← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Quan sát
Quan sát là thuật ngữ dùng để phân loại tâm, thọ hoặc một chức năng trong tiến trình nhận thức; cần đọc trong đúng ngữ cảnh Abhidhamma.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
**Quan sát (santīraṇa)** được dùng như một thuật ngữ kỹ thuật trong hệ thống Vi Diệu Pháp/Theravāda. Quan sát là thuật ngữ dùng để phân loại tâm, thọ hoặc một chức năng trong tiến trình nhận thức; cần đọc trong đúng ngữ cảnh Abhidhamma. Khi học thuật ngữ này, nên bắt đầu từ phạm vi mà nó đang phân loại, sau đó mới nối sang các thuật ngữ gần nghĩa. Mục đích của bài là giúp người đọc hiểu cấu trúc giáo lý bằng tiếng Việt dễ tra cứu, không thay thế văn bản Pāli và không xem phần giải thích này là nguyên văn lời Phật. Ở những điểm mà truyền thống chú giải hoặc manual phát triển chi tiết hơn văn bản căn bản, bài phải ghi rõ lớp nguồn thay vì nhập hai lớp thành một.Bản chất và chức năng
Thuộc phân tích tâm hoặc tiến trình nhận thức của Abhidhamma. Ý nghĩa phải gắn với chức năng của tâm trong một sát-na hay một giai đoạn của lộ tâm.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Không nên biến sơ đồ lộ tâm thành mô tả thần kinh học. Các tên chức năng là mô hình phân tích của truyền thống Abhidhamma; chi tiết tiến trình cần ghi rõ lớp chú giải/manual khi vượt quá văn bản căn bản.Ví dụ dễ hiểu
Ví dụ học tập: khi gặp “Quan sát” trong bảng phân loại, trước hết xác định nó thuộc nhóm **Tâm / lộ tâm**, sau đó đối chiếu thuật ngữ Pāli **santīraṇa** và các mục liên quan; không suy nghĩa chỉ từ bản dịch tiếng Việt.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Liên hệ với citta, ārammaṇa, dvāra, vatthu và các chức năng như hướng tâm, tiếp nhận, quan sát, xác định, tốc hành và đồng sở duyên.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Dhammasaṅgaṇī cung cấp nền phân loại tâm; phần mô tả tuần tự lộ tâm cần ghi rõ khi dựa vào truyền thống chú giải và các manual Theravāda.Nguồn và ghi chú
Dhammasaṅgaṇī mental classification; Abhidhamma manual layer explicitly labelled Audit: MANUAL_LAYER_DIRECTLY_VERIFIED Layer: ABHIDHAMMA_MANUAL_EXPLICIT Sources: BPS_COMPREHENSIVE_MANUAL_PROCESS; BODHI_ABHIDHAMMA_COMMENTARIES