← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Pháp hữu vi
Pháp hữu vi là pháp được điều kiện hóa, sinh khởi do duyên và vì vậy chịu sinh, biến đổi và hoại diệt; trong cách hệ thống Theravāda, tâm, tâm sở và sắc thuộc phạm vi hữu vi.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
“Hữu vi” không có nghĩa đơn giản là “do con người làm ra”. Saṅkhata nhấn tính được điều kiện hóa. Một cảm giác, một tâm biết cảnh hay một sắc pháp không tự tồn tại độc lập mà xuất hiện khi các duyên thích hợp hội đủ. Nhìn các pháp như hữu vi là nền quan trọng để hiểu vô thường, tính bất toại nguyện và vô ngã.Khái quát: Pháp hữu vi là pháp được điều kiện hóa, sinh khởi do duyên và vì vậy chịu sinh, biến đổi và hoại diệt; trong cách hệ thống Theravāda, tâm, tâm sở và sắc thuộc phạm vi hữu vi.
Tính chất và chức năng: Chỉ tính được tạo thành hoặc điều kiện hóa của các pháp sinh-diệt.
Phân biệt: Phân biệt saṅkhata với saṅkhāra-khandha: hành uẩn chỉ một nhóm trong năm uẩn, còn saṅkhata là phạm vi pháp hữu vi rộng hơn. Đối lập kỹ thuật là asaṅkhata.
Vị trí trong hệ thống: Khung lớn phân biệt hữu vi với Nibbāna vô vi; liên hệ ba đặc tính và hệ duyên.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: Định nghĩa cần đối chiếu kinh và Abhidhamma về saṅkhata; cách gom citta-cetasika-rūpa là cách hệ thống Theravāda cần ghi đúng tầng nguồn.
Ví dụ và cách nhận diện: Một thọ dễ chịu sinh do điều kiện rồi thay đổi và chấm dứt là pháp hữu vi; nó không tồn tại nguyên trạng theo ý muốn.
Bản chất và chức năng
Chỉ tính được tạo thành hoặc điều kiện hóa của các pháp sinh-diệt.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt saṅkhata với saṅkhāra-khandha: hành uẩn chỉ một nhóm trong năm uẩn, còn saṅkhata là phạm vi pháp hữu vi rộng hơn. Đối lập kỹ thuật là asaṅkhata.Ví dụ dễ hiểu
Một thọ dễ chịu sinh do điều kiện rồi thay đổi và chấm dứt là pháp hữu vi; nó không tồn tại nguyên trạng theo ý muốn.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Khung lớn phân biệt hữu vi với Nibbāna vô vi; liên hệ ba đặc tính và hệ duyên.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Định nghĩa cần đối chiếu kinh và Abhidhamma về saṅkhata; cách gom citta-cetasika-rūpa là cách hệ thống Theravāda cần ghi đúng tầng nguồn.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: ABHIDHAMMA_CLASSIFICATION; SECONDARY_THERAVADA_EXPLANATORY Audit citation status: CITATION_TARGET_ASSIGNED_PASS06