← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Cửa (dvāra)
Dvāra, thường dịch “môn” hay “cửa”, là khái niệm kỹ thuật dùng để phân tích cửa qua đó một tiến trình nhận biết diễn ra. Vi Diệu Pháp thường nói đến năm cửa giác quan và ý môn trong phân tích tiến trình tâm.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
“Cửa” là hình ảnh giúp hiểu chức năng, không phải lúc nào cũng là một cánh cửa vật lý. Với năm giác quan, khái niệm gắn với cơ sở cảm giác tương ứng; với ý môn, cách hiểu thuần vật lý càng không phù hợp.Khái niệm dvāra trở nên hữu ích khi học citta-vīthi: ta hỏi đối tượng đi vào phạm vi nhận biết qua cửa nào, rồi theo dõi chuỗi chức năng tâm tương ứng.
Bản chất và chức năng
Dvāra đóng vai trò phân loại tiến trình theo lối tiếp cận đối tượng. Nó không tự đồng nghĩa với thức phát sinh qua cửa ấy.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt cửa (dvāra), căn/quyền (indriya), vật/cơ sở (vatthu) và thức (viññāṇa). Chúng có liên hệ nhưng trả lời các câu hỏi kỹ thuật khác nhau.Ví dụ dễ hiểu
Âm thanh được nhận biết qua tiến trình cửa tai; nhưng “cửa tai” không phải chính nhĩ thức. Nhĩ thức là một tâm trong tiến trình.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Dvāra thuộc nhóm thuật ngữ nền tảng để học tiến trình tâm, đối tượng và chức năng tâm. Hiểu rõ nó giúp tránh coi “thấy/nghe/nghĩ” là một hành vi tâm duy nhất.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Các bảng tâm trong Pháp Tụ và hệ thống hóa tiến trình trong truyền thống Abhidhamma là nền tham khảo. Khi nói chi tiết từng sát-na cần phân biệt phần kinh tạng với phần hệ thống chú giải.Thuật ngữ liên quan
Căn; Đối tượng; Tiến trình tâm; Ý mônNguồn và ghi chú
Bài giải thích tiếng Việt do ChatGPT biên soạn để học và tra cứu. Không phải nguyên văn kinh điển. Các khẳng định văn bản chi tiết cần được đối chiếu nguồn Theravāda trước khi dùng như trích dẫn.