← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Hộ kiếp
Bhavaṅga là thuật ngữ kỹ thuật của truyền thống Abhidhamma Theravāda chỉ dòng tâm duy trì sự liên tục của một đời sống giữa các tiến trình nhận thức tích cực. Không nên dịch nó thành “tiềm thức” rồi đồng nhất với khái niệm tâm lý học hiện đại.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Trong mô hình citta-vīthi, khi không có một lộ tâm qua năm cửa hay ý môn đang diễn ra theo cách phân tích, các sát-na bhavaṅga được dùng để giải thích tính liên tục của dòng tâm. Bhavaṅga có quan hệ chặt với paṭisandhi và cuti: trong một đời sống, chúng thuộc cùng loại tâm quả theo các điều kiện được hệ thống trình bày và có cùng đối tượng nghiệp liên quan. Đây là phần kỹ thuật được phát triển rõ trong truyền thống Abhidhamma/chú giải, vì vậy khi viết nguồn phải tránh nói rằng toàn bộ mô hình lộ tâm chi tiết là một đoạn nguyên văn của Đức Phật.Khái quát: Bhavaṅga là thuật ngữ kỹ thuật của truyền thống Abhidhamma Theravāda chỉ dòng tâm duy trì sự liên tục của một đời sống giữa các tiến trình nhận thức tích cực. Không nên dịch nó thành “tiềm thức” rồi đồng nhất với khái niệm tâm lý học hiện đại.
Tính chất và chức năng: Duy trì tính liên tục của dòng tâm trong đời sống khi không có tiến trình nhận thức tích cực theo mô hình lộ tâm.
Phân biệt: Không đồng nhất bhavaṅga với vô thức của Freud, trạng thái ngủ, linh hồn hay một “kho chứa ký ức”. Bhavaṅga vẫn là citta sinh-diệt theo điều kiện.
Vị trí trong hệ thống: Nằm ở giao điểm của citta, vipāka, paṭisandhi, cuti và citta-vīthi.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: Nền phân loại tâm quả có trong Abhidhamma Piṭaka; mô hình bhavaṅga/lộ tâm chi tiết cần ghi rõ sự phát triển trong chú giải và các manual Theravāda.
Ví dụ và cách nhận diện: Khi một âm thanh đủ mạnh xuất hiện, mô hình lộ tâm mô tả dòng bhavaṅga bị tác động rồi tiến trình cửa tai diễn ra. Đây là mô hình kỹ thuật, không phải mô tả thần kinh học.
Bản chất và chức năng
Duy trì tính liên tục của dòng tâm trong đời sống khi không có tiến trình nhận thức tích cực theo mô hình lộ tâm.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Không đồng nhất bhavaṅga với vô thức của Freud, trạng thái ngủ, linh hồn hay một “kho chứa ký ức”. Bhavaṅga vẫn là citta sinh-diệt theo điều kiện.Ví dụ dễ hiểu
Khi một âm thanh đủ mạnh xuất hiện, mô hình lộ tâm mô tả dòng bhavaṅga bị tác động rồi tiến trình cửa tai diễn ra. Đây là mô hình kỹ thuật, không phải mô tả thần kinh học.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Nằm ở giao điểm của citta, vipāka, paṭisandhi, cuti và citta-vīthi.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Nền phân loại tâm quả có trong Abhidhamma Piṭaka; mô hình bhavaṅga/lộ tâm chi tiết cần ghi rõ sự phát triển trong chú giải và các manual Theravāda.Nguồn và ghi chú
Đặc biệt tránh đồng nhất với thuật ngữ tâm lý học phương Tây. Khi trích dẫn chi tiết cần chỉ rõ nguồn kinh điển hay chú giải. Audit source keys: BPS_COMPREHENSIVE_MANUAL_ABHIDHAMMA_COGNITIVE_PROCESS Audit citation status: FOCUSED_VERIFIED_PASS05