← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Thiền quán
Vipassanā là minh sát/quán: sự phát triển tuệ thấy các pháp hữu vi theo những đặc tính như vô thường, khổ và vô ngã.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Vipassanā không đơn giản là “nghĩ về vô thường”. Trọng tâm là paññā trực tiếp phân tích kinh nghiệm danh-sắc/pháp theo điều kiện và ba đặc tính, trên nền giới và mức định thích hợp. Các hệ thống tuệ minh sát theo từng ñāṇa được trình bày rất chi tiết trong văn học hậu kinh điển; khi dùng danh sách ấy cần ghi rõ nguồn.Khái quát: Vipassanā là minh sát/quán: sự phát triển tuệ thấy các pháp hữu vi theo những đặc tính như vô thường, khổ và vô ngã.
Tính chất và chức năng: Phát triển tuệ thấy rõ bản chất pháp hữu vi.
Phân biệt: Phân biệt vipassanā với samatha: quán nhấn mạnh tuệ thấy đặc tính, chỉ nhấn mạnh làm tâm an tịnh/tập trung; trong thực hành chúng có thể hỗ trợ nhau.
Vị trí trong hệ thống: Trụ cột tuệ trong tam học; liên hệ satipaṭṭhāna, paññā và con đường giải thoát.
Bối cảnh Vi Diệu Pháp: Vibhaṅga cung cấp nhiều khung tu tập; hệ insight-ñāṇa chi tiết cần phân biệt nguồn chú giải như Visuddhimagga.
Ví dụ và cách nhận diện: Biết bằng lý thuyết “mọi thứ vô thường” chưa đồng nghĩa đã có tuệ minh sát tương ứng.
Bản chất và chức năng
Phát triển tuệ thấy rõ bản chất pháp hữu vi.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Phân biệt vipassanā với samatha: quán nhấn mạnh tuệ thấy đặc tính, chỉ nhấn mạnh làm tâm an tịnh/tập trung; trong thực hành chúng có thể hỗ trợ nhau.Ví dụ dễ hiểu
Biết bằng lý thuyết “mọi thứ vô thường” chưa đồng nghĩa đã có tuệ minh sát tương ứng.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Trụ cột tuệ trong tam học; liên hệ satipaṭṭhāna, paññā và con đường giải thoát.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Vibhaṅga cung cấp nhiều khung tu tập; hệ insight-ñāṇa chi tiết cần phân biệt nguồn chú giải như Visuddhimagga.Nguồn và ghi chú
Audit source keys: ABHIDHAMMA_CLASSIFICATION; SECONDARY_THERAVADA_EXPLANATORY Audit citation status: CITATION_TARGET_ASSIGNED_PASS06