THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Tư / tác ý tạo tác
Cetanā là tâm sở “tư”, tổ chức/thúc đẩy các pháp đồng sinh hướng vào hành động; nó giữ vai trò trung tâm trong phân tích nghiệp.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Cetanā có mặt cùng tâm nhưng phẩm chất thay đổi theo tâm đi kèm. Trong ngữ cảnh nghiệp, lời dạy nổi tiếng “cetanā là nghiệp” làm nổi bật vai trò chủ ý/tác động tạo tác, song không nên rút gọn toàn bộ học thuyết nghiệp thành ý định có ý thức theo nghĩa đời thường. Abhidhamma phân tích cetanā ở cấp sát-na và quan hệ với các pháp khác.Khái quát: Cetanā là tâm sở “tư”, tổ chức/thúc đẩy các pháp đồng sinh hướng vào hành động; nó giữ vai trò trung tâm trong phân tích nghiệp.
Tính chất và chức năng: Phối hợp/thúc đẩy các pháp đồng sinh đối với đối tượng; trong nghiệp, là yếu tố chủ chốt của hành động có tác ý.
Phân biệt: Phân biệt cetanā với manasikāra: cetanā tổ chức/thúc đẩy, manasikāra hướng tâm đến cảnh. Không đồng nhất cetanā với kế hoạch có lời trong đầu.
Vị trí trong hệ thống: Là tâm sở phổ biến, hành uẩn và mắt xích quan trọng của kamma.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: Cần đối chiếu Dhammasaṅgaṇī/Vibhaṅga và kinh văn về cetanā-kamma khi làm trích dẫn trực tiếp.
Ví dụ và cách nhận diện: Đưa tay giúp người do lòng thiện và đưa tay để lừa họ có hình thức ngoài giống nhau nhưng cetanā và các tâm sở đi kèm khác.
Bản chất và chức năng
Phối hợp/thúc đẩy các pháp đồng sinh đối với đối tượng; trong nghiệp, là yếu tố chủ chốt của hành động có tác ý.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt cetanā với manasikāra: cetanā tổ chức/thúc đẩy, manasikāra hướng tâm đến cảnh. Không đồng nhất cetanā với kế hoạch có lời trong đầu.Ví dụ dễ hiểu
Đưa tay giúp người do lòng thiện và đưa tay để lừa họ có hình thức ngoài giống nhau nhưng cetanā và các tâm sở đi kèm khác.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Là tâm sở phổ biến, hành uẩn và mắt xích quan trọng của kamma.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Cần đối chiếu Dhammasaṅgaṇī/Vibhaṅga và kinh văn về cetanā-kamma khi làm trích dẫn trực tiếp.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: DHAMMASANGANI_MENTAL_CLASSIFICATION; SECONDARY_THERAVADA_EXPLANATORY Audit citation status: CITATION_TARGET_ASSIGNED_PASS06