← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Sinh – trụ – diệt
Sinh – trụ – diệt (Pāli: uppāda-ṭhiti-bhaṅga) là thuật ngữ dùng để phân tích sát-na hoặc đặc tính sinh–biến đổi–diệt của pháp hữu vi. Mục uppāda-ṭhiti-bhaṅga nhấn mạnh một phương diện thời tính hay đặc tính của tiến trình pháp. Trong phân t
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Sinh – trụ – diệt (Pāli: uppāda-ṭhiti-bhaṅga) là thuật ngữ dùng để phân tích sát-na hoặc đặc tính sinh–biến đổi–diệt của pháp hữu vi.Mục uppāda-ṭhiti-bhaṅga nhấn mạnh một phương diện thời tính hay đặc tính của tiến trình pháp. Trong phân tích Vi Diệu Pháp, thuật ngữ này giúp mô tả sự sinh khởi và hoại diệt mà không giả định một thực thể bất biến đi xuyên qua các sát-na.
Cần phân biệt uppāda-ṭhiti-bhaṅga với các giai đoạn hoặc đặc tính khác trong cùng phép phân tích; sinh, biến đổi/trụ theo cách gọi kỹ thuật và diệt không phải là những từ đồng nghĩa.
Định nghĩa tra cứu của mục này nêu: Cách trình bày ba pha để giải thích sự sinh khởi, tồn tại ngắn và tan rã của pháp hữu vi.
Giải thích thuật ngữ: Ba từ này là khung giải thích tiến trình, không nên biến thành ba thực thể độc lập. Mọi cách dùng phải giữ nguyên nguyên tắc pháp hữu vi vô thường và tùy duyên.
Thuật ngữ liên hệ để đối chiếu: Abhidhamma; Pháp chân đế; Phân tích pháp.
Dạng tên/biệt danh đang lưu trong từ điển: Sinh – trụ – diệt; uppāda-ṭhiti-bhaṅga.
Phạm vi của mục Sinh – trụ – diệt (uppāda-ṭhiti-bhaṅga) được giữ theo nhóm KHANA_LAKKHANA_SINH_TRU_DIET; khi tra cứu cần ưu tiên chính định nghĩa của mục này thay vì suy rộng từ các thuật ngữ cùng nhóm.
Phần diễn giải này là nội dung biên soạn tiếng Việt phục vụ học và tra cứu Vi Diệu Pháp; không được trình bày như nguyên văn kinh điển khi chưa có dẫn nguồn văn bản cụ thể.
Nguồn và ghi chú
B005 editorial explanatory article; source-family provenance reviewed in PASS26; no fabricated canonical quotation or exact locator.