A-tỳ-đạt-ma Thức Thân Túc Luận · Quyển 1

Việt dịch

QUYỂN 1
Tụng đầu: Quy Lễ Tán
Lạy bậc Đại giác, vua Giác ngộ,
Vua giác ban mặt trời ba cõi,
Pháp mầu giải thoát nương về trí,
Người tuệ, chỗ dựa các Thánh chúng.
Biển A-tỳ-đạt-ma khó vượt,
Lời Phật tuôn trào ngàn Thánh uống,
Đối cảnh biển lớn khéo quyết đoán,
Nên nay con chí thành kính lễ.
Mặt trời sáng không chiếu nhân gian,
Rừng rậm si mê ai dứt trừ,
Nếu không luận A-tỳ-đạt-ma,
Nẻo trí nhận biết, ai diệt mê?
Đèn chánh pháp A-tỳ-đạt-ma,
Trí căn bản mắt sáng trong tâm,
Gươm tà luận rừng soi biết rõ,,
Uy lực Đại sĩ Như Lai tạng.
Đạo mắt tuệ soi khắp ba cõi,

===== PAGE 4 =====
618 BỘ TỲ ĐÀM 1
Hết thảy đèn pháp, biển lời Phật,
Phát khởi thắng tuệ phá tan nghi,
Là đường pháp rộng của Hiền Thánh.
Bậc trí, ao đầy tràn nước tuệ,
Dũng mãnh cầu trí nền tảng vững,
Thông sáng tột rõ thắng pháp này,
Chân Phật tử ngộ Thánh giáo ấy.
 Bài tụng tóm lược:
Trước: Uẩn Mục-kiền-liên,
Kế: Bổ-đặc-già-la,
Nhân, sở duyên, nhiều loại,
Bốn câu là rốt sau.
Uẩn Thứ I: MỤC KIỀN LIÊN, Phần 1
Tụng Ốt-đà-nam thứ nhất:
Căn, hành ác, tưởng,
Tầm, tứ, giới, lậu,
Lửa ái, sở hữu,
Cấu phược đều ba.
Sa-môn Mục-liên nói thế này: Quá khứ- vị lai đều không, thì hiện 
tại làm sao có? Nên hỏi thầy ấy: Thầy có cho điều này là đúng chăng? 
Nghĩa là trong khế kinh, Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói 
về ba căn bất thiện: Tham là căn bất thiện, sân là căn bất thiện, si là 
căn bất thiện. Thầy ấy đáp: Đúng như thế!
Lại hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa là có người 
đối với tham là căn bất thiện đã quan sát, đang quan sát, sẽ quan sát, đó 
là điều bất thiện. Thầy ấy đáp: Đúng như thế.
Quan sát nó như thế nào? Quán về quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói quán về quá khứ, nên nói là có quá khứ, chứ không phải 
là không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói quán về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói quán về hiện tại, nên nói có một Bổ-đặc-già-la không 
phải là hai tâm trước sau cùng hòa hợp, mà chỉ nói một bên là sở quán 
(đối tượng được quán), một bên là năng quán (chủ thể quán) thì điều 
này không đúng lý. Nếu không nói là một Bổ-đặc-già-la không phải là 
hai tâm trước sau cùng hòa hợp, mà chỉ nói một bên là sở quán, một bên 
là năng quán, thì không nên nói là quán ở hiện tại. Nếu nói quán hiện 

===== PAGE 5 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 619
tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không quán về quá khứ-vị lai-hiện tại thì đối với căn bất 
thiện tham không thể nào đã quán- đang quán và sẽ quán, đó là bất 
thiện. Nếu không thể quán thì không thể nào đã chán- đang chán và sẽ 
chán. Nếu không có khả năng chán sợ thì không thể nào đã lìa nhiễm- 
đang lìa nhiễm và sẽ lìa nhiễm. Nếu không có khả năng lìa nhiễm thì 
không thể nào đã giải thoát- đang giải thoát và sẽ giải thoát. Nếu không 
có khả năng giải thoát, thì không thể nào đã nhập Niết-bàn- đang nhập 
Niết-bàn và sẽ nhập Niết-bàn. Như điều bất thiện đó đúng là sự kết 
trói, sự ràng buộc của tùy miên và tùy phiền não, nên phải bỏ- phải 
buông- phải đoạn dứt và biết khắp cũng vậy.
Lại hỏi thầy ấy: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa làø 
có người đối với căn bất thiện tham lam đã quán- đang quán và sẽ quan 
sát, thấy ở đời sau sẽ chịu cái khổ dị thục? Người ấy đáp: Đúng như 
thế.
Vậy quán ra sao? Quán về quá khứ- vị lai hay hiện tại chăng?
Nếu nói quán về quá khứ thì nên nói có quá khứ, chứ không phải 
là không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói quán về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Vì nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói quán về hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la không 
phải trước, không phải sau, cũng hay tạo nghiệp, cũng liền nhận lãnh 
dị thục của nghiệp đó. Đây là không đúng lý. Nếu không nói là có một 
Bổ-đặc-già-la không phải trước, không phải sau, cũng hay tạo nghiệp, 
cũng liền nhận lãnh dị thục của nghiệp đó, thì không nên nói quán về 
hiện tại. Nếu nói quán về hiện tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói là không quán về quá khứ-vị lai-hiện tại thì đối với căn 
bất thiện tham lam không thể nào đã quán- đang quán và sẽ quán thấy 
rõ đời sau phải chiêu cảm cái khổ dị thục. Nếu không có khả năng quan 
sát thì không thể nào đã chán - đang chán và sẽ chán sợ. Nếu không 
có khả năng chán sợ thì không thể nào đã lìa nhiễm - đang lìa nhiễm 
và sẽ lìa nhiễm. Nếu không có khả năng lìa nhiễm thì không thể nào 
đã giải thoát - đang giải thoát và sẽ giải thoát. Nếu không có khả năng 
giải thoát, thì không thể nào nhập Niết-bàn- đang nhập Niết-bàn và sẽ 
nhập Niết-bàn.
Cũng như nói về tham lam là căn bất thiện, thì các căn bất thiện 
sân giận và ngu si cũng như thế.
Hạnh ác của thân, hạnh ác của ngữ là pháp bất thiện, không phải 

===== PAGE 6 =====
620 BỘ TỲ ĐÀM 1
là kiết (kết), là phược (trói buộc), là tùy miên, là tùy phiền não, mà là 
cái phải buông bỏ, là đoạn dứt, là biết khắp, chúng có khả năng chiêu 
cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Hành ác của ý là bất thiện, là kết buộc, là sự ràng buộc của tùy 
miên, của tùy phiền não, là cái khổ phải bỏ, phải buông, phải đoạn dứt 
và biết khắp, chúng hay chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Các tưởng về dục, về sân giận, về ác hại đều là bất thiện, không 
phải là kết, không phải là buộc, không phải là sự buộc ràng của tùy 
miên, của tùy phiền não, mà là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt đứt 
và phải biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời 
sau.
Các tầm về dục, về giận dữ, về ác hại đều là bất thiện, không phải 
là kết buộc, không phải là sự buộc ràng của tùy miên, mà là tùy phiền 
não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp, chúng có 
khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Lĩnh vực về dục, lĩnh vực về sân là điều bất thiện, là kết buộc, là 
sự ràng buộc của tùy miên tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, 
phải cắt đứt, phải biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm cái khổ dị 
thục ở đời sau.
Lĩnh vực về hại là điều bất thiện, không phải là kết, không phải 
là buộc, không phải là sự buộc ràng của tùy miên, mà là tùy phiền não, 
là cái phải bỏ, cái phải buông, phải cắt đứt và phải biết khắp, nó có khả 
năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Lậu dục, lậu vô minh là điều bất thiện, là kết buộc, là sự ràng 
buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt 
đứt và phải biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở 
đời sau.
Pháp hữu lậu không phải là điều bất thiện, mà là sự kết buộc, là sự 
ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải 
cắt đứt, phải biết khắp, nó không chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Lửa tham, lửa sân, lửa si và ái dục là các điều bất thiện, là kết 
buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải 
buông, phải cắt đứt, phải biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm cái 
khổ dị thục ở đời sau.
Ái sắc, ái vô sắc không phải là bất thiện, mà là kết buộc, là sự 
ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải 
cắt đứt, phải biết khắp, chúng không chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời 
sau.

===== PAGE 7 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 621
Hiện có tham, có sân, có si; tham cấu, sân cấu, si cấu; sự cột trói 
của tham, cột trói của sân, cột trói của si…, đều là bất thiện. Chúng là 
kết buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, 
phải buông, phải cắt đứt, phải biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm 
cái khổ dị thục ở đời sau.
Uẩn Thứ I: MỤC KIỀN LIÊN, Phần 2
Tụng Ốt-đà-nam thứ hai:
Bộc, ách, thủ, hệ, cái,
Dưới, trên, tài, câu, ngại,
Kiến ái và tùy miên,
Tà chi, kiết, nghiệp đạo.
Sa-môn Mục-liên nói thế này: Quá khứ- vị lai đều không, thì hiện 
tại làm sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa là 
trong Khế kinh, Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói về bốn 
thứ bộc lưu (dòng thác) là: Dục bộc lưu, Hữu bộc lưu, Kiến bộc lưu và 
Vô minh bộc lưu. Thầy ấy đáp: Đúng vậy.
Lại hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa là có người 
có khả năng đối với Dục bộc lưu đã quan sát- đang quan sát- sẽ quan 
sát, thấy nó là bất thiện. Thầy ấy bảo: Đúng vậy.
Và quán như thế nào? Quán về quá khứ- vị lai hay hiện tại?
Nếu nói quán về quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không 
phải là không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói quán về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói quán về hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la không 
phải trước sau hai tâm hòa hợp nhau. Một bên là sở quán, một bên là 
năng quán, điều này không đúng lý.
Nếu không nói có một Bổ-đặc-già-la không phải trước sau hai tâm 
hòa hợp nhau, một bên là sở quán, một bên là năng quán, thì không nên 
nói là quán hiện tại. Nếu nói quán hiện tại thì không hợp đạo lý. Nếu 
nói không quán quá khứ-vị lai-hiện tại thì đối với Dục bộc lưu không có 
thể đã quán- đang quán và sẽ quán để thấy đó là bất thiện. Nếu không 
khéo quan sát thì không có thể đã chán sợ- đang chán sợ và sẽ chán sợ. 
Nếu không khéo chán sợ thì không có thể đã lìa nhiễm- đang lìa nhiễm 
và sẽ lìa nhiễm. Nếu không khéo lìa nhiễm thì không có thể đã giải 
thoát- đang giải thoát và sẽ giải thoát. Nếu không khéo giải thoát thì 

===== PAGE 8 =====
622 BỘ TỲ ĐÀM 1
không có thể đã nhập Niết-bàn- đang nhập Niết-bàn và sẽ nhập Niết-
bàn. Điều bất thiện như thế đúng là sự kết buộc, là sự ràng buộc của 
tùy miên và tùy phiền não. Nó là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt đứt, 
phải biết khắp, cũng thế.
Lại hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa là có người 
có khả năng đối với Dục bộc lưu đã quán- đang quán và sẽ quan sát, 
thấy nó sẽ chiêu cảm cái khổ dị thục? Thầy ấy đáp: Đúng như thế! 
Quán sát như thế nào? Quán về quá khứ- vị lai hay hiện tại?
Nếu nói quán về quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không 
phải là không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói quán về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói quán về hiện tại, nên nói có một Bổ-đặc-già-la không 
phải trước, không phải sau, cũng có thể tạo nghiệp, cũng liền nhận lãnh 
các dị thục của nghiệp đó. Điều này không đúng lý.
Nếu không nói có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, cũng có thể tạo nghiệp, cũng liền nhận lãnh các dị thục của 
nghiệp đó, thì không nên nói là quán về hiện tại. Nếu nói quán về hiện 
tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không có quán về quá khứ-vị lai-hiện tại thì đối với 
Dục bộc lưu không có thể đã quán, đang quán và sẽ quán, để thấy nó 
chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau. Nếu không có khả năng quan sát 
thì không có thể đã chán sợ- đang chán sợ và sẽ chán sợ. Nếu không 
có khả năng chán sợ thì không có thể đã lìa nhiễm- đang lìa nhiễm và 
sẽ lìa nhiễm. Nếu không có khả năng lìa nhiễm thì không có thể đã 
giải thoát-đang giải thoát và sẽ giải thoát. Nếu không có khả năng giải 
thoát thì không có thể đã nhập Niết-bàn- đang nhập Niết-bàn và sẽ 
nhập Niết-bàn được.
Cũng như nói về Dục bộc lưu, các thứ bộc lưu như: Kiến bộc lưu, 
Vô minh bộc lưu cũng giống như thế.
Hữu bộc lưu không phải là bất thiện, mà là kết buộc, là sự ràng 
buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt 
đứt, phải biết khắp. Nó không chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Cũng như bộc lưu, ách cũng thế.
Trong các thứ thủ (chấp giữ) thì dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ là 
bất thiện, là kết buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là 
cái phải bỏ, phải buông, phải cắt đứt, phải biết khắp, chúng có khả năng 

===== PAGE 9 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 623
chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Ngã ngữ thủ không phải là bất thiện, mà là kết buộc, là sự ràng 
buộc của tùy miên, tùy phiền não. Nó là cái phải bỏ, phải buông, phải 
cắt đứt, phải biết khắp, không chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Các hệ là bất thiện. Nó là kết buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, 
tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt đứt, phải biết khắp, 
chúng có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Đối với các thứ cái (sự che ngăn) gồm có cái tham dục, cái giận 
dữ, cái si mê…, đều là bất thiện. Nó là kết, là buộc, là sự ràng buộc của 
tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt đứt, phải 
biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Cái hôn trầm - tùy miên, cái trạo cử - ố tác (hối) đều là bất thiện, 
không phải là kết, là buộc, không phải là tùy miên, mà là sự ràng buộc 
của tùy phiền não, là cái phải bỏ, phải buông, phải cắt đứt, phải biết 
khắp. Chúng có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Trong kiến phần dưới thì thân kiến không phải là bất thiện, mà là 
kết là buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải bỏ, 
phải buông, phải cắt đứt, phải biết khắp, nó không chiêu cảm cái khổ 
dị thục ở đời sau.
Các kiết phần dưới còn lại là bất thiện, là kết, là buộc, là sự ràng 
buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt 
đứt, phải biết khắp, vì nó có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời 
sau.
Trong kiết phần trên, thì kiết trạo cử, không phải là bất thiện, 
không phải là kết, là buộc, không phải là tùy miên, mà à sự ràng buộc 
tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp. 
Nó không chiêu cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Các kiết phần trên còn lại không phải là bất thiện, mà là kiết, là 
buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, 
phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp. Nó không chiêu cảm các khổ dị 
thục ở đời sau.
Năm tâm Căn tài và năm tâm Câu ngại đều là bất thiện, là kiết, 
là buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, 
phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp, nó có khả năng chiêu cảm các khổ 
dị thục ở đời sau.
Trong các kiến, thì Tát-ca-da kiến (Thân kiến) và Biên kiến chấp 
không phải là bất thiện, mà là kết, là buộc, là sự ràng buộc của tùy 
miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết 

===== PAGE 10 =====
624 BỘ TỲ ĐÀM 1
khắp, chúng không chiêu cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Tà kiến, Kiến thủ, Giới cấm thủ là bất thiện, là kết là buộc, là sự 
ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải 
cắt đứt, phải biết khắp, chúng có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở 
đời sau.
Các ái thân là bất thiện, mà là kết là buộc, là sự ràng buộc của tùy 
miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết 
khắp, nó có khả năng chiêu cảm cái khổ dị thục ở đời sau.
Trong các tùy miên, có tham tùy miên, không phải là bất thiện, 
mà là kết là buộc, là sự ràng buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái 
phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp, nó không chiêu cảm 
các khổ dị thục ở đời sau.
Còn các tùy miên khác đều là bất thiện, là kết là buộc, là sự ràng 
buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt 
đứt, phải biết khắp, nó có khả năng chiêu cảm các khổ dị thục ở đời 
sau.
Trong các tà chi, thì tà kiến là bất thiện, là kết là buộc, là sự ràng 
buộc của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt 
đứt, phải biết khắp, nó có khả năng chiêu cảm các khổ dị thục ở đời 
sau.
Tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng đều là bất thiện, nó không phải là kiết, 
là buộc, là tùy miên, cũng không phải là tùy phiền não ràng buộc, là cái 
phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp, nó có khả năng chiêu 
cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Còn các tà chi khác đều là bất thiện, không phải là kết là buộc, 
không phải là tùy miên, mà là tùy phiền não không ràng buộc, mà là cái 
phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp, nó có khả năng chiêu 
cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Trong các kiết, thì kiết ganh ghét, kiết keo kiệt là bất thiện, là kết 
là buộc, không phải là tùy miên, màlà tùy phiền não ràng buộc, là cái 
phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết khắp, nó có khả năng chiêu 
cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Còn các kiết khác đều là bất thiện, là kết là buộc, là sự ràng buộc 
của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, 
phải biết khắp, nó có khả năng chiêu cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Trong các nghiệp đạo thì bảy nghiệp đạo trước đều là bất thiện, nó 
không phải là kiết, là buộc, là tùy miên, cũng không phải là tùy phiền 
não buộc ràng, mà là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, phải biết 

===== PAGE 11 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 625
khắp, nó có khả năng chiêu cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Ba nghiệp đạo sau đều là bất thiện, là kết là buộc, là sự ràng buộc 
của tùy miên, tùy phiền não, là cái phải buông, phải bỏ, phải cắt đứt, 
phải biết khắp, nó có khả năng chiêu cảm các khổ dị thục ở đời sau.
Uẩn Thứ I: MỤC KIỀN LIÊN, Phần 3
Tụng Ốt-đà-nam thứ ba:
Kiết, cái, giác chi, tâm, thọ ý,
Điều luyện, trì kiên ở rốt sau.
Sa-môn Mục-liên nói: Quá khứ- vị lai đều không, thì hiện tại làm 
sao có? Nên hỏi: Thầy có cho như thế này là đúng chăng? Nghĩa là 
trong Khế kinh, Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Nếu có 
kiết nội nhãn thì biết đúng như thật ta đang có kiết nội nhãn. Nếu không 
có kiết nội nhãn thì biết đúng như thật ta không có kiết nội nhãn. Còn 
như nhãn kiết ấy chưa sinh mà sinh, đã sinh ra rồi thì nên khiến cho cắt 
đức, khi đã cắt đứt thì giữ gìn khiến nó sau này đừng sinh lại nữa. Cũng 
đều biết đúng như thật các việc như thế.
Người ấy đáp: Đúng như vậy. Nhưng biết như thế nào? Nó thuộc 
về quá khứ- vị lai hay ở hiện tại?
Nếu nói biết về quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không nên 
nói không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói biết về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không nên nói 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói biết về hiện tại thì nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không 
phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở tri (đối 
tượng được nhận biết), một bên là năng tri (chủ thể nhận biết), thì điều 
đó không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở tri, một bên là năng tri, 
thì không nên nói là biết về hiện tại. Nếu nói biết về hiện tại thì không 
hợp đạo lý.
Nếu nói không biết về quá khứ-vị lai-hiện tại thì trong kinh Đức 
Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Nếu có các kiết nội nhãn thì 
biết đúng như thật là ta có kiết nội nhãn. Nếu không có kiết nội nhãn 
thì biết đúng như thật là ta không có kiết nội nhãn. Còn như kiết nhãn 
ấy chưa sinh mà sinh, đã sinh rồi thì nên cắt đứt, khi đã cắt đứt thì giữ 
gìn khiến nó sau này đừng sinh lại nữa. Cũng biết đúng chính xác như 

===== PAGE 12 =====
626 BỘ TỲ ĐÀM 1
thế. Như vậy thì với kinh do Đức Thế Tôn giảng nói đó, ông chê bai 
chống đối, vượt bỏ, trái nghịch lại. Nếu ông chê bai, chống đối với các 
điều trong kinh do Đức Thế Tôn đã giảng nói như thế thì không hợp với 
đạo lý.
Cũng như nói về kiết nhãn, các thứ kiết về tai- mũi- lưỡi- thân ý 
cũng giống như thế.
Sa-môn Mục-liên nói lời thế này: Quá khứ- vị lai đều không, thì 
hiện tại làm sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Như 
trong các kinh do Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Nếu ta 
đang bị tham dục điều khiển thì biết đúng như thật ta đang bị tham dục 
điều khiển. Còn nếu ta không bị tham dục điều khiển, thì biết đúng như 
thật ta không bị tham dục điều khiển. Còn như tham dục đó chưa sinh 
mà sinh, đã sinh rồi thì diệt, đã đoạn dứt nó thì đừng để sau này sinh lại. 
Các việc như thế đều biết đúng như thật. Người ấy đáp: Đúng như vậy. 
Nhưng biết nó như thế nào? Nó thuộc về quá khứ-vị lai hay ở hiện tại?
Nếu nói biết về quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không nên 
nói không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói biết về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không nên nói 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói biết về hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la không 
phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở tri, một 
bên là năng tri. Điều đó không đúng lý.
Nếu nói là không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở tri, một bên là năng tri, 
thì không nên nói là biết về hiện tại. Nếu nói biết về hiện tại thì không 
hợp đạo lý.
Nếu nói không biết về quá khứ-vị lai-hiện tại thì theo như kinh do 
Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Nếu ta đang bị tham dục 
điều khiển thì biết đúng như thật ta đang bị tham dục điều khiển. Còn 
nếu ta không bị tham dục điều khiển, thì biết đúng như thật ta không bị 
tham dục điều khiển. Còn như tham dục đó chưa sinh mà sinh, đã sinh 
rồi phải cắt đứt, đã cắt đứt thì không để nó sinh lại sau này. Các việc 
như thế đều biết đúng như thật. Như vậy thì đối với lời Đức Thế Tôn 
đã giảng nói trong Khế kinh, ông lại chê bai chống báng, vượt bỏ, trái 
nghịch. Nếu ông đã chê bai, chống đối các điều trong kinh do Đức Thế 
Tôn giảng nói thì không hợp với đạo lý.
Như nói về cái tham dục, các thứ cái giận dữ, hôn trầm tùy miên, 

===== PAGE 13 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 627
trạo cử, ác tác, nghi ngờ…, cũng giống như thế.
Sa-môn Mục-liên nói thế này: Quá khứ- vị lai đều không, thì hiện 
tại làm sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Đối với 
các lời hay ý thiện trong Khế kinh, Thế Tôn có nói: Nếu bên trong ta 
đang có các giác chi như Niệm v.v... thì biết đúng như thật, trong ta 
đang có các giác chi như Niệm v.v... Còn nếu ta không có các giác chi 
như Niệm v.v... thì biết đúng như thật trong ta không có các giác chi như 
Niệm v.v... Còn như các giác chi như Niệm v.v... này chưa sinh thì khiến 
cho sinh, đã sinh ra rồi thì khiến còn mãi không quên mất, tu tập đầy đủ, 
thêm lớn rộng đến trí tác chứng. Cũng biết đúng như thật các việc như 
thế. Người ấy đáp: Đúng như vậy. Nhưng biết như thế nào? Nó thuộc về 
quá khứ-vị lai hay ở hiện tại?
Nếu nói biết về quá khứ thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải 
là không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói biết về vị lai, thì nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói biết về hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không 
phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở tri, một 
bên là năng tri, thì điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la, không phải trước, không 
phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, còn thấy một bên là sở tri, một bên là 
năng tri, thì không nên nói là biết về hiện tại. Nếu nói biết về hiện tại 
thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không biết về quá khứ-vị lai-hiện tại thì với lời hay ý 
thiện Đức Thế Tôn đã nói: trong kinh Nếu bên trong ta đang có giác chi 
như Niệm v.v... thì biết đúng như thật là trong ta đang có giác chi như 
Niệm v.v... Còn trong ta không có giác chi như Niệm v.v... thì biết đúng 
như thật là trong ta không có giác chi như Niệm v.v... Còn như giác chi 
như Niệm v.v... này chưa sinh thì khiến cho nó sinh, đã sinh rồi thì khiến 
nó còn mãi không quên, tu tập đầy đủ, khiến càng rộng lớn đến trí tác 
chứng. Các việc như thế đều biết đúng như thật.
Như vậy đối với kinh do Đức Thế Tôn giảng nói, ông lại chê bai, 
chống đối, vượt bỏ, đi ngược lại. Nếu ông đã chê bai chống đối lại thì 
không hợp với đạo lý.
Như nói về giác chi Niệm, thì các giác chi khác như Trạch pháp, 
Tinh tấn, Hỷ, Khinh an, Định, Xả v.v... cũng giống như thế.
Sa-môn Mục-liên nói thế này: Quá khứ-vị lai đều không thì hiện 
tại làm sao có? Nên hỏi thầy ấy: Thầy có cho điều này là đúng chăng? 

===== PAGE 14 =====
628 BỘ TỲ ĐÀM 1
Nghĩa là trong Khế kinh do Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có 
nói: Nếu đang có tâm tham thì biết đúng như thật là đang có tâm tham. 
Nếu đã lìa bỏ tâm tham thì biết đúng như thật là đã lìa bỏ tâm tham? 
Người ấy đáp: Đúng như vậy. Nhưng phải biết như thế nào, nó thuộc về 
quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói biết về quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải 
là không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói biết về vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không 
có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói biết về hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không 
phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp. Nếu còn thấy một 
bên là sở tri, một bên là năng tri, thì điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở tri, một bên là năng tri, 
thì không nên nói là biết về hiện tại. Nếu nói biết về hiện tại thì không 
hợp đạo lý.
Nếu nói không biết về quá khứ-vị lai-hiện tại thì đối với Khế 
kinh do Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Nếu đang có 
tâm tham thì biết đúng như thật là đang có tâm tham, còn như đã lìa bỏ 
tâm tham thì biết đúng như thật là đã lìa bỏ tâm tham. Như thế thì đối 
với Khế kinh do Đức Thế Tôn giảng nói, ông nhằm chê bai, chống đối, 
vượt bỏ, đi ngược lại. Nếu ông đã chê bai, chống báng thì không hợp 
đạo lý.
Cũng như nói về có tâm tham, lìa bỏ tâm tham, các thứ như có tâm 
sân - lìa bỏ tâm sân, có tâm si - lìa bỏ tâm si, tâm tóm tắt, tâm phân tán, 
tâm chìm xuống, tâm nổi dậy, tâm quấy động, tâm không quấy động, 
tâm không vắng lặng, tâm vắng lặng, tâm không định, tâm định, tâm 
không tu, tâm tu tập, tâm không giải thoát, tâm giải thoát…, đều biết 
đúng như thật, cũng như vậy.
Sa-môn Mục-liên nói: Quá khứ-vị lai đều không, thì hiện tại làm 
sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa là trong 
Khế kinh Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Thọ có hai thứ: 
Một là thân thọ, hai là tâm thọ. Người ấy đáp: Đúng thế. Nầy thầy, nếu 
ta nhận được các thọ về thân, các thọ về tâm, thì lúc đó nên nói ở thời 
nào? Quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói nó ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải là 
không có quá khứ. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói nó ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không 

===== PAGE 15 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 629
có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói nó ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không 
phải trước, không phải sau, cùng nhận lãnh hai thứ thọ: Một là thọ của 
thân, hai là thọ của tâm. Điều này không đúng lý.
Nếu nói là không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, nhận lãnh hai thứ thọ: một là thọ của thân, hai là thọ của tâm, 
thì không nên nói là nó ở hiện tại. Nếu nói ở hiện tại thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói nó không ở quá khứ-vị lai-hiện tại thì đối với Khế kinh 
mà Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Thọ có hai thứ: Một 
là thọ của thân, hai là thọ của tâm. Như vậy đối với kinh điển của Đức 
Thế Tôn giảng nói, ông nhằm chê bai, chống đối, vượt bỏ, đi ngược lại. 
Nếu ông đã chê bai, chống đối, đi ngược lại thì không đúng đạo lý.
Sa-môn Mục-liên nói: Quá khứ-vị lai đều không có, thì hiện tại 
làm sao có? Nên hỏi người ấy: Thầy có cho điều này là đúng không? 
Nghĩa là trong kinh điển Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: 
Thọ có ba thứ: Một là thọ vui, hai là thọ khổ, ba là thọ không khổ không 
vui. Người này đáp: Đúng như thế. Nầy thầy, nếu khi lãnh nhận ba thứ 
thọ đó, thì nên nói ở vào thời nào? Quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói nó ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải là 
không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói nó ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không 
có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói nó ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không phải 
trước, không phải sau, cùng nhận lãnh ba thứ thọ: Một là thọ vui, hai là 
thọ khổ, ba là thọ không khổ không vui. Điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, nhận được ba thứ thọ: Một là thọ vui, hai là thọ khổ, ba là thọ 
không khổ không vui, thì không nên nói là nó ở hiện tại. Nếu nói ở hiện 
tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không ở quá khứ-vị lai và hiện tại thì là đối với kinh điển 
Đức Thế Tôn đã giảng nói lời hay ý thiện, nói: Có ba thứ thọ: Một là thọ 
vui, hai là thọ khổ, ba là thọ không khổ không vui. Như vậy là đối với 
các kinh điển do Đức Thế Tôn đã giảng nói, ông nhằm chê bai, chống 
báng, vượt bỏ, đi ngược lại. Nếu ông chê bai chống đối thì không hợp 
đạo lý.
Sa-môn Mục-liên nói: Quá khứ-vị lai đều không, thì hiện tại làm 
sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng không? Nghĩa là trong 

===== PAGE 16 =====
630 BỘ TỲ ĐÀM 1
Khế kinh Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Ý và pháp làm 
duyên phát sinh ra ý thức.
Người ấy đáp: Đúng như thế. Nhưng này thầy, khi ý thức khởi lên 
thì lúc đó ý nên nói nó ở thời nào? Là quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói nó ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải là 
không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói nó ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không 
có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói nó ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không 
phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp với ý và ý thức, thì 
không nên nói nó ở trong hiện tại. Nếu nói nó ở hiện tại thì không hợp 
đạo lý.
Nếu nói nó không ở trong quá khứ-vị lai-hiện tại thì trong kinh 
Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, nói là: Ý và pháp làm duyên 
phát sinh ra ý thức. Như vậy, đối với kinh do Đức Thế Tôn giảng nói, 
ông nhằm chê bai, chống báng, vượt bỏ, đi ngược lại. Nếu ông đã chê 
bai, chống đối thì không hợp đạo lý.
 Sa-môn Mục-liên nói thế này: Không có quá khứ-vị lai, thì hiện 
tại làm sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa 
là các kinh điển Đức Thế Tôn đã giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Lấy 
răng giữ răng đưa đầu lưỡi để trên nóc họng. Lại dùng tâm ấy để hàng 
phục, giữ gìn, điều luyện tâm mình. Điều phục ở thời nào? Ở quá khứ-vị 
lai hay hiện tại?
Nếu nói điều luyện tâm ở quá khứ thì nên nói là có quá khứ, chứ 
không phải là không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không 
hợp đạo lý.
Nếu nói điều luyện tâm ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không 
phải là không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói điều luyện tâm ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-
la, không phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một là đối 
tượng điều luyện, hai là chủ thể điều luyện. Điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là đối tượng được điều luyện, 
một bên là chủ thể điều luyện, thì không nên nói là điều luyện ở hiện 
tại. Nếu nói được điều luyện trong hiện tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không điều luyện trong quá khứ-vị lai và hiện tại thì trong 
Khế kinh Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói là dùng răng 
giữ răng, đầu lưỡi để trên nóc họng, lại dùng tâm giữ gìn, điều luyện 

===== PAGE 17 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 631
tâm. Thì như thế là đối với kinh điển ông có ý chê bai, chống báng, trái 
bỏ, đi ngược lại. Nếu ông chê bai, chống đối thì không hợp đạo lý.
Sa-môn Mục-liên có nói như vầy: Quá khứ-vị lai đều không, thì 
hiện tại làm sao có? Nên hỏi: Thầy có cho điều này là đúng chăng? 
Nghĩa là nơi Khế kinh Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: 
Nay nói để thầy Bí-sô Bổ-sắc-yết-la-sa-lợi biết: Có mười tám ý cận 
hành gọi là sĩ phu. Người ấy đáp: Đúng như vậy.
Lại hỏi: Nầy thầy, nếu khi mắt thấy sắc rồi thì thuận theo chỗ vui 
nơi các sắc mà cận hành, bấy giờ thì mười bảy ý cận hành kia phải nói 
là chúng đang ở đâu? Ở thời quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói chúng ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không 
phải là không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói chúng ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói chúng ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không 
phải trước, không phải sau, mà có mười tám ý cận hành, đồng thời cùng 
hiện hành. Điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la, không phải trước, không 
phải sau, có mười tám ý cận hành đồng thời cùng hiện hành, thì không 
nên nói là ở hiện tại. Nếu nói chúng ở hiện tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không có cả quá khứ-vị lai-hiện tại thì trong Khế kinh 
Đức Thế Tôn giảng nói lời hay ý thiện, có nói: Nay xin nói để thầy 
Bí-sô Bổ-sắc-yết-la-sa-lợi biết: Có mười tám ý cận hành, gọi là sĩ phu. 
Như thế thì đối với Khế kinh do Đức Thế Tôn giảng nói, ông có ý chê 
bai chống báng, trái bỏ, đi ngược lại. Nếu ông đã chê bai chống báng 
thì không hợp đạo lý.
Uẩn Thứ I: MỤC KIỀN LIÊN, Phần 4
Tụng Ốt-đà-nam thứ tư:
Vô sở duyên, tĩnh lự,
Dị sinh, Đại sĩ, thẹn,
Nói chỗ ở hữu tình,
Ăn, Thánh đế, đoạn, lậu.
Sa-môn Mục-liên nói: Có tâm vô sở duyên. Nên hỏi người ấy: 
Thầy có thấy điều ấy đúng chăng? Nghĩa là trong Khế kinh do Đức Thế 
Tôn đã khéo trình bày giảng dạy: Các thầy Bí-sô nên phân biệt biết rõ. 
Vì biết rõ nên gọi là thức. Phân biệt biết rõ những gì? Nghĩa là phân 

===== PAGE 18 =====
632 BỘ TỲ ĐÀM 1
biệt, biết rõ về sắc-thanh-hương-vị-xúc-pháp? Người ấy đáp: Đúng như 
thế. Thầy hãy lắng nghe, kẻo lại rơi vào chỗ tranh luận bị thua.
Nếu thầy nói là có tâm vô sở duyên, thì không nên nói trong Khế 
kinh Đức Thế Tôn đã khéo trình bày, giảng dạy: Các thầy Bí-sô nên 
phân biệt biết rõ, vì phân biệt biết rõ nên gọi là thức. Phân biệt biết rõ 
những gì? Nghĩa là phân biệt biết rõ về sắc, biết rõ về thanh, hương, vị, 
xúc, pháp… Nên nếu nói như thầy thì không hợp đạo lý.
Nếu đã nói trong Khế kinh, Đức Thế Tôn đã khéo trình bày chỉ 
dạy: Các thầy Bí-sô cần phân biệt biết rõ nên gọi là thức. Phân biệt rõ 
biết những gì? Nghĩa là phân biệt rõ biết về sắc-thanh-hương-vị-xúc-
pháp, thì không nên nói là có tâm vô sở duyên. Nếu nói có tâm vô sở 
duyên thì không hợp đạo lý.
Người ấy nói: Nhất định là có tâm vô sở duyên. Vì sao như thế? 
Nghĩa là nó duyên với quá khứ hoặc duyên với vị lai. Nên hỏi người ấy: 
Thầy có chấp nhận điều này là đúng chăng? Nghĩa là trong Khế kinh 
Đức Thế Tôn đã khéo giảng dạy trình bày là:
Vì thầy Bí-sô Bổn-ngư-sư-sa-để mà nói: Các thầy Bí-sô, do các 
nhân, do các thứ duyên mà phát sinh ra thức. Khi thức đã sinh rồi thì rơi 
vào mọi thứ số. Do mắt (nhãn căn) và sắc mà phát sinh ra thức, thức đã 
sinh rồi thì rơi vào số nhãn thức. Do tai- mũi- lưỡi- thân- ý và pháp mà 
phát sinh ra thức, khi thức đã sinh rồi thì rơi vào số ý thức? Người ấy 
đáp: Đúng như thế.
Thầy hãy nghĩ kỹ kẻo rơi vào sự trái ngược.
Nếu thầy nói nhất định là có tâm vô sở duyên thì không nên nói 
trong Khế kinh Đức Thế Tôn khéo giảng dạy trình bày, vì thầy Bí-sô 
Bổn-ngư-sư-sa-để mà nói: Này các vị Bí-sô, do mọi thứ nhân, do mọi 
thứ duyên mà phát sinh ra thức. Khi thức đã sinh rồi thì rơi vào các thứ 
số. Do mắt và sắc mà phát sinh ra thức. Khi thức đã sinh ra rồi thì rơi 
vào số nhãn thức. Do tai- mũi- lưỡi- thân- ý và pháp mà phát sinh ra 
thức. Khi thức đã sinh ra rồi thì rơi vào số ý thức. Nếu nói như thầy thì 
không hợp đạo lý.
Nay nếu thầy nói trong Khế kinh Đức Thế Tôn khéo giảng dạy 
trình bày, vì thầy Bí-sô Bổn-ngư-sư-sa-để mà nói: Này các vị Bí-sô, do 
các thứ nhân, do các thứ duyên mà phát sinh ra thức. Khi thức đã sinh 
rồi thì rơi vào số nhãn thức. Do tai-mũi-lưỡi-thân-ý và pháp mà sinh ra 
thức. Khi thức đã sinh ra rồi thì rơi vào số ý thức. Như vậy thì không nên 
nói nhất định là có tâm vô sở duyên. Nếu nói nhất định là có tâm vô sở 
duyên thì không hợp đạo lý.

===== PAGE 19 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 633
Sa-môn Mục-liên nói thế này: Quá khứ và vị lai đều không, thì 
hiện tại làm sao có? Nên hỏi người ấy: Thầy có cho điều này là đúng 
không? Nếu như có kẻ biết hổ thẹn, xấu hổ hối hận giữ gìn và ham thích 
học tập, nương thân lâu dài ở những nơi tốt lành và chứng được bốn thứ 
tĩnh lự của thế gian? Người ấy đáp đúng như thế.
Khi thầy đó sắp qua đời, có các bậc trí thức đồng tu phạm hạnh 
đến hỏi: Nầy thầy, thầy có nhớ rõ được các quả chứng của mình không? 
Người này thưa: Thưa các vị, tôi đã chứng được bốn thứ tĩnh lự ở thế 
gian. Nên hỏi thầy ấy: Thầy ấy đã nhớ được những chỗ chứng nào? Ở 
quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói là ghi nhớ ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không 
phải là không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói là ghi nhớ ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là 
không có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói là ghi nhớ ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, 
không phải trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở 
ký, một bên là năng ký (đối tượng được ghi nhớ - người ghi nhớ). Lại ở 
trong định thì nói lời khác, điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không 
phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một bên là sở ký, một bên là năng ký. 
Lại ở trong định không nói lời khác, thì không nên nói là ghi nhớ ở hiện 
tại. Nếu nói ghi nhớ ở hiện tại thì không hợp đạo lý.
Nếu nói là không ghi nhớ ở các thời quá khứ-vị lai và hiện tại, tức 
là trống không, không có pháp vượt hơn người khác, mà tự bảo là có. 
Người ấy nên bỏ đi thì đúng hơn.
Sa-môn Mục-liên nói: Quá khứ-vị lai đều không thì hiện tại sao có 
được. Nên hỏi người ấy: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa là 
trong Khế kinh Đức Thế Tôn đã khéo léo diễn giảng trình bày:
Có năm thứ căn, đó là Tín căn, Tinh tấn căn, Niệm căn, Định căn 
và Tuệ căn. Nầy các thầy Bí-sô, nếu như có người đối với năm căn này, 
do ở bậc cao, do mạnh mẽ lanh lợi, do điều phục căn thiện, do tu hành 
toàn vẹn mà chứng được A-la-hán, đầy đủ các phần giải thoát. Tự mình 
đã được hàng phục nên chuyển đổi được những phần nhỏ, chậm thành 
tựu tuệ giải thoát. Từ nay tự hàng phục lấy mình nên chuyển đổi được 
những phần nhỏ, chậm thành tựu sự chứng đắc của thân. Từ nay đã 
chuyển đổi được những phần nhỏ, chậm thành tựu các kiến đắc (chánh 
tri kiến). Từ nay đã chuyển đổi được các phần nhỏ, chậm thành tựu 

===== PAGE 20 =====
634 BỘ TỲ ĐÀM 1
tín giải thoát. Từ nay đã điều phục, chuyển đổi những phần nhỏ chậm 
thành tựu hạnh tùy pháp, thành tựu hạnh tùy tín. Này các thầy Bí-sô, 
như thế nên biết: Do căn Ba-la-mật-đa làm duyên mà quả Ba-la-mật-đa 
được thành lập, do quả Ba-la-mật-đa làm duyên mà Bổ-đặc-già-la Ba-
la-mật-đa được thành lập. Như thế thì năm căn đâu có vô ích.
Này các thầy Bí-sô, nếu có người đối với năm căn này, tất cả đều 
vô ngã, thì có thể nói người ấy đã vượt ra ngoài hạng phàm phu? Người 
ấy đáp: Đúng như thế.
Này thầy, kẻ hữu học hiện khởi tâm ràng buộc. Bấy giờ thì năm 
căn ấy nên nói là ở vào thời nào, quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải là 
không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không có 
vị lai. Nếu nói không có vị lai thì không hợp đạo lý.
Nếu nói ở hiện tại, nên nói là có một Bổ-đặc-già-la, không phải 
trước, không phải sau, hai tâm cùng hòa hợp, một là tâm tu học, hai là 
tâm ràng buộc. Điều này không đúng lý.
Nếu nói không có một Bổ-đặc-già-la không phải trước, không phải 
sau, hai tâm cùng hòa hợp, một là tâm tu học, hai là tâm ràng buộc, thì 
không nên nói là nó ở vào thời hiện tại. Nếu nói nó ở thời hiện tại thì 
không hợp đạo lý.
Nếu nói không ở cả ba thời quá khứ-vị lai-hiện tại thì kẻ hữu học 
hiện khởi tâm ràng buộc, nên nói đó là ở ngoài, nên nói đó là hàng 
phàm phu, nên nói là trụ ở bên ngoài thứ bậc của hàng phàm phu.
Sa-môn Mục-liên có nói: Không có quá khứ-vị lai, thì hiện tại sao 
có được? Nên hỏi người ấy: Thầy có cho điều này là đúng chăng? Nghĩa 
là trong Khế kinh Đức Thế Tôn khéo léo giảng dạy trình bày, nói: Vì 
các thầy chưa diệt, nên đối với tầm tứ của bậc Đại sĩ mà nói thì thiểu 
dục là pháp, còn đại dục là phi pháp. Người ấy đáp: Đúng như thế. Này 
các thầy, thiểu dục là pháp thế nào? Tức là tâm sở pháp cùng tương 
ưng với tâm. Nầy thầy, nếu bậc A-la-hán, thân đang ở cõi Dục mà hiện 
nhập vào định diệt tận thì thiểu dục như thế phải nói là ở vào đời nào? 
Đời quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói ở vào quá khứ, thì nên nói là có thời quá khứ, chứ không 
phải là không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo 
lý.
Nếu nói ở vào vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không 
có vị lai. Nếu nói không có vị lai thì là không hợp đạo lý.

===== PAGE 21 =====
SỐ 1539 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC - Quyển 1 635
Nếu nói ở hiện tại, thì không thể nói là hiện nhập vào định diệt. 
Nếu nói hiện nhập vào định diệt thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không ở cả quá khứ-vị lai-hiện tại thì bậc A-la-hán có 
thân còn ở cõi Dục, mà hiện nhập vào định diệt sẽ không phải là thiểu 
dục.
 Sa-môn Mục-liên nói: Quá khứ-vị lai đều không thì hiện tại sao 
có được? Nên hỏi người ấy: Thầy có cho điều này là đúng không? Ng -
hĩa là trong Khế kinh Đức Thế Tôn khéo léo giảng dạy, trình bày: Vì 
thầy La-hỗ-la mà nói: Nầy thầy La-hỗ-la, nếu có thầy nào biết đúng 
sự việc mà lại nói dối, lại không biết xấu hổ, không có ăn năn. Ta nói 
người ấy không có hạnh ác nào mà chẳng dám làm. Người ấy đáp: 
Đúng như thế.
Này thầy, xấu hổ là pháp như thế nào?
Tức là tâm sở pháp cùng tương ưng với tâm.
Này thầy, bậc A-la-hán có thân đang ở cõi Dục mà hiện nhập định 
diệt, thì xấu hổ sẽ ở vào thời nào? Là quá khứ-vị lai hay hiện tại?
Nếu nói ở quá khứ, thì nên nói là có quá khứ, chứ không phải là 
không có quá khứù. Nếu nói không có quá khứ thì không hợp đạo lý.
Nếu nói ở vị lai, nên nói là có vị lai, chứ không phải là không có 
vị lai. Nếu nói không có vị lai thì là trái đạo lý.
Nếu nói ở hiện tại, thì không nên nói là hiện nhập vào định diệt. 
Nếu nói hiện nhập vào định diệt thì không hợp đạo lý.
Nếu nói không ở cả ba thời quá khứ-vị lai-hiện tại, tức là bậc A-
la-hán có thân đang ở cõi Dục, hiện nhập vào định diệt sẽ không biết 
xấu hổ.


===== PAGE 22 =====
636 BỘ TỲ ĐÀM 1
 
LUẬN A TỲ ĐẠT MA THỨC THÂN TÚC