THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP

Nhân quá khứ

Pāli: atīta-hetu · Việt: Nhân quá khứ

Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.

Giải thích đầy đủ

Nhân quá khứ (Pāli: atīta-hetu) là thuật ngữ thuộc Duyên khởi (paṭiccasamuppāda), dùng để chỉ một chi phần hoặc quan hệ trong tiến trình duyên sinh.

Trong Duyên khởi, atīta-hetu phải được đọc trong quan hệ điều kiện với các chi phần liên hệ, không như một nguyên nhân đầu tiên hay một thực thể tồn tại độc lập. Ý nghĩa chính xác phụ thuộc vị trí và chức năng của thuật ngữ trong chuỗi duyên khởi.

Cần phân biệt atīta-hetu với chi phần đứng trước, đứng sau và với khái niệm paccaya rộng hơn; Duyên khởi trình bày quan hệ có điều kiện chứ không thiết lập một nguyên nhân tuyệt đối.

Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Nhân quá khứ là nhóm điều kiện thuộc quá khứ được dùng trong cách phân tích duyên khởi ba thời để giải thích quả hiện tại.
Giải thích thuật ngữ: Khái niệm này không nói rằng chỉ có một nguyên nhân quá khứ quyết định mọi thứ hiện nay. Nó là cách nhóm các chi liên hệ với phiền não và nghiệp quá khứ trong mô hình duyên khởi, luôn phải hiểu cùng nhiều loại duyên khác.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Ba thời; Nghiệp; Quả hiện tại; Duyên khởi.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Nhân quá khứ; atīta-hetu.

Phạm vi của mục Nhân quá khứ (atīta-hetu) được giữ theo nhóm PATICCASAMUPPADA_DUYEN_KHOI; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.

Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.

Nguồn và ghi chú

B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.

Biên soạn: Tâm Học · Revision 1