A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 15
阿毘達磨發智論 · T1544
Hán văn
尊者迦多衍尼子造 三藏法師玄奘奉 詔譯 2 有納息 根蘊第六中有納息第二 得一遍知三沙門果九節 四智法類智緣相應五門 學無學根得無間證四果 幾根斷滅起此章願具說 欲有相續，最初得幾業所生根？ 答：卵生、胎生、 濕生——得二。 化生——得六，或七，或八。 無形——六。 一形 ——七。 二形——八。 色有相續，最初得幾業所生根？ 答： 六。 無色有相續，最初得幾業所生根？ 答：一。 頗思惟欲界繫法，遍知欲界耶？ 答：遍知。 遍知 色界耶？ 答：不遍知。 遍知無色界耶？ 答：不遍知。 頗思惟色界繫法，遍知色界耶？ 答：遍知。 遍知 欲界耶？ 答：遍知。 遍知無色界耶？ 答：不遍知。 頗 思惟無色界繫法，遍知無色界耶？ 答：遍知。 遍 知欲界耶？ 答：不遍知。 遍知色界耶？ 答：遍知。 幾 根遍知欲界？ 答：世俗道七，無漏道八。 幾根遍 知色界？ 答：世俗道七，無漏道十。 幾根遍知無 色界？ 答：十一。 遍知欲界時，遍知幾根？ 答：四。 遍知色界時，遍知幾根。答：五。 遍知無色界 時，遍知幾根？ 答：八。 幾根得預流果？ 答：九。 幾根得一來果？ 答：若倍 離欲染，入正性離生者，九。 若從預流果，得一 來果者，世俗道七，無漏道八。 幾根得不還果？ 答：若已離欲染，入正性離生者，九。 若從一來 果，得不還果者，世俗道七，無漏道八。 幾根得 阿羅漢果？ 答：十一。 得預流果，遍知幾根？ 答： 無。 得一來果，遍知幾根？ 答：無。 得不還果，遍知 幾根？ 答：若已離欲染，入正性離生者，無。 若從 一來果，得不還果者，四。 得阿羅漢果，遍知幾 根？ 答：八。 諸根得預流果，此根得彼果已，當言 成就？當言不成就？ 答：解脫道攝者，當言成就。 無間道攝者，當言不成就。 諸根得一來果、不 還果、阿羅漢果，此根得彼果已，當言成就？ 當言不成就？ 答：解脫道攝者，當言成就。無間 道攝者，當言不成就。 諸根得預流果，此根斷 何界結？ 答：色、無色界，或無。 此根何果攝？ 答：預 流果，或無。 諸根得一來果，此根斷何界結？ 答： 欲界，或色、無色界，或無。 此根何果攝？ 答：一來果， 或無。 諸根得不還果，此根斷何界結？ 答：欲界， 或色、無色界，或無。 此根何果攝？ 答：不還果，或 無。 諸根得阿羅漢果，此根斷何界結？ 答：無色 界，或無。 此根何果攝？ 答：阿羅漢果，或無。 得預 流果時，所捨諸根，此根斷何界結？ 答：欲界，或 色、無色界，或無。 此根何果攝？ 答：無。 得一來果 時，所捨諸根，此根斷何界結？ 答：欲界，或色、無 色界，或無。 此根何果攝？ 答：預流果，或無。 得不 還果時，所捨諸根，此根斷何界結？ 答：欲界，或 色、無色界，或無。 此根何果攝？ 答：一來果，或無。 得阿羅漢果時，所捨諸根，此根斷何界結？ 答： 色界，或無色界，或無。 此根何果攝？ 答：不還果， 或無。 得預流果時，所得諸根，此根斷何界結？ 答：無。 此根何果攝？ 答：預流果，或無。 得一來果 時，所得諸根，此根斷何界結？ 答：無。 此根何 果攝？ 答：一來果，或無。 得不還果時，所得諸根， 此根斷何界結？ 答：無。 此根何果攝？ 答：不還果， 或無。 得阿羅漢果時，所得諸根，此根斷何界 結？ 答：無。 此根何果攝？ 答：阿羅漢果，或無。 諸預 流者，所成就根，此根斷何界結？ 答：欲界，或無。 此根何果攝？ 答：預流果，或無。 諸一來者，所成 就根，此根斷何界結？ 答：欲界，或無。 此根何果 攝？ 答：一來果，或無。 諸不還者，所成就根，此 根斷何界結？ 答：色界，或無色界，或無。 此根何 果攝？ 答：不還果，或無。 諸阿羅漢，所成就根，此 根斷何界結？ 答：無。 此根何果攝？ 答：阿羅漢果， 或無。 諸預流者，斷結諸根，此根斷何界結？ 答： 欲界。 此根何果攝？ 答：無。 諸一來者，斷結諸 根，此根斷何界結？ 答：欲界。 此根何果攝？ 答：無。 諸不還者，斷結諸根，此根斷何界結？ 答：色界， 或無色界。 此根何果攝？ 答：無。 諸預流果，所攝 諸根，此根斷何界結？ 答：無。 諸一來果、不還 果、阿羅漢果，所攝諸根，此根斷何界結？ 答： 無。 諸苦智，是於苦無漏智耶？設於苦無漏智，是 苦智耶？ 答：諸苦智，是於苦無漏智。 有於苦無 漏智，非苦智。謂：於苦知集智。 諸集智，是於集 無漏智耶？設於集無漏智，是集智耶？ 答：諸集 智，是於集無漏智。 有於集無漏智，非集智。謂： 於集知苦智。 諸滅智，是於滅無漏智耶？ 答：如 是。 設於滅無漏智，是滅智耶？ 答：如是。 諸道 智，是於道無漏智耶？ 答：如是。 設於道無漏智， 是道智耶？ 答：如是。 諸根無漏，緣欲界繫，此根法智相應耶？設根 無漏法智相應，此根緣欲界繫耶？ 答：應作四 句。 有根無漏緣欲界繫，此根非法智相應。謂： 苦法智忍，及相應根苦法智。集法智忍，及相 應根集法智。 有根無漏法智相應，此根不緣 欲界繫。謂：滅、道法智相應根。 有根無漏緣欲 界繫，此根亦法智相應。謂：苦、集法智相應根。 有根無漏不緣欲界繫，此根亦非法智相應。 謂： 苦類智忍，苦類智。及二相應根。集類智忍， 集類智，及二相應根。 滅法智忍，及相應根滅 法智。滅類智忍，滅類智，及二相應根。 道法智 忍，及相應根道法智。道類智忍，道類智，及二 相應根。 諸根無漏，緣色、無色界繫，此根類智相應耶？ 設根無漏，類智相應，此根緣色、無色界繫耶？ 答：應作四句。 有根無漏，緣色、無色界繫，此根 非類智相應。謂：苦類智忍，及相應根苦類智。 集類智忍，及相應根集類智。 有根無漏，類智 相應，此根不緣色、無色界繫。謂：滅、道類智相 應根。 有根無漏，緣色、無色界繫，此根亦類智 相應。謂：苦、集類智相應根。 有根無漏，不緣色、 無色界繫，此根亦非類智相應。謂： 苦法智忍， 苦法智，及二相應根。集法智忍，集法智，及二 相應根。 滅法智忍，滅法智，及二相應根。滅類 智忍，及相應根滅類智。 道法智忍，道法智。及 二相應根。道類智忍，及相應根道類智。 法智， 當言法智耶？當言類智、他心智、世俗智、苦智、 集智、滅智、道智耶？ 答：當言法智。或他心智、苦 智、集智、滅智、道智。 當言有尋有伺、無尋唯伺、 無尋無伺耶？ 答：當言三種。 當言樂根相應、喜 根相應、捨根相應耶？ 答：當言三種。 當言空、無 願、無相相應耶？ 答：當言三種。 當言緣欲界繫、 緣色界繫、緣無色界繫、緣不繫耶？ 答：當言緣 欲界繫，或不繫。 類智，當言類智耶？當言法智、他心智、世俗智、 苦智、集智、滅智、道智耶？ 答：當言類智，或他心 智、苦智、集智、滅智、道智。 當言有尋有伺、無尋 唯伺、無尋無伺耶？ 答：當言三種。 當言樂根相 應、喜根相應、捨根相應耶？ 答：當言三種。 當言 空、無願、無相相應耶？ 答：當言三種。 當言緣 欲界繫、緣色界繫、緣無色界繫、緣不繫耶？ 答： 當言緣色、無色界繫，或不繫。 時心解脫，當 言學根得、無學根得、學無學根得耶？ 答：當言 學無學根得。 不動心解脫，當言學根得、無學 根得、學無學根得耶？ 答：若本得不動，當言 學無學根得。若時解脫阿羅漢得不動，當 言無學根得。 一切結盡，當言學根得、無學根 得、學無學根得耶？ 答：當言學無學根得。 以無 間道證預流果，乃至阿羅漢果，此道： 當言法 智相應，類智、他心智、世俗智、苦智、集智、滅智、道 智相應耶？ 當言有尋有伺、無尋唯伺、無尋無 伺耶？ 當言樂根、喜根、捨根相應耶？ 當言空、無 願、無相相應耶？ 當言緣欲界繫、色界繫、無色 界繫、不繫耶？ 答： 以無間道證預流果，此道當 言：忍相應，有尋有伺，捨根相應，無願相應，緣不 繫。 以無間道證一來果，若倍離欲染，入正性 離生者，如證預流果說。 若從預流果，以世俗 道證一來果，此道當言：世俗智相應，有尋有 伺，捨根相應，緣欲界繫。 若從預流果，以無漏 道證一來果，此道當言：法智相應。或苦智。 或集智。或滅智。或道智相應。有尋有伺，捨根 相應。或空，或無願，或無相相應。或緣欲界繫， 或緣不繫。 以無間道證不還果，若已離欲染， 入正性離生，此道當言：忍相應。或有尋有伺， 或無尋唯伺，或無尋無伺。或樂根相應，或喜 根相應，或捨根相應，無願相應，緣不繫。 若從 一來果，以世俗道證不還果者，如以世俗道 證一來果說。 若從一來果，以無漏道證不還 果者，如以無漏道證一來果說。 以無間道 證阿羅漢果，此道當言：或法智相應。或類智， 或苦智，或集智，或滅智，或道智相應。或有尋 有伺，或無尋唯伺，或無尋無伺。或樂根，或喜 根，或捨根相應。或空，或無願，或無相相應。或 緣無色界繫，或緣不繫。 幾根永斷、滅起，得預流果？ 答：無根永斷。七根 滅起。一滅不起。一起不滅。得預流果。 幾根永 斷、滅起，得一來果？ 答：若倍離欲染，入正性離 生者，如證預流果說。 若從預流果，以世俗道 證一來果，無根永斷，七根滅起，得一來果。 若 從預流果，以無漏道證一來果，無根永斷，八 根滅起，得一來果。 幾根永斷、滅起，得不還果？ 答： 若已離欲染，入正性離生。無根永斷。七根 滅起。一滅不起。一起不滅。得不還果。 若從一 來果。以世俗道證不還果—— 不入靜慮。四根 永斷。七根滅起。得不還果。 若入靜慮。四根永 斷。六根滅起。一滅不起。一起不滅。得不還 果。 若從一來果。以無漏道。證不還果—— 不入靜 慮。四根永斷。八根滅起。得不還果。 若入靜 慮。四根永斷。七根滅起。一滅不起。一起不 滅。得不還果。 幾根永斷、滅起，得阿羅漢果？ 答： 若依未至，證阿羅漢果。一根永斷。七根永斷 滅起。一滅不起。一起不滅。得阿羅漢果。 如依 未至；依靜慮中間、第四靜慮、三無色定，亦爾。 若依初靜慮，證阿羅漢果。二根永斷。六根永 斷、滅起。一根滅起。一滅不起。一起不滅。得阿 羅漢果。 如依初靜慮；依第二、第三靜慮，亦爾。 3 觸納息 根蘊第六中觸納息第三 十六觸相攝根相應成就 遍知滅作證此章願具說 有十六觸，謂：有對觸。增語觸。明觸。無明觸。 非明非無明觸。愛觸。恚觸。順樂受觸。順苦受 觸。順不苦不樂受觸。眼觸。耳觸。鼻觸。舌觸。 身觸。意觸。 云何有對觸？——答：五識身相應觸。 云 何增語觸？——答：意識身相應觸。 云何明觸？——答：無 漏觸。 云何無明觸？——答：染污觸。 云何非明非無 明觸？——答：不染有漏觸。 云何愛觸？——答：貪相應觸。 云何恚觸？——答：瞋相應觸。 云何順樂受觸？——答：樂 受相應觸。 云何順苦受觸？——答：苦受相應觸。 云 何順不苦不樂受觸？ 答：不苦不樂受相應觸。 云何眼觸？——答：眼識身相應觸。 云何耳觸？——答：耳 識身相應觸。 云何鼻觸？——答：鼻識身相應觸。 云 何舌觸？——答：舌識身相應觸。 云何身觸？——答：身識 身相應觸。 云何意觸？——答：意識身相應觸。 有對觸攝幾觸？乃至意觸攝幾耶？ 答：有對觸—— 攝六觸全，——七觸少分。 增語觸——攝三觸全，——七觸 少分。 明觸——攝明觸全，——四觸少分。 無明觸——攝三 觸，全——十一觸少分。 非明非無明觸——攝非明非 無明觸全，——十一觸少分。 愛觸——攝愛觸全，——十一 觸少分。 恚觸——攝恚觸全，——十一觸少分。 順樂受 觸——攝順樂受觸全，——十二觸少分。 順苦受觸——攝 順苦受觸全，——十一觸少分。 順不苦不樂受觸—— 攝順不苦不樂受觸全，十三觸少分。 眼觸——攝 眼觸全，——八觸少分。 如眼觸；耳、鼻、舌、身觸，亦爾。 意觸——攝三觸全，——七觸少分。 有對觸幾根相應？乃至意觸幾根相應耶？ 答： 有對觸——一根全，八根少分相應。 增語觸——五根 全，八根少分相應。 明觸——三根全，九根少分相 應。 無明觸——六根少分相應。 非明非無明觸——十 一根少分相應。 愛觸——四根少分相應。 恚觸——四 根少分相應。 順樂受觸——二根全，九根少分相 應。 順苦受觸——二根全，六根少分相應。 順不苦 不樂受觸——一根全，九根少分相應。 眼觸——九根 少分相應。 如眼觸；耳、鼻、舌、身觸，亦爾。 意觸——五 根全，八根少分相應。 諸根因有對觸，此根有對觸相應耶？設根有 對觸相應，此根因有對觸耶？ 答：諸根有對觸 相應，此根因有對觸。 有根因有對觸，此根非 有對觸相應：諸根因有對觸，餘觸相應。及 異熟生無所緣。 如有對觸；除二觸，餘十三觸， 亦爾。 諸根因明觸，此根明觸相應耶？ 答：如 是。 設根明觸相應，此根因明觸耶？ 答：如是。 諸 根因非明非無明觸，此根非明非無明觸相 應耶？設根非明非無明觸相應，此根因非 明非無明觸耶？ 答：諸根非明非無明觸相應， 此根因非明非無明觸。 有根因非明非無明 觸，此根非非明非無明觸相應。謂：根因非明 非無明觸。異熟生無所緣。 諸成就此類眼根， 彼成就此類身根耶？設成就此類身根，彼成 就此類眼根耶？ 答：應作四句。 有成就此類眼 根，非此類身根。謂：生欲界，不得眼根，設得已 失，得色界眼。 有成就此類身根，非此類眼根。 謂：生欲界，不得眼根，設得已失，不得色界眼。 有成就此類眼根，亦此類身根。謂：生欲界，眼 根已得不失；若生色界。 有非成就此類眼根， 亦非此類身根。謂：生無色界。 如眼根；耳根，亦 爾。 諸成就此類鼻根，彼成就此類身根耶？設 成就此類身根，彼成就此類鼻根耶？ 答：若成 就此類鼻根，彼成就此類身根。 有成就此類 身根，不成就此類鼻根。謂：生欲界，不得鼻根， 設得已失。 如鼻根；舌根，亦爾。 地獄成就幾根？傍生乃至諸無色，隨信行乃 至俱解脫，成就幾根？ 答：地獄。——極多十九。極少 八。 傍生。——極多十九。極少十三。 鬼界，亦爾。 斷 善根者。——極多十三。極少八。 邪定聚。——極多十 九。極少八。 正定聚。——極多十九。極少十一。 不 定聚。——極多十九。極少八 贍部洲。——極多十九。 極少八。 毘提訶洲、瞿陀尼洲，亦爾。 俱盧洲。——極 多十八。極少十三。 四大王眾天。——極多十九。極 少十七。 三十三天、夜摩天、覩史多天、樂變化 天、他化自在天，亦爾。 梵眾天。——極多十六。極少 十五。 極光淨天，亦爾。 遍淨天。——極多十六。極少 十四。 廣果天。——極多十六。極少十三。 中有。——極 多十九。極少十三。 諸無色。——極多十一。極少八。 隨信行。——極多十九。極少十三。 隨法行，亦爾。 信 勝解。——極多十九。極少十一。 見至，亦爾。 身證。 ——極多十八。極少十一。 慧解脫、俱解脫，亦爾。 眼根乃至慧根得遍知時，幾根得遍知耶？ 答： 眼根得遍知時，至離色染，——五根得遍知。 耳、鼻、 舌、身根，——亦爾。 女根得遍知時，至離欲染，——四根 得遍知。 男根、苦根、憂根，——亦爾。 命根得遍知時， 至離無色染，——八根得遍知。 意根、捨根、信等五 根，——亦爾。 樂根得遍知時，至離遍淨染，——即樂根 得遍知。 喜根得遍知時，至離極光淨染，即喜 根得遍知。 眼根乃至慧根滅作證時，幾根滅作證耶？ 答：眼根滅作證時，至離色染，——五根滅作證， 至阿羅漢，——十九根滅作證。 耳、鼻、舌、身根，亦 爾。 女根滅作證時，至離欲染，——四根滅作證，至 阿羅漢，——十九根滅作證。 男根、苦根、憂根，亦爾。 命根滅作證時，至阿羅漢。——十九根滅作證。 意 根、捨根、信等五根，亦爾。 樂根滅作證時，至離 遍淨染，——即樂根滅作證，至阿羅漢，——十九根滅 作證。 喜根滅作證時，至離極光淨染，即喜根 滅作證，至阿羅漢，——十九根滅作證。 4 心納息 根蘊第六中等心納息第四 等心壽二定無想攝相應 界死生涅槃此章願具說 一切有情心，當言等起、等住、等滅耶？ 答：如是。 有貪心、離貪心，當言等起、等住、等滅耶？ 答：如 是。 有瞋、離瞋，有癡、離癡，略、散，下、舉，小、大，掉、不 掉，不靜、靜，不定、定，不修、修，不解脫、解脫心，當 言等起、等住、等滅耶？ 答：如是。 壽當言隨心轉？不隨心轉耶？ 答：不隨心轉。 當 言隨相續轉？為一起便住耶？ 答：若欲界有情， 不住無想、滅盡、等至，當言隨相續轉。 若住無 想、滅盡、等至，及色、無色界有情，當言一起便 住。 住無想、滅盡、等至，壽當言轉？為住耶？ 答： 當言轉。 如世尊說：「人壽漸盡，如小河水。」 若諸 有情，壽起便住，云何知彼壽漸盡耶？ 答：由世 盡、劫盡故。 入無想定，幾根滅？ 答：七。 何繫，心心所滅？ 答：色 界繫。 出無想定，幾根現前？ 答：七。 何繫，心心所 現前？ 答：色界繫。 入滅盡定，幾根滅？ 答：七。 何 繫，心心所滅？ 答：無色界繫。 出滅盡定，幾根現 前？ 答：或七，或八。有漏心七，無漏心八。 何繫，心 心所現前？ 答：或無色界繫，或不繫。 生無想天，幾根滅？ 答：八。 何繫，心心所滅？ 答：色 界繫。 幾根現前？ 答：八。 何繫，心心所現前？ 答：色 界繫。 無想天沒，幾根滅？ 答：八。 何繫，心心所 滅？ 答：色界繫。 幾根現前？ 答：或八，或九，或十。無 形八，一形九，二形十。 何繫，心心所現前？ 答：欲 界繫。 無想有情生時，當言有想耶？無想耶？ 答： 當言有想。 如世尊說：「彼諸有情，由想起故，從 彼處沒。」 從彼沒時，彼想當言滅耶？不滅耶？ 答： 當言滅。 當言住何處，彼想滅耶？ 答：當言即住 彼處。 彼想當言善？為無記耶？ 答：或善，或無記。 彼想幾隨眠隨增？ 答：色界有漏緣。 幾結繫？ 答： 六。 如世尊說：「一切有情，皆由食住。」 無想有 情，由何食住？ 答：觸、意思、識。 眼根攝幾根？乃至具知根攝幾根？ 答：眼根——攝 眼根。 如眼根；耳、鼻、舌、命、苦、憂根，亦爾。 身根——攝 三根。 女根——攝女根，——身根少分。 如女根；男根，亦 爾。 意根——攝意根，——三根少分。 如意根；樂、喜、捨根， 信等五根，亦爾。 未知當知根——攝未知當知根， 九根少分。 如未知當知根；已知根、具知根，亦 爾。 信力乃至慧力，念等覺支乃至捨等覺支， 正見乃至正定，法智乃至道智，空、無願、無相， 攝幾根？ 答：信力——攝一根，三根少分。 如信力；餘 四力，亦爾。 念等覺支——攝四根少分。 如念等覺 支；擇法、精進、喜、定等覺支，亦爾。 餘，——不攝根。 正 見——攝四根少分。 如正見；正勤、念、定，亦爾。 餘，——不 攝根。 法智——攝四根少分。 如法智；類智，苦、集、滅、 道智，亦爾。 他心智——攝三根少分。世俗智——攝一 根少分。 空——攝四根少分。 如空；無願、無相，亦 爾。 意根幾根相應？乃至具知根幾根相應？ 答：意 根——十根，三根少分相應。 樂、喜、捨根——九根少分相 應。 苦根、憂根——六根少分相應。 信根——四根，九根 少分相應。 如信根；精進、念、定、慧根，亦爾。 未知 當知根——與未知當知根，九根少分相應。 如未 知當知根；已知根、具知根，亦爾。 信力乃至慧 力，念等覺支乃至捨等覺支，正見乃至正定， 法智乃至道智，空、無願、無相，幾根相應？ 答：信 力——四根，九根少分相應。 如信力；餘四力，亦爾。 念等覺支——十一根少分相應。 如念等覺支；擇 法、精進、定等覺支，亦爾。 喜等覺支——九根少分 相應。 安、捨等覺支——三根，九根少分相應。 正見 ——十一根少分相應。 如正見；正思惟、正勤、正定， 亦爾。 餘——非根相應。 法智——十一根少分相應。 如 法智；類智，苦、集、滅、道智，亦爾。 他心智——十根少 分相應。 世俗智——二根，八根少分相應。 空、無願、 無相——十一根少分相應。 欲界沒，生欲界時，幾根滅？ 答：或四，或九；或 八，或十三；或九，或十四；或十，或十五。 漸命 終者：——無記心四，善心九。 頓命終者：若無形—— 無記心八，善心十三。 若一形——無記心九，善心 十四。 若二形——無記心十，善心十五。 何繫，心心 所滅？ 答：欲界繫。 幾根現前？ 答：或八，或九，或十。 無形八，一形九，二形十。 何繫，心心所現前？ 答： 欲界繫。 欲界沒，生色界時，幾根滅？ 答：或四，或 九；或九，或十四。 漸命終者：無記心四，善心 九。 頓命終者：無記心九，善心十四。 何繫，心心 所滅？ 答：欲界繫。 幾根現前？ 答：八。 何繫，心心所 現前？ 答：色界繫。 欲界沒，生無色界時，幾根滅？ 答：或四，或九；或九，或十四。如前說。 何繫，心心 所滅？ 答：欲界繫。 幾根現前？ 答：三。 何繫，心心所 現前？ 答：無色界繫。 色界沒，生色界時，幾根滅？ 答：或八，或十三。無記心八，善心十三。 何繫，心 心所滅？ 答：色界繫。 幾根現前？ 答：八。 何繫，心心 所現前？ 答：色界繫。 色界沒，生欲界時，幾根滅？ 答：或八，或十三。如前說。 何繫，心心所滅？ 答：色 界繫。 幾根現前？ 答：或八，或九，或十。如前說。 何 繫，心心所現前？ 答：欲界繫。 色界沒，生無色界 時，幾根滅？ 答：或八，或十三。如前說。 何繫，心心 所滅？ 答：色界繫。 幾根現前？ 答：三。 何繫，心心所 現前？ 答：無色界繫。 無色界沒，生無色界時，幾 根滅？ 答：或三，或八。無記心三，善心八。 何繫，心 心所滅？ 答：無色界繫。 幾根現前？ 答：三。 何繫，心 心所現前？ 答：無色界繫。 無色界沒，生欲界時， 幾根滅？ 答：或三，或八。如前說。 何繫，心心所滅？ 答：無色界繫。 幾根現前？ 答：或八，或九，或十。如 前說。 何繫，心心所現前？ 答：欲界繫。 無色界沒， 生色界時，幾根滅？ 答：或三，或八。如前說。 何繫， 心心所滅？ 答：無色界繫。 幾根現前？ 答：八。 何繫， 心心所現在前？ 答：色界繫。 阿羅漢般涅槃時， 幾根最後滅？ 答：或四，或九，或八，或三。 欲界——漸 般涅槃者四。頓般涅槃者九。 色界——八。 無色界 ——三。 5 一心納息 根蘊第六中一心納息第五 相應緣不離不修修得根 捨得未知根五門辯二智 初盡無生智盡無生所緣 七正互相應此章願具說 諸法與心一起、一住、一滅，彼法與心相應耶？ 答：若法與心相應，彼法與心一起、一住、一滅。 有法與心一起、一住、一滅，彼法非心相應。謂： 隨心轉色，心不相應行。 諸法與心一起、一住、 一滅，彼法與心一所緣耶？ 答：若法與心一所 緣，彼法與心一起、一住、一滅。 有法與心一起、 一住、一滅，彼法非心一所緣。謂：隨心轉色，心 不相應行。 諸法與心俱起，不離心，彼法與心 俱住、俱滅，不離心耶？ 答：欲、色界有情—— 不住無 想、滅盡定者：諸根大種與心俱起，不離心，與 心俱住、俱滅，不離心。 若住無想、滅盡定者：彼 便離心。 如說：「不修眼根，乃至身根。」 云何不修眼根，乃 至身根？ 答：若於眼根，未離貪，未離欲、潤、喜、渴。 又！無間道能盡色貪，彼於此道，未修、未安。 如 不修眼根；不修耳、鼻、舌、身根，亦爾。 如說：「不修 意根。」 云何不修意根？ 答：若於意根，未離貪，未 離欲、潤、喜、渴。 又！無間道能盡無色貪，彼於 此道，未修、未安。 如說：「修眼根，乃至身根。」 云何 修眼根乃至身根？ 答：若於眼根，已離貪，已離 欲潤喜渴。 又！無間道能盡色貪，彼於此道， 已修、已安。 如修眼根；修耳、鼻、舌、身根，亦爾。 如 說：「修意根。」 云何修意根？ 答：若於意根，已離貪， 已離欲潤喜渴。 又！無間道能盡無色貪，彼 於此道，已修、已安。 諸不成就學根得學根，彼一切入正性離生 耶？ 答：若入正性離生，彼一切不成就學根得 學根。 有不成就學根得學根，彼非入正性離 生。謂：退阿羅漢果時。 諸不成就學根得學根， 彼一切世第一法等無間耶？ 答：若世第一法 等無間，彼一切不成就學根得學根。 有不成 就學根得學根，彼非世第一法等無間。謂：退 阿羅漢果時。 諸捨無漏根得無漏根，彼一切從果至果耶？ 答：若從果至果，彼一切捨無漏根得無漏根。 有捨無漏根得無漏根，彼非從果至果。謂：現 觀邊道類智起時。若時解脫阿羅漢，練根作 不動時。 諸捨無漏根得無漏根，彼一切無漏 根滅、無漏根起耶？ 答：應作四句。 有捨無漏根 得無漏根，彼非無漏根滅、無漏根起。謂：退阿 羅漢、不還、一來果時。及以世俗道得一來、 不還果時。 有無漏根滅、無漏根起，彼非捨無 漏根得無漏根。謂：已得無漏根現前滅、起。 有捨無漏根得無漏根，彼亦無漏根滅、無漏根 起。謂：現觀邊道類智起時。及以無漏道得一 來、不還果時。得阿羅漢果時。時解脫阿羅漢， 練根作不動時。 有非捨無漏根得無漏根，彼 亦非無漏根滅、無漏根起。謂：除前相。 諸未知當知根，彼一切於未現觀四聖諦能 現觀耶？ 答：應作四句。 有未知當知根，彼非於 未現觀四聖諦能現觀。謂：未知當知根在過 去，或未來。 有於未現觀四聖諦能現觀，彼非 未知當知根。謂：諸非根法，於未現觀四聖諦 能現觀。 有未知當知根，彼亦於未現觀四聖 諦能現觀。謂：未知當知根，於未現觀四聖諦 能現觀。 有非未知當知根，彼亦非於未現觀 四聖諦能現觀。謂：除前相。 盡智當言盡智，乃至道智耶？ 當言有尋有伺， 乃至無尋無伺耶？ 當言樂根，乃至捨根相應 耶？ 當言空，乃至無相相應耶？ 當言緣欲界繫， 乃至緣不繫耶？ 如盡智；無生智、無學正見，亦 爾！ 答：盡智當言盡智。 或法、類智，或苦、集、滅、道 智。 或有尋有伺，或無尋唯伺，或無尋無伺。 或樂根相應，或喜、捨根相應。 或無願相應，或 無相相應。 或緣欲界繫，或緣色、無色界繫，或 緣不繫。 如盡智；無生智，亦爾。 無學正見當言 無學正見。 或法、類、他心智，或苦、集、滅、道智。 或 有尋有伺，或無尋唯伺，或無尋無伺。 或樂 根相應，或喜、捨根相應。 或空相應，或無願、無 相相應。 或緣欲界繫，或緣色、無色界繫，或緣 不繫。 諸最初盡智，彼一切無間道等無間耶？ 答：如是。 設無間道等無間，彼一切盡智耶？ 答： 如是。 諸最初無生智，彼一切盡智等無間耶？ 答：如是。 設盡智等無間，彼一切無生智耶？ 答： 或盡智，或無生智，或無學正見。 諸緣彼無間 道起，即緣彼初盡智起耶？ 答：若緣生無間道 起，即緣彼初盡智起；若不緣生無間道起，即 不緣彼初盡智起。 諸緣彼盡智起，即緣彼無 生智起耶？ 答：如是。 設緣彼無生智起，即緣 彼盡智起耶？ 答：如是。 諸法無學正見相應，彼 法無學正思惟相應耶？ 答：應作四句。 有法無 學正見相應，非無學正思惟。謂：無學正見相 應正思惟。及無學正思惟不相應無學正見 相應法。 有法無學正思惟相應，非無學正見。 謂：無學正思惟相應正見。及無學正見不相 應無學正思惟相應法。 有法無學正見、正思 惟相應。謂：除無學正見相應正思惟。及除無 學正思惟相應正見。諸餘無學正見、正思惟 相應法。 有法非無學正見、正思惟相應。謂： 無學正見不相應正思惟。無學正思惟不相 應正見。及前所不攝心心所法，并色、無為、心 不相應行。 諸法無學正見相應，彼法無學正 勤相應耶？ 答：應作四句。 有法無學正見相應， 非無學正勤。謂：無學正見相應正勤。 有法無 學正勤相應，非無學正見。謂：無學正見，及無 學正見不相應無學正勤相應法。 有法無學 正見、正勤相應。謂：除無學正見相應正勤，諸 餘無學正見相應法。 有法非無學正見、正勤 相應。謂：無學正見不相應正勤，及前所不攝 心心所法，并色、無為，心不相應行。 如對正 勤；對正念、正定、正解脫，亦爾。 諸法無學正見 相應，彼法非無學正智相應。諸法無學正智 相應，彼法非無學正見相應。 諸法無學正思 惟相應，彼法無學正勤相應耶？ 答：應作四句。 有法無學正思惟相應，非無學正勤。謂：無學 正思惟相應正勤。 有法無學正勤相應，非無 學正思惟。謂：無學正勤相應正思惟。及無學 正思惟不相應無學正勤相應法。 有法無學 正思惟、正勤相應。謂：除無學正思惟相應正 勤，諸餘無學正思惟相應法。 有法非無學正 思惟、正勤相應。謂：無學正思惟不相應正勤， 及前所不攝心心所法，并色、無為、心不相應 行。 如對正勤；對正念、正定、正解脫，亦爾。 諸法 無學正思惟相應，彼法無學正智相應耶？ 答： 應作四句。 有法無學正思惟相應，非無學正 智。謂：無學正思惟相應正智，及無學正智不 相應無學正思惟相應法。 有法無學正智相 應，非無學正思惟。謂：無學正智相應正思惟， 及無學正思惟不相應無學正智相應法。 有 法無學正思惟、正智相應。謂：除「無學正思惟 相應正智，及除無學正智相應正思惟」，諸餘 無學正思惟、正智相應法。 有法非無學正思 惟、正智相應。謂：無學正思惟不相應無學正 智，無學正智不相應無學正思惟。及前所 不攝心心所法，并色、無為、心不相應行。 諸 法無學正勤相應，彼法無學正念相應耶？ 答： 應作四句。 有法無學正勤相應，非無學正念。 謂：無學正念。 有法無學正念相應，非無學正 勤。謂：無學正勤。 有法無學正勤、正念相應。謂： 除無學正勤、正念，諸餘無學正勤、正念相應 法。 有法非無學正勤、正念相應。謂：前所不攝 心心所法，并色、無為、心不相應行。 如對正念； 對正定、正解脫，亦爾。 諸法無學正勤相應，彼 法無學正智相應耶？ 答：應作四句。 有法無學 正勤相應，非無學正智。謂：無學正智，及無學 正智不相應無學正勤相應法。 有法無學正 智相應，非無學正勤。謂：無學正智相應正勤。 有法無學正勤、正智相應。謂：除無學正智相 應正勤，諸餘無學正智相應法。 有法非無學 正勤、正智相應。謂：無學正智不相應正勤，及 前所不攝心心所法，并色、無為、心不相應行。 如正勤；正念、正定，亦爾。 諸法無學正解脫相 應，彼法無學正智相應耶？ 答：應作四句。 有法 無學正解脫相應，非無學正智。謂：無學正智， 及無學正智不相應無學正解脫相應法。 有 法無學正智相應，非無學正解脫。謂：無學正 智相應正解脫。 有法無學正解脫、正智相應。 謂：除無學正智相應正解脫，諸餘無學正智 相應法。 有法非無學正解脫、正智相應。謂：無 學正智不相應正解脫，及前所攝心心所法， 并色、無為、心不相應行。
Việt dịch
QUYỂN 15 Chương 6: CĂN UẨN Phẩm 2: BÀN VỀ HỮU Đạt được một-biết tất cả ba, Quả Sa môn gồm có chín đoạn, Bốn trí gồm có pháp-loại trí, Duyên tương ưng cùng với năm môn, Căn học và vô học đạt được Dùng đạo vô gián chứng bốn quả, Có bao nhiêu căn đoạn-diệt-khởi, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Dục hữu nối tiếp nhau, đầu tiên do bao ban đầu do bao nhiêu nghiệp mà sinh ra căn? Đáp: Noãn sinh, thai sinh, thấp sinh có hai; hóa sinh có sáu, hoặc bảy, hoặc tám; vô hình có sáu, một hình bảy, hai hình có tám. Hỏi: Sắc hữu nối tiếp nhau, ban đầu do bao nhiêu nghiệp mà sinh ra căn? Đáp: Sáu. Hỏi: Vô sắc hữu nối tiếp nhau, ban đầu do bao nhiêu nghiệp mà sinh ra căn? Đáp: Một. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Dục thì biết tất cả cõi Dục chăng? Đáp: Biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Dục thì biết tất cả cõi Sắc chăng? ===== PAGE 323 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1477 Đáp: Không biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Dục thì biết tất cả cõi Vô sắc chăng? Đáp: Không biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Sắc thì biết tất cả cõi Sắc chăng? Đáp: Biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Sắc thì biết tất cả cõi Dục chăng? Đáp: Biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Sắc thì biết tất cả cõi Vô sắc chăng? Đáp: Không biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Vô sắc thì biết tất cả cõi Vô sắc chăng? Đáp: Biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Vô sắc thì biết tất cả cõi Dục chăng? Đáp: Không biết tất cả. Hỏi: Có thể tư duy về các pháp hệ thuộc cõi Vô sắc thì biết tất cả cõi Sắc chăng? Đáp: Biết tất cả. Hỏi: Có bao nhiêu căn biết tất cả cõi Dục? Đáp: Đạo thế tục có bảy, đạo vô lậu tám. Hỏi: Có bao nhiêu căn biết tất cả cõi Sắc? Đáp: Đạo thế tục có bảy, đạo vô lậu có mười. Hỏi: Có bao nhiêu căn biết tất cả cõi Vô sắc? Đáp: Mười một. Hỏi: Khi biết tất cả cõi Dục, thì có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Có bốn. Hỏi: Khi đã biết tất cả cõi Sắc thì có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Có năm. Hỏi: Khi biết tất cả cõi Vô sắc thì có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Có tám. Hỏi: Có bao nhiêu căn được quả Dự lưu? Đáp: Có chín. Hỏi: Có bao nhiêu căn được quả Nhất lai? Đáp: Nếu lìa dục nhiễm gấp bội, nhập Chánh tánh ly sinh thì có ===== PAGE 324 ===== 1478 BỘ TỲ ĐÀM 2 chín, nếu từ quả Dự lưu, được quả Nhất lai thì đạo thế tục có bảy, đạo vô lậu có tám. Hỏi: Có bao nhiêu căn được quả Bất hoàn? Đáp: Nếu người đã lìa dục nhiễm, nhập Chánh tánh ly sinh thì có chín. Nếu từ quả Nhất lai, được quả Bất hoàn thì đạo thế tục có bảy, đạo vô lậu tám. Hỏi: Có bao nhiêu căn được quả A-la-hán? Đáp: Có mười một. Hỏi: Được quả Dự lưu có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Không có. Hỏi: Được quả Nhất lai có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Không có. Hỏi: Được quả Bất hoàn có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Nếu người đã lìa dục nhiễm, nhập Chánh tánh ly sinh thì không có. Nếu từ quả Nhất lai, được quả Bất hoàn thì có bốn. Hỏi: Được quả A-la-hán có bao nhiêu căn biết tất cả? Đáp: Có tám. Hỏi: Các căn được quả Dự lưu, căn này được quả ấy rồi, nên nói là thành tựu hay là không thành tựu? Đáp: Thuộc về đạo giải thoát thì nói là thành tựu, thuộc về đạo vô gián thì nói là không thành tựu. Hỏi: Các căn được quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, căn này được các quả ấy rồi, nên nói là thành tựu hay là không thành tựu? Đáp: Thuộc về đạo giải thoát thì nói là thành tựu, thuộc về đạo vô gián thì nói là không thành tựu. Hỏi: Các căn được quả Dự lưu, căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Sắc, cõi Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Dự lưu, hoặc không có. Hỏi: Các căn được quả Nhất lai, căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Nhất lai, hoặc không có. Hỏi: Các căn được quả Bất hoàn, căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc không có. ===== PAGE 325 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1479 Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Bất hoàn, hoặc không có. Hỏi: Các căn được quả A-la-hán, căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả A-la-hán, hoặc không có. Hỏi: Lúc được quả Dự lưu là đã xả các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Không có. Hỏi: Khi được quả Nhất lai là đã xả các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Dự lưu, hoặc không có. Hỏi: Khi được quả Bất hoàn là đã xả các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Nhất lai, hoặc không có. Hỏi: Khi đắc quả A-la-hán là đã xả các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Sắc, hoặc cõi Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Bất hoàn, hoặc không có. Hỏi: Khi đạt được quả Dự lưu là đã được các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Dự lưu, hoặc không có. Hỏi: Khi đạt được quả Nhất lai là đã được các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Nhất lai, hoặc không có. Hỏi: Khi đạt được quả Bất hoàn là đã được các căn, thì căn này ===== PAGE 326 ===== 1480 BỘ TỲ ĐÀM 2 đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Bất hoàn, hoặc không có. Hỏi: Khi đạt được quả A-la-hán là đã được các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả A-la-hán, hoặc không có. Hỏi: Những người Dự lưu đã thành tựu căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Dự lưu, hoặc không có. Hỏi: Những người Nhất lai đã thành tựu căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Nhất lai, hoặc không có. Hỏi: Những người Bất hoàn đã thành tựu căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Sắc, hoặc cõi Vô sắc, hoặc không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả Bất hoàn, hoặc không có. Hỏi: Những người A-la-hán đã thành tựu căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Thuộc về quả A-la-hán, hoặc không có. Hỏi: Những người Dự lưu đoạn trừ kiết do các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Không có. Hỏi: Những người Nhất lai đoạn trừ kiết do các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Dục. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? ===== PAGE 327 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1481 Đáp: Không có. Hỏi: Những người Bất hoàn đoạn trừ kiết do các căn, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Cõi Sắc, hoặc cõi Vô sắc. Hỏi: Căn này thuộc về quả nào? Đáp: Không có. Hỏi: Các căn thuộc về quả Dự lưu, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Các căn thuộc về quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, thì căn này đoạn trừ kiết của cõi nào? Đáp: Không có. Hỏi: Các khổ trí là trí vô lậu đối với khổ chăng? Đáp: Các khổ trí là trí vô lậu về khổ. Hỏi: Nếu trí vô lậu đối với khổ thì đó là khổ trí chăng? Đáp: Có trí vô lậu đối với khổ mà không phải là khổ trí, nghĩa là trí đối với khổ nhận biết về tập. Hỏi: Các tập trí là trí vô lậu đối với tập chăng? Đáp: Các tập trí là trí vô lậu về tập. Hỏi: Nếu trí vô lậu đối với tập thì đó là tập trí chăng? Đáp: Có trí vô lậu đối với tập mà không phải là tập trí, nghĩa là trí đối với tập nhận biết về khổ. Hỏi: Các diệt trí là trí vô lậu đối với diệt chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu trí vô lậu đối với diệt thì đó là diệt trí chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các đạo trí là trí vô lậu đối với đạo chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu trí vô lậu đối với đạo thì đó là đạo trí chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các căn vô lậu duyên hệ thuộc cõi Dục, thì căn này tương ưng với pháp trí chăng? Nếu căn vô lậu tương ưng với pháp trí, thì căn này duyên hệ thuộc cõi Dục chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có căn vô lậu duyên hệ thuộc cõi Dục mà căn này không tương ưng với pháp trí, nghĩa là khổ pháp trí nhẫn và căn tương ưng với khổ pháp trí, tập pháp trí nhẫn và căn tương ưng với tập pháp trí. 2. Có căn vô lậu tương ưng với pháp trí mà căn này không duyên ===== PAGE 328 ===== 1482 BỘ TỲ ĐÀM 2 hệ thuộc cõi Dục, nghĩa là căn tương ưng với diệt-đạo pháp trí. 3. Có căn vô lậu duyên hệ thuộc cõi Dục mà căn này cũng tương ưng với pháp trí, nghĩa là căn tương ưng với khổ-tập pháp trí. 4. Có căn vô lậu không duyên hệ thuộc cõi Dục mà căn này cũng không tương ưng với pháp trí, nghĩa là khổ loại trí của khổ loại trí nhẫn và hai căn tương ưng; tập loại trí, tập loại trí nhẫn và hai căn tương ưng; diệt pháp trí nhẫn và căn tương ưng với diệt pháp trí; diệt loại trí nhẫn- diệt loại trí và hai căn tương ưng; đạo pháp trí nhẫn và căn tương ưng với đạo phát trí; tạo loại trí nhẫn-đạo loại trí và hai căn tương ưng. Hỏi: Các căn vô lậu duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, thì căn này tương ưng với loại trí chăng? Nếu căn vô lậu tương ưng với loại trí, thì căn này duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có căn vô lậu duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc mà căn này không tương ưng với loại trí, nghĩa là khổ loại trí nhẫn và căn tương ưng với khổ loại trí, tập loại trí nhẫn và căn tương ưng với tập loại trí. 2. Có căn vô lậu tương ưng với loại trí, căn này không duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là căn tương ưng với diệt-đạo loại trí. 3. Có căn vô lậu duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc mà căn này cũng tương ưng với loại trí, nghĩa là căn tương ưng với khổ-tập loại trí. 4. Có căn vô lậu không duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc mà căn này cũng không tương ưng với loại trí, nghĩa là khổ pháp trí nhẫn, khổ pháp trí và hai căn tương ưng; tập pháp trí nhẫn-tập pháp trí và hai căn tương ưng, diệt pháp trí nhẫn-diệt pháp trí và hai căn tương ưng; diệt loại trí nhẫn và căn tương ưng với diệt loại trí; đạo pháp trí nhẫn-đạo pháp trí và hai căn tương ưng; đạo loại trí nhẫn và căn tương ưng với đạo loại trí. Hỏi: Pháp trí, nên nói là pháp trí chăng? Hay nên nói là loại trí, tha tâm trí, thế tục trí, khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí chăng? Đáp: Nên nói là pháp trí, hoặc tha tâm trí, khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí. Hỏi: Nên nói là có tầm-có tứ; không có tầm, chỉ có tứ; không có tầm-không có tứ chăng? Đáp: Nên nói đủ ba loại. Hỏi: Nên nói tương ưng với lạc căn, tương ưng với hỷ căn hay là tương ưng với xả căn? Đáp: Nên nói đủ ba căn. Hỏi: Nên nói tương ưng với Không-Vô tướng-Vô nguyện chăng? ===== PAGE 329 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1483 Đáp: Nên nói đủ ba loại. Hỏi: Nên nói duyên hệ thuộc cõi Dục, duyên hệ thuộc cõi Sắc, duyên hệ thuộc cõi Vô sắc, hay là duyên không hệ thuộc? Đáp: Nên nói duyên hệ thuộc cõi Dục, hoặc không hệ thuộc. Hỏi: Loại trí, nên nói là loại trí chăng? Hay nên nói là pháp trí, tha tâm trí, thế tục trí, khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí? Đáp: Nên nói là loại trí, hoặc tha tâm trí, khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí. Hỏi: Nên nói là có tầm-có tứ; không có tầm-chỉ có tứ; không có tầm-không có tứ chăng? Đáp: Nên nói đủ ba loại. Hỏi: Nên nói tương ưng với lạc căn, tương ưng với hỷ căn hay là tương ưng với xả căn? Đáp: Nên nói đủ ba căn. Hỏi: Nên nói tương ưng với Không-Vô tướng-Vô nguyện chăng? Đáp: Nên nói đủ ba loại. Hỏi: Nên nói duyên hệ thuộc cõi Dục, duyên hệ thuộc cõi Sắc, duyên hệ thuộc cõi Vô sắc, hay là duyên không hệ thuộc? Đáp: Nên nói duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc không hệ thuộc. Hỏi: Lúc tâm giải thoát, nên nói căn học đạt được, căn vô học đạt được, hay là căn học đạt được, vô học? Đáp: Nên nói đạt được căn học-vô học. Hỏi: Tâm bất động giải thoát, nên nói là căn học đạt được, căn vô học đạt được, hay là căn học-vô học đạt được? Đáp: Nếu vốn đạt được bất động, nên nói là căn học, vô học đạt được. Nếu lúc A-la-hán giải thoát đạt được bất động, thì nên nói là căn vô học đạt được. Hỏi: Tất cả kiết trừ hết, nên nói là căn học đạt được, căn vô học đạt được, hay là căn học-vô học đạt được? Đáp: Nên nói là căn học, vô học đạt được. Hỏi: Dùng đạo vô gián để chứng quả Dự lưu, cho đến quả A-la- hán. Đạo này nên nói là pháp trí tương ưng với loại trí, tha tâm trí, thế tục trí, khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí? Nên nói là có tầm-có tứ, không có tầm-chỉ có tứ; không có tầm-không có tứ chăng? Nên nói là tương ưng với lạc căn, hỷ căn, xả căn chăng? Nên nói tương ưng với Không-Vô tướng-Vô nguyện chăng? Nên nói là duyên hệ thuộc cõi Dục, hệ thuộc cõi Sắc, hệ thuộc cõi Vô sắc hay không hệ thuộc? ===== PAGE 330 ===== 1484 BỘ TỲ ĐÀM 2 Đáp: Dùng đạo vô gián để chứng quả Dự lưu, thì đạo này nên nói là tương ưng với có tầm-có tứ, tương ưng với xả căn, tương ưng với Vô nguyện, duyên không hệ thuộc. Dùng đạo vô gián để chứng quả Nhất lai. Nếu tăng thêm lìa dục nhiễm, nhập Chánh tánh ly sinh ra như nói về chứng quả Dự lưu. Nếu từ quả Dự lưu, dùng đạo thế tục để chứng quả Nhất lai, thì đạo này nên nói là thế tục trí tương ưng với có tầm-có tứ, tương ưng với xả căn, duyên hệ thuộc cõi Dục. Nếu từ quả Dự lưu, dùng đạo vô lậu để chứng quả Nhất lai, thì đạo này nên nói tương ưng với pháp trí, hoặc khổ trí-tập trí-diệt trí; hoặc tương ưng với đạo trí; tương ưng với có tầm-có tứ, tương ưng với xả căn, tương ưng với Không, hoặc Vô nguyện, Vô tướng, hoặc duyên hệ thuộc cõi Dục, hoặc duyên không hệ thuộc. Dùng đạo vô gián để chứng quả Bất hoàn, nếu đã lìa dục nhiễm, nhập Chánh tánh ly sinh, thì đạo này nên nói là tương ưng với nhẫn, hoặc có tầm-có tứ; hoặc không có tầm, chỉ có tứ; hoặc không có tầm- không có tứ; hoặc tương ưng với lạc căn, hoặc tương ưng với hỷ căn, hoặc tương ưng với xả căn, tương ưng với vô nguyện, duyên không hệ thuộc. Nếu từ quả Nhất lai, dùng đạo thế tục để chứng quả Bất hoàn, thì như nói về dùng đạo thế tục để chứng quả Nhất lai. Nếu từ quả Nhất lai, dùng đạo vô lậu để chứng quả Bất hoàn, thì như nói về dùng đạo vô lậu để chứng quả Nhất lai. Dùng đạo vô gián để chứng quả A-la-hán, thì đạo này nên nói hoặc tương ưng với pháp trí, hoặc tương ưng với loại trí, hoặc tương ưng với khổ trí; hoặc tập trí, hoặc diệt trí, hoặc đạo trí, hoặc có tầm có tứ, hoặc không có tầm chỉ có tứ, hoặc không có tầm không có tứ; hoặc tương ưng với lạc căn, hoặc tương ưng với hỷ căn, hoặc tương ưng với xả căn, hoặc tương ưng với không, hoặc tương ưng với vô nguyện, hoặc tương ưng với vô tướng, hoặc duyên hệ thuộc cõi Vô sắc, hoặc duyên không hệ thuộc. Hỏi: Có bao nhiêu căn vĩnh viễn đoạn, diệt-khởi chứng đắc quả Dự lưu? Đáp: Không có căn vĩnh viễn đoạn; bảy căn diệt-khởi; một căn diệt không khởi; một căn khởi, không diệt thì được quả Dự lưu. Hỏi: Có bao nhiêu căn vĩnh viễn đoạn-diệt-khởi đạt được quả Nhất lai? Đáp: Nếu tăng thêm lìa dục nhiễm, nhập Chánh tánh ly sinh, thì ===== PAGE 331 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1485 như nói về chứng quả Dự lưu. Nếu từ quả Dự lưu, dùng đạo thế tục để chứng quả Nhất lai, thì không có căn vĩnh viễn đoạn; bảy căn diệt-khởi, được quả Nhất lai. Nếu từ quả Dự lưu, dùng đạo vô lậu để chứng quả Nhất lai, thì không có căn vĩnh viễn đoạn; tám căn diệt-khởi, được quả Nhất lai. Hỏi: Có bao nhiêu căn vĩnh viễn đoạn-diệt-khởi đạt được quả Bất hoàn? Đáp: Nếu đã lìa dục nhiễm, nhập Chánh tánh ly sinh, không có căn vĩnh viễn đoạn; bảy căn diệt-khởi, một căn diệt, không khởi; một căn khởi, không diệt được quả Bất hoàn. Nếu từ quả Nhất lai, dùng đạo thế tục để chứng quả Bất hoàn, thì không nhập tĩnh lự, bốn căn vĩnh viễn đoạn; bảy căn diệt-khởi, được quả Bất hoàn. Nếu nhập tĩnh lự, thì bốn căn vĩnh viễn đoạn; sáu căn diệt-khởi; một căn diệt, không khởi; một căn khởi, không diệt, được quả Bất hoàn. Nếu từ quả Nhất lai, dùng đạo vô lậu để chứng quả Bất hoàn, thì không nhập tĩnh lự, bốn căn vĩnh viễn đoạn; tám căn diệt-khởi, được quả Bất hoàn. Nếu nhập tĩnh lự, thì bốn căn vĩnh viễn đoạn, bảy căn diệt-khởi; một căn diệt, không khởi; một căn khởi, không diệt, được quả Bất hoàn. Hỏi: Có bao nhiêu căn vĩnh viễn đoạn-diệt khởi, đạt được quả A- la-hán? Đáp: Nếu dựa vào vị chí định chứng quả A-la-hán, thì một căn vĩnh viễn đoạn, bảy căn vĩnh viễn đoạn, diệt-khởi; một căn diệt, không khởi; một căn khởi, không diệt, được quả A-la-hán. Như dựa vào vị chí định, dựa vào trung gian tĩnh lự, tĩnh lự thứ tư, ba định vô sắc cũng như vậy. Nếu dựa vào sơ tĩnh lự chứng quả A-la-hán, thì hai căn vĩnh viễn đoạn; sáu căn vĩnh viễn đoạn, diệt-khởi; một căn diệt-khởi; một căn diệt, không khởi; một căn khởi, không diệt, được quả A-la-hán. Như dựa vào sơ tĩnh lự, dựa vào tĩnh lự thứ hai-thứ ba cũng như vậy. --------------- ===== PAGE 332 ===== 1486 BỘ TỲ ĐÀM 2 Phẩm 3: BÀN VỀ XÚC Mười sáu xúc thâu nhiếp lẫn nhau, Căn tương ưng cùng với thành tựu, Biết khắp tất cả-diệt tác chứng, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Có mười sáu xúc: Xúc hữu đối, xúc tăng ngữ, xúc minh, xúc vô minh, xúc phi minh phi vô minh, xúc ái, xúc giận dữ, xúc thuận với lạc thọ, xúc thuận với khổ thọ, xúc thuận với bất khổ bất lạc thọ, xúc nhãn, xúc nhĩ, xúc tỷ, xúc thiệt, xúc thân, xúc ý. Hỏi: Thế nào là xúc hữu đối? Đáp: Xúc tương ưng với năm thức thân. Hỏi: Thế nào là xúc tăng ngữ? Đáp: Xúc tương ưng với ý thức thân. Hỏi: Thế nào là xúc minh? Đáp: Xúc vô lậu. Hỏi: Thế nào là xúc vô minh? Đáp: Xúc ô nhiễm. Hỏi: Thế nào là xúc phi minh, phi vô minh? Đáp: Xúc hữu lậu không nhiễm. Hỏi: Thế nào là xúc ái? Đáp: Xúc tương ưng với tham. Hỏi: Thế nào là xúc giận dữ? Đáp: Xúc tương ưng với giận. Hỏi: Thế nào là xúc thuận với lạc thọ? Đáp: Xúc tương ưng với lạc thọ. Hỏi: Thế nào là xúc thuận với khổ thọ? Đáp: Xúc tương ưng với khổ thọ. Hỏi: Thế nào là xúc thuận với bất khổ bất lạc thọ? Đáp: Xúc tương ưng với bất khổ bất lạc thọ. Hỏi: Thế nào là xúc nhãn? Đáp: Xúc tương ưng với nhãn thức thân. Hỏi: Thế nào là xúc nhĩ? Đáp: Xúc tương ưng với thân nhĩ thức. Hỏi: Thế nào là xúc tỷ? Đáp: Xúc tương ưng với thân tỷ thức. Hỏi: Thế nào là xúc thiệt? Đáp: Xúc tương ưng với thiệt thức thân. Hỏi: Thế nào là xúc thân? ===== PAGE 333 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1487 Đáp: Xúc tương ưng với thân thức của thân. Hỏi: Thế nào là xúc ý? Đáp: Xúc tương ưng với ý thức thân. Hỏi: Xúc hữu đối thâu nhiếp bao nhiêu xúc? Cho đến xúc ý thâu nhiếp bao nhiêu xúc? Đáp: Xúc hữu đối thâu nhiếp toàn bộ sáu xức và phần ít của bảy xúc. Xúc tăng ngữ thâu nhiếp toàn bộ ba xúc và phần ít của bảy xúc. Xúc minh thâu nhiếp toàn bộ xúc minh và phần ít của bốn xúc. Xúc vô minh thâu nhiếp toàn bộ ba xúc và phần ít của mười một xúc. Xúc phi minh, phi vô minh thâu nhiếp toàn bộ xúc phi minh phi vô minh và phần ít của mười một xúc. Xúc ái thâu nhiếp toàn bộ xúc ái và phần ít của mười một xúc. Xúc giận dữ thâu nhiếp toàn bộ xúc dữ và phần ít của mười một xúc. Xúc thuận với lạc thọ toàn bộ xúc thuận với lạc thọ và phần ít của mười hai xúc. Xúc thuận với khổ thọ thâu nhiếp toàn bộ xúc thuận với khổ thọ và phần ít của mười một xúc. Xúc thuận với bất khổ bất lạc thọ thâu nhiếp toàn bộ xúc thuận với bất khổ lạc thọ và phần ít của mười ba xúc. Xúc thâu nhiếp toàn bộ xúc nhãn và phần ít của tám xúc. Như xúc nhãn, xúc nhĩ-xúc tỷ-xúc thiệt-xúc thân cũng như vậy. Xúc ý thâu nhiếp toàn bộ ba xúc và phần ít của bảy xúc. Hỏi: Xúc hữu đối tương ưng với bao nhiêu căn? Cho đến xúc ý tương ưng với bao nhiêu căn? Đáp: Xúc hữu đối tương ưng toàn bộ một căn và phần ít của tám căn. Xúc tăng ngữ tương ưng toàn bộ năm căn và phần ít của tám xúc minh tương ưng toàn bộ ba căn phần ít của chín căn. Xúc vô minh tương ưng phần ít của sáu căn. Xúc phi minh phi vô minh tương ưng phần ít của mười một căn. Xúc ái tương ưng phần ít của bốn căn. Xúc giận dữ tương phần ít của bốn căn. Xúc thuận với lạc thọ tương ưng toàn bộ hai căn và phần ít của chín căn, xúc thuận với khổ thọ tương ưng toàn bộ hai căn và phần ít của sáu căn. Xúc thuận với bất khổ bất lạc thọ tương ưng toàn bộ một căn và phần ít của chín căn. Xúc nhãn tương ưng với phần ít của chín căn. Như xúc nhãn, xúc nhĩ, xúc tỷ, xúc thiệt, xúc thân cũng như vậy. Xúc ý tương ưng toàn bộ năm căn và phần ít của tám căn. Hỏi: Các căn là nhân của xúc hữu đối thì căn này tương ưng với xúc hữu đối chăng? Đáp: Các căn tương ưng với xúc hữu đối thì căn này là nhân của xúc hữu đối. Hỏi: Nếu căn tương ưng với xúc hữu đối thì căn này là nhân của ===== PAGE 334 ===== 1488 BỘ TỲ ĐÀM 2 xúc hữu đối chăng? Đáp: Có căn là nhân của xúc hữu đối thì căn này không phải tương ưng với xúc hữu đối, nghĩa là căn làm nhân của xúc hữu đối, tương ưng với xúc khác, và dị thục sinh không hữu sở duyên. Như xúc hữu đối, trừ ra xúc minh và xúc phi minh, phi vô minh, các xúc còn lại cũng như vậy. Hỏi: Các căn là nhân của xúc minh thì căn này tương ưng với xúc minh chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu căn tương ưng với xúc minh thì căn này là nhân của xúc minh chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các căn là nhân của xúc phi minh, phi vô minh thì căn này tương ưng với xúc phi minh, phi vô minh chăng? Đáp: Các căn tương ưng với xúc phi minh, phi vô minh thì căn này là nhân của xúc phi minh, phi vô minh. Hỏi: Nếu căn tương ưng với xúc phi minh, phi vô minh thì căn này là nhân của xúc phi minh, phi vô minh chăng? Đáp: Có căn là nhân của xúc phi minh, phi vô minh thì căn này không tương ưng với xúc phi minh, phi vô minh, nghĩa là căn làm nhân của xúc phi minh, phi vô minh, tương ưng với xúc khác, và dị thục sinh không hữu sở duyên. Hỏi: Thành tựu nhãn căn loại này thì lúc ấy thành tựu thân căn loại này chăng? Giả sử thành tựu thân căn loại này thì lúc ấy thành tựu nhãn căn loại này chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có thành tựu nhãn căn loại này mà không phải thân căn loại này, nghĩa là sinh nơi cõi Dục, không được thân căn, giả sử được rồi mất, được nhãn căn nơi cõi Sắc. 2. Có thành tựu thân căn loại này mà không phải nhãn căn loại này, nghĩa là sinh nơi cõi Dục, không được nhãn căn, giả sử được rồi mất, không được nhãn căn cõi Sắc. 3. Có thành tựu nhãn căn loại này mà cũng là thân căn loại này, nghĩa là sinh nơi cõi Dục, nhãn căn, đã được không mất, hoặc sinh nơi cõi Sắc. 4. Không thành tựu về nhãn căn loại này mà cũng không phải là thân căn loại này, nghĩa là sinh nơi cõi Vô sắc. Như nhãn căn, nhĩ căn cũng như vậy. ===== PAGE 335 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1489 Hỏi: Thành tựu tỷ căn loại này thì lúc ấy thành tựu về thân căn loại này chăng? Đáp: Nếu thành tựu tỷ căn loại này thì lúc ấy thành tựu thân căn loại này. Hỏi: Nếu thành tựu thân căn loại này thì lúc ấy thành tựu tỷ căn loại này chăng? Đáp: Có thành tựu thân căn loại này mà không thành tựu tỷ căn loại này, nghĩa là sinh nơi cõi Dục, không được tỷ căn, giả sử được rồi mất. Như tỷ căn; thiệt căn cũng như vậy. Hỏi: Địa ngục thành tựu bao nhiêu căn? Bàng sinh cho đến các vô sắc, tùy tín hành cho đến câu giải thoát thành tựu bao nhiêu căn? Đáp: Địa ngục nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là tám căn. Bàng sinh nhiều nhất là mười chín căn ít nhất là mười ba căn. Cõi ngạ quỷ cũng như vậy. Kẻ đoạn căn thiện nhiều nhất là mười ba căn, ít nhất là tám căn. Tà định tụ nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười tám căn. Chánh định tụ nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười một căn. Bất định tụ nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là tám căn. Châu Thiệm-bộ nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là tám căn. Châu Tỳ-đề- ha, châu Cù-đà-ni cũng như vậy. Châu Câu-lô nhiều nhất là mười tám căn, ít nhất là mười ba căn. Trời tứ đại vương chúng nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười bảy căn. Trời Ba mươi ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc biến-hóa, trời Tha-hóa-tự-tại cũng như vậy. Trời Phạm chúng nhiều nhất là mười sáu căn, ít nhất là mười lăm căn. Trời Cực quang tịnh cũng như vậy. Trời Biến tịnh nhiều nhất là mười sáu căn, ít nhất là mười bốn căn. Trời Quảng quả nhiều nhất là mười sáu căn, ít nhất là mười ba căn. Trung hữu nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười ba căn. Các vô sắc nhiều nhất là mười một căn, ít nhất là tám căn. Tùy tín hành nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười ba căn. Tùy pháp hành cũng như vậy. Tín thắng giải nhiều nhất là mười chín căn, ít nhất là mười một căn. Kiến chí cũng như vậy. Thân chứng nhiều nhất là mười tám căn, ít nhất là mười một căn. Tuệ giải thoát, câu giải thoát cũng như vậy. Hỏi: Nhãn căn cho đến tuệ căn, khi được có bao nhiêu căn biết tất cả được biết tất cả? Đáp: Khi nhãn căn được biết tất cả, đến lìa sắc nhiễm có năm căn được biết tất cả. Nhĩ-tỷ-thiệt-thân căn cũng như vậy. Khi nữ căn được biết tất cả, đến lìa dục nhiễm có bốn căn được biết tất cả. Nam căn, khổ căn, ưu căn cũng như vậy. ===== PAGE 336 ===== 1490 BỘ TỲ ĐÀM 2 Khi mạng căn được biết tất cả, đến lìa vô sắc nhiễm có tám căn được biết tất cả. Ý căn, xả căn, năm căn như tín... cũng như vậy. Khi lạc căn được biết tất cả, đến lìa nhiễm cõi Biến tịnh, thì lạc căn được biết tất cả. Lúc hỷ căn được biết tất cả, đến lìa nhiễm cõi Cực quang tịnh, thì hỷ căn được biết tất cả. Hỏi: Nhãn căn cho đến tuệ căn, khi diệt tác chứng có bao nhiêu căn diệt tác chứng? Đáp: Khi nhãn căn diệt tác chứng, đến lìa sắc nhiễm, năm căn diệt tác chứng, đến A-la-hán mười chín căn diệt tác chứng. Nhĩ-tỷ-thiệt-thân căn cũng như vậy. Khi nữ căn diệt tác chứng, đến lìa dục nhiễm, có bốn căn diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn diệt tác chứng. Nam căn, khổ căn, ưu căn cũng như vậy. Khi mạng căn diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn diệt tác chứng. Ý căn, xả căn, năm căn như tín... cũng như vậy. Khi lạc căn diệt tác chứng, đến lìa nhiễm nơi cõi Biến tịnh, thì lạc căn diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn diệt tác chứng. Khi hỷ căn diệt tác chứng, đến lìa nhiễm cõi Cực quang tịnh, thì hỷ căn diệt tác chứng, đến A-la-hán có mười chín căn diệt tác chứng. ----------------- ===== PAGE 337 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1491 Phẩm 4: BÀN VỀ ĐẲNG TÂM Đẳng tâm-thọ mạng và hai định, Vô tưởng-thâu nhiếp và tương ưng, Phạm vi tử-sinh và Niết bàn, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Tâm của tất cả hữu tình, nên nói là cùng khởi-cùng trụ-cùng diệt chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Tâm hữu tham, tâm lìa tham, nên nói là cùng khởi-cùng trụ- cùngg diệt chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Hữu sân-lìa sân, hữu si- lìa si, rời rạc-sơ lược, lùi xuống-đưa lên, lớn-nhỏ, trạo cử-không trạo cử, vắng lặng-không vắng lặng-không định tu-không tu, giải thoát-không giải thoát, các tâm đúng như vậy nên nói là cùng khởi-cùng trụ-cùngg diệt chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Thọ mạng nên nói là tùy tâm chuyển hay không tùy tâm chuyển? Đáp: Không tùy tâm chuyển. Hỏi: Nên nói tùy chuyển nối tiếp nhau là cùng khởi thì trụ chăng? Đáp: Nếu hữu tình nơi cõi Dục không trụ nơi các đẳng chí (định)- vô tưởng-diệt tận, thì nên nói tùy chuyển biến nối tiếp nhau. Nếu trụ nơi đẳng chí-vô tưởng-diệt tận, và hữu tình của cõi Sắc-Vô sắc, nên nói cùng khởi ấy là trụ Hỏi: Trụ nơi đẳng chí-vô tưởng-diệt tận thì thọ mạng nên nói chuyển là trụ chăng? Đáp: Nên nói là chuyển, như Đức Thế Tôn nói: “Thọ mạng của con người dần hết, như nước sông nhỏ”. Hỏi: Nếu thọ mạng của các hữu tình khởi, thì trụ, làm sao biết được thọ mạng ấy dần hết? Đáp: Bởi vì đời hết cho nên kiếp hết. Hỏi: Nhập định vô tưởng có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Có bảy. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Xuất định vô tưởng có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có bảy. ===== PAGE 338 ===== 1492 BỘ TỲ ĐÀM 2 Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Nhập định diệt tận có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Có bảy. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Xuất định diệt tận có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Hoặc bảy, hoặc tám. Tâm hữu lậu bảy, tâm vô lậu là tám. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hoặc hệ thuộc cõi Vô sắc, hoặc không hệ thuộc. Hỏi: Sinh Vô tưởng Thiên có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Có tám. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có tám. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Vô tưởng Thiên mất có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Có tám. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Hoặc tám, hoặc chín, hoặc mười, vô hình là tám, một hình là chín, hai hình là mười. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Khi hữu tình sinh nơi Vô tưởng nên nói là hữu tưởng hay vô tưởng? Đáp: Nên nói hữu tưởng. Như Đức Thế Tôn nói: “Các lúc ấy, bởi vì tưởng khởi cho nên từ nơi hữu tưởng kia mất”. Hỏi: Khi từ hữu tưởng kia mất, tưởng kia nên nói là diệt hay không diệt? Đáp: Nên nói là diệt. Hỏi: Nên nói trụ xứ nào mà tưởng ấy diệt? Đáp: Nên nói là trụ ngay nơi xứ hữu tưởng. Hỏi: Tưởng kia nên nói là thiện hay vô ký? ===== PAGE 339 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1493 Đáp: Hoặc thiện, hoặc vô ký. Hỏi: Tưởng kia có bao nhiêu tùy miên tùy tăng? Đáp: Duyên hữu lậu cõi Sắc. Hỏi: Có bao nhiêu kiết trói buộc? Đáp: Có sáu. Như Đức Thế Tôn nói: “Tất cả hữu tình đều do ăn mà trụ”. Hỏi: Hữu tình vô tưởng dựa vào cách ăn gì mà trụ? Đáp: Xúc-ý-tư-thức. Hỏi: Nhãn căn thâu nhiếp bao nhiêu căn? Cho đến cụ tri căn thâu nhiếp bao nhiêu căn? Đáp: Nhãn căn thâu nhiếp nhãn căn. Như nhãn căn, nhĩ-tỷ-thiệt- mạng, khổ, ưu căn cũng như vậy. Thân căn thâu nhiếp ba căn. Nữ căn thâu nhiếp nữ căn, phần ít của thân căn. Nam căn cũng như vậy. Ý căn thâu nhiếp ý căn và phần ít của ba căn. Như ý căn; lạc-hỷ-xả căn, năm căn như tín... cũng như vậy. Vị tri đương tri căn thâu nhiếp vị tri đương tri căn, phần ít của chín căn. Như vị tri đương tri căn, dĩ tri căn, cụ tri căn cũng như vậy. Hỏi: Tín lực cho đến Tuệ lực, Niệm giác chi, cho đến Xả giác chi, Chánh kiến cho đến Chánh định, pháp trí cho đến đạo trí, Không-Vô nguyện-Vô tướng thâu nhiếp bao nhiêu căn? Đáp: Tín lực thâu nhiếp một căn và phần ít của ba căn. Như Tín lực, bốn lực còn lại cũng như vậy. Niệm giác chi thâu nhiếp phần ít của bốn căn. Như Niệm giác chi, Trạch pháp, Tinh tiến, hỷ, định... giác chi cũng như vậy, pháp khác không thâu nhiếp căn. Chánh kiến thâu nhiếp phần ít của bốn căn. Như Chánh kiến, Chánh cần, niệm- định cũng như vậy, còn lại không thâu nhiếp căn. Pháp trí thâu nhiếp phần ít của bốn căn. Như pháp trí; loại trí-khổ trí-tập trí-diệt trí, đạo trí cũng như vậy. Tha tâm trí thâu nhiếp phần ít của ba căn, thế tục trí thâu nhiếp phần ít của một căn. Không thâu nhiếp phần ít của bốn căn. Như Không-Vô nguyện- Vô tướng cũng như vậy. Hỏi: Ý căn có bao nhiêu căn tương ưng? Cho đến cụ tri căn có bao nhiêu căn tương ưng? Đáp: Ý căn tương ưng với mười căn và phần ít của ba căn. Lạc căn-hỷ căn tương ưng với phần ít của chín căn. Khổ căn, ưu căn tương ưng với phần ít của sáu căn. Tín căn tương ưng với bốn căn và phần ===== PAGE 340 ===== 1494 BỘ TỲ ĐÀM 2 ít của chín căn. Như Tín căn, Tinh tiến-Niệm-Định-Tuệ căn cũng như vậy. Vị tri đương tri căn tương ưng với vị tri đương tri căn và phần ít của chín căn. Như vị tri đương tri căn; dĩ tri căn và cụ tri căn cũng như vậy. Hỏi: Tín lực cho đến Tuệ lực, Niệm giác chi cho đến Xả giác chi, Chánh kiến cho đến Chánh định, pháp trí cho đến đạo trí, không, vô nguyện, vô tướng có bao nhiêu căn tương ưng? Đáp: Tín lực tương ưng với phần ít của bốn căn, chín căn. Như tín lực, bốn lực còn lại cũng như vậy. Niệm giác chi tương ưng với phần ít của mười một căn. Như Niệm giác chi, Trạch pháp, Tinh tiến, Định giác chi cũng như vậy. Hỷ giác chi tương ưng với phần ít của chín căn, An, Xả giác chi tương ưng với ba căn và phần ít của chín căn. Chánh kiến tương ưng với phần ít của mười một căn. Như Chánh kiến, Chánh tư duy-Chánh cần-Chánh định cũng như vậy, còn lại không tương ưng với căn. Pháp trí tương ưng với phần ít của mười một căn. Như pháp trí-loại trí-khổ trí-tập trí- diệt trí-đạo trí cũng như vậy. Tha tâm trí tương ưng với phần ít của mười căn. Thế tục trí tương ưng với hai căn và phần ít của tám căn. Không-Vô nguyện-Vô tương ưng với phần ít của mười một căn. Hỏi: Khi mất ở cõi Dục, sinh ở cõi Dục có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc bốn-hoặc chín, hoặc tám-hoặc mười ba; hoặc chín- hoặc mười bốn; hoặc mười, hoặc mười lăm. Người mạng chung dần thì tâm vô ký là bốn, tâm thiện là chín; kẻ mạng chung tức khắc, nếu vô hình thì tâm vô ký là tám, tâm thiện mười ba, nếu một hình thì tâm vô ký là chín, tâm thiện mười bốn, nếu hai hình thì tâm vô ký là mười, tâm thiện mười lăm. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Hoặc tám, hoặc chín, hoặc mười, vô hình là tám, một hình là chín, hai hình là mười. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Khi mất ở cõi Dục, sinh ở cõi Sắc có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc bốn, hoặc chín, hoặc chín, hoặc mười bốn. Người mạng chung dần thì tâm vô ký là bốn, tâm thiện là chín; kẻ mạng chung tức khắc thì tâm vô ký là chín, tâm thiện là mười bốn. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. ===== PAGE 341 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1495 Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có tám. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Khi mất ở cõi Dục, sinh ở cõi Vô sắc có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc bốn, hoặc chín, hoặc mười chín, hoặc mười bốn. Như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có ba. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Khi mất ở cõi Sắc, sinh nơi cõi Sắc có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc tám, hoặc mười ba, tâm vô ký là tám, tâm thiện là mười ba. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có tám. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Khi mất ở cõi Sắc, sinh nơi cõi Dục có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc tám, hoặc mười ba, như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Hoặc tám, hoặc chín, hoặc mười, như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Khi mất ở cõi Sắc, sinh nơi cõi Vô sắc có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc tám, hoặc mười ba, như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có ba. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? ===== PAGE 342 ===== 1496 BỘ TỲ ĐÀM 2 Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Khi mất ở cõi Vô sắc, sinh nơi cõi Vô sắc có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc ba, hoặc tám, tâm vô ký là ba, tâm thiện là tám. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có ba. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Khi mất ở cõi Vô sắc, sinh nơi cõi Dục có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc ba, hoặc tám, như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Hoặc tám, hoặc chín, hoặc mười, như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Hỏi: Khi mất ở cõi Vô sắc, sinh nơi cõi Sắc có bao nhiêu căn diệt? Đáp: Hoặc ba, hoặc tám, như trước đã nói. Hỏi: Tâm-tâm sở diệt hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Hỏi: Có bao nhiêu căn hiện tiền? Đáp: Có tám. Hỏi: Tâm-tâm sở hiện tiền hệ thuộc cõi nào? Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Hỏi: Khi A-la-hán bát Niết-bàn, có bao nhiêu căn diệt sau cùng? Đáp: Hoặc bốn, hoặc chín; hoặc tám, hoặc ba. Ở nơi cõi Dục, A- la-hán bát Niết-bàn dần dần là bốn, bát Niết-bàn tức khắc là chín, nơi cõi Sắc là tám, nơi cõi Vô sắc là ba. ------------------ ===== PAGE 343 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1497 Phẩm 5: BÀN VỀ NHẤT TÂM Tương ưng-duyên và không lìa xa, Tu-không tu và đạt được căn, Bỏ-được vị tri đương tri căn, Năm môn biện giải về hai trí, Tâm trí-vô sinh trí ban đầu, Sở duyên tận trí-vô sinh trí, Bảy chánh đạo tương ưng lẫn nhau, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Các pháp với tâm cùng khởi-cùng trụ-cùng diệt, thì pháp ấy tương ưng với tâm chăng? Đáp: Nếu pháp tương ưng với tâm, thì pháp đó sẽ cùng khởi-cùng trụ-cùng diệt với tâm. Có pháp cùng khởi-cùng trụ-cùng diệt với tâm, pháp ấy không phải tương ưng với tâm, nghĩa là tùy tâm chuyển biến sắc, tâm bất tương ưng hành. Hỏi: Các pháp cùng khởi-cùng trụ-cùng diệt, thì pháp ấy cùng một sở duyên với tâm chăng? Đáp: Nếu pháp có cùng một sở duyên với tâm, thì pháp ấy và tâm cùng khởi-cùng trụ-cùngg diệt. Có pháp cùng khởi-cùng trụ-cùngg diệt với tâm, pháp ấy không phải là một sở duyên của tâm, nghĩa là tùy tâm chuyển sắc, tâm bất tương ưng hành. Hỏi: Các pháp cùng với tâm đồng thời khởi lên không lìa tâm, pháp đó cùng với tâm đồng thời trụ-đồng thời diệt không lìa tâm chăng? Đáp: Hữu tình cõi Dục, Sắc không trụ nơi định vô tưởng-diệt tận, đại chủng của các căn, cùng với tâm đồng thời khởi, không lìa tâm, cùng với tâm đồng thời trụ-đồng thời diệt, không lìa tâm. Nếu người trụ nơi định vô tưởng-diệt tận, thì người ấy sẽ lìa tâm. Hỏi: Như nói về không tu nhãn căn cho đến thân căn. Thế nào là không tu nhãn căn cho đến thân căn? Đáp: Nếu đối với nhãn căn, chưa lìa tham, chưa lìa mong mỏi khao khát vui thú. Nhưng, đạo vô gián có khả năng trừ hết tham sắc, mà lúc ấy đối với đạo vô gián này chưa tu mà chưa an. Như không tu nhãn căn; không tu nhĩ-tỷ-thiệt-thân căn cũng như vậy. Hỏi: Như nói không tu ý căn. Thế nào là không tu ý căn? Đáp: Nếu đối với ý căn chưa lìa tham, chưa lìa mong mỏi khao khát vui thú. Nhưng đạo vô gián có khả năng trừ hết tham vô sắc, mà lúc ấy đối với đạo này chưa tu và chưa an. ===== PAGE 344 ===== 1498 BỘ TỲ ĐÀM 2 Hỏi: Như nói tu nhãn căn cho đến thân căn. Thế nào là tu nhãn căn cho đến thân căn? Đáp: Nếu đối với nhãn căn, đã lìa tham, đã lìa mong mỏi khao khát vui thú. Đồng thời đạo vô gián có khả năng trừ hết tham sắc, lúc ấy đối với đạo này đã tu, đã an. Như tu nhãn căn, nhĩ-tỷ-thiệt-thân căn cũng như vậy. Hỏi: Như nói tu ý căn. Thế nào là tu ý căn? Đáp: Nếu đối với ý căn đã lìa tham, đã lìa mong mỏi khao khát vui thú. Đồng thời đạo vô gián có khả năng trừ hết tham vô sắc, lúc ấy đối với đạo này đã tu và đã an. Hỏi: Các căn học không thành tựu được căn học, thì lúc ấy tất cả nhập Chánh tánh ly sinh chăng? Đáp: Nếu nhập Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tất cả không thành tựu căn học mà đạt được căn học. Có lúc không thành tựu căn học mà đạt được căn học, lúc ấy không phải là nhập Chánh tánh ly sinh, nghĩa là lúc quả A-la-hán lui sụt. Hỏi: Các căn học không thành tựu mà được căn học, thì lúc ấy tất cả pháp Thế đệ nhất là đẳng vô gián chăng? Đáp: Nếu pháp thế đệ nhất là đẳng vô gián, thì thì lúc ấy tất cả không thành tựu căn học, đạt được căn học. Có lúc không thành tựu căn học mà căn học đạt được, lúc ấy không phải pháp Thế đệ nhất là đẳng vô gián, nghĩa là khi quả A-la-hán lui sụt. Hỏi: Bỏ căn vô lậu, được căn vô lậu, thì lúc ấy tất cả là từ quả đến quả chăng? Đáp: Nếu từ quả đến quả, thì tất cả Thánh giả kia đều bỏ căn vô lậu, được căn vô lậu. Có lúc bỏ căn vô lậu được căn vô lậu, mà lúc ấy không phải là từ quả đến quả, nghĩa là lúc hiện quán biên phát khởi đạo loại trí, hoặc là lúc A-la-hán giải thoát lúc luyện căn làm thành bất động. Hỏi: Bỏ căn vô lậu, được căn vô lậu, lúc ấy tất cả căn vô lậu diệt hay là căn vô lậu khởi? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có bỏ căn vô lậu, được căn vô lậu mà lúc ấy không phải là căn vô lậu diệt hay căn vô lậu khởi, nghĩa là lúc thoái lui quả A-la-hán, Bất hoàn, Nhất lai; và lúc dùng đạo thế tục, đạt được quả Nhất lai và bất hoàn. 2. Có căn vô lậu diệt, căn vô lậu khởi, mà lúc ấy không phải là bỏ ===== PAGE 345 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1499 căn vô lậu, được căn vô lậu, nghĩa là đã được căn vô lậu diệt-khởi hiện ở trước mắt. 3. Có bỏ căn vô lậu, được căn vô lậu, mà lúc ấy cũng là căn vô lậu diệt, căn vô lậu khởi, nghĩa là lúc hiện quán biên phát khởi đạo loại trí và lúc dùng đạo vô lậu, đạt được quả Nhất lai, Bất hoàn, lúc đạt được quả A-la-hán, lúc A-la-hán giải thoát, lúc luyện căn làm thành bất động. 4. Không phải xả căn vô lậu, được căn vô lậu, lúc ấy cũng không phải là căn vô lậu diệt, căn vô lậu khởi, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các vị tri đương tri căn, tất cả căn ấy đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có vị tri đương tri căn mà căn ấy không phải đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán, nghĩa là vị tri đương tri căn ở quá khứ, hoặc vị lai. 2. Có căn đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán mà căn đó không phải vị tri đương tri căn, nghĩa là các pháp không có căn đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán. 3. Có vị tri đương tri căn mà căn ấy cũng đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán, nghĩa là vị tri đương tri căn đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán. 4. Không phải vị tri đương tri căn mà căn ấy cũng không phải đối với bốn Thánh đế chưa hiện quán, có khả năng hiện quán, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Tận trí nên nói là tận trí cho đến đạo trí, nên nói có tầm có tứ, cho đến không có tầm không có tứ, nên nói lạc căn cho đến xả căn tương ưng, nên nói Không cho đến Vô nguyện-Vô tướng tương ưng, nên nói duyên hệ thuộc cõi Dục cho đến duyên không hệ thuộc chăng? Như tận trí, vô sinh trí và Chánh kiến vô học cũng như vậy. Đáp: Tận trí nên nói là tận trí, hoặc pháp trí, loại trí, hoặc khổ- tập-diệt-đạo trí; hoặc có tầm-có tứ; hoặc không có tầm, chỉ có tứ; hoặc không có tầm-không có tứ; hoặc tương ưng với lạc căn, hoặc tương ưng với hỷ-xả căn, hoặc tương ưng với Vô nguyện, hoặc tương ưng với Vô tướng, hoặc duyên hệ thuộc cõi Dục, hoặc duyên hệ thuộc cõi Sắc, hoặc duyên hệ thuộc cõi Vô sắc, hoặc duyên không hệ thuộc. Như tận trí, vô sinh trí cũng như vậy. Chánh kiến vô học nên nói là Chánh kiến vô học, hoặc pháp- loại- tha tâm trí, hoặc khổ-tập-diệt-đạo trí; hoặc có tầm-có tứ; hoặc không ===== PAGE 346 ===== 1500 BỘ TỲ ĐÀM 2 có tầm, chỉ có tứ; hoặc không có tầm-không có tứ; hoặc tương ưng với lạc căn, hoặc tương ưng với hỷ, xả căn, hoặc tương ưng với Không, hoặc tương ưng với Vô nguyện, hoặc tương ưng với Vô tướng, hoặc duyên hệ thuộc cõi Dục, hoặc duyên hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc duyên không hệ thuộc. Hỏi: Các tận trí đầu tiên, lúc ấy tất cả là đạo vô gián đẳng vô gián chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu đạo vô gián là đẳng vô gián, thì lúc ấy tất cả là tận trí chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các vô sinh trí đầu tiên, lúc ấy tất cả là tận trí đẳng vô gián chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu tận trí là đẳng vô gián, thì lúc ấy tất cả là vô sinh trí chăng? Đáp: Hoặc tận trí, hoặc vô sinh trí, hoặc Chánh kiến vô học. Hỏi: Các duyên phát khởi đạo vô gián ấy, tức là duyên phát khởi tận trí ấy đầu tiên chăng? Đáp: Nếu duyên khởi sinh đạo vô gián thì duyên phát khởi tận trí ấy đầu tiên. Nếu không phải là duyên sinh khởi đạo vô gián thì không phải là duyên phát khởi tận trí ấy đầu tiên. Hỏi: Các duyên phát khởi tận trí ấy, tức là duyên phát khởi vô sinh trí ấy chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu duyên phát khởi vô sinh trí ấy, thì đó là duyên phát khởi tận trí ấy chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh kiến vô học, thì pháp đó tương ưng với Chánh tư duy vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh kiến vô học mà không phải Chánh kiến vô học, nghĩa là Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học, và Chánh tư duy vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh kiến vô học. 2. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học mà không phải là Chánh tư duy vô học, nghĩa là Chánh kiến vô học tương ưng với Chánh kiến vô học, và Chánh kiến vô học không tương ưng với pháp tương ưng ===== PAGE 347 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1501 của Chánh tư duy vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh kiến vô học, cũng tương ưng với Chánh tư duy vô học, nghĩa là trừ ra Chánh kiến vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học, và trừ ra Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh kiến vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh kiến vô học và Chánh tư duy vô học. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh kiến vô học, cũng không tương ưng với Chánh tư duy vô học, nghĩa là Chánh kiến vô học không tương ưng với Chánh tư duy vô học, Chánh tư duy vô học không tương ưng với Chánh kiến vô học, và trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp cùng Sắc-Vô vi-tâm bất tương ưng hành. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh kiến vô học, thì pháp đó tương ưng với Chánh cần vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh kiến vô học mà không phải là Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh kiến vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học. 2. Có pháp tương ưng với Chánh cần vô học mà không phải là Chánh kiến vô học, nghĩa là Chánh kiến vô học, và Chánh kiến vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh cần vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh kiến vô học, cũng tương ưng với Chánh cần vô học, nghĩa là trừ Chánh kiến vô học tương ưng với Chánh cần vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh kiến vô học. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh kiến vô học, cũng không tương ưng với Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh kiến vô học không tương ưng với Chánh cần vô học, và trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp cùng Sắc-Vô vi-tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh cần; đối với Chánh niệm-Chánh định-Chánh giải thoát cũng như vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh kiến vô học, thì pháp đó không tương ưng với Chánh trí vô học chăng? Đáp: Các pháp tương ưng với Chánh trí vô học, pháp đó không tương ưng với Chánh trí vô học. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học, thì pháp ấy tương ưng với Chánh cần vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học mà không phải là Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh ===== PAGE 348 ===== 1502 BỘ TỲ ĐÀM 2 cần vô học. 2. Có pháp tương ưng với Chánh cần vô học mà không phải Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học, và Chánh tư duy vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh cần vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học, cũng tương ưng với Chánh cần vô học, nghĩa là trừ ra Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh cần vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh tư duy vô học. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh tư duy vô học, cũng không tương ưng với Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh tư duy vô học không tương ưng với Chánh cần vô học, và trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp cùng Sắc,Vô vi-tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh cần; đối với Chánh niệm-Chánh định-Chánh giải thoát cũng như vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học, thì pháp đó tương ưng với Chánh trí vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học mà không phải Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh trí vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học, và Chánh trí vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh tư duy vô học. 2. Có pháp tương ưng với Chánh trí vô học mà không phải Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học, và Chánh tư duy vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh trí vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy vô học, cũng tương ưng với Chánh trí vô học, nghĩa là trừ ra Chánh tư duy vô học tương ưng với Chánh trí vô học, và trừ ra Chánh trí vô học tương ưng với Chánh tư duy vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh trí và Chánh tư duy vô học khác. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh tư duy vô học, cũng không tương ưng với Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh tư duy vô học không tương ưng với Chánh trí vô học, Chánh trí vô học không tương ưng với Chánh tư duy vô học. Và trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp cùng Sắc Vô vi-tâm bất tương ưng hành. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh cần vô học, thì pháp đó tương ưng với Chánh niệm vô học chăng? ===== PAGE 349 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 15 1503 Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh cần vô học mà không phải là Chánh niệm vô học, nghĩa là Chánh niệm vô học. 2. Có pháp tương ưng với Chánh niệm vô học mà không phải là Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh cần vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh cần vô học, cũng tương ưng với Chánh niệm vô học, nghĩa là trừ ra Chánh cần vô học và Chánh niệm vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh niệm và Chánh cần vô học. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh cần vô học, cũng không tương ưng với Chánh niệm vô học, nghĩa là trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp và Sắc vô vi-tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh niệm; đối với Chánh định-Chánh giải thoát cũng như vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh cần vô học, thì pháp đó tương ưng với Chánh trí vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh cần vô học mà không phải Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh trí vô học, và Chánh trí vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh cần vô học. 2. Có pháp tương ưng với Chánh trí vô học mà không phải là Chánh cần vô học, nghĩa là Chánh trí vô học tương ưng với Chánh cần vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh cần vô học, cũng tương ưng với Chánh trí vô học, nghĩa là trừ ra Chánh trí vô học tương ưng với Chánh cần vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh trí. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh cần vô học, cũng không tương ưng với Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh trí vô học không tương ưng với Chánh cần vô học, trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp cùng Sắc vô vi-tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh cần; đối với Chánh niệm-Chánh định cũng như vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh giải thoát vô học, thì pháp đó tương ưng với Chánh trí vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh giải thoát vô học mà không phải Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh trí vô học, và Chánh trí vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh giải thoát vô học. ===== PAGE 350 ===== 1504 BỘ TỲ ĐÀM 2 2. Có pháp tương ưng với Chánh trí vô học mà không phải là Chánh giải thoát vô học, nghĩa là Chánh trí vô học tương ưng với Chánh giải thoát vô học. 3. Có pháp tương ưng với Chánh giải thoát vô học, cũng tương ưng với Chánh trí vô học, nghĩa là trừ ra Chánh trí vô học tương ưng với Chánh giải thoát vô học, còn lại các pháp tương ưng của Chánh trí. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh giải thoát vô học, cũng không tương ưng với Chánh trí vô học, nghĩa là Chánh trí vô học không tương ưng với Chánh giải thoát vô học, và trước kia vốn không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp và Sắc vô vi-tâm bất tương ưng hành. ===== PAGE 351 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 16 1505 LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ