THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP

Bất tương ưng với nhân

Pāli: hetu-vippayutta · Việt: Bất tương ưng với nhân

Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.

Giải thích đầy đủ

Bất tương ưng với nhân (Pāli: hetu-vippayutta) là thuật ngữ thuộc hệ thống nhân (hetu), dùng để phân loại các pháp theo sự hiện diện, số lượng hoặc loại căn nhân đi kèm.

Trong Vi Diệu Pháp, hetu là một tiêu chí kỹ thuật để phân tích tâm và các pháp liên hệ. Mục hetu-vippayutta xác định phạm vi theo chính cấu tạo tên gọi, vì vậy cần phân biệt giữa tên của một nhân, một nhóm nhân và trạng thái có hay không có nhân.

Cần phân biệt hetu-vippayutta với paccaya nói chung: hetu có nghĩa kỹ thuật riêng trong hệ thống nhân, còn paccaya là phạm vi rộng hơn về các quan hệ duyên. Các mục nhị nhân, tam nhân hay vô nhân cũng không nên dùng thay thế cho nhau.

Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Trạng thái không đồng sinh với các nhân trong phạm vi phân loại đang xét.
Giải thích thuật ngữ: Khái niệm này thường hữu ích khi đối chiếu tâm hữu nhân và vô nhân, nhưng nghĩa chính xác phải đọc cùng bảng phân loại cụ thể.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Abhidhamma; Dhamma; Tika; Duka; Hetu; Paṭṭhāna.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Bất tương ưng với nhân; hetu-vippayutta.

Phạm vi của mục Bất tương ưng với nhân (hetu-vippayutta) được giữ theo nhóm HETU_NHAN; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.

Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.

Nguồn và ghi chú

B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.

Biên soạn: Tâm Học · Revision 1