A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 10

Việt dịch

QUYỂN 10
Phẩm 5: BỐN PHÁP, Phần 5
Bốn hạnh ác về lời nói: 
1. Nói dối. 
2. Nói ly gián. 
3. Nói lời dữ thô tục. 
4. Nói lời bẩn thỉu.
- Thế nào là hạnh xấu nói dối?
Đáp: Như Đức Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Hoặc ở 
trước chỗ cần lời nói thành thật, hoặc ở giữa đại chúng, ở trước nhà vua, 
ở trước quan tòa, ở tại nhà bạn bè..., muốn nhờ mình làm chứng về sự 
thực, nên có lời nói: “Này chàng trai hiền lành, gắng mà nhớ kỹ, nếu 
biết thì nói, không biết thì đừng nói, nếu thấy sao thì nói vậy, không 
thấy thì đừng nói”.
Khi được hỏi điều ấy thì người này, lại có chuyện không biết 
nhưng cứ nói là biết, hoặc biết nhưng nói không biết. Không thấy vẫn 
nói là thấy, hoặc thấy nhưng bảo là không thấy. Người này nói như thế 
là vì chính mình, vì người khác hoặc vì tiền của quyền lợi, cho nên dù 
biết đúng biết rõ những mà vẫn nói dối.
Ở đây nói về việc nói dối đó, có nghĩa là không bao giờ lìa bỏ 
việc nói dối, không tìm cách đoạn trừ, không hề biết chán ghét ghê tởm, 
luôn luôn sống trong sự nói dối, lấy làm hãnh diện vì hoàn thành xuất 
sắc tài nghệ nói dối. Đó gọi là có nói dối.
Hoặc ở trước chỗ cần nói thành thực, nghĩa là như ở chốn thôn 
quê, ở chỗ thành ấp hay nơi kinh đô các đại quốc cần lời nói thành thực 
để thẩm tra thì hoặc là gặp mặt rồi nói nhau, hoặc là hòa hợp (đồng ý 
xác định như thế) hoặc việc xảy ra trước mắt. Đó gọi là ở trước chỗ cần 

===== PAGE 158 =====
158 BỘ TỲ ĐÀM 1
lời nói thành thật.
Hoặc ở giữa đại chúng như trước số đông hàng Sát-đế-lợi, hàng 
Bà-la-môn, hàng Trưởng giả, hoặc hàng Sa-môn..., gọi đó là đại chúng. 
Cũng gặp gỡ mà hỏi hay xác định, hoặc xảy ra trước mắt như trước...
Hoặc ở trước nhà vua. Có nghĩa là có các quốc vương, các đại thần 
quan lớn ngồi bao quanh cũng gặp gỡ, hòa hợp, chuyện xảy ra trước 
mắt...
Hoặc ở tại tòa án, quan tòa (quan cầm luật) nghĩa là ở giữa chỗ tụ 
họp đông đảo bàn thảo nghị luận của các nhà cầm luật hoặc cùng gặp 
gỡ, hòa hợp hay việc xảy ra trước mắt...
Hoặc tại nhà bạn bè, nghĩa là có đông đảo bạn bè tụ họp để bàn 
luận, cùng gặp gỡ hòa hợp hoặc việc xảy ra trước mắt...
Vì muốn nhờ mình làm chứng về sự thật nên có lời hỏi ấy, nghĩa 
là mời thỉnh khuyến khích người ấy nên nói rất thành thật chắc chắn. Vì 
muốn quyết đoán sự phải trái đúng sai nên mọi người đều cùng xét hỏi: 
“Này chàng trai hiền lành ngay thẳng, hãy nên nhớ thật kỹ, biết sao nói 
vậy, không biết thì đừng nói bậy, thấy sao nói vậy, không thấy chớ nói 
càn”. Nghĩa là bảo nên nhớ kỹ theo đúng cảnh vật mà nói thật để làm 
bằng chứng rõ ràng sáng tỏ, do đó khuyên nên nói thật đối với các việc 
đã thấy nghe hiểu biết thế nào thì nên trình bày đầy đủ. Còn các việc 
nào chẳng thấy nghe hiểu biết thì xin chớ trình bày xác định nhầm lẫn. 
Cho nên bảo rằng: Này chàng trai trẻ hiền lành gắng nhớ thật kỹ, biết 
sao nói vậy, không biết chớ nói càn, thấy sao bảo vậy, không thấy đừng 
nói bậy. Nhưng người kia khi nghe hỏi lời ấy thì không biết vẫn nói là 
biết, hoặc biết nói là không biết. Không thấy mà vẫn bảo là thấy, hoặc 
thấy nhưng lại nói không thấy.
Trong này nói về chẳng biết mà nói là biết, nghĩa là các điều mà 
nhĩ thức nhận được, nhĩ thức hiểu biết được thì nói là sự nghe biết, thật 
ra nhĩ thức của người ấy chưa nghe chưa biết, mà lại che giấu ý tưởng 
đó, sự nhận hiểu thấy biết đó, sự thành thật ngay thẳng đó..., mà nói là 
tôi đã có nghe, thì đây gọi là chẳng biết mà nói biết. Còn biết mà nói 
chẳng biết, nghĩa là nhĩ thức của người đó đã nhận được, hiểu biết được, 
nhưng lại che giấu ý tưởng đó, sự nhận hiểu thấy biết đó, sự thành thật 
ngay thẳng đó, mà bảo rằng tôi chẳng nghe chi cả. Đó đều gọi là biết 
mà nói chẳng biết.
Còn chẳng thấy mà nói thấy nghĩa là những thứ nhận được và hiểu 
biết của nhãn thức mà che giấu ý tưởng đó, sự nhận hiểu thấy biết đó, 
sự thật đó, rồi nói tôi chẳng thấy. Như thế gọi là thấy mà nói không 

===== PAGE 159 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 159
thấy. Người ấy hoặc với chính mình, hoặc vì người khác, hoặc vì tiền 
của quyền lợi, nên dù biết đúng biết rõ nhưng lại cứ nói dối.
Trong này nói về việc người đo vì mình mà nói dối nghĩa là: Như 
có một người vừa trộm cướp và bị bắt giải lên vua. Vua đích thân tra 
hỏi này gả kia! Chính nhà ngươi trộm cướp vật này phải không? Người 
ấy thầm nghĩ nếu cứ thưa thật thì lỡ vua giận dữ phạt tội nặng thêm như 
đánh đập cùm trói hoặc đuổi ra khỏi nước, hoặc tịch thu tất cả tài sản, 
hoặc giết chết luôn thì sao? Do đó ta phải tự giấu, giấu tất cả, chôn chặt, 
chối phăng tất cả và nhất định là phải nói dối mới mong thoát được tai 
họa, hình phạt. Nghĩ thế rồi, liền tâu cùng vua: “Thật tình tôi không hề 
trộm cắp vật đó, mong bệ hạ sáng suốt thấu soi, tôi thật không phải kẻ 
trộm”. Đó là nói dối vì chính mình.
Hoặc vì người khác mà nói dối: Như có một người bạn của mình là 
kẻ trộm cắp (giặc cướp) bị bắt giải lên vua. Vua đích thân tra hỏi nhưng 
không tìm ra sự thật. Muốn có chứng cớ đầy đủ rõ ràng nên sai người 
gọi đến hỏi: Bạn nhà ngươi có phải là tên giặc cướp chăng? Người này 
nghĩ thầm rằng: Nếu ta nói thật thì nhà vua sẽ nổi giận, sẽ khiến bạn ta 
gặp phải hình phạt nặng nề, hoặc bị đánh đập bắt giữ, trói cột, hoặc bị 
đuổi ra khỏi nước, hoặc bị tịch thu sản nghiệp, có khi còn bị giết chết là 
khác. Nay ta hãy vì bạn ta mà giấu giếm chôn chặt, chối phăng tất cả..., 
cần phải nói dối mới mong thoát được hình phạt. Nghĩ rồi liền tâu vua: 
Mong bệ hạ sáng suốt chiếu soi, bạn tôi không phải là tên giặc cướp, 
anh ấy không lấy của cải tiền bạc này. Như vậy là nói dối vì người 
khác.
Hoặc vì tiền của quyền lợi mà nói dối, như có một người lòng đầy 
tham dục, tự nghĩ: Ta phải bày đặt ra những mánh khóe nói dối gạt để 
làm phương cách vơ vét mà hưởng thọ, biết bao nhiêu thứ hấp dẫn của 
sắc, thanh, hương, vị, xúc nào là y phục, thức ăn uống, ngọa cụ, thuốc 
men và vô số tiền của vật dụng khác... Nghĩ rồi liền ra sức tìm kiếm. Lý 
do đó mà cố tình nói dối. Đó là vì tiền của quyền lợi mà nói dối.
Biết rõ, biết đúng mà nói dối, là xét đoán quyết định xong thì cứ 
nói hoài nói mãi, cách nói đó là chỉ rõ nói dối. Đó là biết đúng mà nói 
dối chẳng lìa bỏ nói dối, nghĩa là đối với tâm ác độc, tâm chẳng thiện 
khi khởi lên các việc làm ác chẳng thiện sẽ bị sự nói dối chi phối điều 
khiển, thế mà chẳng chịu lìa bỏ tiêu trừ, chẳng ghê tởm chán ghét, 
chẳng chịu ngơi nghỉ đừng làm. Cứ như thế mà nói, nói ngâm nga bình 
luận, tiếng nói, sự bày tỏ bằng lời nói (ngữ lộ), nghiệp của lời nói, biểu 
thị của lời nói v.v..., đó là hạnh xấu ác của lời nói.

===== PAGE 160 =====
160 BỘ TỲ ĐÀM 1
- Thế nào cái xấu của lời nói ly gián?
Đáp: Như Đức Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Kẻ nói 
lời ly gián, tức là đem lời nói của người này đến nói với người kia, đem 
lời nói của người kia đến nói với người này để phá hoại cả hai bên. Nếu 
hai bên đang thuận thảo hòa hợp nhau thì khiến họ chỏi nhau, xa lìa 
nhau. Khi đã trái lìa nhau thì khiến họ phải vĩnh viễn cách biệt nhau. 
Nhiều kẻ ham thích sự ly gián, nói lời ly gián, chẳng bao giờ bỏ dứt lời 
ly gián”.
Trên đây là nói kẻ nói lời ly gián, nghĩa là chẳng lìa bỏ, chẳng 
chịu tìm cách tiêu diệt lời ly gián, chẳng chán ghét kinh tởm lời ly gián, 
luôn sống trong sự ly gián và hoàn thành tuyệt hảo nghệ thuật ly gián. 
Đó gọi là kẻ nói lời ly gián.
Nghe lời người này đến nói với người kia là để phá hoại người 
này, nghĩa là nghe lời nói nào của người này có ý phá hoại, có ý không 
chắc (nói chơi), có ý vô tình không dè dặt, có ý không vui v.v..., liền 
đem nói với người kia. Khi nghe được những lời đó rồi thì đâm ra nghịch 
thù phản nhau. Đó là nghe lời người này đến nói với người kia là để phá 
hoại người này.
Còn nghe lời người kia đến nói với người này là để phá hoại người 
kia, nghĩa là nghe người kia nói có những lời nào có ý hợp với sự phá 
hoại, hợp với sự không chắc, không e dè giữ ý tứ, có ý không vui liền 
đem nói với người này, khiến người này nghe rồi thì đâm ra nghịch thù 
phản nhau. Đó là nghe lời người kia đến nói với người này là để hại 
người kia.
Nếu hai bên đang thuận thảo hòa hợp nhau thì khiến họ trái xa 
nhau, nghĩa là hai bên đang hòa thuận vui vẻ, mến thích không tranh cãi 
nhau thì cứ tới lui cả hai bên rồi tìm đủ mọi cách phá hại khiến họ trái 
nghịch thù ghét nhau vậy.
Khi đã trái nghịch nhau rồi thì khiến họ lìa nhau vĩnh viễn, nghĩa 
là khi hai bên đã trái nghịch nhau thì cứ tới lui cả hai bên rồi bảo nhau 
rằng: Mấy ông nghịch nhau, xa nhau mà càng tốt đấy! Vì sao như vậy? 
Vì các ông càng ngày càng chê bai chống báng nhau thì khi nói ra còn ai 
tin được nữa, rồi ngăn cản việc học hành nghe pháp, hao tổn mất mát trí 
tuệ... Cho nên thà là xa nhau luôn đi càng tốt. Thế là hai bên trái nghịch 
xa lìa nhau vĩnh viễn.
Ưa thích sự ly gián, nghĩa là khi thấy hai bên đã trái nghịch xa 
nhau rồi lại càng thích thú khoái chí, cho nên không bao giờ chán ghét, 
không bao giờ lìa bỏ sự ly gián cả.

===== PAGE 161 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 161
Nói lời ly gián, nghĩa là luôn luôn giảng giải, trình bày, chỉ bảo, 
đề cao lời nói ly gián.
Chẳng lìa bỏ lời ly gián, nghĩa là tâm ác độc, tâm chẳng thiện, 
luôn quái ác, khi khởi lên các hạnh nghiệp độc ác chẳng thiện thì nó 
thâu gồm cả lời nói ly gián. Thế mà chẳng bao giờ lìa bỏ đoạn trừ chán 
ghét ghê tởm và ngưng nghỉ lời nói ly gián. Cứ thế mà nói năng, ngâm 
nga, bình luận phát âm (ngữ âm) bày tỏ lời nói, hoạt động nói năng (ngữ 
nghiệp) biểu thị của lời nói... Đó là hạnh xấu của lời ly gián.
- Thế nào là cái xấu của lời dữ, thô tục?
Đáp: Như Đức Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Có 
người nói lời dữ thô tục là khi người này phát biểu nói năng thì sẽ gây 
bao nhiêu buồn rầu ray rứt thắc mắc, khiến người khác phải đắng cay 
đau khổ giận hờn. Với những lời nói ấy không ai có thể yêu mến thích 
thú vui vẻ mừng rỡ được mà khiến tâm hồn phải quay cuồng điên loạn, 
làm chướng ngại sự tu trì giải thoát. Luôn luôn nói lời hung dữ cộc cằn 
thô tục chẳng hề chừa bỏ”.
Trong này nói về lời nói dữ thô tục đó, có nghĩa là không hề lìa bỏ 
lời nói dữ dằn thô tục, không tìm cách diệt trừ, không hề chán ghét ghê 
tởm, luôn luôn sống trong lời nói dữ thô bạo và hoàn thành cách thức sử 
dụng lời lẽ dữ thô bạo. Nên gọi đó là nói lời dữ thô tục.
Khi người này phát ngôn thì gây bao nhiêu buồn khổ, nghĩa là 
những lời nói ra rất hung dữ thô tục. Còn gây ray rứt thắc mắc cưỡng 
ép nghĩa là lời nói ra chẳng linh hoạt dịu dàng êm ái cũng không thuận 
hợp cùng ai.
Khiến người khác phải đắng cay, nghĩa là lời nói ra khiến kẻ nghe 
không có lợi ích vui vẻ chi.
Khiến người khác phải giận hờn, nghĩa là lời nói ra trước hết khiến 
mình phải giận hờn sầu não lo âu mà cũng khiến người khác tức giận.
Không ai (chúng sinh) có thể yêu mến thích thú vui vẻ mừng rỡ. 
Nghĩa là lời nói ra khiến nhiều người đều không yêu mến thích thú vui 
vẻ mừng rỡ.
Khiến tâm hồn luôn quay cuồng bấn loạn, làm chướng ngại sự tu 
trì giải thoát, nghĩa là những lời nói ra khiến tâm hồn xáo động bấn loạn 
buồn lo đen tối không được an ổn yên tĩnh, nên gọi là làm chướng ngại 
sự tu trì giải thoát.
Luôn nói lời dữ dằn thô bạo, nghĩa là thường xuyên diễn giải trình 
bày, chỉ bảo đề cao lời nói dữ dằn thô bạo.
Chẳng lìa bỏ lời hung ác cộc cằn, nghĩa là tâm ác độc, tâm chẳng 

===== PAGE 162 =====
162 BỘ TỲ ĐÀM 1
thiện, khi khởi lên các hạnh nghiệp (hành động) độc ác chẳng thiện thì 
nó gồm cả lời nói hung ác cộc cằn. Thế mà chẳng chịu lìa bỏ, đoạn trừ, 
chán ghét ghê tởm và ngưng nghỉ lời nói ác độc thô bạo. Cứ thế mà nói 
năng, ngâm nga, bình luận, phát âm bày tỏ lời nói, sinh hoạt nói năng 
(ngữ nghiệp) và biểu thị lời nói. Đó là cái xấu của lời nói ác độc thô 
bạo lỗi lầm.
- Thế nào là cái xấu của lời nói cấu uế lộn xộn?
Đáp: Như Đức Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Việc 
nói lời cấu uế tạp nhạp, tức là nói không đúng lúc, không đúng sự thực 
chân chánh. Lời nói vô bổ không có giáo pháp, không nghĩa lý, lời nói 
không tịch tĩnh. Nói không có thí dụ, không giải thích đầy đủ, không 
tương ưng, không cùng loại gần nhau, lộn xộn lung tung không có phép 
tắc giáo pháp thứ tự dẫn đến sự vô nghĩa trái lý. Luôn luôn nói lời cấu 
uế lỗi lầm lộn xộn, chẳng hề lìa bỏ”.
Trong này nói về lời nói cấu uế lầm lỗi lộn xộn, có nghĩa là không 
chịu lìa bỏ lời cấu uế lầm lỗi lộn xộn, không tìm cách đoạn trừ, không 
hề chán ghét ghê tởm, luôn sống trong cảnh nói lời cấu uế lầm lẫn lộn 
xộn, thành tựu một cách tuyệt hảo nghệ thuật nói lời cấu uế lầm lẫn lộn 
xộn... Nên gọi đó là lời nói cấu uế lầm lẫn lộn xộn.
Nói không đúng lúc (phi thời), nghĩa là lời nói trái thời chẳng phải 
lúc, không đúng tiết mục, phân đoạn của nó.
Lời nói không thực, là lời nói ra không thành thực, không đúng sự 
thực.
Lời nói không chân chánh, là lời nói ra hư vọng, luôn đổi khác.
Lời nói vô bổ không có giáo pháp, vô nghĩa lý, là lời nói ra được 
trình bày tuyên nói, chỉ bày mở rộng giảng giải toàn là những việc 
không đúng giáo pháp chân chánh. Lời nói này cũng là vô nghĩa lý, 
không bổ ích.., dù được trình bày mở rộng tuyên nói đầy đủ...
Lời nói không vắng lặng, là những điều nói ra không hề dùng trí 
tuệ để suy xét kỹ càng trước rồi căn cứ vào đó mà nói.
Lời nói không thanh tịnh, là nói nhiều nói mãi, hết ra lệnh chỉ bảo 
việc này đến bàn luận huyên thuyên việc khác, lộn xộn tạp nhạp vô 
ích.
Những điều nói ra đều không có thí dụ, không giải thích kỹ lưỡng 
rõ ràng, đầy đủ.
Lời nói ra không tương ưng, là nghĩa chẳng ứng hợp với văn, không 
tương ưng với nghĩa.
Lời nói không gần nhau, là lời nói trước sau không liên tục, ý 

===== PAGE 163 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 163
nghĩa khác nhau hoặc trái nhau.
Lời nói lộn xộn lung tung, là lời nói bất nhất, khi thì nói thế này, 
lúc thì nói thế khác không nhất định. Nếu lời nói thuần nhất không thay 
đổi thì không gọi là lời lộn xộn lung tung.
Lời nói vô bổ không có giáo pháp, là lời nói vượt ra ngoài các 
pháp Tố-đát-lãm và Tỳ-nại-da, A-tỳ-đạt-ma.
Lời nói dẫn đến việc vô nghĩa, là lời nói dẫn đến vô số những việc 
không có lợi ích, không cần thiết.
Nói lời lầm lỗi cấu uế lộn xộn, tức là nói nhiều lần, giảng giải chỉ 
bày toàn là những lời lẽ lộn xộn lầm lỗi cấu uế.
Không lìa bỏ lời nói tạp uế (lầm lỗi cấu uế lộn xộn): Nghĩa là khi 
tâm độc ác chẳng tốt lành khởi lên, thì bao nhiêu hạnh xấu ác chẳng 
thiện gồm cả lời nói cấu uế lầm lỗi lộn xộn, nhưng chẳng chịu xa lìa từ 
bỏ, chẳng tìm cách diệt trừ, không chán chê ghê tởm hay dừng lại đừng 
nói nữa... Cứ như thế mà nói năng ngâm nga bình luận phát ra tiếng ra 
lời, phô bày biểu thị, hoạt động nói năng (ngữ nghiệp). Nên gọi là cái 
xấu của lời cấu uế lộn xộn.
 Bốn thứ lời nói tốt đẹp: Tức là không nói dối, không nói lời ly 
gián, không nói lời dữ dằn thô bạo và không nói lời lỗi lầm lộn xộn cấu 
uế.
1. Thế nào là hạnh tốt lành khi lìa bỏ lời nói dối?
Đáp: Như Đức Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Cần (có 
việc) phải đoạn trừ và lìa bỏ hẳn sự nói dối. Phải nói đúng thật (đế ngữ), 
phải nói những lời nói vui vẻ, thành thực đáng tin cậy, có bảo đảm và 
không gây sự hiểu lầm tranh cãi trên cuộc đời này. Như thế là không 
nói dối”.
Trong này nói về đoạn trừ và lìa bỏ nói dối. Có nghĩa là đoạn dứt 
sự nói dối, lìa bỏ hẳn, chán ghét ghê tởm an trụ trong chỗ không nói 
dối, không bao giờ cố ý thành tựu việc nói dối. Đó gọi là đoạn trừ lìa 
bỏ sự nói dối.
Nói lời đúng thực (đế ngữ), tức là lời nói đúng thực không phải là 
chẳng đúng thực, chân chánh thành thực và đều chân chánh thành thực. 
Chẳng hư vọng, dời đổi khác lạ thì gọi là lời nói đúng thực.
Lời nói vui vẻ thành thực, đáng tin cậy, có bảo đảm, không gây 
hiểu lầm tranh cãi ở thế gian này. Có nghĩa là do nói lời đúng thực mà 
hoặc là chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, Sa-môn, Bà-la-môn hoặc 
các hàng trời, người, chúng sinh khác đều tin cậy, hoàn toàn sống trong 
cảnh thuận hòa không hề tranh cãi. Những lời như thế, tức là luôn luôn 

===== PAGE 164 =====
164 BỘ TỲ ĐÀM 1
tuyên bố nói năng, diễn giảng chỉ dẫn trình bày không hề dối trá.
Lìa bỏ sự nói dối, nghĩa là đối với các thiện tâm và tâm điều hòa 
êm ái dịu dàng khi khởi lên thì gồm nhiếp cả sự lìa bỏ sự nói dối, không 
còn phải lo đến việc lìa bỏ, đoạn trừ, chán ghét, ghê tởm hay chẳng 
dừng nghỉ sự nói dối. Cứ như thế mà nói năng, ngâm nga bình luận, phát 
âm, phát biểu, trình bày và hoạt động về ngữ nghiệp..., thế nên gọi là 
không nói dối (lìa bỏ sự nói dối).
2. Thế nào là hạnh tốt lành không nói lời ly gián?
Đáp: Như Đức Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Có việc 
đoạn trừ và lìa bỏ hẳn sự nói lời ly gián, là vì không muốn phá hại ai. 
Nên chẳng nghe lời người này mà đến nói với người kia, hay nghe lời 
người kia mà đến nói với người này. Trái lại nếu ai đã trái nghịch nhau 
thì đến tìm cách giúp cho hai bên được hòa hợp. Còn ai đã hòa thuận 
hảo hợp rồi thì càng khiến cho thêm bền chắc. Khi nói những lời vui 
vẻ mến thích thương yêu hòa thuận nhau thì đó là lìa bỏ sự nói lời ly 
gián”.
Trong này nói về việc đoạn trừ, lìa bỏ nói lời ly gián..., nghĩa là 
phải diệt trừ, lìa bỏ, chán ghét ghê tởm, không sống trong môi trường 
của sự ly gián, cũng như không bao giờ tạo thành cách thức ly gián. Thế 
nên gọi là đoạn trừ, lìa bỏ sự nói ly gián.
Chẳng muốn phá hoại ai, nghĩa là chỉ muốn có sự hòa hợp, nên 
chẳng nghe lời người này rồi đến nói với người kia.
Vì không muốn phá hại người này, nghĩa là nghe người này nói 
những điều gì hợp với ý phá hại hoặc lời không chắc chắn hợp ý, không 
e dè giữ ý tứ, có ý không vui..., thì chẳng nên nói với người kia, đừng 
để cho người ấy nghe rồi liền nhân đó mà nghịch thù phản nhau. Đó là 
chẳng nghe lời người này mà đem nói với người kia. Vì không phá hại 
người này nên chẳng nghe lời người kia đem nói với người này.
Vì không phá hại người kia, có nghĩa là khi nghe lời người kia nói 
có những ý gì hợp với sự phá hại, hợp với sự không chắc, hợp với sự 
không dè dặt ý tứ, hợp với sự không vui..., rồi tránh không đem nói cho 
người này. Chớ nên để người này nghe rồi liền nhân đó mà nghịch thù 
phản nhau. Đó gọi là không nghe lời người kia mà đem nói với người 
này.
Vì để phá trừ việc khiến hai bên thù nghịch không hòa thuận cùng 
nhau, là qua lại hai bên đang thù nghịch nhau và tìm mọi phương cách 
giúp họ hiểu biết thông cảm cùng nhau để đi đến sự hòa hợp thuận thảo, 
thương yêu vui vẻ với nhau. Khi ai đã vui vẻ hòa thuận nhau rồi thì 

===== PAGE 165 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 165
khiến họ càng thêm khắng khít bền chặt mãi, nghĩa là qua lại hai bên 
liên hệ với nhau khiến họ vui vẻ yêu mến không tranh cãi nhau. Thí như 
bảo: Quý hóa vô cùng, nếu quý vị đã thuận hòa vui vẻ hiểu nhau không 
còn tranh cãi... Vì sao? Nếu các vị luôn thấy được và khen ngợi sự đẹp 
đẽ sở trường của nhau thì sự nói năng thuyết giảng sẽ càng đầy đủ hoàn 
hảo, lòng tin tưởng của mọi người càng thêm thanh tịnh, và sự trì giới 
đa văn (học), hạnh bố thí (buông xả) và trí tuệ sẽ phát triển tốt, do đó 
không có gì để trái nhau, tranh cãi nhau thế là quá hay! Cả hai bên nghe 
xong thì cùng trở nên hòa hợp thuận thảo vui vẻ không còn tranh cãi 
nhau nữa. Thế nên nói đã hòa thuận khiến thêm bền chặt.
Mến yêu vui vẻ hòa hợp nhau, là hai bên hòa thuận vui vẻ không 
tranh cãi lại càng thêm thương mến khắng khít vui vẻ hơn, không hề 
chán, không hề rời nhau.
Nói những lời như thế, là trong mọi lúc nói năng diễn giảng chỉ 
bày đều không hề đụng đến lời ly gián. Lìa bỏ hẳn lời ly gián nghĩa là 
tâm lúc nào cũng điều hòa thuận hợp dịu dàng nhu hòa. Các hạnh thiện 
dịu dàng nhu hòa đều lìa bỏ lời nói ly gián, cho nên không cần phải để 
ý đến việc lìa bỏ, đoạn trừ, chán ghét ghê tởm và phải dừng nghỉ đừng 
nói lời ly gián. Cứ như thế mà nói năng ca ngâm bình luận, phát âm, lên 
tiếng biểu lộ, chỉ bày và hoạt động về ngữ nghiệp. Cho nên gọi là hạnh 
tốt lành của lời nói không ly gián.
3. Thế nào là hạnh tốt lành của sự không nói hung bạo thô ác?
Đáp: Như Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Có người 
đoạn trừ, lìa bỏ hẳn lời nói hung bạo thô ác, là khi người ấy lên tiếng, 
phát ngôn thì không có lỗi lầm mà lại vui tai mát lòng với tất cả các 
điều cao siêu hay ho và đẹp đẽ rõ ràng sáng sủa, dễ hiểu, thích nghe, 
dễ nhớ, đáng quý chuộng, không vướng mắc và tất cả ai cũng yêu mến, 
hân hoan, mừng rỡ..., cho nên tâm không bị loạn động, rất thuận lợi cho 
việc tu trì..., hãy nên nói những lời lìa bỏ sự thô bạo hung ác như thế”.
Trong này khi nói: Có người đoạn trừ, lìa bỏ hẳn lời nói thô bạo 
hung ác, thì có nghĩa là phải lìa bỏ hẳn đoạn trừ, chán ghét ghê tởm, 
không sống trong môi trường và hoàn thành tuyệt diệu nghệ thuật về 
lời nói hung bạo dữ dằn.
Người đó khi lên tiếng thì không lỗi lầm, là những lời nói ra 
không khúc mắc cong queo dơ bẩn, xấu xa, cũng không ngang tàng 
cương ngạnh, nên gọi là không lầm lỗi.
Vui tai, tức là những lời nói ra khiến người nghe được nhiều lợi 
ích an lạc.

===== PAGE 166 =====
166 BỘ TỲ ĐÀM 1
Mát lòng, tức là những lời nói ra khiến tâm trí được thoát khỏi tất 
cả mọi trói buộc che lấp của tùy phiền não và trụ vào an ổn, yên tịnh.
Cao siêu, tức là lời nói như thành quách cung điện. Người ở trong 
cung thành (chốn kinh đô) nói ra thì có giá trị cao quý hơn, đặc biệt hơn 
lời nói của những người trong các thành ấp khác. Lìa bỏ lời nói hung 
bạo dữ dằn cũng thế. Nghĩa là nó cao quý giá trị đặc biệt hơn các lời 
nói khác.
Lời nói hay đẹp, tức là lời nói không sơ sài, thưa thớt hoặc quá 
chằng chịt rắc rối, không quá sâu kín cũng không lắm lộ liễu.
Lời nói rõ ràng sáng sủa, là lời nói không quá hấp tấp vội vàng, 
cũng không ậm à dai nhách.
Lời nói dễ hiểu, tức là lời nói giản dị dễ hiểu dễ nhớ.
Lời nói thích nghe, tức là lời nói ôn tồn dịu dàng, lưu loát hấp dẫn 
lôi cuốn điều hòa hợp lý.
Lời nói đáng chuộng, tức là lời nói đáng quý chuộng cúng dường.
Lời nói không có ý định, tức là lời nói ra không mang cầu danh 
lợi.
Tất cả ai cũng mến thích mừng vui, là khi nói ra thì khiến đông 
đảo người nghe đều mừng vui mến thích.
Lời nói khiến tâm trí không xáo động, là lời nói ra khiến tâm luôn 
được yên tịnh, không xáo động lăng xăng cũng không buồn lo phiền 
giận (trược).
Lời nói thuận lời cho việc tu trì, là khi lời nói ra thì người nghe 
xong tâm trí luôn được yên tịnh không còn bị xáo động lăng xăng, cũng 
không buồn lo phiền giận.
Cứ như thế mà nói năng, tức là trong mọi lúc nói năng, diễn giảng 
hướng dẫn chỉ bày đều không bao giờ dùng lời dữ dằn thô bạo.
Lìa bỏ lời dữ dằn thô bạo, nghĩa là khi khởi các tâm thiện, tâm ôn 
tồn hiền dịu thì bao gồm cả cách nói năng không có lời dữ dằn thô bạo, 
lại khéo léo dịu dàng. Vì đã lìa bỏ lời thô bạo dữ dằn nên chẳng cần phải 
để ý đến việc phải lìa bỏ đoạn trừ chán ghét ghê tởm và chấm dứt..., lời 
nói thô bạo dữ dằn. Cứ như thế mà nói năng, ngâm nga bình luận phát 
âm lên tiếng, biểu lộ trình bày và các hoạt động về ngữ nghiệp... Thế 
nên gọi đó là hạnh tốt lành của không nói lời dữ dằn thô bạo.
4. Thế nào là hạnh tốt lành không nói lời lỗi lầm cấu uế lộn xộn?
Đáp: Như Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-sô nên biết! Có người lìa 
bỏ, đoạn trừ lời nói lỗi lầm, cấu uế lộn xộn. Nghĩa là khi người đó nói 
là nói thành thật chân chánh, lời nói có giáo pháp có nghĩa lý, có vắng 

===== PAGE 167 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 167
lặng có yên đẹp, có thí dụ có giải thích, có ứng hợp tương ưng và gần 
gũi giống nhau, không lẫn lộn, xáo động mà có phép tắc dẫn đến nghĩa 
lý tốt lành. Đó là lìa bỏ lời nói lỗi lầm, cấu uế lộn xộn”.
Trong này nói về có người lìa bỏ, đoạn trừ lời nói lỗi lầm, cấu uế 
lộn xộn, có nghĩa là phải lìa bỏ đoạn trừ, chán ghét ghê tởm và không 
có ý thành tựu tuyệt diệu nghệ thuật nói lời lỗi lầm, cấu uế lộn xộn.
Người ấy nói đúng lúc, nghĩa là nói đúng lúc, không trái thời mà 
đúng thời tiết có phần đoạn nhiều ít nhanh chậm...
Nói lời thành thật, tức là lời nói ra đúng sự thật lìa bỏ lời không 
thật. Lời nói chân chánh, thành thật tức là không hư vọng trống rỗng, 
không biến dời khác lạ.
Lời nói có giáo pháp (đúng pháp), là lời nói ra khi trình bày, diễn 
giảng chỉ bảo mở rộng..., toàn là đúng theo chánh pháp.
Lời nói có nghĩa lý, tức là lời nói ra khi diễn giảng trình bày chỉ 
bảo, mở rộng..., thuần là những điều có nghĩa lý bổ ích.
Lời vắng lặng (tịch) là lời nói ra nhắc nhủ những người trí trước 
hết phải suy nghĩ cặn kẽ rồi mới nói chớ không hờ hững nói càn.
Lời nói yên đẹp, là lời nói vắng tắt hàm xúc, không nói huyên 
thuyên, chỉ bảo bày vẻ lộn xộn nhiều chuyện.
Lời nói có thí dụ có giải thích, tức là có so sánh thí dụ, và có giải 
thích những chỗ khó hiểu hay dễ làm.
Lời nói có tương ưng, là lời nói ra có nghĩa hợp với văn, tương ưng 
với nghĩa.
Lời nói gần nhau, tức là lời nói tiếp nối liên tục, nhất quán có ý 
nghĩa không khác nhau.
Lời nói không lẫn lộn, nghĩa là lời nói ra toàn thuần nhất, cố định 
không lẫn lộn. Nếu những lời nói ra bất nhất, khi thế này khi thế khác 
không cố định thuần nhất thì gọi là lời nói rối loạn.
Lời nói có giáo pháp (đúng pháp) nghĩa là lời nói không vượt ra 
ngoài các pháp Tố-đát-lãm, Tỳ-nại-da và A-tỳ-đạt-ma...
Lời nói có nghĩa lý, tức là lời nói dẫn đến những việc có ý nghĩa 
lợi ích cần thiết.
Cứ như thế mà nói, nghĩa là trong mọi lúc nói năng diễn giảng, 
hướng dẫn chỉ bày đều không bao giờ dùng lời lầm lỗi cấu uế lộn xộn.
Khi đã xa lìa loại lời nói đó rồi thì tâm thiện, tâm ôn tồn dịu dàng 
khởi lên, tất sẽ khéo léo thực hành sự dịu dàng ôn tồn êm ái và lìa hẳn 
lời nói lầm lỗi cấu uế lộn xộn. Cho nên không cần phải lìa bỏ, không 
phải đoạn trừ, không phải chán ghét ghê tởm, không phải chấm dứt..., 

===== PAGE 168 =====
168 BỘ TỲ ĐÀM 1
không nói lời lầm lỗi cấu uế lộn xộn. Cứ như thế mà nói năng ngâm 
nga bình luận phát âm lên tiếng biểu lộ, chỉ thị và hoạt động về ngữ 
nghiệp... Thế nên gọi là hạnh tốt lành không nói lời lầm lỗi cấu uế lộn 
xộn.
 Bốn lời không phải Thánh nói: 
1. Chẳng thấy mà nói thấy 
2. Chẳng nghe mà nói nghe 
3. Chẳng hiểu mà nói hiểu 
4. Chẳng biết mà nói biết.
- Thế nào là không phải lời Thánh nói: Chẳng thấy mà nói thấy?
Đáp: Khi nhãn thức có thâu nhận có hiểu biết việc gì đó thì gọi là 
“Có thấy”. Nhưng có khi đang thật có nhãn thức đó mà lại không thâu 
nhận được gì, chưa hiểu biết được gì, rồi lại che giấu ý nghĩ đó cùng 
những cái nhận đó, cái thấy đó, sự thực đó..., mà nói: “Tôi đã thấy”. Đó 
gọi là không thấy mà nói thấy, thì chẳng phải là lời Thánh nói. Nhưng 
nếu khi đã có thật thấy rồi mà khởi ý nghĩ là chẳng có thấy và che giấu 
ý tưởng đó, cái nhận đó, cái thấy đó, sự thật đó mà nói “Tôi đã thấy”. 
Thì ở trường hợp này tuy gọi là chẳng phải lời Thánh nói, nhưng không 
gọi là chẳng thấy mà nói thấy, vì thật sự người đó đã có thấy rồi.
- Thế nào là không phải lời Thánh nói: Không nghe mà nói 
nghe?
Đáp: Khi nhĩ thức có thâu nhận có hiểu biết việc gì đó thì gọi là 
có nghe. Nhưng có khi đang thật có nhĩ thức đó mà lại không thâu nhận 
không hiểu biết được gì, rồi lại che giấu cái ý nghĩ đó và những cái nhận 
thức đó, cái thấy biết đó, sự thật đó mà nói tôi đã nghe. Đó gọi là chẳng 
phải lời Thánh nói. Không nghe mà nói là nghe. Nhưng nếu khi đã có 
thật nghe rồi mà khởi ý nghĩ là chẳng có nghe và che giấu ý tưởng đó, 
cái nhận thức đó cái thấy biết về sự việc đó. Như thế tuy gọi là không 
phải Thánh nói, nhưng lại không gọi là không nghe mà nói là nghe, vì 
thật sự người đó đã có nghe rồi.
- Thế nào là không phải lời Thánh nói: Chẳng hiểu mà nói hiểu?
Đáp: Khi ba thức có thâu nhận có hiểu biết thì gọi là có biết. 
Nhưng có khi đang thật có ba thức mà lại không thâu nhận không hiểu 
biết được gì, rồi lại che giấu cái ý nghĩ đó và cái nhận thức đó, cái thấy 
biết đó, sự thật đó. Như thế gọi là chẳng phải Thánh nói, không hiểu mà 
nói là hiểu, rồi che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức đó, cái thấy biết đó, 
sự thật đó mà nói là ta đã biết. Như thế tuy gọi là không phải là Thánh 
nói, nhưng cũng chẳng gọi là chẳng biết mà nói biết, vì người đó thật 

===== PAGE 169 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 169
ra đã biết rồi.
- Thế nào là không phải lời Thánh nói: Không biết mà nói là 
biết?
Đáp: Khi ý thức có thâu nhận, có hiểu biết thì nói là có biết. Nhưng 
có khi đang thật có ý thức đó mà lại không thâu nhận không hiểu biết 
chi cả, rồi lại che giấu cái ý nghĩ đó, cái nhận thức đó, cái thấy biết đó, 
sự thật đó mà nói: “Tôi đã biết”. Như thế chẳng phải lời Thánh nói: 
Không biết mà nói là biết. Còn khi thật có biết rồi, nhưng lại khởi cái 
tưởng chẳng biết, rồi che giấu cái ý tưởng đó, cái nhận thức đó, cái thấy 
biết đó, sự thật đó mà nói tôi đã biết. Như thế tuy gọi không phải là 
Thánh nói, nhưng cũng chẳng gọi là không biết mà nói là biết, vì thật 
ra người ấy đã biết rồi.
 Bốn lời Thánh nói: Không thấy nói là không thấy, không nghe nói 
là không nghe, không hiểu nói là không hiểu, không biết nói là không 
biết.
1. Thế nào là không thấy nói là không thấy, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi nhãn thức có thâu nhận có hiểu biết thì gọi là “Có thấy”. 
Nhưng có khi có nhãn thức đó mà lại chẳng thâu nhận hiểu biết chi. 
Người này chẳng giấu giếm ý tưởng đó, cái nhận thức đó, cái thấy biết 
đó, sự thật đó... mà nói là “Tôi không thấy”, thì đó là không thấy nói là 
không thấy, là lời Thánh nói. Nhưng khi đã thật có thấy rồi, và lại khởi 
cái tưởng chẳng thấy, thì người này cũng không giấu giếm ý nghĩ đó, 
cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó và nói tôi chẳng thấy. Như 
thế tuy gọi là lời Thánh nói, mà cũng không gọi là không thấy mà nói 
không thấy, vì người đó đã thật có thấy rồi.
2. Thế nào là chẳng nghe nói là chẳng nghe, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi nhĩ thức có thâu nhận và hiểu biết thì nói là có nghe. 
Nhưng có khi thật có nhĩ thức nhưng chẳng thâu nhận hiểu biết chi. 
Người ấy chẳng che giấu ý tưởng này, cái nhận thức này, cái thấy này, 
sự thật này mà nói “Tôi chẳng nghe”, như thế là không nghe thì nói 
không nghe, là lời Thánh nói. Nhưng có khi đã thật có nghe nhưng lại 
khởi ý tưởng (nghĩ) mình chẳng nghe thấy chi. Người này cũng chẳng 
hề che giấy ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó mà 
nói là tôi chẳng thấy nghe chi. Như thế tuy gọi là lời Thánh nói, nhưng 
không gọi là chẳng nghe mà nói chẳng nghe, vì thật ra anh ta đã có 
nghe thấy rồi.
3. Thế nào là chẳng hiểu nói là chẳng hiểu, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi ba thức thâu nhận hiểu biết thì gọi là có hiểu. Nhưng có 

===== PAGE 170 =====
170 BỘ TỲ ĐÀM 1
khi đầy đủ cả ba thức mà chẳng thâu nhận hiểu biết chi. Người này cũng 
chẳng che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó 
mà nói “Tôi chẳng hiểu gì cả”. Như thế gọi là chẳng hiểu nói là chẳng 
hiểu, là lời Thánh nói. Nhưng có khi lại thật có biết rồi lại nghĩ không 
biết, nhưng người này không hề giấu giếm ý tưởng đó, cái nhận thức, 
cái thấy biết đó, sự thật đó mà nói tôi chẳng hiểu biết chi cả. Như thế 
tuy nói là lời Thánh nói, nhưng không gọi là chẳng hiểu mà nói là chẳng 
hiểu, vì thật ra anh ấy đã thật có hiểu rồi.
4. Thế nào là chẳng biết nói là chẳng biết, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi ý thức có thâu nhận và hiểu biết thì nói là “có biết”. 
Nhưng có khi dù có ý thức nhưng lại không có thâu nhận hiểu biết chi. 
Người này cũng chẳng che giấu, ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết 
đó, sự thực đó mà nói: “Tôi không hiểu biết chi cả”. Như thế thì nói 
chẳng biết nói là chẳng biết, là lời Thánh nói. Nhưng có khi lại thật có 
biết rồi, nhưng lại nghĩ không biết. Và người này cũng chẳng che giấu 
cái ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thực đó, và nói: “Tôi 
chẳng thấy biết chi cả”. Như thế thì tuy nói là lời Thánh nói, nhưng 
không gọi là chẳng biết nói chẳng biết, vì người này thật ra đã có biết 
rồi.
 Lại có bốn thứ chẳng phải lời Thánh nói: Đó là thấy nói không 
thấy. Nghe nói không nghe. Hiểu nói không hiểu. Biết nói không biết.
1. Thế nào là chẳng phải lời Thánh nói: Thấy nói không thấy?
Đáp: Khi nhãn thức có thâu nhận hiểu biết thì nói là “Có thấy”. 
Nhưng có khi có nhãn thức thật sự thâu nhận hiểu biết nhưng lại che 
giấu ý tưởng này, cái nhẫn này, cái thấy biết này, sư thật này mà nói: 
“Tôi chẳng thấy”. Như thế gọi là chẳng phải lời Thánh nói, thấy nói 
chẳng thấy. Nhưng lại có khi thật chẳng thấy mà lại nghĩ là có thấy. 
Người này không che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, 
sự thật đó và nói là “Tôi chẳng thấy chi cả”. Như thế, tuy nói chẳng 
phải lời Thánh nói, nhưng chẳng gọi là thấy mà nói không thấy, vì thật 
ra anh ta chẳng thấy chi cả.
2. Thế nào là nghe nói không nghe, chẳng phải lời Thánh nói?
Đáp: Khi nhĩ thức có thâu nhận và hiểu biết thì gọi là có nghe. 
Nhưng có khi thật có nhĩ thức có thâu nhận hiểu biết, mà lại che giấu 
ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự  thật đó, và nói là “Tôi 
chẳng nghe thấy chi cả”. Như thế thì gọi là nghe mà nói là không nghe, 
mà lại nghĩ là không nghe. Người này không che giấu ý tưởng đó, cái 
nhận thức, cái thấy biết đó, sự thực đó và nói là “Tôi chẳng nghe thấy 

===== PAGE 171 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 10 171
chi cả”. Như thế, tuy gọi chẳng phải lời Thánh nói, nhưng cũng chẳng 
nói là nghe mà nói chẳng nghe, vì thật sự người đó chẳng có nghe.
3. Thế nào là hiểu mà nói không hiểu, chẳng phải lời Thánh nói?
Đáp: Khi ba thức có thâu nhận và hiểu biết thì gọi là “Có hiểu”. 
Nhưng có khi thật có ba thức và lại đã có thâu nhận và hiểu biết, nhưng 
lại che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó và 
nói “Tôi chẳng hiểu chi cả”. Như thế thì gọi là hiểu mà nói không hiểu, 
không phải là lời Thánh nói. Nhưng có khi thật chẳng hiểu chi mà lại 
tưởng là đã hiểu. Người này che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy 
biết đó, sự thật đó và nói: “Tôi chẳng hiểu chi cả”. Như thế, dù gọi là 
không phải lời Thánh nói, nhưng không thể gọi đó là hiểu mà nói là 
chẳng hiểu, vì thật ra anh ta chẳng hiểu chi cả.
4. Thế nào là biết mà nói chẳng biết, không phải lời Thánh nói?
Đáp: Khi ý thức có thâu nhận và hiểu biết thì nói là: “Có biết”. 
Nhưng có khi là thật có ý thức có thâu nhận và hiểu biết mà lại che 
giấu  ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó và nói: “Tôi 
chẳng biết chi cả”. Như thế là biết mà nói chẳng biết là không phải lời 
Thánh nói. Nhưng có khi thật chẳng biết chi mà lại có ý tưởng đã biết. 
Người này lại che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự 
thật đó và nói: “Tôi chẳng biết chi cả”. Như thế tuy nói là chẳng phải 
lời Thánh nói, nhưng cũng không gọi là biết mà nói chẳng biết, vì người 
này thật sự chẳng biết chi cả.
 Lại có bốn lời Thánh nói: Đó là thấy thì nói thấy, nghe thì nói 
nghe, hiểu thì nói hiểu và biết thì nói biết.
1. Thế nào là thấy thì nói thấy, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi nhãn thức có thâu nhận, có hiểu biết thì gọi là “Có thấy”. 
Nhưng có khi nhãn thức có thâu nhận và hiểu biết. Người này chẳng 
che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó..., mà 
nói: “Tôi đã có thấy”. Như thế là thấy thì nói là thấy, là lời Thánh nói. 
Nhưng có khi thật chẳng thấy mà lại có ý tưởng là đã thấy. Người này 
không che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó và 
nói là “Tôi đã thấy rồi”. Như thế, tuy nói là lời Thánh nói, nhưng không 
gọi là thấy thì nói thấy, vì anh ta thật ra chẳng thấy chi cả.
2. Thế nào là nghe thì nói nghe, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi nhĩ thức có thâu nhận và hiểu biết thì nói là “Có nghe”. 
Nhưng có khi nhĩ thức thật có thâu nhận và hiểu biết. Người này cũng 
chẳng che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó, 
và nói là “Tôi đã nghe rồi”. Như thế gọi là nghe thì nói nghe, là lời 

===== PAGE 172 =====
172 BỘ TỲ ĐÀM 1
Thánh nói. Nhưng có khi thật chẳng có nghe chi mà tưởng là đã nghe. 
Người này cũng không che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy 
biết đó, sự thật đó, và nói là “Tôi có nghe rồi”. Như thế tuy nói là lời 
Thánh nói, nhưng không thể gọi là nghe thì nói nghe. Vì người này thật 
ra chẳng nghe thấy chi cả.
3. Thế nào là hiểu thì nói hiểu, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi ba thức có thâu nhận và hiểu biết thì gọi là có hiểu. 
Nhưng có khi thật có ba thức thật có thâu nhận có hiểu biết và người ấy 
chẳng giấu giếm ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó 
mà nói: “Tôi đã hiểu”. Như thế thì gọi là hiểu thì nói hiểu, là lời Thánh 
nói. Nhưng có khi thật chẳng hiểu chi, mà tưởng là đã hiểu. Song người 
này cũng chẳng che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự 
thật đó, mà nói: “Tôi đã hiểu rồi”. Như thế thì tuy gọi là lời Thánh nói, 
nhưng không thể gọi là hiểu thì nói là hiểu, vì thật ra người này chẳng 
hiểu biết chi cả.
4. Thế nào là biết thì nói biết, là lời Thánh nói?
Đáp: Khi ý thức có thâu nhận và có hiểu biết thì gọi là có biết. 
Nhưng có khi ý thức thật có thâu nhận có hiểu biết, mà người này cũng 
chẳng che giấu ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó, 
mà nói là: “Tôi đã hiểu”. Như thế thì gọi là biết thì nói biết, là lời Thánh 
nói. Nhưng có khi thật chẳng biết chi, mà tưởng là biết. Song người này 
chẳng giấu giếm ý tưởng đó, cái nhận thức, cái thấy biết đó, sự thật đó, 
mà nói: “Tôi đã biết”. Như thế thì tuy gọi là lời Thánh nói, song chẳng 
thể bảo là biết thì nói biết, vì anh này thật ra chẳng hiểu biết chi cả.


===== PAGE 173 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 11 173
LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC