← Kho Thuật ngữ · Xem mục Từ điển
THUẬT NGỮ VI DIỆU PHÁP
Ý môn (manodvāra)
Ý môn (manodvāra) là “cửa ý”, thuật ngữ dùng khi phân tích các tiến trình nhận biết không đi theo một trong năm cửa giác quan theo cách phân loại citta-vīthi.
Phần giải thích trên trang này là nội dung biên soạn để học và tra cứu; không mặc nhiên được xem là nguyên văn lời Phật hay nguyên văn kinh điển.
Giải thích đầy đủ
Ý môn cho thấy “cửa” trong Abhidhamma không thể hiểu hoàn toàn như cơ quan vật lý. Các đối tượng đã kinh nghiệm, khái niệm, suy nghĩ và nhiều đối tượng khác có thể xuất hiện trong tiến trình ý môn theo phân tích truyền thống.Khi học, không nên biến “ý môn” thành một cái tôi bên trong đang quan sát. Nó là thuật ngữ chức năng trong mô hình tiến trình tâm.
Bản chất và chức năng
Ý môn tạo điều kiện phân loại tiến trình tâm theo cửa ý. Việc xác định chính xác pháp nào được gọi là ý môn trong hệ thống kỹ thuật cần học cùng bhavaṅga và citta-vīthi.Phân biệt với khái niệm dễ nhầm
Không đồng nhất manodvāra với manoviññāṇa. Một bên là cửa/phương diện cửa; bên kia là thức/tâm nhận biết theo phạm vi thuật ngữ tương ứng.Ví dụ dễ hiểu
Sau khi một cảnh giác quan đã qua, việc nhớ lại hoặc suy nghĩ về cảnh ấy có thể được dùng như ví dụ nhập môn cho tiến trình ý môn. Đây là minh họa sư phạm, không thay thế mô tả sát-na kỹ thuật.Vị trí trong hệ thống Vi Diệu Pháp
Ý môn nằm ở giao điểm của các chủ đề cửa, đối tượng, bhavaṅga và tiến trình tâm. Đây là thuật ngữ nên học cùng chứ không học riêng lẻ.Liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp
Pháp Tụ cung cấp nền phân loại tâm; mô hình citta-vīthi chi tiết thuộc truyền thống hệ thống hóa Abhidhamma. Khi xuất bản dẫn nguồn chi tiết cần ghi rõ tầng văn bản.Thuật ngữ liên quan
Ý thức; Cửa; Đối tượng; TâmNguồn và ghi chú
Bài giải thích tiếng Việt do ChatGPT biên soạn để học và tra cứu. Không phải nguyên văn kinh điển. Các khẳng định văn bản chi tiết cần được đối chiếu nguồn Theravāda trước khi dùng như trích dẫn.