← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Thân thức (kāyaviññāṇa)
Thân thức (kāyaviññāṇa) là tâm nhận biết cảnh xúc chạm qua thân theo phân tích Vi Diệu Pháp. Nó là thuật ngữ kỹ thuật, không phải “ý thức về toàn bộ cơ thể” theo nghĩa hiện đại.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Cảnh xúc chạm trong Abhidhamma được phân tích theo các yếu tố vật chất thích hợp; thân thức là tâm nhận biết cảnh ấy khi tiếp xúc qua thân căn. Toàn bộ cảm giác “tôi đang ngồi trên ghế” còn có nhận dạng, khái niệm và nhiều tiến trình tâm khác.Đây là mục đặc biệt dễ bị dịch theo nghĩa tâm lý học hiện đại, nên cần giữ đúng ngữ cảnh Theravāda.
Bản chất và chức năng
Chức năng là nhận biết cảnh xúc chạm qua thân. Trong hệ thống tâm, thân thức còn có những đặc điểm về thọ cần học cùng bảng phân loại tâm.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Không đồng nhất kāyaviññāṇa với “body awareness” nói chung. Phân biệt thân thức, thân căn, thân môn, cảnh xúc và cảm thọ.Ví dụ dễ hiểu
Cảm giác nóng khi chạm cốc nước và suy nghĩ “cốc này quá nóng” có thể dùng để minh họa sự khác nhau giữa nhận biết xúc chạm và nhận định về nó.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Thân thức nằm trong nhóm năm thức giác quan/sáu thức và liên hệ trực tiếp các phân tích xứ, giới, thọ và lộ tâm.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Đối chiếu Pháp Tụ và Phân Tích cho nền phân loại; chi tiết citta-vīthi nên ghi rõ tầng chú giải khi biên soạn tiếp.Thuật ngữ liên quan
Thân; Xúc; Thân môn; ThứcNguồn và ghi chú
Bài giải thích tiếng Việt do ChatGPT biên soạn để học và tra cứu. Không phải nguyên văn kinh điển. Các khẳng định văn bản chi tiết cần được đối chiếu nguồn Theravāda trước khi dùng như trích dẫn.