A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 13
阿毘達磨集異門足論 · T1536
Hán văn
尊者舍利子說 三藏法師玄奘奉 詔譯 五法品第六之三 五能忍功德者，一者不暴惡；二者不憂悔； 三者眾生愛樂；四者十方善名流布；五者身 壞命終當生善趣天上。云何不暴惡？答，諸有 能忍補特伽羅，能忍因緣，不集刀杖不為損 害，名不暴惡。云何不憂悔？答：諸有能忍補特 伽羅，能忍因緣，行身妙行、行語妙行、行意妙 行，彼行身語意妙行已，不生憂悔身心清涼， 名不憂悔。云何眾生愛樂？答：諸有能忍補特 伽羅，能忍因緣，罵不反罵、嗔不反嗔、打不反 打、害不反害、弄不反弄，由此眾生悉皆愛樂， 彼由如是不反罵等緣故，名眾生愛樂。云何 十方善名流布？答：諸有能忍補特伽羅，能忍 因緣，常無鬪諍，不相言訟、輕弄毀蔑，由此十 方善名流布。彼由如是無鬪諍等緣故，說十 方善名流布。云何身壞命終當生善趣天上？ 答：諸有能忍補特伽羅，能忍因緣，多行增上 身妙行、語妙行、意妙行，彼行增上身語意妙 行已，身壞命終當生善趣天世界中受諸妙 樂，故說身壞命終當生善趣天上。 五損減者，云何為五？一者親屬損減；二者財 富損減；三者無病損減；四者戒損減；五者見 損減。親屬損減云何？答：若有親屬遭諸災害， 謂由王故賊故火故水故死故，又少親屬亦 得名為親屬損減，如是名為親屬損減。問：何 故名為親屬損減？答：以如是法，非可愛、非可 樂、非可忍、無救護、有違損、不可意，是故名為 親屬損減。財富損減云何？答：若有財富遭諸 災害，謂由王故賊故火故水故怨故，又少財 寶亦得名為財富損減，如是名為財富損減。 問：何故名為財富損減？答：以如是法，非可愛、 非可樂、非可喜、非可意，餘如前說。無病損減 云何？答：若於身中遭如是病，謂頭痛等，廣 說如前，又此身中多有疹疾亦得名為無病 損減，如是名為無病損減。問：何故名為無病 損減？答：以如是法，非可愛等，廣說如前。戒損 減云何？答：害生命、不與取、欲邪行、虛誑語、 離間語、麁惡語、雜穢語，又諸所有不善戒、若 諸所有非理所引戒、若諸所有障礙定戒，如 是一切名戒損減。問：何故名為戒損減耶？答： 以如是法，非可愛、非可樂、非可忍、無救護、有 違損、不可意。以如是法，非可愛果、非可樂果、 非可喜果、非可意果、非適意果、不悅意果。以 如是法，非可愛異熟、非可樂異熟、非可喜異 熟、非可意異熟、非適意異熟、不悅意異熟。是 故名為戒損減。見損減云何？答：諸所有見，無 施與、無祠祀、無愛樂，乃至廣說。又諸所有不 善見、若諸所有非理所引見、若諸所有障礙 定見，如是一切名見損減。問：何故名為見損 減耶？答：以如是法，非可愛，廣說乃至不悅意 異熟，是故名為見損減。 五圓滿者，云何為五？一者親屬圓滿；二者財 富圓滿；三者無病圓滿；四者戒圓滿；五者見 圓滿。親屬圓滿云何？答：若有親屬無諸災害， 謂非王故賊故火故水故死故，又多親屬亦 得名為親屬圓滿，如是名為親屬圓滿。問：何 故名為親屬圓滿？答：以如是法，可愛、可樂、可 忍、有救護、無違損、稱可意，是故名為親屬圓 滿。財富圓滿云何？答：若有財富無諸災害，謂 非王故賊故火故水故怨故，又多財寶亦得 名為財富圓滿，如是名為財富圓滿。問：何故 名為財富圓滿？答：以如是法，可愛、可樂、可喜、 可意，餘如前說。無病圓滿云何？答：若於身中 無如是病，謂頭痛等，廣說如前，又此身中無 諸疹疾亦得名為無病圓滿，如是名為無病 圓滿。問：何故名為無病圓滿？答：以如是法，是 可愛等，廣說如前。戒圓滿云何？答：離斷生命、 離不與取、離欲邪行、離虛誑語、離離間語、離 麁惡語、離雜穢語，又諸所有善戒、若諸所有 如理所引戒、若諸所有不障礙定戒，如是一 切名戒圓滿。問：何故名為戒圓滿耶？答：以如 是法，可愛、可樂、可忍、有救護、無違損、稱可意。 以如是法，可愛果、可樂果、可喜果、可意果、適 意果、悅意果。以如是法，可愛異熟、可樂異熟、 可喜異熟、可意異熟、適意異熟、悅意異熟。是 故名為戒圓滿。見圓滿云何？答：諸所有見，有 施與、有祠祀、有愛樂，乃至廣說，又諸所有善 見、若諸所有如理所引見、若諸所有不障礙 定見，如是一切名見圓滿。問：何故名為見圓 滿耶？答：以如是法，是可愛，廣說乃至悅意異 熟，是故名為見圓滿。 五語路者，云何為五？一者或時語或非時語； 二者或實語或不實語；三者或引義利語或 引無義利語；四者或細軟語或麁獷語；五者 或慈愍語或嗔恚語。或時語或非時語者，問： 云何非時語？答：有二種非時：一者內、二者外。 內非時云何？答：且如舉他罪苾芻，或貪纏所 纏、或嗔纏所纏、或癡纏所纏、或遭劇苦、或 有重病、或復不能與他言論，是為內非時。外 非時云何？答：且如舉他罪苾芻，所欲舉者，或 貪纏所纏、或嗔纏所纏、或癡纏所纏、或遭劇 苦、或有重病、或復不能受他言論、或未受具 補特伽羅現在前住，是名外非時。此中所有 若內非時若外非時，總略為一數為非時，如 是時語名非時語。問：云何時語？答有二種時： 一者內、二者外。內時云何？答：且如舉他罪苾 芻，非貪纏所纏、非嗔纏所纏、非癡纏所纏、無 劇苦、無重病、復有堪能與他言論，是名內時。 外時云何？答：且如舉他罪苾芻，所欲舉者，非 貪纏所纏、非嗔纏所纏、非癡纏所纏、無劇苦、 無重病、復有堪能受他言論、無未受具補特 伽羅現在前住，是名外時。此中所有內時外 時，總略為一數之為時，如是時語名為時語。 是故名為或時語或非時語。或實語或不實語 者，問：云何不實語？答：且如苾芻舉他苾芻，不 見不聞不疑，犯戒、犯見、犯軌則、犯淨命罪。彼 如是語名不實語。問云何實語？答：且如苾芻 舉他苾芻，實見實聞實疑，犯戒、犯見、犯軌則、 犯淨命罪，彼如是語名為實語。是故名為或 實語或不實語。或引義利語或引無義利語 者，問：云何引無義利語？答：且如苾芻舉他苾 芻犯戒、犯見、犯軌則、犯淨命罪。然他苾芻於 如是罪，已陳首、已發露、已顯示、已悔除。實無 餘言有餘，彼如是語名引無義利語。問：云何 引義語？答：且如苾芻舉他苾芻犯戒、犯見、犯 軌則、犯淨命罪。然他苾芻於如是罪，未陳首、 未發露、未顯示、未悔除，或有餘言有餘，彼如 是語名引義利語。是故名為或引義利語或 引無義利語。或細軟語或麁獷語者，問：云何 麁獷語？答：且如苾芻，於他苾芻結恨憤發兇 暴惡意，作如是言：「汝見如是所犯罪不？汝是 惡沙門、愚鈍沙門、無羞恥沙門，難調難伏。汝 應陳首如是諸罪，勿有覆藏。」彼如是語，名麁 獷語。問：云何細軟語？答：且如苾芻往他苾芻 所，作如是言：「具壽已犯如是如是罪，應陳首、 應發露，勿覆藏。陳首則安樂，不陳首不安樂。」 彼如是語，名細軟語。是故名為或細軟語或 麁獷語。或慈慜語或嗔恚語者，問：云何嗔恚 語？答：且如苾芻，於他苾芻有嗔恚心、有損害 心，而舉犯戒、犯見、犯軌則、犯淨命罪。彼如是 語，名嗔恚語。問：云何慈慜語？答：且如苾芻，於 他苾芻有慈慜心與慈慜具，往至其所舉所 犯戒、犯見、犯軌則、犯淨命罪。彼如是語，名慈 慜語。是故名為或慈慜語或嗔恚語。 五無堪能處者，云何為五？謂阿羅漢苾芻諸 漏已盡，無復堪能故思斷生命、無復堪不與 物盜心取、無復堪行非梵行習婬欲法、無復 堪能正知說虛誑語、無復堪能貯積受用諸 欲樂具。阿羅漢苾芻諸漏已盡無復堪能故 思斷生命者，謂由彼因彼緣故思斷生命，阿 羅漢苾芻諸漏已盡故，於彼因緣已永斷已 遍知，如斷樹根截多羅頂，令後有趣成不生 法故，名阿羅漢苾芻諸漏已盡無復堪能故 思斷生命。阿羅漢苾芻諸漏已盡無復堪能 不與物盜心取、行非梵行習婬欲法、正知說 虛誑語亦爾。阿羅漢苾芻諸漏已盡無復堪 能貯積受用諸欲樂具者，謂由彼因彼緣貯 積受用諸欲樂具，阿羅漢苾芻諸漏已盡故， 於彼因緣已永斷已遍知，如斷樹根截多羅 頂，令後有趣成不生法故，名阿羅漢苾芻諸 漏已盡無復堪能貯積受用諸欲樂具。 五勝支者，云何為五？具壽當知，諸聖弟子於 如來所修植淨信根生安住，不為沙門或婆 羅門或天魔梵或餘世間如法引奪，是名第 一勝支。復次具壽，諸聖弟子無諂無誑淳直 性類，於大師有智同梵行者所如實自顯，是 名第二勝支。復次具壽，諸聖弟子少疾無病， 成等熟腹非極冷熱，時節調和無諸苦惱，由 斯飲食易正消化，是名第三勝支。復次具壽， 諸聖弟子勤精進住有勢有勤、有勇堅猛，於 諸善法常不捨軛，假使唯餘皮筋骨在、身諸 血肉皆悉乾枯，為得所求殊勝善法，發勤精 進有勢有勤、有勇堅猛不捨善軛，若求證得 精進熾然終無中廢，是名第四勝支。復次具 壽，諸聖弟子具慧安住成就世間，有出沒慧、 聖慧、出慧、善通達慧，彼所作慧正盡苦慧，是 名第五勝支。於如來所修植淨信者，如來云 何？答：應正等覺說名如來。淨信云何？答：若依 出離遠離所生善法，諸信信性隨順性印可 性，已愛樂當愛樂現愛樂性心清淨性，故名 淨信。即此淨信，於如來所已修植、當修植、現 修植，由斯故說於如來所修植淨信。言根生 者，謂此淨信有二種根：一者無漏智；二者無 漏善根，故名根生。言安住者，謂由如是行相 根生，即由如是行相安住；若由如是行相安 住，即由如是行相根生。故名安住。不能引奪 者，謂由成就如是淨信，一切世間若天若魔 若梵若沙門若婆羅門若餘眾生諸天人類， 皆不能引不能奪不能引奪、不能傾不能等 傾不能等極傾、不能搖不能等搖不能等極搖、 不能動不能等動不能等極動。是故說為不 能引奪。是名第一者，漸次順次相續次第數 為第一。言勝支者，謂由淨信增盛，諸善男子 或善女人後後轉勝，故名勝支。言無諂者，諂 云何？答：諸心險性，若心姦性、若心曲性、心雜 亂性、心不顯了性、心不正直性、心不調善性， 皆名為諂。無如是諂，故名無諂。言無誑者，誑 云何？答：偽斗偽秤、偽函偽語，於他罔帽極罔 帽遍罔帽，罔帽業欺弄迷惑，皆名為誑。無如 是誑，故名無誑。淳直性類者，謂重顯了無諂 誑性，是故復說淳直性類。於大師有智同梵 行者所如實自顯者，大師云何？答：謂諸如來、 應、正等覺說名大師。有智同梵行者云何？答： 謂舍利子、大採菽氏、大營搆氏、大迦葉波、 大執藏、大劫庀那、大迦多衍那、大准陀、大 善見、大路、大名、無滅、欲樂、金毘羅等，皆名有 智同梵行者。若彼具壽多貪嗔癡有所違犯， 便於大師及諸有智同梵行所，如實陳首施 設建立分別顯了，發露開示無所覆藏，由斯 故說於大師有智同梵行者所如實自顯。是 名第二者，漸次順次相續次第數為第二。言 勝支者，謂由無諂誑增盛，諸善男子或善女 人後後轉勝，故名勝支。言少疾者，多疾云何？ 答：謂頭痛等，乃至廣說，及餘多種逼惱疹疾 能生種種不安隱觸住在身中，皆名多疾。如 是疾無，故名少疾。言無病者，重顯少疾。成等 熟腹非極冷熱，時節調和無諸苦惱，由斯飲 食易正消化者，謂彼成就非極冷熱，平等成 就生熟二藏。若有成就極冷藏者，諸所飲噉 極遲成就，令身沈重無所堪任，不能精勤修 勝斷行。若有成就極熱藏者，諸所飲噉極速 成熟，令身羸劣無所堪任，不能精勤修勝斷 行。由彼成就非極冷熱生熟二藏，時節調和 無諸苦惱，有所飲噉易正消化，令身強盛有 所堪任故，能精勤修勝斷行。是名第三者，漸 次順次相續次第數為第三。言勝支者，謂由少 疾等增盛，諸善男子或善女人後後轉勝，故 名勝支。勤精進住者，精進云何？答：若於出離 遠離所生善法，精勤勇猛勢用策勵，不可制 伏策心相續，是名精進。由彼成就如是精進， 於所修習能行勝行進趣證會，是故說為勤 精進住。言有勢者，謂彼上品精進圓滿，故名 有勢。言有勤者，謂即顯示精進堅固，故名有 勤。言有勇堅猛者，謂由成就精進力故，勇決 而取、堅住而取、猛利而取，諸有所取是善非 惡，隨所取相守護不捨，如獲他國善能守護， 是故說為有勇堅猛。於諸善法常不捨軛者， 謂於善法不捨勤勇精進無斷，是故說為於 諸善法常不捨軛。為得所求殊勝善法，若未 證得精進熾然終無中廢者，謂若未得阿羅 漢果，精進熾然常無懈廢，由斯故說為得所 求殊勝善法，若未證得精進熾然終無中廢。 是名第四者，漸次順次相續次第數為第四。 言勝支者，謂由精進增盛，諸善男子或善女 人後後轉勝，故名勝支。具慧安住者，慧云何？ 答：若依出離遠離所生善法，於諸法相能簡 擇極簡擇，廣說乃至毘鉢舍那，是名為慧。言 安住者，謂由成就如是慧故，於諸法相能行 勝行進趣證會，由斯故說具慧安住。成就世 間有出沒慧者，世間謂五取蘊。云何為五？謂 色取蘊受想行識取蘊。彼由成就如是慧故， 能如實知此五取蘊生及變壞，由斯故說成就 世間有出沒慧。言聖慧者，有二種聖：一者善 故聖；二者無漏故聖。此慧具由二種聖故，說 名為聖故名聖慧。言出慧者，謂彼成就如是 慧故，能出離欲界及能出離色無色界，故名 出慧。善通達慧者，謂彼成就如是慧故，於苦 集滅道諦由苦集滅道相能通達善通達各 別通達，是故名為善通達慧。彼所作慧者，謂 彼所引學無間道所有勝慧，此中說為彼所 作慧。正盡苦慧者，正云何？答：因故、門故、理趣 故、行相故，說名為正。盡苦慧者，五取蘊名為 苦，此慧能令五取蘊盡等盡遍盡，證永盡故， 名盡苦慧。是名第五者，漸次順次相續次第 數為第五。言勝支者，謂由具慧增盛，諸善男 子或善女人後後轉勝，故名勝支。 五成熟解脫想者，云何為五？一、無常想；二、無 常苦想；三、苦無我想；四、厭逆食想；五、死想。無 常想云何？答：一切行皆無常。於無常行，由無 常故如理思惟，諸想等想現前而想，已想、當 想、現想，是名無常想。無常苦想云何？答：一切 行皆無常，由無常故有是苦者，於諸苦行，由 苦相故如理思惟，諸想等想現前而想，已想、 當想、現想，是名無常苦想。苦無我想云何？答： 一切行皆無常，無常故苦，苦故無我。於無我 行，由無我故如理思惟，諸想等想現前而想， 已想、當想、現想，是名苦無我想。厭逆食想云 何？答：諸苾芻等應於段食，發起厭逆俱行作 意及起毀呰俱行作意，以不淨想思惟段食。 其事云何？答：於諸糜飯，應起膖脹死屍勝解。 於粥羹臛，應起人之稀糞勝解。於生酥乳酪， 應起人之髓腦勝解。於熟酥油沙糖及蜜，應 起人之肪膏勝解。於，應起骨屑勝解。於餅， 應起人皮勝解。於鹽，應起碎齒勝解。於蓮根 莖生菜枝葉，應起連髮髑髏勝解。於諸漿飲， 應起人之膿血勝解。彼於段食發起如是厭 逆毀呰俱行作意，以不淨相思惟段食，諸想 等想現前而想，已想，當想，現想，是名厭逆食 想。死想云何？答：於自身命極善作意，思惟無 常，諸想等想現前而想，已想、當想、現想，是名 死想。如是五種名成熟解脫想。問：何緣此五 名成熟解脫想耶？答：解脫有三種：一、心解脫；二、 慧解脫；三、無為解脫。由此五想，有為解脫，未 生令生、生已增長堅固廣大，由斯速證無為 解脫。由此因緣，名成熟解脫想。 五解脫處者，云何為五？具壽當知，若諸苾 芻苾芻尼等，或有大師為說法要，或有隨一 尊重有智同梵行者為說法要如如大師，或 有隨一尊重有智同梵行者為說法要。如是 如是於彼法要能正了知。若法若義由正了 知若法若義便發起欣，欣故生喜，心喜故身 輕安，身輕安故受樂，受樂故心定，心定故如 實知見，如實知見故生厭，厭故能離，離故得 解脫，是名第一解脫處。是諸苾芻苾芻尼等， 安住此處，念未住者能住正念、心未定者能 住正定、漏未盡者能盡諸漏、未得無上安隱 涅槃者疾能證得。復次具壽，若諸苾芻苾芻 尼等，雖無大師或餘隨一尊重有智同梵行 者為說法要，而能以大音聲讀誦，隨曾所聞 究竟法要如如以大音聲讀誦，隨曾所聞究 竟法要如是如是於彼法要能正了知，若法 若義由正了知若法若義便發起欣，欣故生 喜，心喜故身輕安，身輕安故受樂，受樂故心 定，心定故如實知見，如實知見故生厭，厭故 能離，離故得解脫，是名第二解脫處。是諸苾 芻苾芻尼等，安住此處，念未住者能住正念、 心未定者能住正定、漏未盡者能盡諸漏、未 得無上安隱涅槃者疾能證得。復次具壽，若 諸苾芻苾芻尼等，雖無大師或餘隨一尊重 有智同梵行者為說法要，亦不以大音聲讀 誦隨曾所聞究竟法要，而能為他廣說開示 隨曾所聞究竟法要。如如為他廣說開示隨 曾所聞究竟法要。如是如是於彼法要能正 了知，若法若義由正了知若法若義便發起 欣，欣故生喜，心喜故身輕安，身輕安故受樂， 受樂故心定，心定故如實知見，如實知見故 生厭，厭故能離，離故得解脫，是名第三解脫 處。是諸苾芻苾芻尼等，安住此處，念未住者 能住正念、心未定者能住正定、漏未盡者能 盡諸漏、未得無上安隱涅槃者疾能證得。復 次具壽，若諸苾芻苾芻尼等，雖無大師或餘 隨一尊重有智同梵行者為說法要，亦不以 大音聲讀誦隨曾所聞究竟法要，亦不為他 廣說開示隨曾所聞究竟法要，而能獨處寂 靜思惟籌量觀察隨曾所聞究竟法要所有 義趣。如如獨處寂靜思惟籌量觀察隨曾所 聞究竟法要所有義趣，如是如是於彼法要 能正了知，若法若義由正了知若法若義便 發起欣，欣故生喜，心喜故身輕安，身輕安故 受樂，受樂故心定，心定故如實知見，如實知 見故生厭，厭故能離，離故得解脫，是名第四 解脫處。是諸苾芻苾芻尼等，安住此處，念未 住者能住正念、心未定者能住正定、漏未盡 者能盡諸漏、未得無上安隱涅槃者疾能證 得。
Việt dịch
QUYỂN 13 Phẩm 6: NĂM PHÁP, Phần 3 Bài kệ (Ốt-đà-nam) thứ hai (sau) nói: Sau, năm pháp mười bốn Là chẳng nhẫn và nhẫn Giảm bớt và đầy đủ Bày lời, không chỗ được (năng) Chi thắng, giải thoát tưởng Giải thoát xứ, căn, lực Bất hoàn và Tịnh cư Xuất ly cõi có năm. Gồm có: Năm lỗi chẳng chịu được, năm công đức chịu được, năm thứ giảm bớt, năm thứ đầy đủ, năm thứ bày lời, năm lĩnh vực không kham nổi, năm thắng chi, năm cách thành thục tưởng giải thoát, năm thứ giải thoát, năm căn năm lực, năm thứ Bất hoàn, năm cõi trời Tịnh cư, năm cõi xuất ly. Năm lỗi lầm chẳng chịu được: 1. Bạo ác. 2. Buồn lo hối tiếc. 3. Chúng sinh không mến ưa. 4. Tiếng xấu đồn xa khắp mười phương. 5. Chết rồi bị đọa vào đường ác địa ngục. - Thế nào là bạo ác? Đáp: Tức là có những chúng sinh (Bổ-đặc-già-la) chẳng chịu được và các nhân duyên (sự việc) chẳng chịu nỗi (chẳng chấp nhận được) luôn luôn cất chứa dao gậy sẵn sàng làm hại kẻ khác. - Thế nào là buồn lo hối tiếc? ===== PAGE 207 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 207 Đáp: Tức là có những chúng sinh và các việc không thể chấp nhận được, vì nó luôn gây các nghiệp dữ về thân ngữ ý. Khi đã làm các việc ác đó rồi thì lo buồn hối tiếc, thân tâm luôn nóng nãy bứt rứt khổ sầu. - Thế nào là chúng sinh chẳng mến thích? Đáp: Tức là các chúng sinh và các sự việc chẳng thể chấp nhận được đó hễ mắng chửi thì nó chửi mắng lại, ai giận hờn, đánh đập, tàn hại hoặc đùa chơi thì nó lập tức giận hờn, đánh đập, giết hại, hoặc đùa chơi lại ngay... Do cái tật ăn miếng trả miếng đó mà chúng sinh không mến thích. - Thế nào là tiếng xấu đồn xa khắp mười phương? Đáp: Có những chúng sinh và các sự việc chẳng thể chấp nhận được lúc nào cũng đấu tranh đánh cãi nhau. Họ thích cùng nói chuyện tranh cãi khinh khi coi thường, chọc ghẹo, đùa vui, chê bai, miệt thị nhau. Do cái tật (duyên) ưa tranh cãi đấu tranh đó mà tiếng xấu lan xa khắp mười phương. - Thế nào là khi chết rồi thì phải đọa vào đường ác địa ngục? Đáp: Các chúng sinh và các nhân duyên khó thể chấp nhận được luôn luôn gây rất nhiều các hạnh nghiệp xấu ác về thân, ngữ, ý, khi gây quá nhiều hạnh nghiệp xấu đó rồi thì khi chết phải bị đọa vào đường dữ đại địa ngục chịu khổ vô cùng, nên nói chết rồi sẽ phải bị đọa vào đường ác địa ngục. Năm công đức chịu đựng được (chấp nhận được): 1. Không bạo ác. 2. Không lo buồn hối tiếc. 3. Chúng sinh mến thích. 4. Tiếng lành lan khắp mười phương. 5. Chết rồi được sinh lên cõi trời. - Thế nào là không bạo ác? Đáp: Có những chúng sinh do giỏi chịu đựng nên không hề cất chứa dao gậy, cũng chẳng gây hại cho ai. - Thế nào là không lo buồn hối tiếc? Đáp: Có những chúng sinh giỏi chịu đựng, do giỏi chịu đựng gây tạo các nghiệp thiện tốt đẹp về thân-ngữ-ý. Khi đã tạo các nghiệp thiện rồi thì đâu có lo rầu hối tiếc, trái lại thân tâm mát mẻ thoải mái. - Thế nào là chúng sinh mến thích? Đáp: Có những chúng sinh giỏi chịu đựng, do giỏi chịu đựng nên khi họ bị mắng chửi, thì không hề chửi lại, bị giận hờn, bị đánh đập, bị tàn hại, bị chọc ghẹo, đùa phá, thì không hề giận hờn đánh đập, tàn hại, ===== PAGE 208 ===== 208 BỘ TỲ ĐÀM 1 chọc ghẹo, đùa phá lại. Do đó mà được ai nấy mến thích. Vì không ăn miếng trả miếng đó nên ai cũng mến thích. - Thế nào là tiếng lành lan khắp mười phương? Đáp: Có những chúng sinh giỏi chịu đựng, do giỏi chịu đựng nên không bao giờ tranh đấu cãi cọ nhau, họ không nói chuyện để tranh cãi, coi nhẹ, chọc ghẹo, chê bai, khinh rẻ, miệt thị. Do đó mà tiếng lành lan xa khắp mười phương. - Thế nào là khi chết rồi sẽ được sinh lên cõi trời? Đáp: Có những chúng sinh giỏi chịu đựng, do giỏi chịu đựng nên họ luôn gây tạo nhiều hạnh thiện, tốt đẹp về thân-ngữ-ý, khi đã gây tạo nhiều hạnh thiện đó rồi thì khi chết sẽ được sinh lên cõi trời, hưởng vô số phúc thiện vui vẻ. Năm thứ tổn giảm: 1. Bà con bị tổn giảm. 2. Tiền của bị hao hụt. 3. Sức khỏe bị giảm bớt. 4. Giới hạnh bị giảm bớt. 5. Sự thấy biết bị giảm bớt. - Thế nào là bà con bị tổn giảm? Đáp: Tức là như có bà con thân quyến bị các tai nạn như gặp phải vua quan, giặc cướp, hay lửa, nước trôi mà chết đi. Hoặc có ít bà con thì cũng gọi là bà con bị hao hụt. Vì sao gọi là bà con bị hao hụt? Vì với việc như thế thì khiến không ai ưa thích vui vẻ hay chịu đựng được. Nếu không có ai cứu giúp mà phải xa lìa mất mát nên chẳng vừa ý. Nên gọi là bà con bị hao hụt. - Thế nào là tiền của bị giảm sút? Đáp: Nếu tiền của giàu sang thình lình gặp phải các tai nạn như bị vua quan, giặc cướp, hay bị lửa cháy nước trôi, kẻ oán thù khiến mất hết. Hoặc như không có nhiều tiền của thì cũng gọi là tiền của bị giảm sút hao hụt. Vì sao lại bảo là tiền của bị giảm sút? Vì chính các việc như thế thì chắc chắn rằng không ai ưa thích vui vẻ và vừa ý được cả. Các việc khác như trước đã nói. - Thế nào là sức khỏe (không bệnh) bị giảm bớt? Đáp: Như việc thân thường gặp bệnh hoạn luôn, như bệnh đau đầu v.v... như trước đã nói rõ. Lại trong mình thường có bệnh cũng nói là sức khỏe bị hao hụt giảm bớt. Vì sao nói sức khỏe bị giảm sút? Vì chính các việc đó không ai ưa ===== PAGE 209 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 209 thích..., như trước đã nói. - Thế nào là giới hạnh bị giảm sút? Đáp: Như giết hại, trộm cướp, dâm dục tà hạnh, nói dối, nói ly gián, nói hung dữ, nói lời lỗi lầm lộn xộn..., và gồm cả các thứ không thuận lợi cho giới hạnh, như có những giới dẫn đến việc trái lý (phi lý) hoặc các giới làm chướng ngại cho thiền định, tất cả như thế gọi là làm giới hạnh bị giảm sút. Vì sao lại bảo giới hạnh bị giảm sút? Vì chính các việc đó không ai ưa thích, vui vẻ, chấp nhận được cả. Nếu không ai giúp đỡ cứu hộ cho thì bị kém cỏi mất mát nên không ai vừa ý. Vì các việc như thế chắc chắn không phải kết quả đáng yêu mến, đáng vui mừng, thích chí thỏa lòng. Với các sự việc (pháp) như thế hẳn không phải là các quả dị thục đáng mến thích vui mừng, đáng thích chí thỏa lòng. Thế nên gọi là giới hạnh bị giảm sút. - Thế nào là sự thấy biết bị giảm sút? Đáp: Có những cái thấy như không có bố thí tặng biếu, không có cúng tế, cũng không có vui vẻ mến yêu, cho đến như đã rộng nói đầy đủ từ trước rồi. Lại có những cái thấy chẳng thiện, chẳng thuận lợi như có những cái thấy dẫn đến sự phi lý (cái đạo lý hoặc có những cái thấy làm chướng ngại thiền định. Tất cả như thế đều gọi là tự thấy biết tổn giảm hao hụt). Vì sao lại bảo tự thấy biết bị hao hụt? Vì các việc như thế thì chẳng đáng mến thích vui vẻ chi cho đến quả dị thục chẳng vui lòng. Thế nên gọi là sự thấy biết giảm sút hao hụt. Có năm thứ đầy đủ: 1. Bà con đầy đủ. 2. Tiền của đầy đủ. 3. Sức khỏe đầy đủ. 4. Giới hạnh đầy đủ. 5. Thấy biết đầy đủ. - Thế nào là bà con đầy đủ? Đáp: Tức là trong thân tộc bà con không có ai bị tai nạn phải chết chóc mất mát vì các vua quan, giặc cướp, hay lửa cháy nước trôi. Còn như người có bà con đông đảo thì cũng nói là bà con đầy đủ. Vì sao lại bảo là bà con đầy đủ? Vì các việc như thế thì ai cũng mến ưa vui thích. Nếu gặp tai nạn thì có người cứu giúp, không bị chết chóc giảm mất nên luôn được vừa ý thỏa lòng. - Thế nào là tiền của được đầy đủ? ===== PAGE 210 ===== 210 BỘ TỲ ĐÀM 1 Đáp: Tức là tiền của không bị mất mát hao tốn vì gặp các tai nạn vì vua quan giặc cướp và kẻ thù hoặc bị nước trôi lửa cháy..., kẻ có nhiều tiền của thì cũng gọi là tiền của đầy đủ. Vì sao lại bảo là của tiền được đầy đủ? Vì khi được các việc nầy thì ai cũng mến ưa vui thích vừa ý cả. Các việc khác như trước đã nói rồi. - Thế nào là sức khỏe đầy đủ? Đáp: Nếu trong thân không bị các bệnh như đau đầu nhức mỏi đã nói đầy đủ như trước đây. Kẻ nào ít bệnh hoạn thì cũng gọi là sức khỏe đầy đủ. Vì sao nói là sức khỏe đầy đủ? Vì các việc như thế ai cũng mến ưa vui thích, đã nói rõ ở trước. - Thế nào là giới hạnh đầy đủ? Đáp: Tức là không bao giờ giết hại, trộm cướp, tà dâm, không nói dối, nói ly gián, nói hung dữ, nói lầm lỗi lộn xộn. Lại còn đầy đủ các điều thuận lợi cho giới hạnh (thiện giới) như các giới cấm đúng lý, các giới cấm không làm trở ngại cho thiền định. Tất cả như thế gọi là giới hạnh đầy đủ. Vì sao nói là giới hạnh đầy đủ? Vì các sự việc như thế thì ai cũng mến ưa vui thích. Có người giúp đỡ hộ trợ khiến không mất giảm nên rất vừa ý. Vì việc đó có các kết quả đáng mến ưa vui thích, thỏa ý vừa lòng. Vì các việc đó có được các quả dị thục đáng mến ưa thích, thỏa ý vừa lòng. Thế nên gọi là giới hạnh đầy đủ. - Thế nào là sự thấy biết đầy đủ? Đáp: Có những sự thấy biết có bố thí ban tặng, có cúng tế, có mến thích... cho đến đã nói rõ ở trước. Lại có nhiều sự thuận lợi cho sự thấy biết như có các sự thấy biết đúng lý, có các sự thấy biết không làm trở ngại cho việc thiền định. Tất cả như thế gọi là sự thấy biết đầy đủ. Vì sao nói sự thấy biết đầy đủ? Vì các việc đó rất đáng mến ưa vui thích..., cho đến có các quả dị thục vừa ý thỏa lòng. Thế nên nói là sự thấy biết đầy đủ. Có năm cách tỏ bày lời nói: 1. Nói đúng lúc và chẳng đúng lúc (phi thời). 2. Nói lời đúng thực và không đúng thực. 3. Nói lời có nghĩa lý bổ ích và không có nghĩa lý. 4. Nói lời êm ái dịu dàng hoặc lời hung ác. 5. Nói lời hiền từ hoặc giận dữ. - Thế nào là nói lời đúng lúc và không đúng lúc? ===== PAGE 211 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 211 Hỏi: Nói lời chẳng đúng lúc là sao? Đáp: Cách nầy có hai thứ là trong và ngoài. Thế nào là nói chẳng đúng lúc bên trong? Tức là khi có Bí-sô muốn kể tội của người khác mà trong lòng lại bị ảnh hưởng điều khiển do các thứ hoặc là tham, sân hay si hoặc đang gặp khổ dữ hay lâm trọng bệnh, hoặc không thể chuyện trò bàn bạc với người khác được..., thì đó gọi là nói không đúng lúc thuộc về trong. Thế nào là nói chẳng đúng lúc bên ngoài? Tức là như có thầy Bí- sô kể tội người khác mà kẻ muốn kể tội nầy lại đang bị ảnh hưởng điều khiển do các thứ hoặc tham, sân hay si hoặc đang gặp khổ dữ, hay bị đau nặng hoặc không thể nói năng luận bàn với người khác được, hoặc chưa nhận được đầy đủ sự sống trong hiện tại của một Bổ-đặc-già-la thì gọi là chẳng đúng lúc bên ngoài. Trong đây có nói chẳng đúng lúc bên trong và ngoài nhưng gọi chung làm một là nói không đúng lúc. Hỏi: Thế nào là nói đúng lúc? Đáp: Cách nầy cũng có hai thứ trong và ngoài. Nói đúng lúc bên trong là sao? Như các thầy Bí-sô kể tội người khác mà vị nầy không bị ảnh hưởng của các thứ hoặc tham, sân hay si cũng không bị đau nặng và có khả năng luận bàn trò chuyện với người khác..., thì gọi là nói đúng lúc thuộc trong. Nói đúng lúc bên ngoài là sao? Như có thầy Bí-sô kể tội người khác, nhưng người muốn kể tội lại không bị ảnh hưởng ràng buộc do các thứ hoặc tham, sân hay si hay bị khổ dữ, cũng không lâm trọng bệnh và lại có khả năng nói chuyện luận bàn với người khác, cũng như đã thọ nhận đầy đủ sự sống hiện tại của một Bổ-đặc-già-la (chúng sinh). Thì đó là nói đúng lúc thuộc ngoài. Trong đây có nói đúng lúc bên trong và ngoài, nhưng tóm tắt gọi chung làm một là nói đúng lúc thôi. Thế nên gọi là nói đúng lúc và không đúng lúc. - Thế nào là nói lời đúng thực và chẳng đúng thực? Hỏi: Nói lời chẳng đúng thực là sao? Đáp: Như có thầy Bí-sô kể tội người khác, nhưng lại không thấy, không nghe, không nghi ngờ chi về việc người kia phạm giới, phạm sự thấy biết, phạm các quy điều pháp tắc hay đời sống trong sạch. Thì đó gọi là nói không đúng thực. Hỏi: Nói lời đúng thực là sao? Đáp: Như có vị Bí-sô kể tội người khác mà thật có thấy nghe và ===== PAGE 212 ===== 212 BỘ TỲ ĐÀM 1 nghi ngờ về các tội đã phạm giới, phạm sự thấy biết và các quy điều phép tắc cũng như đời sống trong sạch. Vậy đó là nói lời đúng thực. - Thế nào là nói lời có nghĩa lý bổ ích và không nghĩa lý? Hỏi: Nói lời không có nghĩa lý bổ ích là sao? Đáp: Như có thầy Bí-sô kể tội các người khác đã phạm giới, thấy phạm, phạm các quy tắc và đời sống thanh tịnh..., song. thầy Bí-sô phạm các tội đó đã phát lồ, trình bày, thú tội, bày tỏ xin sám hối với các bậc Thượng thủ rồi và không còn có điều gì đáng nói nữa cả. Thì lời nó kể tội đó coi như không nghĩa lý bổ ích. Hỏi: Còn lời nói có nghĩa lý bổ ích là sao? Đáp: Ấy là như vị Bí-sô kể tội thầy Bí-sô khác phạm giới và sự thấy biết, phạm các quy tắc và đời sống thanh tịnh..., mà người nầy chưa hề phát lồ trình bày kê khai bày tỏ xin sám hối với ai cả, hoặc còn có những điều chưa nói hết. Thì đó là lời nói có nghĩa lý bổ ích. - Thế nào là lời nói dịu dàng êm ái và lời nói dữ dằn hung ác? Hỏi: Lời nói dữ dằn hung ác là sao? Đáp: Như có thầy Bí-sô nầy có ác ý giận hờn hung dữ với thầy kia nên nói như vầy: Ông đã thấy biết mình đã phạm tội như thế, rõ ràng ông là một Sa-môn xấu xa, một Sa-môn ngu độn không biết xấu hổ, là một Sa-môn ngoan cố khó dạy. Ông phải mau kê khai đầy đủ các tội lỗi ra đi, chớ có giấu giếm... Đó là lời nói hung dữ. Hỏi: Lời nói dịu dàng êm ái là sao? Đáp: Như có thầy Bí-sô đến chỗ thầy Bí-sô khác mà nói: Thầy đã phạm phải các lỗi lầm như thế, vậy nên trình bày phát lồ sám hối chớ nên che giấu. Nếu trình bày xong tất sẽ được an lạc, còn chưa trình bày sẽ không được an lạc. Đó là lời nói êm ái dịu dàng. - Thế nào là lời nói hiền từ thương mến hoặc giận dữ Hỏi: Lời nói giận dữ là sao? Đáp: Như có thầy Bí-sô đến chỗ thầy Bí-sô khác với lòng đầy giận hờn độc hại mà kể tội thầy đó đã phạm giới, phạm kiến, phạm các quy điều phép tắc vi phạm đời sống thanh tịnh..., đó là những lời nói giận hờn. Hỏi: Còn lời nói hiền từ thương mến là sao? Đáp: Như có thầy Bí-sô đến chỗ thầy Bí-sô khác với tất cả tấm lòng thương mến tràn đầy khi đến nơi chỉ bày các lỗi lầm đã phạm giới, vi phạm sự thấy biết, phạm các quy điều phép tắc và đời sống thanh tịnh v.v... Đó là lời hiền từ thương mến. Có năm việc không kham chịu được: Là năm điều gì? ===== PAGE 213 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 213 Như Bậc Bí-sô A-la-hán các lậu hoặc đã dứt hết nên: 1. Không thể chịu được việc nghĩ đến sự giết hại mạng sống. 2. Không thể chịu được khi nghĩ đến việc trộm cướp. 3. Không thể chịu được nghĩ đến các việc dâm dục tà hạnh. 4. Không thể chịu được khi biết đúng mà lại nói dối. 5. Không thể chịu được việc chứa nhóm và thọ hưởng các thứ dục lạc. Vị Bí-sô A-la-hán đã dứt hết các lậu hoặc nên không thể chịu được khi nghĩ đến việc giết hại mạng sống, tức là vì lý do đó nên vị nầy nghĩ đến việc phải chấm dứt sinh mạng Bí-sô A-la-hán (tự sát) và do đó mà các lậu cũng chấm dứt. Đối với vị đó vĩnh đoạn đã biết khắp. Cũng giống như việc đào bới cắt đứt rễ cái và bẻ ngọn cây đa la, khiến cho đời sau không còn cách sinh lại nữa. Vị Bí-sô A-la-hán đã dứt hết các lậu hoặc nên không chịu được còn nghĩ đến việc trộm cướp hay sống trái phạm hạnh quen thói dâm dật cũng như việc biết đúng mà lại nói dối... thì cũng như thế. Vị Bí-sô A-la-hán đã dứt hết các lậu nên không chịu được các việc chứa nhóm và hưởng thụ các thứ dục lạc nghĩa là do nhân duyên chứa nhóm và hưởng thụ dục lạc ấy mà Bí-sô A-la-hán dứt hết các lậu và đã được vĩnh đoạn, đã được biết khắp, giống như việc đào bới cắt đứt rễ cái và bẻ ngọn cây đa la khiến không còn sinh lại kiếp sau nữa. Có năm sự sống đáng quý: Đó là năm điều gì? 1. Quý thầy nên biết, các hàng đệ tử Phật thường ở chỗ Như Lai mà tu tập gieo trồng tịnh tín và an trụ vào sinh căn, thì chẳng bị các Sa-môn, Bà-la-môn, các Thiên vương, Ma vương và Phạm thiên hoặc các cõi thế gian khác đúng pháp rủ rê cướp đoạt. Đó là sự sống quý thứ nhất. 2. Lại nữa quý vị, các hàng đệ tử chư Phật, luôn có tánh ngay thẳng không hề dua nịnh dối lừa. Ở chỗ bậc Đại sư và các kẻ trí đồng tu phạm hạnh thì đúng như thật trình bày rõ ràng. Đây là sự sống thứ hai. 3. Lại nữa quý thầy, các hàng đệ tử chư Phật thường ít tật không bệnh hoạn, bụng dạ chắc chắn, không nóng quá hay lạnh quá. Thời tiết khí hậu luôn điều hòa không có các sự khổ não buồn lo, do đó mà ăn uống dễ tiêu hóa. Đó là sự sống quý thứ ba. 4. Lại nữa quý thầy, các hàng đệ tử chư Phật luôn luôn sống trong siêng năng cần mẫn, hăng hái mạnh mẽ bền bỉ, đối với các pháp thiện không bao giờ trái phép tắc. Giả sử như chỉ còn da bọc xương còn máu thịt đều khô tóp hết thì vẫn một dạ mong cầu được chứng pháp thiện ===== PAGE 214 ===== 214 BỘ TỲ ĐÀM 1 quý báu thù thắng mà luôn cố gắng hết mình, siêng năng chuyên cần hăng hái mạnh dạn bền bỉ không bao lìa bỏ việc tu tập pháp thiện. Nếu chưa chứng được thì lại càng nổ lực siêng đến cùng, quyết không bỏ dở nữa chừng. Đó là sự sống quý thứ tư. 5. Lại nữa quý thầy, các hàng đệ tử Phật, luôn sống an trụ thành tựu thế gian có trí tuệ sinh Thánh tuệ, xuất tuệ và trí tuệ thông đạt thấu suốt tất cả. Trí tuệ được tạo nên cũng như cả cái chánh tuệ diệt hết các khổ. Đó là sự sống quý thứ năm. - Ở chỗ Như Lai luôn tụ tập gieo trồng tịnh tín là: Thế nào là Như Lai? Vì là bậc Giác ngộ cao tột nhất (Chánh Đẳng Giác) nên gọi là Như Lai. Tịnh tín là sao? Như là các sự tin tưởng rằng nếu nương vào sự xuất ly và lìa bỏ thì sẽ sinh ra các pháp thiện. Như tự tánh của các thứ niềm tin, sự tùy thuận, sự ân khả. Và tính chất đã mến thích, sẽ mến thích và đang mến thích. Cũng như tự tánh của tâm thanh tịnh, nên gọi là tịnh tín. Tức là do sự tịnh tín nầy mà ở chỗ Như Lai đã từng tu tập gieo trồng, sẽ tu tập gieo trồng và hiện đang tu tập gieo trồng. Do đo nên nói ở chỗ Như Lai thường tu tập gieo trồng niềm tin thanh tịnh (tịnh tín). Căn sinh là thế nào? Nghĩa là tịnh tín nầy có hai thứ căn: một là trí vô lậu, hai là căn thiện vô lậu nên gọi là căn sinh. Nói về an trụ tức là do hành tướng của căn sinh như thế thì liền do đó mà có hành tướng an trụ như thế. Và nếu do có hành tướng an trụ như thế thì liền có ngay hành tướng của căn sinh như thế. Nên gọi là an trụ. Không thể dụ dỗ tước đoạt được: Tức là vì đã thành tựu tịnh tín như thế, nên tất cả thế gian nầy hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc Sa-môn, Bà-la-môn hoặc các loại chúng sinh, trời người đều không thể dẫn đi (dụ dỗ)? Và chiếm đoạt được. Không thể dụ dỗ chiếm đoạt, không thể lật đổ, không thể khuynh đảo lật đổ tất cả, và dù rất cố gắng cùng cực cũng chẳng thể lật đổ khuynh đảo được tý nào, không thể lay động, lay động tất cả, lay động cùng cực, không thể động đậy, động đậy tất cả, động đậy cùng cực. Thế nên nói là chẳng thể dụ dỗ chiếm đoạt được. Đó gọi là thứ nhất, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó là hàng thứ nhất. Nói là sự sống đều rất quý: Tức là do lòng tin thanh tịnh thêm nhiều nên tất cả thiện nam tín nữ sau nầy dần dần trở nên cao quý tốt đẹp, nên gọi là sự sống quý báu. - Nói không dua nịnh. Dua nịnh là sao? Nghĩa là tất cả lòng dạ ===== PAGE 215 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 215 có tự tánh hiểm ác, gian trá, quanh co khúc mắc, tạp loạn, không ngay thẳng, rõ ràng, không điều hợp với tánh thiện..., điều gọi là siểm nịnh. Nếu không siểm nịnh như thế thì gọi là không dua nịnh. Nói không lừa dối. Lừa dối là sao? Nghĩa là lường cân sửa đấu, tráo thư trả lời. Đối với mọi người thì giả hình đổi dạng giả bộ tài tình, giả bộ lão luyện đúng kỹ thuật nghề nghiệp, giỡn chơi chọc ghẹo, mê hoặc quyến rũ... Tất cả đều gọi là lừa dối. Nếu không có các điều vừa nói thì gọi là không dối lừa. Tánh thuần ngay thẳng, nghĩa là luôn quý trọng sự sáng sủa rõ ràng, không siểm nịnh, không lừa dối, nên nói là tánh thuần ngay thẳng. Ở chỗ bậc Đại sư và các người trí tu phạm hạnh thì đúng như thật tự hiện bày đó. Đại sư là sao? Đại sư là chỉ cho các Đức Như Lai Chánh Đẳng Giác. Kẻ trí đồng tu phạm hạnh là sao? Tức là chỉ cho các Tôn giả Xá Lợi Tử, Đại Thái Thúc Thị, Đại Quãng Cấu thị, Đại Ca Diếp Ba, Đại Chấp Tàng, Đại Kiếp Phỉ Na, Đại Ca Đa Diễn Na, Đại Chuẩn Đà, Đại Thiện Kiến, Đại Lộ, Đại Danh, Vô Diệt Dục Lạc, Kim Tỳ La v.v... Đều có người trí đồng tu phạm hạnh: Nếu quý vị nào nhiều tham sân si có trái phạm lỗi lầm thì nên ở chỗ bậc Đại sư và các kẻ trí đồng tu Phạm hạnh mà đúng như thật trình bày đầy đủ rõ ràng, khai ra phát lồ sám hối, không chút che giấu. Do đó nên nói ở chỗ Đại sư và các người trí đồng tu Phạm hạnh đúng như thật mà trình bày rõ ràng. Là điều thứ hai: Tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó ở hàng thứ hai. Nói là sự sống quý: Là vì không có dua nịnh lừa dối thêm nhiều, nên các thiện nam hoặc tín nữ sau nầy dần dần trở nên cao quý. Nên nói là sự sống quý báu. - Nói là ít bệnh, nhiều bệnh là sao? Tức là như đau đầu v.v... rộng nói thêm đầy đủ. Và các thứ bệnh hoạn bức bách ép ngặt hành hạ khổ sở khác hay tạo ra các thứ chạm xúc chẳng an ổn, còn trong thân thì có nhiều bệnh tật. Như vậy nếu thân không có các bệnh tật thì gọi là ít bệnh. Nói là không bệnh hoạn, là nói thêm về ít tật bệnh (nhấn mạnh thêm) như để chỉ việc bụng dạ không lạnh quá hay nóng quá và thời tiết điều hòa không có các sự khổ não buồn lo. Do đó mà ăn uống dễ tiêu hóa, là người ấy đã thành tựu được việc không lạnh quá hay nóng quá. Luôn thành tựu bình thường, (bình đẳng) hai tạng sống chín. ===== PAGE 216 ===== 216 BỘ TỲ ĐÀM 1 Nếu khi có cái tạng lạnh quá, thì các thức ăn uống chậm chạp khó tiêu, khiến thân thể nặng nề, không thể chịu đựng và làm việc tốt được, không thể siêng năng chuyên cần tu tập các hạnh đoạn diệt cao quý. Nếu khi có cái tạng quá nóng, thì các thức ăn uống mau (chín) tiêu hóa quá nhanh, khiến thân thể ốm gầy suy yếu, không thể chịu đựng làm việc được, không thể siêng năng chuyên cần tu tập pháp đoạn diệt cao quý. Do người đó thành tựu được hai tạng sống chín không lạnh quá nóng quá và thời tiết (giờ giấc) điều độ điều hòa không có các sự khổ não buồn lo, nên khi ăn uống thì dễ tiêu hóa, khiến thân thể khỏe mạnh mập mạp, làm được nhiều việc và có thể siêng năng gắng sức chuyên cần tu tập hạnh đoạn diệt cao quý. Đó gọi là hàng thứ ba: Tức là thuận theo thứ tự mà liên tục đếm dần lên thì nó ở hàng thứ ba. Gọi là sự sống cao quý, là do sự ít tật bệnh nầy càng nhiều thêm thì các thiện nam tín nữ sau nầy càng trở nên cao quý. Do đó mà gọi là sự sống cao quý. - Luôn trụ trong chuyên cần siêng gắng. Tinh tấn là sao? Nếu đối với pháp xuất ly và lìa bỏ để sinh ra các pháp thiện mà cố gắng siêng năng, chuyên cần hăng hái, mạnh mẽ bền bỉ, lòng luôn tiến bước không gì ngăn cản được thì gọi là tinh tấn. Do đã thành tựu được sự tinh tấn như thế nên người đó có thể tu tập rèn luyện được các hạnh cao quý tốt đẹp. Luôn siêng gắng tiến bước đến khi chứng nhập được, nên gọi là chuyên cần siêng gắng. Nói luôn trụ trong chuyên cần, là người nầy đã siêng năng gắng sức đầy đủ đạt thượng phẩm. Có chuyên cần, là hiểu bày rõ ràng sự siêng gắng chắc chắn bền bỉ. Có hăng hái mạnh mẽ bền bỉ, là do đã thành tựu được sức tinh tấn siêng năng đó rồi, nên quyết mạnh giữ chắc sự kiên trì bền bỉ, giữ chắc các lợi ích lớn, giữ chắc các thứ cần giữ chặt. Đó là khéo léo không lầm lỗi tùy theo mỗi sự chấp chặt có ích mà luôn giữ mãi chẳng rời. Cũng như khi đã dựng được nước nhà rồi thì khéo cai trị giữ gìn. Nên gọi là có sức hăng hái mạnh mẽ bền bỉ. Đối với các pháp thiện không bao giờ buông bỏ các quy tắc là luôn siêng năng bền bỉ chuyên cần tu tập các pháp thiện không gián đoạn. Vì mong cầu được chứng pháp thiện quý báu thù thắng, nếu chưa chứng được thì càng siêng năng hăng hái nổ lực hết mình quyết không bỏ dở nữa chừng. Nghĩa là nếu chưa chứng được quả A-la-hán thì luôn ===== PAGE 217 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 217 siêng năng hăng hái cố gắng hết mức chứ không biếng lười bỏ dở. Do đó nên nói là vì mong cầu được chứng pháp thiện. Nếu chưa chứng được thì càng chuyên cần siêng năng cố gắng hăng hái quyết không bỏ dở nửa chừng. Là hàng thứ tư: Tức là thuận theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó ở hàng thứ tư. - Nói là sự sống cao quý. Do sự tinh tấn chuyên cần thêm nhiều, nên các thiện nam, tín nữ sau nầy sẽ trở nên cao quý. Nên gọi là sự sống cao quý. An trụ trong trí tuệ đầy đủ. Tuệ là gì? Tức là nương vào sự xuất ly, lìa bỏ để sinh ra các pháp thiện, mà đối với các pháp tướng thì phân biệt tuyển chọn, tuyển chọn kỹ hết mức. Rộng nói cho đến Tỳ-bát-xá- na. Thì gọi là tuệ. Nói an trụ, là do đã thành tựu được tuệ như thế, cho nên đối với các pháp tướng có thể thực hiện được các hạnh cao quý để tiến đến sự chứng quả, giác ngộ. Do đó mà nói là an trụ trong cụ tuệ (trí tuệ đầy đủ). Thành tựu được trí tuệ sinh diệt của thế gian, thế gian thì tức là năm uẩn, đó là Sắc, thọ, tưởng, hành, thức các uẩn đó luôn bị chấp chặt. Vì người đó đã thành tựu được cái tuệ như thế nên biết đúng như thực về sự sinh ra và biến đổi hư mất của năm uẩn chấp ấy. Do đó nên nói thành tựu được cái tuệ có sinh diệt của thế gian. Nói về Thánh tuệ thì có hai loại Thánh: một là thiện nên gọi là Thánh, hai là vô lậu cũng gọi là Thánh. Tuệ đầy đủ nầy gồm cả hai thứ Thánh đó nên gọi là Thánh tuệ. Nói về xuất tuệ, là người đó đã thành tựu được tuệ như thế nên có thể vượt thoát ra khỏi cõi Dục và có thể xuất ly cả cõi Sắc và cõi Vô sắc nữa. Nên nói là xuất tuệ. Tuệ khéo thông đạt thấu suốt, là người đó đã thành tựu được tuệ như thế, nên đối với các đế khổ-tập-diệt-đạo đều thấu suốt rõ ràng các tướng của khổ tập diệt đạo, khéo léo, giỏi thấu suốt và phân biệt được tất cả mọi thấu suốt thông đạt cho nên gọi là tuệ khéo thông đạt thấu suốt. Tuệ được tạo nên (sở tác), nghĩa là người nay do học mãi các đạo hạnh không gián đoạn nên được trí tuệ tuyệt diệu, nên trong đây gọi đó là tuệ do người ấy tạo nên. Chánh tuệ diệt hết các khổ. Chánh là gì? Tức là chỉ cho các nhân, các pháp môn, các lý thú, các hành tướng..., nên gọi là chánh. ===== PAGE 218 ===== 218 BỘ TỲ ĐÀM 1 Tuệ diệt hết các khổ, thì năm uẩn chấp gọi là khổ. Trí tuệ nầy khiến năm uẩn ấy dứt hết, cùng hết, hết khắp tất cả, tới được sự vĩnh tận. Nên gọi là tuệ dứt hết các khổ. Đó là hàng thứ năm, tức là theo thứ tự đếm dần lên liên tục thì nó là hàng thứ năm. Nói là sự sống cao quý, tức là trí tuệ đầy đủ (cụ tuệ) nầy càng thêm nhiều, nên các thiện nam, tín nữ dần dần sau nầy sẽ trở nên cao quý, nên gọi là sự sống cao quý. Có năm thứ tưởng thành thục giải thoát: 1. Tưởng vô thường. 2. Tưởng khổ vô thường. 3. Tưởng khổ vô ngã. 4. Tưởng chán ghét ăn uống. 5. Tưởng về chết. - Thế nào là tưởng vô thường? Đáp: Tất cả các hành đều vô thường. Đối với các hành vô thường từ chỗ vô thường đó mà đúng lý suy tư tìm xét các tưởng hiện đang xảy ra trước mắt, các tưởng đã qua, các tưởng sắp tới, và các tưởng hiện tại, nên gọi là tưởng vô thường. - Thế nào là tưởng khổ vô thường? Đáp: Tất cả các hành đều vô thường, do vì vô thường nên có khổ. Do có hành khổ cho nên có các tưởng khổ. Nay đúng lý mà suy tư tìm xét các tưởng hiện đang xảy ra trước mắt, mà tưởng về các tưởng đã qua, chưa tới và đang trong hiện tại, nên gọi là tưởng khổ vô thường. - Thế nào là tưởng khổ vô ngã? Đáp: Tất cả các hành đều vô thường. Vì vô thường cho nên khổ, vì khổ nên vô ngã. Đối với vô ngã của các hành vô ngã mà đúng lý suy tư tìm xét các tưởng đang xảy ra trước mắt, mà tưởng về các tưởng đã qua, các tưởng chưa đến và các tưởng trong hiện tại, nên gọi là tưởng khổ vô ngã. - Thế nào là tưởng chán ghét sự ăn uống? Đáp: Tất cả các thầy Bí-sô đều cần phải ăn uống, vậy nên từ các thức ăn đó mà khởi lên các ý niệm chán ghét, các ý niệm ghê tởm chê bỏ hãy lấy cái tưởng bất tịnh mà tưởng xét về các thức ăn. Việc đó như thế nào? Như đối với cơm và cháo nhừ thì nên liên tưởng đến sự sình chướng của thây chết. Còn đối với cháo, canh thịt, thì nên liên tưởng tới phân lỏng của người. Các thứ sữa, tô lạc còn tươi thì liên tưởng tới ốc não. Còn các thứ sữa, dầu mỡ, đường, mật đã chín thì ===== PAGE 219 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 13 219 liên tưởng tới mỡ sa, mỡ nước. Các thứ gạo khô (bún gạo) thì liên tưởng tới xương nát vụn, còn bánh thì liên tưởng tới da người, muối thì tưởng là răng bị nát vụn. Còn các thứ củ rễ cọng đọt của rau tươi, cành lá thì nên liên tưởng tới tóc mọc trên đầu lâu, sọ người. Các thứ nước uống được thì nghĩ tới máu mủ... đó là đối với phần ăn uống mà khởi lên các ý tưởng ghê tởm, chán ghét, do dùng cái quán bất tịnh mà nhìn xét thức ăn. Cứ luôn nghĩ tưởng như thế ở trước mắt, hay đã sắp tới và trong hiện tại... đó gọi là tưởng chán ghét sự ăn uống. - Thế nào là tưởng về sự chết? Đáp: Đối với thân thể mạng sống đang rất đẹp đẽ mà khởi ý tưởng suy xét đến sự vô thường với các tưởng như thế ở trước mắt, trong quá khứ, ở tương lai và trong hiện tại. Đó là năm thứ tưởng thành thục giải thoát. Vì sao lại gọi năm thứ đó là tưởng thành thục giải thoát? Giải thoát có ba thứ: Là tâm giải thoát, Trí tuệ giải thoát và vô vi giải thoát. Do năm thứ tưởng giải thoát hữu vi nầy, nếu ai chưa có thì nên khiến chúng sinh ra. Nếu đã có rồi thì nên khiến nó càng thêm bền chắc to rộng hơn. Do đó mà nhanh chóng chứng được vô vi giải thoát. Do nhân duyên (lý do) nầy nên gọi là tưởng thành thục giải thoát. ===== PAGE 220 ===== 220 BỘ TỲ ĐÀM 1 LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC