← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Nhân và duyên
Nhân và duyên (Pāli: hetu-paccaya-vibhāga) là thuật ngữ thuộc hệ thống duyên (paccaya), dùng để chỉ một kiểu quan hệ điều kiện giữa các pháp trong phân tích Vi Diệu Pháp. Điểm trọng tâm của hetu-paccaya-vibhāga là cách một pháp hoặc nhóm ph
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Nhân và duyên (Pāli: hetu-paccaya-vibhāga) là thuật ngữ thuộc hệ thống duyên (paccaya), dùng để chỉ một kiểu quan hệ điều kiện giữa các pháp trong phân tích Vi Diệu Pháp.Điểm trọng tâm của hetu-paccaya-vibhāga là cách một pháp hoặc nhóm pháp làm điều kiện cho pháp khác theo kiểu quan hệ được xác định bởi chính tên duyên. Vì vậy cần giải thích quan hệ nhân duyên cụ thể, không giản lược mọi paccaya thành quan hệ nguyên nhân–kết quả thông thường.
Cần phân biệt hetu-paccaya-vibhāga với các duyên khác trong hệ thống Paṭṭhāna; nhiều duyên có thể cùng hiện diện trong một trường hợp nhưng mỗi tên biểu thị một phương thức điều kiện riêng.
Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Cách phân biệt nhân gốc với khái niệm duyên rộng hơn trong hệ thống Abhidhamma.
Giải thích thuật ngữ: Trong Abhidhamma, hetu có nghĩa kỹ thuật hẹp hơn paccaya. Một pháp có thể là điều kiện theo nhiều kiểu mà không phải là nhân gốc; phân biệt này giúp tránh dịch mọi paccaya thành nguyên nhân theo cùng một nghĩa.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Nhân duyên; Duyên; Phát Thú.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Nhân và duyên; hetu-paccaya-vibhāga.
Phạm vi của mục Nhân và duyên (hetu-paccaya-vibhāga) được giữ theo nhóm PACCAYA_DUYEN_HE; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.
Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.
Nguồn và ghi chú
B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.