← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Tốc hành
Javana là thuật ngữ kỹ thuật chỉ giai đoạn các tâm “chạy” trên đối tượng trong tiến trình nhận thức; đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng về mặt đạo đức vì tâm thiện, bất thiện hoặc duy tác có thể hoạt động ở đây tùy trường hợp.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Trong một lộ tâm điển hình, sau các chức năng hướng tâm và nhận biết/xác định thích hợp, javana phát sinh thành một chuỗi. Giáo trình thường mô tả bảy sát-na trong trường hợp thông thường, nhưng số lượng có ngoại lệ nên không nên biến “javana = luôn luôn bảy” thành định nghĩa. Đây là nơi phản ứng có phẩm chất nghiệp nổi bật, khác với các tâm quả giác quan đơn thuần.Khái quát: Javana là thuật ngữ kỹ thuật chỉ giai đoạn các tâm “chạy” trên đối tượng trong tiến trình nhận thức; đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng về mặt đạo đức vì tâm thiện, bất thiện hoặc duy tác có thể hoạt động ở đây tùy trường hợp.
Tính chất và chức năng: Thực hiện giai đoạn phản ứng/tốc hành trên đối tượng; trong phàm nhân và hữu học, javana có thể mang tính thiện hoặc bất thiện theo điều kiện.
Phân biệt: Không đồng nhất javana với toàn bộ citta-vīthi. Không dịch đơn giản thành “ý chí”, vì nhiều loại citta có thể làm chức năng javana.
Vị trí trong hệ thống: Thuộc 14 chức năng của tâm và là mắt xích quan trọng nối nhận thức với nghiệp.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: CMA mô tả javana ngay sau determining trong lộ ngũ môn và sau hướng ý môn trong lộ ý; đây là mô hình hệ thống hóa Abhidhamma.
Ví dụ và cách nhận diện: Nghe một lời khó chịu và sau đó nổi sân: phần phản ứng bất thiện không nên gộp với chính nhĩ thức nhận âm thanh; mô hình lộ tâm đặt trọng tâm đạo đức ở javana.
Bản chất và chức năng
Thực hiện giai đoạn phản ứng/tốc hành trên đối tượng; trong phàm nhân và hữu học, javana có thể mang tính thiện hoặc bất thiện theo điều kiện.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Không đồng nhất javana với toàn bộ citta-vīthi. Không dịch đơn giản thành “ý chí”, vì nhiều loại citta có thể làm chức năng javana.Ví dụ dễ hiểu
Nghe một lời khó chịu và sau đó nổi sân: phần phản ứng bất thiện không nên gộp với chính nhĩ thức nhận âm thanh; mô hình lộ tâm đặt trọng tâm đạo đức ở javana.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Thuộc 14 chức năng của tâm và là mắt xích quan trọng nối nhận thức với nghiệp.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
CMA mô tả javana ngay sau determining trong lộ ngũ môn và sau hướng ý môn trong lộ ý; đây là mô hình hệ thống hóa Abhidhamma.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: BPS_COMPREHENSIVE_MANUAL_ABHIDHAMMA_COGNITIVE_PROCESS Audit citation status: FOCUSED_VERIFIED_PASS05