← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Hôn trầm
Thīna là hôn trầm: tâm sở bất thiện biểu hiện sự co rút, trì trệ và thiếu năng lực của tâm.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Trong Abhidhamma, thīna không đơn giản là cơ thể mệt. Nó thuộc phía tâm lý bất thiện và thường được học cùng middha. Hôn trầm làm tâm mất sự linh hoạt và khó khởi lên đối với công việc thiện. Vì vậy buồn ngủ do thiếu ngủ và thīna có thể liên hệ trong kinh nghiệm nhưng không nên đồng nhất máy móc.Khái quát: Thīna là hôn trầm: tâm sở bất thiện biểu hiện sự co rút, trì trệ và thiếu năng lực của tâm.
Bản chất và chức năng: Co rút, làm tâm thiếu năng lực và khó hoạt động.
Điểm cần phân biệt: Phân biệt thīna với middha: thīna nhấn mạnh sự trì trệ của tâm, middha nhấn mạnh sự trì trệ của các tâm sở theo giải thích truyền thống. Phân biệt cả hai với tình trạng sinh lý thuần túy.
Vị trí trong hệ thống: Tâm sở bất thiện bất định; cùng middha tạo cặp thīna-middha trong hệ triền cái.
Bối cảnh học tập: Vibhaṅga phân tích nīvaraṇa; bảng cetasika hậu kỳ hệ thống hóa vị trí thīna và middha.
Ví dụ và cách nhận diện: Ngồi học pháp sau một đêm thiếu ngủ có thể có mệt sinh lý; chỉ từ đó chưa đủ kết luận cấu trúc tâm sở của từng sát-na.
Bản chất và chức năng
Co rút, làm tâm thiếu năng lực và khó hoạt động.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt thīna với middha: thīna nhấn mạnh sự trì trệ của tâm, middha nhấn mạnh sự trì trệ của các tâm sở theo giải thích truyền thống. Phân biệt cả hai với tình trạng sinh lý thuần túy.Ví dụ dễ hiểu
Ngồi học pháp sau một đêm thiếu ngủ có thể có mệt sinh lý; chỉ từ đó chưa đủ kết luận cấu trúc tâm sở của từng sát-na.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Tâm sở bất thiện bất định; cùng middha tạo cặp thīna-middha trong hệ triền cái.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Vibhaṅga phân tích nīvaraṇa; bảng cetasika hậu kỳ hệ thống hóa vị trí thīna và middha.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: DHAMMASANGANI_MENTAL_CLASSIFICATION; SECONDARY_THERAVADA_EXPLANATORY Audit citation status: CITATION_TARGET_ASSIGNED_PASS06