A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 14

Việt dịch

QUYỂN 14
Phẩm 6: NĂM PHÁP, Phần 4
Có năm lĩnh vực giải thoát:
1. Quý vị nên biết! Nếu các Bí-sô hay các Bí-sô ni được hoặc bậc 
Đại sư nói các pháp yếu, hoặc một vị có trí đồng tu phạm hạnh đáng 
tôn trọng như bậc Đại sư nói các pháp yếu, hoặc vì có trí đồng tu phạm 
hạnh nói các pháp yếu. Các pháp yếu như thế người ấy đều hiểu biết 
đúng đắn. Do hiểu biết đúng đắn hoặc pháp hoặc nghĩa nên liền sinh 
vui, vì vui nên sinh mừng. Tâm mừng vui nên thân nhẹ nhàng khoan 
khoái, thân nhẹ nhàng khoan khoái nên nhận được niềm hoan lạc. Do 
có hoan lạc nên tâm yên định, tâm yên định nên thấy biết như thật, thấy 
biết như thật nên sinh chán ghét, vì chán ghét mới lìa bỏ, vì lìa bỏ nên 
được giải thoát. Đó là lĩnh vực giải thoát thứ nhất. Thế nên các vị Bí-sô, 
Bí-sô ni nên an trụ vào lĩnh vực đó. Nếu ai niệm chưa trụ thì nên trụ vào 
chánh niệm, tâm chưa định thì nên trụ vào chánh định, lậu chưa dứt thì 
nên dứt trừ các lậu, chưa chứng được Niết-bàn an ổn vô thượng thì hãy 
nhanh chóng chứng ngộ.
2. Lại nữa quý vị, nếu các Bí-sô, Bí-sô ni, dù không có bậc Đại 
sư hay một vị có trí đồng tu phạm hạnh đáng quý trọng để nói các pháp 
yếu. Nhưng chính mình thường lớn tiếng đọc tụng các pháp yếu rốt ráo 
đã từng được nghe. Do vì đã lớn tiếng đọc tụng như thế nên hiểu biết 
đúng đắn về pháp hoặc nghĩa của các pháp yếu ấy. Do đó mà sinh vui, 
vì vui nên mừng, vì tâm mừng nên thân nhẹ nhàng khoan khoái, vì thân 
nhẹ nhàng khoan khoái nên nhận được niềm hoan lạc. Do có hoan lạc 
nên tâm yên định, tâm yên định nên thấy biết như thật, thấy biết như 
thật nên sinh chán ghét, vì chán ghét nên lìa bỏ, vì lìa bỏ nên được giải 
thoát. Đây là lĩnh vực giải thoát thứ hai. Thế nên các vị Bí-sô, Bí-sô ni 

===== PAGE 221 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 221
hãy nên an trụ vào lĩnh vực đó. Nếu ai niệm chưa trụ thì nên trụ vào 
chánh niệm, tâm chưa định thì nên trụ vào chánh định, lậu chưa dứt thì 
nên dứt trừ các lậu, chưa chứng được Niết-bàn an ổn vô thượng thì hãy 
nhanh chóng chứng ngộ.
3. Lại nữa quý vị, nếu có các Bí-sô, Bí-sô ni không có bậc Đại sư 
hay một vị có trí đồng tu phạm hạnh đáng tôn trọng đến nói pháp yếu, 
cũng không lớn tiếng đọc tụng các pháp yếu đã từng được nghe mà chỉ 
thường vì người khác mà diễn giảng chỉ bày các điều, các pháp yếu rốt 
ráo đã từng được nghe. Do vì diễn giảng chỉ bày cho người khác các 
pháp yếu nên đã hiểu biết đúng đắn về pháp hoặc nghĩa của chúng. 
Do đó mà sinh vui, vì vui nên mừng, vì tâm mừng nên thấy nhẹ nhàng 
khoan khoái, vì thân nhẹ nhàng khoan khoái nên nhận được niềm hoan 
lạc. Do có hoan lạc nên tâm yên định, tâm yên định nên thấy biết như 
thật, thấy biết như thật nên sinh chán ghét. Vì chán ghét nên lìa bỏ, vì 
lìa bỏ nên được giải thoát. Đó gọi là lĩnh vực giải thoát thứ ba. Thế nên 
quý vị Bí-sô, Bí-sô ni hãy nên an trụ vào lĩnh vực đó. Ai mà niệm chưa 
trụ thì nên trụ vào chánh niệm, tâm chưa định thì nên trụ vào chánh 
định, lậu chưa dứt thì nên diệt trừ các lậu, chưa chứng được Niết-bàn an 
ổn vô thượng thì hãy nhanh chóng chứng ngộ.
4. Lại nữa quý vị, nếu các Bí-sô, Bí-sô ni, tuy không có Đại sư 
hoặc một bậc trí đồng tu phạm hạnh đáng tôn trọng khác đến nói pháp 
yếu cũng không lớn tiếng đọc tụng hay vì người khác mà diễn giảng 
rộng nói chỉ bày các pháp yếu, mà chỉ riêng ở nơi vắng vẻ một mình tự 
suy nghĩ xét lường quan sát các điều pháp yếu rốt ráo đã từng được nghe 
qua. Do chỉ riêng mình suy nghĩ xét lường quan sát các pháp yếu rốt ráo 
nên đã hiểu biết đúng đắn về pháp và nghĩa của các pháp yếu ấy. Do đó 
mà sinh vui, vì vui nên mừng, vì tâm mừng nên thân nhẹ nhàng khoan 
khoái, thân nhẹ nhàng khoan khoái rồi nên nhận được niềm hoan lạc. 
Do có hoan lạc nên tâm yên định, tâm yên định nên thấy biết như thật, 
thấy biết như thật nên sinh chán ghét. Vì chán ghét nên mới lìa bỏ, vì 
lìa bỏ nên được giải thoát. Đó gọi là lĩnh vực giải thoát thứ tư. Thế nên 
quý vị Bí-sô, Bí-sô ni hãy nên trụ vào lĩnh vực đó. Ai có niệm chưa trụ 
thì nên trụ vào chánh niệm, tâm chưa định thì nên trụ vào chánh định, 
lậu chưa dứt thì nên dứt trừ các lậu, chưa chứng được Niết-bàn an ổn vô 
thượng thì hãy nhanh chóng chứng ngộ.
5. Lại nữa quý vị, nếu các Bí-sô, Bí-sô ni tuy không có Đại sư hay 
bậc trí đồng tu phạm hạnh khác đáng tôn trọng đến nói các pháp yếu, 
cũng không lớn tiếng đọc tụng các pháp yếu hay vì giảng nói chỉ bày 

===== PAGE 222 =====
222 BỘ TỲ ĐÀM 1
các pháp yếu, cũng không ở chỗ vắng vẻ chỉ một mình suy tư xét lường 
quan sát các pháp yếu rốt ráo đã từng nghe được, nhưng có bao nhiêu 
nghĩa lý sâu xa thì khéo léo giữ gìn tuân hành vào một tướng nhất định. 
Và với cái tướng đó mà luôn luôn khéo léo suy tư tìm hiểu rồi hiểu biết 
rõ ràng và thông suốt thấu đáo. Do đó mà hiểu đúng đắn về pháp hoặc 
nghĩa của các pháp yếu rốt ráo đó. Do đó mà sinh vui, vì vui nên mừng. 
Vì tâm mừng nên thân nhẹ nhàng khoan khoái, thân nhẹ nhàng khoan 
khoái nên nhận được niềm hoan lạc. Vì có hoan lạc nên tâm yên định, 
tâm yên định nên thấy biết như thật, thấy biết như thật nên sinh chán 
ghét, vì chán ghét nên mới lìa bỏ, vì lìa bỏ nên được giải thoát. Đó là 
lĩnh vực giải thoát thứ năm. Thế nên quý vị Bí-sô, Bí-sô ni hãy nên trụ 
vào lĩnh vực đó. Ai có niệm chưa trụ thì nên trụ vào chánh niệm, tâm 
chưa định thì nên trụ vào chánh định, lậu chưa dứt thì hãy dứt trừ các 
lậu, chưa chứng được Niết-bàn an ổn tột bậc thì hãy nhanh chóng chứng 
ngộ.
Ở trong đây khi nói bậc Đại sư hay bậc trí đồng tu phạm hạnh đáng 
tôn trọng đến nói pháp yếu.
Đại sư ấy là ai? Đại sư đó chính là Như Lai Ứng Chánh Đẳng 
Giác.
Bậc trí đồng tu phạm hạnh đáng tôn trọng đó là ai? Đó là các Tôn 
giả: Kiều Trần Na, Mã Thắng, Hiền Thắng, Vụ Khí, Đại Danh, Na Xá, 
Viên Mãn, Vô Cấu, Diệu Tý, Ngưu Chủ, Xá Lợi Tử, Đại Thái Thục 
Thị, Đại Ca Diếp Ba, Đại Kiếp Phỉ Na, Đại Quản Cấu Thị, Đại Ca Đa 
Diễn Na, Đại Chấp Tàng, Đại Thiện Kiến, Đại Lộ, Tùy Thuận Vô Diệt 
Dục Lạc, Kim Tỳ La v.v... đều gọi là bậc trí đồng tu phạm hạnh đáng 
tôn trọng.
Pháp là gì? Là danh từ, câu nói, câu văn thì gọi là pháp. Tức là 
trước đây bậc Đại sư và các bậc trí đồng tu phạm hạnh đáng tôn trọng 
đã dùng các thứ danh từ, câu nói, câu văn để nói giảng cho mọi người 
trình bày, lập nên các luận thuyết, giải bày phân biệt, chỉ dẫn rõ ràng. 
Do đó mà nói là pháp yếu. Như các pháp yếu do các Đại sư và các bậc 
trí đồng tu phạm hạnh đáng tôn trọng nói ra như thế, như thế..., thì người 
ấy hiểu biết đúng đắn về pháp hoặc nghĩa.
Hiểu biết đúng đắn về pháp là sao? Với danh từ, câu nói, câu văn 
thì gọi là pháp. Người ấy đối với các pháp đó mà hiểu tất cả, hiểu gần, 
hiểu rõ ràng, thấu suốt sự sai khác về phẩm chất và chủng loại của nó. 
Vì đã chứng được trí không hai và không lui sụt, nên có thể hiểu biết 
đúng đắn về pháp.

===== PAGE 223 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 223
Hiểu biết đúng đắn về nghĩa là sao? Được danh từ, câu nói, câu 
văn chỉ bày nói về nó, nói khắp tất cả để trình bày, chỉ rõ, biểu thị thì 
gọi là nghĩa. Đối với nghĩa nầy, người đó hiểu biết tất cả, hiểu gần, hiểu 
rõ ràng, thấu suốt được chỗ sai khác về phẩm chất và chủng loại của nó. 
Vì đã chứng được trí không hai và không lui sụt, nên có thể hiểu biết 
đúng đắn về nghĩa.
Do hiểu biết đúng đắn về pháp hoặc nghĩa nên sinh ra vui, tức là 
đầu tiên thì sinh ra mừng gọi là vui. Với niềm vui nầy người đó khởi tất 
cả, sinh tất cả, đang chuyển đổi, tu tập và xuất hiện. Do đó mà nói sinh 
ra vui.
Vì vui nên sinh ra mừng, nghĩa là vui hết mực thì gọi là mừng. Đối 
với mừng nầy, người ấy khởi tất cả, sinh tất cả, đang chuyển đổi tu tập 
và xuất hiện. Do đó mà nói vui sinh ra mừng. Tâm mừng nên thân nhẹ 
nhàng khoan khoái, người ấy từ vui sinh ra tâm mừng, nên trong pháp 
hiện đời thì thân nặng nên có tính chất bị đoạn diệt: Tâm nặng cũng bị 
đoạn diệt. Thân chịu đựng làm việc được, tâm cũng chịu đựng làm việc 
được. Nếu thân tinh tế linh hoạt thì tâm cũng thế, thân nhẹ nhàng khoan 
khoái thì tâm cũng vậy. Thân lìa sự che lấp, tâm cũng thế, thân biếng 
lười tâm cũng thế, thân không mỏi mệt bê trễ tâm cũng thế. Do đó mà 
nói tâm vui mừng thì thân cũng khoan khoái nhẹ nhàng.
Thân khoan khoái nhẹ nhàng nên nhận được niềm hoan lạc. Nghĩa 
là thân đã chịu đựng được, làm được thì thân cũng chịu đựng làm việc 
được... Rộng nói cho đến thân không mỏi mệt tâm cũng thế, thân có 
niềm vui thì tâm cũng vui mừng tuyệt diệu. Do đó nên nói thân nhẹ 
nhàng khoan khoái nên nhận được hoan lạc.
Vì có hoan lạc nên tâm yên định, nghĩa là vì có hoan lạc nên xa 
lìa được mọi cực nhọc mệt mỏi. Vì không cực nhọc mệt mỏi nên pháp 
hạnh bình đẳng, cho nên tâm trụ được an trụ vào tất cả, trụ gần nhất và 
một hướng tiến đến được Tam-ma-địa. Do đó nên nói có hoan lạc thì 
tâm yên định.
Tâm định nên thấy biết đúng như thật, nghĩa là người ấy khi có 
tâm đã trụ vào chỗ không có hai, không có chuyển đổi. Bấy giờ thì đối 
với khổ thì thấy biết như thật đó là khổ. Đối với các thứ tập, diệt, đạo 
cũng thấy biết như thật đó là tập, diệt, đạo. Do đó nên nói tâm định nên 
thấy biết đúng như thật.
Vì thấy biết như thật nên sinh chán ghét, là khi người ấy đối với 
khổ biết như thật đó là khổ, đối với tập, diệt, đạo cũng thấy biết như 
thật đó là tập, diệt, đạo, thì lúc đó đối với năm uẩn liền sinh chán ghét 

===== PAGE 224 =====
224 BỘ TỲ ĐÀM 1
nghịch ý. Do đó mà nói thấy biết như thật nên sinh chán ghét.
Vì chán ghét nên lìa bỏ, là khi người đó đối với năm uẩn sinh ý 
chán ghét trái nghịch thì bấy giờ đối với ba gốc tội ác là tham, sân, si 
có thể làm cho mỏng bớt, nhẹ bớt đi. Giống như người đem các áo màu 
xanh, vàng nhúng nước rồi phơi dưới ánh mặt trời chói chang thì các 
màu sắc ấy sẽ phai nhanh. Như thế vì đã chán ghét năm uẩn mà làm 
giảm nhẹ bớt ba gốc độc tham, sân, si, nên nói là vì chán nên lìa bỏ.
Vì lìa bỏ nên được giải thoát, là khi người ấy đã giảm nhẹ đi ba 
gốc độc thì tâm người ấy đối với tham, sân, si sẽ được giải thoát.
Đó là hàng thứ nhất, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó 
ở hàng thứ nhất.
Lĩnh vực giải thoát. Vì sao ở đây gọi là lĩnh vực giải thoát? Trong 
đây có bảy thứ gọi là lĩnh vực giải thoát đó là: 
1. Hiểu biết đúng đắn về pháp. 
2. Hiểu biết đúng đắn về nghĩa. 
3. Vui. 
4. Mừng. 
5. Nhẹ nhàng khoan khoái. 
6. An lạc. 
7. Định.
Thế nên các Bí-sô, Bí-sô ni v.v..., ấy là khuyên nên học đạo lý 
không gián đoạn. Đối với nghĩa trong đây nói các Bí-sô, Bí-sô ni nên an 
trụ vào lĩnh vực đó. Nghĩa là nên trụ vào lĩnh vực đó, cùng trụ, trụ gần. 
Nên nói là an trụ vào lĩnh vực đó.
Ai có niệm chưa trụ thì nên trụ vào chánh niệm, tức nên trụ vào tứ 
niệm trụ (tứ niệm xứ).
Tâm chưa định thì nên trụ vào chánh định, tức nên trụ vào bốn thứ 
thiền định.
Lậu chưa dứt thì nên dứt trừ các lậu.
Các lậu là gì? Có ba thứ lậu, đó là dục lậu, hữu lậu và vô minh 
lậu. Người nầy, đối ba thứ lậu đó dứt hết, cùng dứt, dứt khắp, hiện đang 
dứt, sẽ dứt và dứt trừ nhanh chóng. Do đó mà nói lậu chưa dứt thì nên 
dứt trừ các lậu.
Chưa chứng được Niết-bàn an ổn tột bậc thì hãy nhanh chóng 
chứng ngộ, nghĩa là các ái dục đã dứt hết, lìa bỏ, tịch diệt và Niết-bàn, 
nên nói là Niết-bàn an ổn tột bậc, người ấy nhanh chóng ở trong đó mà 
được tùy thuận với Niết-bàn, tiếp xúc với Niết-bàn và chứng được Niết-
bàn. Do đó mà nói chưa chứng Niết-bàn an ổn tột bậc thì nên nhanh 

===== PAGE 225 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 225
chóng chứng ngộ.
Giỏi lớn tiếng đọc tụng các pháp yếu rốt ráo đã từng được nghe 
theo, nghĩa là dùng âm thanh to lớn mà đọc tụng các pháp yếu như đã 
nghe trước đây.
Mà hay vì người khác mà rộng nói diễn giảng chỉ bày các pháp 
yếu rốt ráo, đã từng nghe, nghĩa là người ấy giỏi vì người khác mà nói, 
trình bày lập nên các luận thuyết, tỏ bày phân biệt, giảng giải rõ ràng 
các pháp yếu như đã nghe trước đây.
Giỏi ở riêng chỗ vắng vẻ yên tịnh một mình suy xét, tính lường, 
quan sát theo các pháp yếu rốt ráo đã từng được nghe.
Có bao nhiêu nghĩa lý sâu xa, tức là riêng một mình ở chỗ vắng vẻ 
yên tịnh mà suy nghĩ tìm xét khắp các phương diện, chọn lựa kỹ càng, 
quan sát tinh tế như các nghĩa lý sâu xa của các pháp yếu rốt ráo mà đã 
từng được nghe trước đây.
Lại khéo tuân hành giữ gìn một tướng nhất định, đối với tướng 
nhất định ấy người đó khéo suy tư tìm hiểu, lại khéo hiểu biết rõ ràng 
và thông suốt thấu đáo, nghĩa là khéo giữ gìn nhất định và các định 
tướng. Đối với tướng nhất định ấy, người nầy hay khéo suy tư tìm hiểu, 
lại hiểu biết rõ ràng và thông suốt thấu đáo rành rẽ việc nhập trụ xuất 
tướng. Còn các điều khác thì như trước đã nói.
- Có năm căn: 
1. Tín căn. 
2. Tinh tấn căn. 
3. Niệm căn. 
4. Định căn. 
5. Tuệ căn. Đây là tướng của năm căn, như trước đã nói nhiều.
- Có năm lực: 
1. Tín lực. 
2. Tinh tấn lực. 
3. Niệm lực. 
4. Định lực. 
5. Tuệ lực.
- Tín lực là sao?
Đáp: Ở chỗ Như Lai luôn tu tập gieo trồng các thứ tịnh tín sinh căn 
và an trụ. Chẳng bị các Sa-môn, Bà-la-môn hoặc Trời, Ma, Phạm thiên 
hay các cõi thế gian khác dẫn dụ chiếm đoạt. Đó gọi là tín lực.
- Tinh tấn lực là sao?
Đáp: Đối với mình khi sinh ra các điều bất thiện thì phải cố gắng 

===== PAGE 226 =====
226 BỘ TỲ ĐÀM 1
diệt trừ cho dứt hẳn. Do đó mà cần phải siêng năng cố gắng luôn luôn, 
cho đến đã rộng nói về bốn thứ chánh đoạn. Đó là sức tinh tấn (tinh tấn 
lực).
- Niệm lực là sao?
Đáp: Đối với nội thân mà trụ, mà luôn theo giỏi quan sát cho đến 
rộng nói về bốn thứ niệm trụ (tứ niệm xứ). Nên gọi là niệm lực.
- Định lực là sao?
Đáp: Lìa bỏ các ác dục và pháp chẳng thiện, cho đến rộng nói về 
bốn thứ tĩnh lự (tứ thiền). Đó gọi là định lực.
- Tuệ lực là sao?
Đáp: Tức là hiểu biết đúng như thật rằng đây là khổ thánh đế, đây 
là khổ tập thánh đế, đây là khổ diệt thánh đế, đây là đường đi đến chỗ 
hết khổ thánh đế. Đó là tuệ lực.
Vì sao lại gọi là lực (sức)?
Đáp: Nhân vì sức như thế, nương vào các sức như thế, trụ vào các 
sức như thế..., thì tất cả mọi sự trói buộc chặt chẽ của tùy miên và tùy 
phiền não đều có khả năng cắt đứt có thể cắt đứt, đập nát, chế phục, 
phá hoại nó đi..., cho nên gọi là sức.
Có năm thứ chẳng trở lại (Bất hoàn):
1. Trung bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la.
2. Sinh bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la.
3. Hữu hành bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la.
4. Không hành bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la.
5. Thượng lưu bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la.
- Thế nào là Trung bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la?
Đáp: Có những chúng sinh (Bổ-đặc-già-la) ở trong hiện đời đã 
đoạn dứt năm kết thuận phần dưới, mà chưa đoạn dứt được năm kết 
thuận phần trên, cho nên còn tạo tác thêm nhiều mà khởi lên các nghiệp 
của dị thục và các nghiệp sinh dị thục. Do đó sau khi chết, người nầy có 
khởi ý ở trong cõi trời thuộc Sắc giới xong liền được các đạo lực vô lậu 
như thế, rồi tiến đến việc đoạn trừ thật hết các kiết sử còn sót mà chứng 
nhập Niết-bàn. Thế nên gọi là Trung bát Niết-bàn chúng sinh.
Hỏi: Vì sao lại gọi là Trung bát Niết-bàn chúng sinh?
Đáp: Do vì loại chúng sinh nầy có các trình độ rất mạnh mẽ, còn 
các kiết sử thì yếu ớt mỏng nhẹ, đã vượt thoát khỏi cõi Dục, nhưng chưa 
đến được cõi Sắc. Ở trong khoảng giữa đó (cõi Dục và cõi Sắc) mà 
được các đạo lực vô lậu như thế, rồi tiến đến việc đoạn trừ thật hết các 
kiết sử còn sót mà chứng nhập Niết-bàn, nên gọi là Trung Bát Niết-bàn 

===== PAGE 227 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 227
chúng sinh.
- Thế nào gọi là Sinh bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la?
Đáp: Có các chúng sinh, ở trong hiện pháp, đối với năm kết thuận 
phần dưới thì đã đoạn dứt và biết khắp, còn năm kết thuận phần trên thì 
chưa đoạn dứt và biết khắp. Cho nên còn tạo tác thêm nhiều mà khởi 
lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị thục. Do đó sau khi chết vì 
có khởi ý ở cõi trời thuộc Sắc giới nên được sinh vào cõi trời thuộc Sắc 
giới, sau khi ở đó chẳng bao lâu thì chứng được đạo lực vô lậu như thế, 
rồi tiến đến việc đoạn trừ thật hết các kiết sử còn sót mà chứng nhập 
Niết-bàn, nên gọi là Sinh bát Niết-bàn chúng sinh.
Hỏi: Vì sao gọi là Sinh bát Niết-bàn chúng sinh?
Đáp: Do vì loại chúng sinh nầy vừa mới sinh chưa được bao lâu thì 
liền có được các đạo lực vô lậu như thế, rồi tiến đến việc đoạn trừ thật 
hết các kiết sử còn sót mà chứng nhập Niết-bàn. Nên gọi là Sinh bát 
Niết-bàn chúng sinh. Lại có chỗ nói loại chúng sinh đó vừa mới sinh 
chưa được bao lâu liền có được các đạo lực vô lậu như thế, rồi tiến đến 
việc đoạn trừ thật hết các kiết sử còn sót, sau đó phải sống hết kiếp rồi 
mới nhập vào cõi Niết-bàn vô dư, nên gọi là Sinh Bát Niết-bàn chúng 
sinh.
- Thế nào là Hữu hành bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la?
Đáp: Có những chúng sinh ở hiện pháp đối với năm kết thuận 
phần dưới thì đã đoạn dứt và đã biết khắp, còn năm kết thuận phần trên 
thì chưa đoạn và chưa biết khắp. Cho nên còn tạo tác thêm nhiều mà 
khởi lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị thục. Do đó sau khi 
chết vì có khởi ý ở cõi trời thuộc Sắc giới nên được sinh vào cõi trời 
thuộc Sắc giới. Sau đó nương vào đạo hữu hành và nhờ sức siêng năng 
chuyên cần và khởi ý có siêng gắng, luôn tu tập chẳng nghỉ ngơi đạo gia 
hạnh, rồi tiến đến việc diệt trừ hết các kiết sử còn sót mà chứng nhập 
Niết-bàn. Thế nên gọi là Hữu hành bát Niết-bàn chúng sinh.
Hỏi: Vì sao gọi là Hữu hành bát Niết-bàn chúng sinh?
Đáp: Do vì loại chúng sinh nầy y vào đạo hữu hành nhờ phần hành 
và cần tác ý (sức siêng năng chuyên cần mà khởi ý có siêng gắng) tu 
tập mãi không thôi cái đạo gia hành rồi tiến đến việc dứt trừ hết các kiết 
sử còn sót mà chứng nhập Niết-bàn. Nên gọi là Hữu hành bát Niết-bàn 
chúng sinh. Lại có chỗ nói loại chúng sinh nầy nương vào định duyên 
hữu vi mà tiến đến việc dứt trừ thật hết các kiết sử còn sót mà chứng 
nhập Niết-bàn. Nên gọi là Hữu hành bát Niết-bàn chúng sinh.
- Thế nào là Không hành bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la?

===== PAGE 228 =====
228 BỘ TỲ ĐÀM 1
Đáp: Có các chúng sinh ở trong hiện pháp, đối với năm kết thuận 
phần dưới thì đã đoạn dứt và đã biết khắp, còn năm kết thuận phần 
trên thì chưa đoạn dứt, chưa biết khắp, cho nên còn tạo tác thêm nhiều 
mà khởi lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị thục. Do đó sau 
khi chết rồi, vì có khởi ý ở cõi Sắc nên được sinh lên cõi trời thuộc Sắc 
giới. Sau đó nương vào đạo vô hành, nhờ hạnh vô cần, và tác ý vô cần, 
tu tập mãi không thôi, nghĩ Đạo gia hạnh, rồi tiến đến việc diệt trừ hết 
các kiết sử khác mà chứng nhập Niết-bàn. Nên gọi là Không hành bát 
Niết-bàn chúng sinh. Lại có chỗ nói: Do vì loại chúng sinh nầy dựa vào 
định, duyên nơi vô vi mà tiến đến việc diệt trừ hết các kiết sử khác rồi 
mới vào cõi Niết-bàn vô dư. Cho nên gọi là Không hành bát Niết-bàn 
chúng sinh.
- Thế nào gọi là Thượng lưu bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la?
Đáp: Có các chúng sinh ở hiện pháp, đối với năm kết thuận phần 
dưới thì đã đoạn dứt và đã biết khắp, còn năm kết thuận phần trên thì 
chưa đoạn dứt và chưa biết khắp. Cho đến hiện vào tu xen tạp cả loại 
tĩnh lự (Thiền) thứ tư của thế tục. Đến khi sắp chết thì hạ xuống ba bậc 
thiền, chỉ trụ vào sơ thiền mà chết. Do đó mà tạo tác thêm lớn khởi lên 
các nghiệp của dị thục và sinh dị thục, cho nên khi chết đi thì khởi ý 
vào cõi trời Sắc, và được sinh vào cõi Sắc Phạm Chúng thiên. Sau khi 
sinh rồi thì hiện nhập vào đệ nhị thiền của thế tục. Đến khi chết thì tạo 
tác thêm nhiều nên khởi lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị 
thục. Sau khi chết khởi ý vào cõi trời thuộc Sắc giới nên được vãng sinh 
lên cõi Sắc Quang Âm thiên. Sau khi sinh ở đó rồi hiện nhập vào đệ 
tam thiền của thế tục. Khi chết vì tạo tác thêm nhiều nên khởi lên các 
nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị thục. Sau khi chết vì khởi ý ở cõi 
trời thuộc Sắc giới nên được vãng sinh vào cõi Sắc Biến Tịnh thiên. Sau 
khi sinh rồi thì hiện nhập vào đệ tứ thiền của thế tục. Khi chết vì tạo 
tác thêm nhiều nên khởi lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị 
thục. Sau khi chết vì có khởi ý ở cõi trời thuộc Sắc giới nên được vãng 
sinh vào cõi Sắc cõi trời Vô Phiền. Sau khi sinh rồi hiện nhập vào Trung 
phẩm tạp tu đệ tứ thiền của thế tục. Khi chết vì tạo tác thêm nhiều nên 
khởi lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị thục. Sau khi chết rồi 
vì có khởi ý ở cõi trời thuộc Sắc giới nên được vãng sinh vào cõi Sắc 
cõi trời Vô Nhiệt. Sau khi sinh rồi thì hiện nhập vào Thượng phẩm tập 
tu đệ tứ thiền của thế tục. Khi chết vì tạo tác thêm nhiều nên khởi lên 
các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh dị thục. Sau khi chết rồi vì có khởi 
ý ở cõi trời thuộc Sắc giới cõi trời Thiện Hiện. Sau khi sinh rồi thì hiện 

===== PAGE 229 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 229
nhập vào Thượng Thắng phẩm tạp tu đệ tứ thiền của thế tục. Khi chết vì 
tạo tác thêm nhiều nên khởi lên các nghiệp của dị thục và nghiệp sinh 
dị thục. Sau khi chết rồi vì có khởi ý ở cõi trời thuộc Sắc giới, nên được 
vãng sinh vào cõi Sắc nơi cõi trời Thiện Kiến. Sau khi sinh rồi thì hiện 
nhập vào Thượng thượng phẩm tối cực viên mãn tạp tu đệ tứ thiền của 
thế tục. Khi chết vì tạo tác thêm nhiều nên khởi lên các nghiệp của dị 
thục và nghiệp sinh dị thục. Sau khi chết rồi vì có khởi ý ở cõi trời thuộc 
Sắc giới, nên được vãng sinh vào cõi trời Sắc cứu cánh. Sau khi sinh rồi 
thì mới được các đạo lực vô lậu như thế, rồi tiến đến việc diệt trừ thật 
hết các kiết sử khác còn sót xong mới chứng nhập vào cõi Vô dư y bát 
Niết-bàn. Thế nên gọi là Thượng lưu bát Niết-bàn Bổ-đặc-già-la.
Hỏi: Vì sao gọi là Thượng lưu chúng sinh?
Đáp: Có hai thứ lưu (dòng). Đó là nghiệp sinh tử và phiền não. 
Người nầy đối với hai thứ đó đều chưa đoạn dứt, chưa biết khắp. Do 
nhân duyên đó mà phải đi trên con đường ấy, trôi lăn lặn hụp trong 
dòng thác của sinh tử và phiền não ấy. Cho nên gọi là Thượng lưu 
chúng sinh.
Lại có nơi nói: Do vì loại chúng sinh bất hoàn (chẳng trở lại) nầy 
dần dần tiến bộ mãi lên sau nầy chứng được thiền định nên có thể lãnh 
thọ (hiểu được chứng được) được các pháp cao quý vĩnh viễn không còn 
lui sụt nữa. Cho nên gọi là Thượng lưu (bậc trên).
Lại còn, thượng lưu tóm tắt có hai thứ, đó là: 
1. Hành cõi Sắc. 
2. Hành cõi Vô sắc.
Hành cõi Sắc, tức là xem cõi trời Sắc cứu cánh là chỗ cao tột 
nhất.
Hành cõi Vô sắc, tức là xem cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ là chỗ 
cao tột nhất.
Có năm cõi trời Tịnh Cư:
1. Cõi trời Vô Phiền.
2. Cõi trời Vô Nhiệt.
3. Cõi trời Thiện Hiện.
4. Cõi trời Thiện Kiến.
5. Cõi trời Sắc Cứu Cánh.
- Thế nào là cõi trời Vô Phiền?
Đáp: Nghĩa là ở trên cõi trời Vô Phiền thì mọi người cùng xem 
nhau như một, là bạn bè thân thiết cùng chung số phần sống với nhau, 
tức cùng nương nhờ sự việc các nơi ở đều giống nhau. Lại nếu sinh vào 

===== PAGE 230 =====
230 BỘ TỲ ĐÀM 1
cõi trời Vô Phiền thì hết thảy sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều vô phú vô 
ký. Nên gọi là cõi trời Vô Phiền.
Lại còn vì là cõi trời Vô Phiền nên đối với khổ thì thấy là khổ, với 
tập thì thấy là tập, với diệt thì thấy là diệt, với đạo thì thấy là đạo. Nên 
gọi là cõi trời Vô Phiền.
Lại nữa vì là cõi trời Vô Phiền nên thân và tâm không hề bị buồn 
phiền nhiễu loạn. Vì thân tâm không bị phiền nhiễu nên nhận được sự 
yên vắng tịch tĩnh, khắp nơi đều trong sạch và các thọ nhận đều vô lậu 
vi diệu, nên gọi là cõi trời Vô Phiền. Lại còn ở cõi ấy thì tất cả đều 
giống nhau người nầy người kia chỉ khác nhau về tên gọi và các ý nghĩ 
nên đặt ra mà nói năng..., và gọi là cõi trời Vô phiền.
- Thế nào là cõi trời Vô Nhiệt?
Đáp: Nghĩa là ở trên cõi trời Vô nhiệt thì mọi người như một là 
bạn bè thân thích cùng chung số phần sống như nhau, cùng nương nhờ 
sự việc, nơi ở... đều giống nhau. Lại nếu sinh vào cõi đó thì hết thảy sắc 
thọ tưởng hành thức đều vô phú vô ký nên gọi là cõi trời Vô Nhiệt.
Lại còn vì là cõi trời Vô Nhiệt nên đối với khổ thì thấy là khổ, đối 
với tập, diệt, đạo..., cũng thấy rõ là tập, diệt, đạo. Lại còn sinh lên cõi 
ấy thì thân và tâm không hề bị nóng nảy buồn rầu (nhiệt não) do thân 
tâm không bị buồn rầu nóng nảy nên lãnh thọ được sự yên vắng tịch 
tĩnh, khắp nơi đều trong sạch và các thọ nhận đều vô lậu vi diệu nên 
gọi là cõi trời Vô Nhiệt.
Lại còn ở cõi nầy thì mọi người đều giống nhau chỉ khác nhau 
về tên gọi và ý nghĩ..., nên đặt ra mà nói năng..., và gọi là cõi trời Vô 
nhiệt.
- Thế nào là cõi trời Thiện Hiện?
Đáp: Nghĩa là ở cõi trời Thiện Hiện thì mọi người đều như một, là 
bạn bè thân thích cùng chung số phần sống như nhau, cùng nương nhờ 
sự việc nơi ở đều giống nhau. Lại nếu sinh vào cõi trời Thiện Hiện thì 
hết thảy sắc thọ tưởng hành thức đều vô phú vô ký. Lại nữa, vì là cõi 
trời Thiện Hiện nên đối với khổ thì thấy là khổ, với tập diệt đạo cũng 
thấy rõ là tập diệt đạo. Lại nữa, vì là cõi trời Thiện Hiện nên người ở đó 
có hình sắc rất đẹp đẽ tuyệt diệu, thanh tịnh uy nghiêm mọi người đều 
thích nhìn ngắm, đẹp đẽ hơn cả hai cõi trời Vô Phiền, Vô Nhiệt nhiều, 
nên gọi là Thiện Hiện. Lại còn ở cõi nầy thì mọi người đều giống nhau. 
Chỉ khác nhau về tên gọi và ý nghĩ... Nên đặt ra mà nói năng và gọi là 
cõi trời Thiện Hiện.
- Thế nào là cõi trời Thiện Kiến?

===== PAGE 231 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 231
Đáp: Nghĩa là ở cõi trời Thiện kiến thì mọi người đều như một, là 
bạn bè thân thích cùng chung số phần sống như nhau cùng nương nhờ sự 
việc nơi ở đều giống nhau. Lại nếu sinh vào cõi đó thì hết thảy sắc thọ 
tưởng hành thức đều vô phú vô ký. Lại còn, vì là cõi trời Thiện kiến nên 
đối với khổ thì thấy là khổ, với tập diệt đạo cũng thấy rõ là tập diệt đạo. 
Lại nữa vì là Thiện kiến nên người ở cõi đó hình sắc chuyển đổi (trở 
nên) đẹp đẽ tuyệt diệu, rất thanh tịnh oai nghiêm, mọi người đều rất 
thích nhìn ngắm, ở đây còn hơn cả ba cõi Vô Phiền, Vô nhiệt và Thiện 
hiện nhiều, nên gọi là Thiện kiến. Lại còn ở cõi nầy thì mọi người đều 
giống nhau, chỉ khác nhau về tên gọi và các ý nghĩ..., nên đặt ra và nói 
năng và gọi là cõi trời Thiện Kiến.
- Thế nào là cõi trời Sắc Cứu Cánh?
Đáp: Nghĩa là ở cõi trời Sắc Cứu Cánh thì mọi người đều như một, 
là bạn bè thân thích cùng chung số phần sống như nhau cùng nương nhờ 
sự việc nơi ở đều giống nhau. Lại nếu sinh vào cõi đó thì các thứ sắc thọ 
tưởng hành thức đều vô phú vô ký. Lại còn vì là cõi trời Sắc Cứu Cánh 
nên đối với Khổ thì thấy là Khổ, thấy Tập Diệt Đạo cũng thấy rõ là Tập 
Diệt Đạo. Lại nữa vì là cõi Sắc Cứu Cánh thiện nên có được tự thể là 
đối với cái sắc đẹp đẽ thì thuộc vào hàng cao quý bậc nhất nên gọi là 
Sắc Cứu Cánh. Cõi nầy cũng gọi là Ngại Cứu Cánh thiên. Ngại nghĩa 
là có ngại vi có thân nhưng đây là chỗ có thân ngại rốt ráo tốt đẹp nhất, 
nên gọi là Ngại Cứu Cánh thiên. Lại còn, ở cõi nầy thì mọi người đều 
giống nhau chỉ khác về tên gọi và các ý nghĩ nên đặt ra và nói năng và 
gọi là cõi trời Sắc Cứu Cánh hoặc là cõi trời Ngại cứu cánh. Đó là cõi 
Sắc Cứu Cánh thiên hoặc Ngại Cứu Cánh thiên.
Có năm lĩnh vực xuất ly: Những gì là năm?
1. Quý thầy nên biết! Có các hàng đệ tử Phật đa văn có sự thấy 
biết rất tinh tế nhạy bén. Như khi nghĩ về các dục thì tâm đối với các 
dục không đi sâu vào, không thích thú tin ưa, không sống trong đó, 
không hay biết chi cả mà co lại, lại không dám đuổi theo nó, từ chối 
buông bỏ tất cả, ghê tởm khinh bỉ, chế ngự các sai trái. Cũng giống các 
sợi gân hay lông chim co rút lại khi bị đốt cháy vậy. Những hàng đệ tử 
Phật đa văn có sự thấy biết nhanh nhạy tinh tường nên đối với các dục 
thì tâm không chạy theo nó. Nhưng khi nghĩ đến sự xuất ly vượt thoát 
ra ba cõi thì lòng tin tưởng vui vẻ thâm nhập ngay vào, an trụ trong đó, 
có hiểu biết rõ, không hề co lại mà thoải mái ung dung, lòng không 
chán ghét mà tháo vác lanh lợi tâm luôn an lạc dễ dàng thuận lợi cho 
việc tu tập. Đối với các điều kiện của dục khởi lên các lậu hoặc gây 

===== PAGE 232 =====
232 BỘ TỲ ĐÀM 1
nên bao tổn hại đau buồn thì họ đều giải thoát cả. Từ chỗ xa lìa dục mà 
giải thoát mọi trói buộc thì không còn tiếp nhận các thọ nhận của các 
nhân duyên của chúng nữa. Như thế gọi là Dục xuất ly. Đối với giận dữ 
không còn giận dữ nữa với tàn hại cũng không tàn hại nữa, đối các sắc 
là không sắc. Phải nên biết như thế.
2. Quý thầy nên biết! Có các hàng đệ tử Phật đa văn (học rộng) 
có sự thấy biết rất nhạy bén tinh tường như khi nghĩ về sự hiện hữu của 
thân, thì đối với thân tâm không hề vui vẻ tin tưởng hưởng ứng thâm 
nhập vào, không sống trong đó, không hề hay biết chi cả, mà co lại 
chẳng dám đuổi theo nó, từ chối, buông bỏ tất cả, ghê tởm, khinh bỉ, 
chế ngự các sai trái. Co rút lại giống như các sợi gân hay lông chim khi 
bị đốt cháy. Các đệ tử của Phật đa văn, có sự thấy biết tinh tường đối 
với ý nghĩ về sự có thân thì không ham chạy theo nó. Nhưng khi nghĩ 
về chấm dứt sự có thân để được Niết-bàn thì lòng tin tưởng vui vẻ thâm 
nhập và an trụ vào ngay, có hiểu biết rõ không còn co lại mà thư thái 
ung dung, lòng không còn chán ghét mà tháo vác lanh lợi. Tâm luôn an 
lạc, dễ dàng thuận lợi cho việc tu tập. Khi các duyên của việc có thân 
khởi lên các lậu, gây bao tổn hại đau buồn thì đều được giải thoát cả. 
Kể từ khi khởi lên sự xa lìa các trói buộc để được giải thoát thì không 
còn tiếp nhận các thọ nhận của các nhân duyên của chúng nữa. Như thế 
gọi là sự xuất ly của có thân.
- Ở đây nói về sự hiện hữu thì chỉ cho người có tên họ đó, giống 
loại đó có ăn uống, có nhận biết khổ vui, có đời sống, có sống chết... 
thì gọi là các hữu.
- Đa văn, nghĩa được nghe nhiều chánh pháp, tức là Khế kinh gồm 
nhiều loại như Ứng tụng, Ký biệt, Kệ tụng, Tự nói, Nhân duyên, Thí dụ, 
Bổn sự, Bổn sinh, Phương quảng, Pháp hiếm có (vị tằng hữu), Nghị luận 
v.v... nghe các pháp đó nên gọi là đa văn.
- Đệ tử các Thánh. Thánh đây chính là chư Phật, đệ tử Phật thì gọi 
là đệ tử Thánh. Những ai đã quy y Phật, Pháp, Tăng, tất cả đều được 
gọi là đệ tử của Thánh.
- Hàng đệ tử Phật có sự thấy biết tinh tường nhạy bén. Thế nào là 
tinh tường nhạy bén? Đó là tròn đủ vào hàng thượng phẩm.
Thế nào là sự thấy biết (kiến)? Đó là nương vào pháp thiện được 
phát sinh do xuất ly (giải thoát) xa lìa từ bỏ. Đối với sự tuyển chọn càng 
tuyển chọn kỹ càng..., rộng nói cho đến Tỳ-bát-xá-na... Nên gọi là sự 
thấy biết.
- Như khi nghĩ đến các dục. Các dục là sao? Dục cũng gọi là các 

===== PAGE 233 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 233
dục, cũng gọi là các dục, năm cảnh dục lạc hơn hết cũng gọi là các dục. 
Nghĩa đây nói là về năm cảnh dục lạc hơn hết gọi là các dục. Do đó nên 
nói khi nghĩ đến các dục, lòng không vui thích tin tưởng thâm nhập vào 
đó mà là an trụ hiểu biết, nghĩa là đối với các cảnh dục lạc hơn hết đó, 
các đệ tử Phật khi coi sự khen ngợi tán dương cùng mọi tác ý tra, suy 
xét, thì không khởi tâm tùy thuận đeo đuổi nó và cũng chẳng tin tưởng, 
ước muốn theo nó hay chú ý hiểu biết đã hiểu biết và sẽ hiểu biết rõ. 
Do đó nên nói là đối với các dục thì tâm vui vẻ tin tưởng thâm nhập an 
trụ và hiểu biết, mà co lại chẳng duỗi theo nó, là đối với các dục lạc hơn 
hết đó, các đệ tử Phật coi sự khen ngợi tác ý suy tư tìm xét thì đều từ 
chối buông bỏ tất cả chúng, lại chán ghét khinh bỉ ghê tởm, quyết điều 
phục đi ngược, nên nói là trụ vào chỗ buông bỏ chán ghét chê bai ghê 
tởm và quyết điều phục, đi ngược, như xuất ly.
- Xuất ly là sao? Xuất ly cũng gọi là xuất ly cõi xuất ly cũng gọi là 
xuất ly, căn thiện cõi Sắc, cũng gọi là xuất ly. Sơ thiền cũng gọi là xuất 
ly. Nay ở đây ý nói về sơ thiền gọi là xuất ly. Do đó nên nói khi nghĩ 
đến xuất ly, thì đối sự xuất ly tâm liền thâm nhập sâu xa.
- Vui vẻ, tin tưởng an trụ và có hiểu biết, là các đệ tử Phật đối sự 
xuất ly nầy vì hiểu biết rõ khi cùng tác ý suy tư tìm xét thì liền sinh tâm 
tùy thuận đeo đuổi và tin tưởng ước muốn theo nó, hay chú ý hiểu biết, 
đã hiểu biết và sẽ hiểu biết rõ. Do đây cho nên nói đối với sự xuất ly thì 
tâm vui vẻ, tin tưởng thâm nhập sâu vào và an trụ ở đó.
- Có hiểu biết, đã không co lại mà thư thái ung dung, nghĩa là các 
đệ tử Phật đối với sự xuất ly, coi sự khen ngợi khi cùng khởi ý tìm xét 
suy tư, thì đều khởi tâm vui vẻ an trụ và hướng về thâm nhập vào, nên 
nói là chẳng co lại mà thư thái ung dung.
- Tâm chẳng chán ghét mà tháo vác lanh lợi, là các đệ tử Phật đối 
với sự xuất ly nầy mà khen ngợi cùng làm và khi khởi ý suy xét tìm hiểu 
thì không phải như đối với dục, tâm không thích trụ vào đó mà lại chán 
ghét, khinh bỉ ghê tởm, và quyết điều phục đi ngược. Do đó nên nói tâm 
chẳng chán ghét mà tháo vác lanh lợi.
- Tâm luôn an lạc, là các đệ tử Phật ngay lúc ấy tâm họ rất an lạc, 
không cực nhọc hao tổn nên không mỏi mệt. Do đó nên nói tâm rất an 
lạc.
- Dễ dàng tu tập, là các đệ tử Phật ngay lúc ấy luôn luôn tu tập, 
luôn luôn tác ý tương ưng với sự tu tập nên gọi là dễ dàng tu tập.
- Khéo giỏi tu tập, là các đệ tử Phật ngay lúc đó vì có đủ các thứ 
nhân, pháp môn, chánh lý và đạo hạnh mà ân cần tôn trọng tu tập, kiên 

===== PAGE 234 =====
234 BỘ TỲ ĐÀM 1
trì bền bỉ tu tập, cung kính tu tập, tác ý tu tập. Nên gọi là giỏi tu tập.
- Đối với các điều kiện nổi dậy lậu, gây bao tổn hại thì đều được 
giải thoát là từ khi khởi lên việc lìa bỏ sự ràng buộc mà được giải thoát, 
thì các đệ tử Phật, do nhân duyên nầy nên tâm luôn được giải thoát. Kể 
từ khi lìa bỏ các ràng buộc nên được giải thoát. Do đó nên nói đối với 
các dục, làm điều kiện khởi lên các lậu, gây bao tổn hại, đều được giải 
thoát khỏi chúng.
- Chẳng tiếp nhận các nhận biết của các nhân duyên ấy, là đối với 
các lậu nếu chưa đoạn dứt chưa biết khắp thì sẽ nhận lấy các khổ não. 
Còn như đã đoạn dứt đã biết khắp rồi thì chẳng còn nhận các thọ khổ 
nữa. Do đó nên nói chẳng tiếp nhận các thọ của nhân duyên ấy nữa. 
Như thế gọi là đối với dục đã xuất ly.
Nay ở trong đây cái gì được gọi là xuất ly? Đoạn dứt hẳn các dục 
cũng gọi là xuất ly, vượt qua các cõi Dục cũng gọi là xuất ly, lìa bỏ cõi 
trần tục cũng gọi là xuất ly, căn thiện cõi Sắc cũng gọi là xuất ly, Sơ 
thiền cũng gọi là xuất ly. Nay ở đây ý nói Sơ thiền gọi là xuất ly.
- Đối với giận dữ không giận dữ.
Giận dữ là sao? Giận dữ cũng gọi là giận dữ, cảnh giới giận dữ 
cũng gọi là giận dữ. Trong đây ý nói là lĩnh vực giận dữ gọi là giận 
dữ.
Không giận dữ là sao? Không giận dữ cũng gọi là không giận dữ, 
lĩnh vực không giận dữ cũng gọi là không giận dữ, định từ tâm cũng 
gọi là không giận dữ. Nay nghĩa trong đây ý nói tâm từ ổn định gọi là 
không giận dữ.
- Đối với tàn hại không tàn hại.
Tàn hại là sao? Hại cũng gọi là hại, lĩnh vực tàn hại cũng gọi là 
tàn hại. Nay nghĩa trong đây ý nói lĩnh vực tàn hại gọi là tàn hại.
Không tàn hại là sao? Không tàn hại cũng gọi là không tàn hại, 
lĩnh vực không tàn hại cũng gọi là không tàn hại, tâm bi ổn định cũng 
gọi là không tàn hại. Nay nghĩa trong đây ý nói tâm bi ổn định là không 
tàn hại.
- Đối với sắc là không sắc.
Sắc là sao? Sắc cũng gọi là sắc, lĩnh vực sắc, cũng gọi là sắc, tứ 
thiền cũng gọi là sắc. Nay nghĩa trong đây ý nói Tứ thiền là sắc.
Không sắc là sao? Không sắc cũng gọi là không sắc, bốn thứ không 
sắc cũng gọi là không sắc. Nay nghĩa trong đây ý nói bốn thứ không sắc 
gọi là không sắc.
- Có các đệ tử Phật đa văn có sự thấy biết rất tinh tường nhạy bén, 

===== PAGE 235 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 14 235
thì như trước đã nói rồi.
- Như nghĩ về có thân, thì có thân cũng gọi là có thân, năm thủ 
uẩn cũng gọi là có thân. Nay nghĩa trong đây ý nói năm thủ uẩn gọi là 
có thân.
- Liền đối với sự có thân, tâm chẳng hướng nhập vào v.v... như 
trước đã nói về dục.
- Nếu nghĩ về việc chấm dứt có thân, thì có thân diệt mất cũng gọi 
là diệt, trạch diệt, cũng gọi là diệt. Nay nghĩa trong đây ý nói Trạch diệt 
gọi là diệt chẳng phải gì khác.
-------------
Chú thích:
Theo chú thích ở cuối trang thì quyển nầy (14) cả bốn bản Tống 
- Nguyên - Minh - Cung vua..., đều không có.
Ở trên lại ghi: Quyển nầy bản đời Tống ở trang (bức) thứ 8, hàng 
thứ 89 nói là: Có khởi ý sinh về cõi trời thuộc Sắc giới đó (phần dưới 
liền nói) khi chết rồi, ở cõi trời thuộc Sắc giới ấy... (cho đến trang thứ 
9 cả 5 hàng) Bổ-đặc-già-la. Lại nữa, (ở dưới có nói) đã vãng sinh vào 
cõi Sắc... (cho đến trang thứ 11, hàng thứ 7) nghiệp thân sinh dị thục (ở 
dưới có nói). Sau đó có lời nói ấy v.v...
Ba tiết đoạn như thế, văn nghĩa dứt gọn không liên hệ gì nhau. 
Nay kiểm tra hai bản, thì thấy bản đời Tống lầm đem Sinh dị thục ng -
hiệp thân xuống dưới phần: Hoại mạng chung Bỉ Sắc giới thiên cho đến 
Bổ-đặc-già-la Phục v.v...
Có đoạn văn trên 34 hàng viết: Bỉ Sắc giới thiên trung hữu khởi 
“ở dưới” Kiếp tương trung hữu khởi “phần dưới” dĩ vãng sinh Sắc giới 
“rồi mới” Sinh dị thục nghiệp thân v.v... và đoạn văn lùi 34 hàng mà ghi 
Bổ-đặc-già-la, Phục “ở dưới Chí linh như thị”. Nay y vào hai bổn tiến 
thoái mà sửa cho đúng.
Ở trang thứ 12 nguyên cả 6 hàng: Thiện hiện Thiền trung Sở hữu 
vô (chi la). Bổn trong cung (quốc) và bên đời Tống đều nói là “Thoát 
Phúc vô ký” cho đến “Tiện chăng chư dục tâm” v.v... gồm có đoạn văn 
35 hàng. Nay y theo riêng một bản là đủ (hết chú thích).


===== PAGE 236 =====
236 BỘ TỲ ĐÀM 1
LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC