THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Lộ tâm
Citta-vīthi là tiến trình gồm các sát-na tâm nối tiếp thực hiện những chức năng nhận thức đối với một đối tượng.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Đời thường ta cảm thấy “thấy”, “nghe”, “nghĩ” xảy ra như một khối. Mô hình lộ tâm phân tích thành các chức năng kế tiếp: bhavaṅga bị tác động, hướng tâm, thức giác quan khi thích hợp, tiếp thọ, suy đạc, xác định, javana và có thể tadārammaṇa. Lộ ý môn có cấu trúc khác lộ ngũ môn. Mô hình chi tiết được phát triển mạnh trong văn học chú giải/manual, nên cần tránh gán toàn bộ sơ đồ 17 sát-na thành một đoạn nguyên văn kinh điển.Khái quát: Citta-vīthi là tiến trình gồm các sát-na tâm nối tiếp thực hiện những chức năng nhận thức đối với một đối tượng.
Tính chất và chức năng: Là khung động học mô tả citta theo chuỗi chức năng thay vì chỉ phân loại tĩnh.
Phân biệt: Phân biệt citta-vīthi với một citta riêng lẻ và với bhavaṅga/vīthi-mutta. Không xem sơ đồ như mô hình thần kinh học.
Vị trí trong hệ thống: Nối các chủ đề citta, chức năng tâm, dvāra, ārammaṇa, bhavaṅga, javana và nghiệp.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: BPS/CMA mô tả chi tiết thought-process; nghiên cứu Theravāda Abhidhamma lưu ý lý thuyết tiến trình dựa trên sát-na và bhavaṅga, phát triển đầy đủ trong chú giải.
Ví dụ và cách nhận diện: Khi thấy một chữ rồi hiểu nghĩa, nhiều tiến trình có thể cần thiết; một nhãn thức đơn lẻ không đảm nhiệm toàn bộ việc nhận dạng và hiểu.
Bản chất và chức năng
Là khung động học mô tả citta theo chuỗi chức năng thay vì chỉ phân loại tĩnh.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt citta-vīthi với một citta riêng lẻ và với bhavaṅga/vīthi-mutta. Không xem sơ đồ như mô hình thần kinh học.Ví dụ dễ hiểu
Khi thấy một chữ rồi hiểu nghĩa, nhiều tiến trình có thể cần thiết; một nhãn thức đơn lẻ không đảm nhiệm toàn bộ việc nhận dạng và hiểu.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Nối các chủ đề citta, chức năng tâm, dvāra, ārammaṇa, bhavaṅga, javana và nghiệp.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
BPS/CMA mô tả chi tiết thought-process; nghiên cứu Theravāda Abhidhamma lưu ý lý thuyết tiến trình dựa trên sát-na và bhavaṅga, phát triển đầy đủ trong chú giải.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: BPS_COMPREHENSIVE_MANUAL_ABHIDHAMMA_COGNITIVE_PROCESS Audit citation status: FOCUSED_VERIFIED_PASS05