THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP

Thời gian chế định

Pāli: kāla-paññatti · Việt: Thời gian chế định

Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.

Giải thích đầy đủ

Thời gian chế định (Pāli: kāla-paññatti) là thuật ngữ thuộc hệ thống chế định (paññatti), dùng để chỉ một khái niệm hay cách quy ước định danh theo tiêu chí nêu trong tên.

Trong Vi Diệu Pháp, kāla-paññatti được xét ở bình diện khái niệm/quy ước dùng để nhận biết và gọi tên, khác với việc xác định một pháp chân đế riêng biệt. Loại chế định cụ thể được nhận diện bởi thành tố đi kèm paññatti.

Cần phân biệt kāla-paññatti với các loại paññatti khác và với pháp chân đế mà khái niệm có thể dựa vào. Có tên gọi hay khái niệm về một đối tượng không đồng nghĩa khái niệm ấy là một thực tại tối hậu riêng.

Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Khái niệm quy ước về thời gian như ngày, tháng, trước, sau hoặc một khoảng thời gian.
Giải thích thuật ngữ: Thời gian rất hữu dụng để mô tả trình tự và đời sống, nhưng các đơn vị như ngày hay năm là cách quy ước. Trong phân tích pháp, trọng tâm là sự sinh diệt và quan hệ trước sau của các hiện tượng.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Chế định; Sinh; Diệt; Liên tục chế định.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Thời gian chế định; kāla-paññatti.

Phạm vi của mục Thời gian chế định (kāla-paññatti) được giữ theo nhóm PANNATTI_CHE_DINH; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.

Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.

Nguồn và ghi chú

B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.

Biên soạn: Tâm Học · Revision 1