THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP

Năm chức năng ngoài lộ

Pāli: vīthimutta-kicca · Việt: Năm chức năng ngoài lộ

Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.

Giải thích đầy đủ

Năm chức năng ngoài lộ (Pāli: vīthimutta-kicca) là thuật ngữ thuộc phần lộ tâm (citta-vīthi), dùng để xác định một tiến trình, vị trí hoặc chức năng của tâm trong dòng nhận thức.

Trong Vi Diệu Pháp, vīthimutta-kicca được xét theo trật tự các sát-na tâm và điều kiện khiến một lộ tâm vận hành. Vì vậy mục này cần được hiểu trong quan hệ với các giai đoạn của tiến trình nhận thức, không như một tâm tồn tại độc lập ngoài dòng tâm.

Cần phân biệt vīthimutta-kicca với tên của một loại tâm riêng và với các giai đoạn lộ tâm lân cận; sự gần nhau trong một tiến trình không làm các thuật ngữ trở thành đồng nghĩa.

Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Các chức năng gắn với dòng tâm ngoài tiến trình nhận thức thông thường.
Giải thích thuật ngữ: Ngoài các lộ tâm đang xử lý cảnh, Abhidhamma đặc biệt xét tục sinh, hộ kiếp và tử; một số cách trình bày chức năng còn đối chiếu chúng với toàn bộ mười bốn kicca. Thuật ngữ này dùng như mục tra cứu hệ thống, không nên tách khỏi sơ đồ chức năng tâm.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Tâm tục sinh; Hộ kiếp; Tâm tử; Chức năng tâm.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Năm chức năng ngoài lộ; vīthimutta-kicca.

Phạm vi của mục Năm chức năng ngoài lộ (vīthimutta-kicca) được giữ theo nhóm CITTA_LO_TAM; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.

Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.

Nguồn và ghi chú

B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.

Biên soạn: Tâm Học · Revision 1