← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Tâm theo môn
Tâm theo môn (Pāli: dvāra-vinicchaya) là thuật ngữ thuộc hệ thống môn (dvāra), dùng để xác định cửa qua đó một tiến trình nhận thức được phân tích trong Vi Diệu Pháp. Trong phân tích tâm, dvāra-vinicchaya cần được hiểu theo vai trò “môn” củ
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Tâm theo môn (Pāli: dvāra-vinicchaya) là thuật ngữ thuộc hệ thống môn (dvāra), dùng để xác định cửa qua đó một tiến trình nhận thức được phân tích trong Vi Diệu Pháp.Trong phân tích tâm, dvāra-vinicchaya cần được hiểu theo vai trò “môn” của nó đối với lộ tâm tương ứng. Môn là phương diện điều kiện cho tiến trình nhận thức, nên không nên đồng nhất máy móc với vật nương hay với chính đối tượng được nhận biết.
Cần phân biệt dvāra-vinicchaya với vatthu (vật/căn cứ) và ārammaṇa (cảnh/đối tượng). Ba phạm trù có thể liên hệ chặt trong một tiến trình nhưng giữ chức năng kỹ thuật khác nhau.
Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Cách xét một tâm dựa trên môn mà nó đi vào tiến trình nhận thức.
Giải thích thuật ngữ: Khi đọc lộ tâm, cùng tên tâm có thể cần xét thêm nó sinh ở nhãn môn, các môn giác quan khác hay ý môn. Mục này là khái niệm tra cứu để liên kết phân loại tâm với thực tế vận hành của lộ.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Phân loại tâm theo môn; Sáu môn; Lộ trình tâm.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Tâm theo môn; dvāra-vinicchaya.
Phạm vi của mục Tâm theo môn (dvāra-vinicchaya) được giữ theo nhóm DVARA_VATTHU_ARAMMANA; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.
Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.
Nguồn và ghi chú
B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.