, chuyển 
đổi tạo bổ ích vào những nơi cần thiết. Đó gọi là ăn bằng thức.
Dục bộc lưu (dòng thác của dục) là gì? Nghĩa là trừ ra các kiến và 
vô minh thuộc cõi Dục, còn lại các thứ thuộc cõi Dục như kiết, phược, 
tùy miên, tùy phiền não trói buộc…, đều gọi là dục bộc lưu.
Hữu bộc lưu là gì? Nghĩa là trừ ra các thứ kiến và vô minh thuộc 
cõi Sắc - Vô sắc, còn lại các thứ thuộc cõi Sắc và Vô sắc như các kiết, 
phược, tùy miên, tùy phiền não trói buộc…, đều gọi là hữu bộc lưu.
Kiến bộc lưu là gì? Nghĩa là năm thứ kiến của ba cõi, đó là hữu 
thân kiến, biên chấp kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ. Đó gọi là 
kiến bộc lưu.
Vô minh bộc lưu là gì? Tức là sự ngu si vô trí trong ba cõi. Nói về 
bốn ách cũng như thế.
Dục thủ là gì? Nghĩa là trừ ra năm kiến thuộc cõi Dục, còn lại các 
thứ ở cõi Dục như kiến, phược, tùy miên, tùy phiền não trói buộc…, đều 
gọi là dục thủ.
Kiến thủ là gì? Nghĩa là bốn thứ kiến: Hữu thân kiến, biên chấp 
kiến, tà kiến, kiến thủ.
Giới cấm thủ là gì? Nghĩa là như có người giữ các giới nói: Các 
giới này sẽ giúp ta được thanh tịnh, giải thoát, xuất ly, vượt mọi khổ vui 
và đến được cõi vượt lên trên khổ vui. Kẻ giữ các giới cấm khác thì bảo 
các giới cấm này khiến ta được thanh tịnh, giải thoát, xuất ly, vượt mọi 
khổ vui, đến được chỗ vượt lên trên mọi vui khổ. Còn kẻ giữ các điều 
răn cấm khác cũng bảo y những lời như thế. Đó gọi là giới cấm thủ.
Ngã ngữ thủ là gì? Nghĩa là trừ ra năm kiến ở cõi Sắc và Vô sắc, 
còn lại các thứ ở cõi Sắc và Vô sắc như kiết, phược, tùy miên, tùy phiền 
não trói buộc…, đều gọi là ngã ngữ thủ.
Pháp quá khứ là gì? Tức là năm uẩn ở thời quá khứ.
Pháp vị lai là gì? Tức là năm uẩn ở thời vị lai.

===== PAGE 123 =====
SỐ 1542 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC - Quyển 7 363
Pháp hiện tại là gì? Tức là năm uẩn ở thời hiện tại.
Pháp không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại 
là gì? Tức là pháp vô vi.
Pháp thuộc cõi Dục là gì? Tức là năm uẩn ở cõi Dục.
Pháp thuộc cõi Sắc là gì? Tức là năm uẩn ở cõi Sắc.
Pháp thuộc cõi Vô sắc là gì? Là bốn uẩn ở cõi Vô sắc.
Pháp không hệ thuộc là gì? Tức là tất cả pháp vô lậu.
Pháp thiện làm nhân là gì? Tức là pháp hữu vi thiện và dị thục của 
pháp thiện.
Pháp bất thiện làm nhân là gì? Tức là những thứ nhiễm ô ở cõi 
Dục và quả dị thục của pháp bất thiện.
Pháp vô ký làm nhân là gì? Tức là pháp hữu vi vô ký và pháp bất 
thiện.
Pháp không phải thiện làm nhân, không phải bất thiện làm nhân, 
không phải vô ký làm nhân là gì? Nghĩa là pháp vô vi.
Pháp duyên có sở duyên là gì? Nghĩa là ý thức duyên nơi tâm và 
tâm sở pháp cùng các pháp tương ưng.
Pháp duyên không có sở duyên là gì? Nghĩa là năm thức của thân 
cùng với pháp tương ưng và ý thức duyên nơi sắc- vô vi- tâm bất tương 
ưng hành, và các pháp tương ưng với nó.
Pháp duyên có sở duyên, duyên không có sở duyên là gì? Nghĩa 
là ý thức và pháp tương ưng với nó duyên nơi sắc- vô vi- tâm và tâm sở 
pháp với tâm bất tương ưng hành.
Pháp không phải duyên có sở duyên, không phải duyên không có 
sở duyên là gì? Nghĩa là sắc -vô vi-sắc bất tương ưng hành.
Năm uẩn và năm thủ uẩn, như trước đã nói.
Cõi Nại-lạc-ca là gì? Tức là các loài hữu tình ở Nại-lạc-ca (địa 
ngục), có đồng tánh, đồng loại, đồng chúng, đồng phần, y đắc, sự đắc, xứ 
đắc. Loài hữu tình sinh ở đó có sắc- thọ-tưởng-hành-Thức vô phú vô ký.
Cõi bàng sinh là gì? Nghĩa là các loài hữu tình thuộc loài bàng 
sinh có đồng tánh, đồng loại, đồng chúng, đồng phần, y đắc, sự đắc, xứ 
đắc. Loài hữu tình sinh ở cõi đó có sắc- thọ-tưởng-hành-Thức vô phú 
vô ký.
Cõi quỷ là gì? Nghĩa là các loài hữu tình ở cõi quỷ có đồng tánh, 
đồng loại, đồng chúng, đồng phần, y đắc, sự đắc, xứ đắc. Loài hữu tình 
sinh ở đó có sắc-thọ-tưởng-hành-Thức vô phú vô ký.
Cõi người là gì? Nghĩa là các loài hữu tình thuộc loài người có 
đồng tánh, đồng loại, đồng chúng, đồng phần, y đắc, sự đắc, xứ đắc. 

===== PAGE 124 =====
364 BỘ TỲ ĐÀM 2
Loài hữu tình sinh ở đó có sắc- thọ-tưởng-hành-Thức vô phú vô ký.
Cõi trời là gì? Nghĩa là các loài hữu tình thuộc loài trời có đồng 
tánh, đồng loại, đồng chúng, đồng phần, y đắc, sự đắc, xứ đắc. Loài hữu 
tình sinh ở đó có sắc-thọ-tưởng-hành-Thức vô phú vô ký.
Thế nào là do thấy khổ mà đoạn trừ bộ phiền não? Nghĩa là có 
bộ phiền não, do tùy tín hành hành, tùy pháp hành, hiện quán khổ biên 
nhẫn mà đoạn trừ chúng. Vậy nghĩa là gì? Nghĩa là do thấy khổ mà 
đoạn trừ hai mươi tám thứ tùy miên, và mọi thứ phiền não mà nó tương 
ưng.
Thế nào là do thấy tập mà đoạn trừ bộ phiền não? Nghĩa là có 
bộ phiền não, do tùy tín hành hành, tùy pháp hành, hiện quán tập biên 
nhẫn mà đoạn trừ chúng. Vậy nghĩa là gì? Nghĩa là do thấy tập mà đoạn 
trừ mười chín thứ tùy miên, và mọi thứ phiền não mà nó tương ưng.
Thế nào là do thấy diệt mà đoạn trừ bộ phiền não? Nghĩa là có 
bộ phiền não, do tùy tín hành, tùy pháp hành, hiện quán diệt biên nhẫn 
mà đoạn trừ chúng. Vậy nghĩa là gì? Nghĩa là do thấy diệt mà đoạn trừ 
mười chín thứ tùy miên, và mọi thứ phiền não mà nó tương ưng.
Thế nào là do thấy đạo mà đoạn trừ bộ phiền não? Nghĩa là có bộ 
phiền não, do tùy tín hành, tùy pháp hành, hiện quán đạo biên nhẫn mà 
đoạn trừ chúng. Vậy nghĩa là gì? Nghĩa là do thấy đạo mà đoạn trừ hai 
mươi hai thứ tùy miên, và mọi thứ phiền não mà nó tương ưng.
Thế nào là do tu mà đoạn trừ bộ phiền não? Nghĩa là có bộ phiền 
não, do học thấy dấu vết đạo và tu mà đoạn trừ. Vậy là nghĩa gì? Nghĩa  
là do tu mà đoạn trừ mười thứ tùy miên, và mọi thứ phiền não tương 
ưng với nó.
Năm pháp như sắc v.v..., như trước đã nói. Sáu giới như địa v.v..., 
cũng như trước đã nói.
Pháp do thấy khổ mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là do các pháp tùy tín 
hành, tùy pháp hành, hiện quán khổ biên nhẫn mà đoạn trừ. Vậy là sao? 
Nghĩa là do thấy khổ mà đoạn trừ hai mươi tám thứ tùy miên và các 
pháp tương ưng, cũng luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó gọi là pháp 
do thấy khổ mà đoạn trừ.
Pháp do thấy tập mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là các pháp do tùy tín 
hành, tùy pháp hành, hiện quán tập biên nhẫn mà đoạn trừ. Vậy là gì? 
Nghĩa là do thấy tập mà đoạn trừ mười chín thứ tùy miên và các pháp 
tương ưng, cũng luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó gọi là pháp do 
thấy tập mà đoạn trừ.
Pháp do thấy diệt mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là do các pháp tùy tín 

===== PAGE 125 =====
SỐ 1542 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC - Quyển 7 365
hành, tùy pháp hành, hiện quán diệt biên nhẫn mà đoạn trừ. Vậy nghĩa 
là gì? Nghĩa là do thấy diệt mà đoạn trừ mười chín thứ tùy miên và các 
pháp tương ưng, cũng đều khởi tâm bất tương ưng hành. Đó gọi là pháp 
do thấy diệt mà đoạn trừ.
Pháp do thấy đạo mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là do các pháp tùy tín 
hành, tùy pháp hành, hiện quán đạo biên nhẫn mà đoạn trừ. Vậy là sao? 
Nghĩa là do thấy đạo mà đoạn trừ hai mươi hai thứ tùy miên và các pháp 
tương ưng, cũng luôn khởi tâm bất tương ưng hành. Đó gọi là pháp do 
thấy đạo mà đoạn trừ.
Pháp do tu mà đoạn trừ là gì? Nghĩa là do các pháp như học thấy 
vết tích và tu mà đoạn trừ. Vậy là sao? Nghĩa là do tu mà đoạn trừ mười 
thứ tùy miên và các pháp tương ưng, nó luôn khởi lên các nghiệp của 
thân và ngữ, hoặc luôn khởi tâm bất tương ưng hành, hoặc các pháp hữu 
lậu không nhiễm ô. Đó gọi là pháp do tu mà đoạn trừ.
Pháp không có gì đoạn trừ là gì? Là các pháp vô lậu.
Tùy miên tham dục là gì? Nghĩa là đối với các thứ dục và các thứ 
tham đều tham muốn, rồi cất giấu giữ gìn, ham thích đam mê.
Tùy miên giận dữ là gì? Nghĩa là đối với các loài hữu tình, tâm 
luôn ôm mối giận dữ, muốn gây tổn hại, chống đối, cản trở, oán ghét, 
bạo ác, khiến các hữu tình thường xuyên trái nghịch, tàn hại nhau.
Tùy miên có tham là gì? Nghĩa là đối với  các thứ tham thuộc Sắc 
và Vô sắc đều ham muốn, rồi sinh ra cất giấu, giữ gìn, yêu thích đam 
mê.
Tùy miên kiêu mạn là gì? Nghĩa là kiêu mạn, lòng luôn tự cao ỷ 
mình mà coi thường miệt thị người khác.
Tùy miên vô minh là gì? Nghĩa là sự ngu si vô trí trong cả ba cõi.
Tùy miên kiến là gì? Tức là năm thứ kiến nhiễm ô.
Tùy miên nghi ngờ là gì? Tức là đối với những điều chân thật 
đúng đắn thì luôn ngờ vực, do dự.
Thức trụ đầu tiên là gì? Nghĩa là loài hữu tình có sắc, khác thân- 
khác tưởng, như loài người và một phần cõi trời, đó là thức trụ đầu tiên. 
Đầu tiên ở đây, là tùy theo sự tính đếm, theo thứ tự liên tục, trước hết 
là mức đầu tiên, nó liên hệ với sắc- thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là 
thức trụ.
Thức trụ thứ hai là gì? Nghĩa là loài hữu tình có sắc, khác thân- 
một loại tưởng, như cõi trời Phạm chúng ở thời kiếp sơ, là thức trụ thứ 
hai, có liên hệ với sắc-thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là thức trụ.
Thức trụ thứ ba là gì? Nghĩa là loài hữu tình có sắc, một thân- khác 

===== PAGE 126 =====
366 BỘ TỲ ĐÀM 2
tưởng, như cõi trời Cực quang tịnh, là thức trụ thứ ba, có liên hệ với sắc- 
thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là thức trụ.
Thức trụ thứ tư là gì? Nghĩa là loài hữu tình có sắc, một thân, một 
loại tưởng, như ở cõi trời Biến tịnh, là thức trụ thứ tư, có liên hệ với sắc- 
thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là thức trụ.
Thức trụ thứ năm là gì? Nghĩa là loài hữu tình không có sắc, vượt 
lên trên tất cả các sắc tưởng, diệt hết các tưởng có đối, không nghĩ ngợi 
các thứ tưởng, nhập vào vô biên không, trụ đầy đủ vào Không vô biên 
xứ, như cõi trời Không vô biên xứ, đây là thức trụ thứ năm, có liên hệ 
với thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là thức trụ.
Thức trụ thứ sáu là gì? Nghĩa là loài hữu tình không có sắc, vượt 
lên trên tất cả Không vô biên xứ, nhập vào Thức vô biên và trụ đầy đủ 
vào Thức vô biên xứ, như cõi trời Thức vô biên xứ, đây là thức trụ thứ 
sáu, có liên hệ với thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là thức trụ.
Thức trụ thứ bảy là gì? Nghĩa là loài hữu tình không có sắc, vượt 
lên trên tất cả Thức vô biên xứ, nhập vào vô sở hữu xứ, trụ đầy đủ vào 
Vô sở hữu xứ, như cõi trời Vô sở hữu xứ, đó là thức trụ thứ bảy, có liên 
hệ với thọ-tưởng-hành-thức, gọi chung là thức trụ.
Niệm đẳng giác chi là gì? Nghĩa là hàng đệ tử của bậc Thánh, đối 
với khổ thì suy tư về khổ, đối với tập suy tư về tập, đối với diệt suy tư 
về diệt, đối với đạo suy tư về đạo, luôn tác ý tương ưng với các pháp vô 
lậu. Các niệm, tùy niệm, nghĩ nhớ theo đó, nghĩ nhớ riêng biệt, nghĩ nhớ 
các việc không quên mất, không sót thiếu, không quên pháp tánh, tính 
chất của tâm sáng nhớ kỹ… Đó là Niệm đẳng giác chi.
Trạch pháp đẳng giác chi là gì? Nghĩa là các đệ tử của bậc Thánh, 
đối với bốn đế khổ- tập- diệt- đạo thì suy tư kỹ lưỡng, luôn tác ý tương 
ưng với các pháp vô lậu. Đối với các pháp luôn chọn lựa, tuyển trạch 
rất tích cực, cùng tột, hiểu rõ, đều hiểu rõ, hiểu rõ khắp, hiểu rõ gần, 
hiểu biết thông suốt, xét đoán tinh tường, tuệ hành sáng thông. Tỳ-bát-
xá-na có tính chất quyết đoán chọn lựa tinh tế. Đó là Trạch pháp đẳng 
giác chi.
Tinh tiến đẳng giác chi là gì? Nghĩa là các hàng đệ tử của bậc 
Thánh, đối với bốn đế khổ-tập-diệt-đạo thì suy tư, kỹ lưỡng, luôn tác ý 
tương ưng với các pháp vô lậu. Với các thứ chuyên cần thì uy lực mạnh 
mẽ, hăng hái khó cản ngăn, lòng luôn cố gắng không ngơi nghỉ, tính 
chất rất quyết đoán. Đó gọi là Tinh tiến đẳng giác chi.
Hỷ đẳng giác chi là gì? Nghĩa là các hàng đệ tử của bậc Thánh, 
đối với bốn đế khổ-tập-diệt-đạo luôn suy tư thật kỹ lưỡng, luôn tác ý 

===== PAGE 127 =====
SỐ 1542 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC - Quyển 7 367
tương ưng với các pháp vô lậu. Tâm vui vẻ luôn hân hoan, rất vui vẻ 
trong mọi lúc, tính chất vui tươi, chủng loại của vui tươi, nói chung là 
mọi thứ hoan hỷ vui mừng. Đó gọi là Hỷ đẳng giác chi.
Khinh an đẳng giác chi là gì? Nghĩa là các hàng đệ tử của bậc 
Thánh, đối với bốn đế khổ-tập-diệt-đạo luôn suy tư thật kỹ lưỡng, luôn 
tác ý tương ưng với các pháp vô lậu. Thân tâm nhẹ nhàng khoan khoái, 
đã luôn được khinh an, chủng loại của khinh an. Đó gọi là Khinh an 
đẳng giác chi.
Định đẳng giác chi là gì? Nghĩa là các hàng đệ tử của bậc Thánh, 
đối với bốn đế khổ-tập-diệt-đạo luôn suy tư thật kỹ lưỡng, luôn tác ý 
tương ưng với các pháp vô lậu. Các thứ khiến tâm trụ đều trụ, an trụ, trụ 
gần, trụ kiên trì, không phân tán loạn động, gìn giữ, ngăn cấm, tính chất 
chuyên chú vào một cảnh. Đó gọi là Định đẳng giác chi.
Xả đẳng giác chi là gì? Nghĩa là các hàng đệ tử của bậc Thánh, 
đối với bốn đế khổ-tập-diệt-đạo luôn suy tư tìm hiểu thật kỹ lưỡng, luôn 
tác ý tương ưng với các pháp vô lậu, tính chất nơi tâm luôn bình đẳng, 
tính chất nơi tâm thẳng suốt không nghiêng lệch, tâm tỉûnh giác tìm biết, 
tính chất luôn trụ trong yên lặng tịch mịch. Đó gọi là Xả đẳng giác chi.
Giải thoát thứ nhất là gì? Nghĩa là có sắc quán các sắc, đó là giải 
thoát thứ nhất, theo thứ tự thì nó đứng hàng đầu. Lại tùy bậc nhập định 
thì theo thứ tự nó cũng đứng hàng đầu. Trong định đó tất cả các thứ sắc- 
thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, đó gọi là giải thoát.
Giải thoát thứ hai là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng 
quán sắc bên ngoài, đó là giải thoát thứ hai, theo thứ tự thì nó đứng thứ 
hai. Lại tùy bậc thiền định thì theo thứ tự nó cũng đứng hàng thứ hai. Ở 
trong định đó tất cả các thứ sắc- thọ-tưởng-hành-thức đều thiện. Đó gọi 
là giải thoát.
Giải thoát thứ ba là gì? Nghĩa là giải thoát thanh tịnh trụ đầy đủ 
vào thân tác chứng. Đó là giải thoát thứ ba, theo thứ tự thì nó đứng thứ 
ba. Ở trong định như thế hết thảy các thứ sắc- thọ-tưởng-hành-thức đều 
thiện. Đó gọi là giải thoát.
Giải thoát thứ tư là gì? Nghĩa là vượt ra ngoài tất cả các sắc- tưởng, 
diệt hết các tưởng có đối, không còn tư duy về các thứ tưởng, nhập vào 
vô biên không, trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ. Đó là giải thoát thứ 
tư, theo thứ tự thì nó đứng thứ tư, theo bậc thiền định thì cũng ở hàng 
thứ tư. Ở trong định tất cả các thứ thọ-tưởng-hành-thức đều thiện. Đó 
gọi là giải thoát.
Giải thoát thứ năm là gì? Nghĩa là vượt ra ngoài tất cả không vô 

===== PAGE 128 =====
368 BỘ TỲ ĐÀM 2
biên xứ, nhập vào vô biên thức, trụ đầy đủ vào Thức vô biên xứ. Đó là 
giải thoát thứ năm, theo thứ tự thì nó đứng thứ năm, theo bậc thiền định 
thì cũng ở hàng thứ năm. Ở trong định như thế, tất cả các thứ thọ-tưởng-
hành-thức đều thiện. Đó gọi là giải thoát.
Giải thoát thứ sáu là gì? Nghĩa là vượt ra ngoài tất cả Thức vô biên 
xứ, nhập vào vô sở hữu, trụ đầy đủ vào Vô sở hữu xứ. Đó là giải thoát 
thứ sáu, theo thứ tự thì nó ở hàng thứ sáu, theo bậc thiền định thì cũng 
ở hàng thứ sáu. Ở trong định, tất cả các thứ thọ-tưởng-hành-thức đều 
thiện, đó gọi là giải thoát.
Giải thoát thứ bảy là gì? Nghĩa là vượt ra ngoài tất cả các vô sở 
hữu xứ, nhập và trụ đầy đủ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là giải 
thoát thứ bảy, theo thứ tự thì nó ở hàng thứ bảy theo bậc thiền định thì 
cũng ở hàng thứ bảy. Ở trong định như thế, tất cả các thứ thọ-tưởng-
hành-thức đều thiện. Đó gọi là giải thoát.
Giải thoát thứ tám là gì? Nghĩa là vượt ra ngoài tất cả phi tưởng 
phi phi tưởng xứ, nhập vào tưởng thọ diệt, trụ đầy đủ nơi thân tác chứng. 
Đó là giải thoát thứ tám, theo thứ tự thì nó ở hàng thứ tám, theo bậc 
thiền định thì cũng ở hàng thứ tám. Ở trong định đó, các thứ được giải 
thoát, giải thoát thù thắng, giải thoát tột cùng. Lại nếu lúc ấy còn do các 
tưởng vi tế làm nhân, hoặc tưởng vi tế làm đẳng vô gián, nhưng cùng 
với tưởng không có ảnh hưởng nghĩa lý gì nữa, bấy giờ tất cả đều thành 
tựu vẹn toàn, tức là hoàn toàn giải thoát.
Thắng xứ thứ nhất là gì? Nghĩa là bên trong có sắc tưởng, quán 
ít sắc bên ngoài, đối với các sắc đó xấu hay đẹp đều thấy biết rõ ràng, 
đủ các tưởng như thế thì gọi là thắng xứ thứ nhất, vì theo thứ tự thì nó ở 
hàng đầu, xét theo bậc thiền định thì, nó cũng là hàng đầu tiên. Ở trong 
định này, tất cả sắc- thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là thắng 
xứ.
Thắng xứ thứ hai là gì? Nghĩa là bên trong có sắc tưởng, quán 
nhiều sắc bên ngoài, các sắc đó xấu hay đẹp đều thấy biết rõ ràng, đủ 
các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ hai, vì theo thứ tự thì nó ở hàng 
thứ hai xét theo bậc thiền định thì nó cũng là hàng thứ hai. Ở trong định 
đó, tất cả sắc-thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là thắng xứ.
Thắng xứ thứ ba là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng, 
quán ít sắc bên ngoài, các sắc ấy xấu hay đẹp đều thấy biết rõ ràng, đủ 
các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ ba, vì theo thứ tự hay xét theo bậc 
thiền định thì nó ở hàng thứ ba. Ở trong định này, tất cả sắc- thọ- tưởng- 
hành - thức đều thiện, nên gọi là thắng xứ.

===== PAGE 129 =====
SỐ 1542 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC - Quyển 7 369
Thắng xứ thứ tư là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng, 
quán nhiều sắc bên ngoài, các sắc ấy xấu hay đẹp đều thấy biết rõ ràng, 
đủ các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ tư, vì theo thứ tự và xét theo 
bậc thiền định thì nó ở hàng thứ tư. Ở trong định này, tất cả sắc-thọ-
tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là thắng xứ.
Thắng xứ thứ năm là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng, 
quán các sắc bên ngoài. Nếu bên ngoài là màu xanh có ánh xanh hiện 
bày rõ ràng, như màu xanh của hoa Ô-mạc-ca hay áo nhuộm xanh nơi 
xứ Bà-la-ni-tư. Bên trong không có tưởng, quán các sắc bên ngoài, cũng 
thấy toàn màu xanh như thế, đối các sắc ấy đều thấy biết rõ ràng. Đủ 
các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ năm, vì theo thứ tự và xét theo 
bậc thiền định nó đều thuộc hàng thứ năm. Ở trong định này, tất cả sắc-
thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là thắng xứ.
Thắng xứ thứ sáu là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng, 
quán các sắc bên ngoài, thấy có màu vàng ánh sắc vàng hiện bày rõ 
ràng, như màu vàng hoa Yết-ni-ca hay màu của áo nhuộm vàng xứ Bà-
la-ni-tư. Bên trong không có sắc tưởng, quán thấy các sắc đều màu vàng 
và thấy biết rõ ràng. Đầy đủ các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ sáu, 
vì theo thứ tự và xét về bậc thiền định nó đều ở hàng thứ sáu. Ở trong 
định này, tất cả các thứ sắc-thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là 
thắng xứ.
Thắng xứ thứ bảy là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng, 
quán các sắc bên ngoài, thấy có màu đỏ ánh sắc đỏ hiện bày rõ ràng như 
màu đỏ hoa Bàn-đậu-thi-phược-ca, hay màu áo nhuộm đỏ nơi xứ Bà-la-
ni-tư. Bên trong không có sắc tưởng, quán thấy các sắc đều màu đỏ và 
thấy biết rõ ràng. Đủ các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ bảy, vì theo 
thứ tự và xét theo bậc thiền định nó đều ở hàng thứ bảy. Ở trong định đó, 
tất cả sắc, thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là thắng xứ.
Thắng xứ thứ tám là gì? Nghĩa là bên trong không có sắc tưởng, 
quán các sắc bên ngoài, thấy có màu trắng ánh sắc trắng hiện bày rõ 
ràng, như màu trắng ngôi sao Ô-sát-tư hoặc màu áo trắng nơi xứ Bà-la-
ni-tư. Bên trong không có sắc tưởng, nhìn thấy các sắc đều màu trắng 
và thấy biết rõ ràng. Đủ các tưởng như thế, gọi là thắng xứ thứ tám, vì 
theo thứ tự và xét về bậc thiền định nó ở hàng thứ tám. Ở trong định đó, 
tất cả sắc-thọ-tưởng-hành-thức đều thiện, nên gọi là thắng xứ.


===== PAGE 130 =====
370 BỘ TỲ ĐÀM 2
 
LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHẨM LOẠI TÚC