THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Thiền chỉ
Samatha là chỉ/tịnh chỉ: sự tu tập làm lắng các chướng ngại và phát triển sự ổn định, an tịnh của tâm trên đề mục.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Samatha hướng đến sự định tĩnh và có thể dẫn đến các mức định sâu theo hệ thiền. Nó không tự động đồng nghĩa với giải thoát bằng tuệ. Trong truyền thống Theravāda, samatha và vipassanā thường được trình bày như hai mặt tu tập có quan hệ, không nhất thiết là hai “tôn phái” đối nghịch.Khái quát: Samatha là chỉ/tịnh chỉ: sự tu tập làm lắng các chướng ngại và phát triển sự ổn định, an tịnh của tâm trên đề mục.
Bản chất và chức năng: Làm tâm lắng, ổn định và nhất thống trên đối tượng thích hợp.
Điểm cần phân biệt: Phân biệt samatha với vipassanā và với cảm giác thư giãn thông thường. Tâm yên chưa đủ xác định tầng thiền.
Vị trí trong hệ thống: Liên hệ samādhi, jhāna, đề mục thiền và tam học.
Bối cảnh học tập: Jhāna được phân tích trong Vibhaṅga; hệ 40 đề mục và các tầng kỹ thuật cần ghi nguồn Visuddhimagga/manual khi dùng.
Ví dụ và cách nhận diện: Theo dõi đề mục đều đặn khiến năm triền cái tạm lắng minh họa hướng của samatha, nhưng chứng đắc cụ thể cần tiêu chuẩn chặt hơn.
Bản chất và chức năng
Làm tâm lắng, ổn định và nhất thống trên đối tượng thích hợp.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt samatha với vipassanā và với cảm giác thư giãn thông thường. Tâm yên chưa đủ xác định tầng thiền.Ví dụ dễ hiểu
Theo dõi đề mục đều đặn khiến năm triền cái tạm lắng minh họa hướng của samatha, nhưng chứng đắc cụ thể cần tiêu chuẩn chặt hơn.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Liên hệ samādhi, jhāna, đề mục thiền và tam học.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Jhāna được phân tích trong Vibhaṅga; hệ 40 đề mục và các tầng kỹ thuật cần ghi nguồn Visuddhimagga/manual khi dùng.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: ABHIDHAMMA_CLASSIFICATION; SECONDARY_THERAVADA_EXPLANATORY Audit citation status: CITATION_TARGET_ASSIGNED_PASS06