THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Nhân
Hetu là “nhân/gốc” theo nghĩa kỹ thuật. Trong Abhidhamma, sáu căn thường được nói đến: tham, sân, si và vô tham, vô sân, vô si; không nên đồng nhất hetu với mọi loại nguyên nhân nói chung.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Ngôn ngữ Việt gọi rất nhiều thứ là nguyên nhân, nhưng hệ thống duyên Abhidhamma phân biệt nhiều kiểu điều kiện. Hetu có nghĩa hẹp hơn “bất cứ cái gì làm cho cái khác xảy ra”. Khi phân loại tâm, các căn thiện/bất thiện giúp xác định cấu trúc tâm. Trong Paṭṭhāna, hetu-paccaya là một loại duyên trong hệ 24 duyên, không thay thế các duyên khác.Khái quát: Hetu là “nhân/gốc” theo nghĩa kỹ thuật. Trong Abhidhamma, sáu căn thường được nói đến: tham, sân, si và vô tham, vô sân, vô si; không nên đồng nhất hetu với mọi loại nguyên nhân nói chung.
Tính chất và chức năng: Làm gốc/căn cho các pháp đồng sinh trong phạm vi tương ứng.
Phân biệt: Phân biệt hetu với paccaya nói chung. Mọi hetu là một dạng điều kiện trong ngữ cảnh thích hợp, nhưng không phải mọi paccaya đều là hetu.
Vị trí trong hệ thống: Nền để học tâm có căn/không căn, căn thiện/bất thiện và hetu-paccaya.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: Dhammasaṅgaṇī phân loại dhamma theo nhiều đầu đề liên quan căn; Paṭṭhāna đặt hetu-paccaya trong hệ 24 quan hệ.
Ví dụ và cách nhận diện: Tham có thể là căn của một tâm bất thiện; nhưng cảnh hấp dẫn mà tâm đang biết là ārammaṇa, không vì góp phần vào sự kiện mà gọi nó là hetu theo cùng nghĩa.
Bản chất và chức năng
Làm gốc/căn cho các pháp đồng sinh trong phạm vi tương ứng.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt hetu với paccaya nói chung. Mọi hetu là một dạng điều kiện trong ngữ cảnh thích hợp, nhưng không phải mọi paccaya đều là hetu.Ví dụ dễ hiểu
Tham có thể là căn của một tâm bất thiện; nhưng cảnh hấp dẫn mà tâm đang biết là ārammaṇa, không vì góp phần vào sự kiện mà gọi nó là hetu theo cùng nghĩa.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Nền để học tâm có căn/không căn, căn thiện/bất thiện và hetu-paccaya.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Dhammasaṅgaṇī phân loại dhamma theo nhiều đầu đề liên quan căn; Paṭṭhāna đặt hetu-paccaya trong hệ 24 quan hệ.Nguồn và ghi chú
Thuật ngữ “nhân” phải giữ nghĩa kỹ thuật, tránh dịch mọi quan hệ nhân quả thành hetu. Audit source keys: ABHIDHAMMA_CLASSIFICATION; SECONDARY_THERAVADA_EXPLANATORY Audit citation status: CITATION_TARGET_ASSIGNED_PASS06