THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP

Mười bốn chức năng của tâm

Pāli: cuddasa citta-kiccāni · Việt: Mười bốn chức năng của tâm

Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.

Giải thích đầy đủ

Mười bốn chức năng của tâm (Pāli: cuddasa citta-kiccāni) là một loại hoặc nhóm tâm được phân loại trong Vi Diệu Pháp.

Thuật ngữ cuddasa citta-kiccāni xác định tâm theo tiêu chí thể hiện trong tên, chẳng hạn chức năng, cảnh, tầng tâm hoặc vị trí trong tiến trình. Khi giải thích cần giữ tiêu chí này để không biến mục từ thành mô tả chung về citta.

Cần phân biệt cuddasa citta-kiccāni với các loại tâm có tên Việt gần nhau nhưng khác chức năng hay điều kiện sinh khởi; không nên đồng nhất chỉ vì cùng chứa yếu tố “tâm”.

Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Mười bốn chức năng mà các loại tâm đảm nhiệm trong dòng tâm thức.
Giải thích thuật ngữ: Hệ Abhidhamma gom hoạt động của tâm thành mười bốn chức năng như tục sinh, hộ kiếp, hướng tâm, thấy, nghe, tiếp thọ, suy đạc, xác định, tốc hành, đồng sở duyên và tử. Một tâm có thể đảm nhiệm một hay nhiều chức năng tùy loại.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Chức năng tâm; Lộ trình tâm; Hộ kiếp; Tốc hành.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Mười bốn chức năng của tâm; cuddasa citta-kiccāni.

Phạm vi của mục Mười bốn chức năng của tâm (cuddasa citta-kiccāni) được giữ theo nhóm CITTA_LO_TAM; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.

Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.

Nguồn và ghi chú

B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.

Biên soạn: Tâm Học · Revision 1