← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Sáu môn
Sáu môn (Pāli: dvāra-chakka) là thuật ngữ thuộc hệ thống môn (dvāra), dùng để xác định cửa qua đó một tiến trình nhận thức được phân tích trong Vi Diệu Pháp. Trong phân tích tâm, dvāra-chakka cần được hiểu theo vai trò “môn” của nó đối với
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Sáu môn (Pāli: dvāra-chakka) là thuật ngữ thuộc hệ thống môn (dvāra), dùng để xác định cửa qua đó một tiến trình nhận thức được phân tích trong Vi Diệu Pháp.Trong phân tích tâm, dvāra-chakka cần được hiểu theo vai trò “môn” của nó đối với lộ tâm tương ứng. Môn là phương diện điều kiện cho tiến trình nhận thức, nên không nên đồng nhất máy móc với vật nương hay với chính đối tượng được nhận biết.
Cần phân biệt dvāra-chakka với vatthu (vật/căn cứ) và ārammaṇa (cảnh/đối tượng). Ba phạm trù có thể liên hệ chặt trong một tiến trình nhưng giữ chức năng kỹ thuật khác nhau.
Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Sáu cửa nhận cảnh: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý môn.
Giải thích thuật ngữ: Năm môn đầu liên hệ năm tịnh sắc; ý môn được giải thích theo dòng hữu phần ngay trước lộ ý môn. Môn và vật có liên hệ nhưng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Abhidhamma; Citta-kicca; Vatthu; Dvāra; Dhātu.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Sáu môn; dvāra-chakka.
Phạm vi của mục Sáu môn (dvāra-chakka) được giữ theo nhóm DVARA_VATTHU_ARAMMANA; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.
Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.
Nguồn và ghi chú
B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.