A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 18
阿毘達磨發智論 · T1544
Hán văn
尊者迦多衍尼子造 三藏法師玄奘奉 詔譯 3 攝納息 定蘊第七中攝納息第三 攝可得相應成不得捨退 頓漸滅依定此章願具說 十想。謂：無常想。無常苦想。苦無我想。死想。 不淨想。厭食想。一切世間不可樂想。斷想。離 想。滅想。 四靜慮。四無量。四無色。八解脫。八 勝處。十遍處。八智。三三摩地。 無常想等，攝 幾靜慮等耶？ 答：無常想，攝四靜慮、四無色、四 解脫。 如無常想；無常苦想、苦無我想、死想、 斷想、離想、滅想，亦爾。 不淨想，攝第三、第四靜 慮，初二解脫。 如不淨想；厭食想，亦爾。 一切世 間不可樂想，攝第三、第四靜慮。 初靜慮等， 攝幾靜慮等耶？ 答：初靜慮，攝初靜慮、四無量、 初二解脫、前四勝處、八智、三三摩地。 第二靜 慮，攝第二靜慮、四無量、初二解脫、前四勝處、 八智、三三摩地。 第三靜慮，攝第三靜慮、三無 量、八智、三三摩地。 第四靜慮，攝第四靜慮、三無 量、淨解脫、後四勝處、前八遍處、八智、三三摩 地。 慈無量等，攝幾無量等耶？ 答：慈攝慈世俗 智，乃至捨攝捨世俗智。 空無邊處等，攝幾無 色等耶？ 答：空無邊處，攝空無邊處，及彼解脫， 彼遍處，六智，三三摩地。 識無邊處，攝識無邊 處，及彼解脫，彼遍處，六智，三三摩地。 無所有 處，攝無所有處，及彼解脫，六智，三三摩地。 非 想非非想處，攝非想非非想處，及彼解脫，滅 想受解脫，世俗智。 初解脫等，攝幾解脫等耶？ 答：初、第二、第三解脫，攝初、第二、第三解脫世 俗智。 空無邊處解脫，攝空無邊處解脫，及彼 遍處，六智，三三摩地。 識無邊處解脫，攝識無 邊處解脫，及彼遍處，六智，三三摩地。 無所有 處解脫，攝無所有處解脫，六智，三三摩地。 非 想非非想處解脫，攝非想非非想處解脫，世 俗智。 滅想受解脫，攝滅想受解脫。 初勝處等， 攝幾勝處等耶？ 答：初勝處，攝初勝處世俗智， 乃至第八勝處，攝第八勝處世俗智。 初遍處 等，攝幾遍處等耶？ 答：初遍處，攝初遍處世俗 智，乃至第十遍處，攝第十遍處世俗智。 法智 等，攝幾智等耶？ 答：法智，攝法智，五智少分。 類 智，攝類智，五智少分。 他心智，攝他心智，四智 少分。 世俗智，攝世俗智，一智少分。 苦智，攝苦 智，二智少分。 集智，攝集智，二智少分。 滅智，攝 滅智，三智少分。 道智，攝道智，三智少分。 空 三摩地等，攝幾三摩地耶？ 答：空攝空，無願攝 無願，無相攝無相。 如攝；可得，亦爾。 無常想等，與幾靜慮等相應耶？ 答：無常想，與 四靜慮，四無色，四解脫，四智，一三摩地相應。 如無常想；無常苦想、苦無我想、死想、斷想、離 想、滅想，亦爾。 不淨想，與後二靜慮，初二解脫， 世俗智相應。 如不淨想；厭食想，亦爾。 一切世 間不可樂想，與後二靜慮，世俗智相應。 初靜 慮等，與幾靜慮等相應耶？ 答：初靜慮，與初 靜慮，四無量，初二解脫，前四勝處，八智，三三摩 地相應。 第二靜慮，與第二靜慮，四無量，初二 解脫，前四勝處，八智，三三摩地相應。 第三靜 慮，與第三靜慮，三無量，八智，三三摩地相應。 第四靜慮，與第四靜慮，三無量，淨解脫，後四 勝處，前八遍處，八智，三三摩地相應。 慈無量 等，與幾無量等相應耶？ 答：慈與慈世俗智相 應，乃至捨與捨世俗智相應。 空無邊處等，與 幾無色等相應耶？ 答：空無邊處，與空無邊處， 及彼解脫，彼遍處，六智，三三摩地相應。 識無 邊處，與識無邊處，及彼解脫，彼遍處，六智，三 三摩地相應。 無所有處，與無所有處，及彼 解脫，六智，三三摩地相應。 非想非非想處，與 非想非非想處，及彼解脫，世俗智相應。 初解 脫等，與幾解脫等相應耶？ 答：初、第二、第三解 脫，與初、第二、第三解脫，世俗智相應。 空無邊 處解脫，與空無邊處解脫，及彼遍處，六智，三 三摩地相應。 識無邊處解脫，與識無邊處解 脫，及彼遍處，六智，三三摩地相應。 無所有處 解脫，與無所有處解脫，六智，三三摩地相應。 非想非非想處解脫，與非想非非想處解脫， 世俗智相應。 滅想受解脫，非相應。 初勝處等， 與幾勝處等相應耶？ 答：初勝處，與初勝處世 俗智相應，乃至第八勝處，與第八勝處世俗 智相應。 初遍處等，與幾遍處等相應耶？ 答：初 遍處，與初遍處世俗智相應，乃至第十遍處， 與第十遍處世俗智相應。 法智等，與幾三摩 地相應耶？ 答：法智，與三三摩地，少分相應。 如 法智；類智，亦爾。 他心智，與一三摩地，少分相 應。 如他心智；集、滅、道智，亦爾。 苦智，與二三摩 地，少分相應。 若成就初靜慮等，彼於四靜慮等幾成就？幾 不成就？ 答：若成就初靜慮，彼於四靜慮：或一、 二、三、四。 一者謂：梵世愛未盡。 二者謂：梵世愛 盡，上愛未盡。 三者謂：極光淨愛盡，上愛未盡。 四者謂：遍淨愛盡。 於四無量：或無，或三，或四。 無者謂：生無色界。 三者謂：生遍淨、廣果。 四者 謂：生欲界、梵世、極光淨。 於四無色：或無，或一、 二、三、四。 無者謂：色愛未盡。 一者謂：色愛盡，上 愛未盡。 二者謂：空無邊處愛盡，上愛未盡。 三 者謂：識無邊處愛盡，上愛未盡。 四者謂：無所 有處愛盡。 於八解脫：或無，或一、二、三、四、五、六、 七、八。 無者謂：生遍淨。遍淨愛未盡。 一者謂： 生遍淨。遍淨愛盡，上愛未盡。 若生廣果，即 彼愛未盡。 若生空無邊處，即彼愛未盡。 二者 謂：生欲界、梵世、極光淨，遍淨愛未盡。 若生遍 淨、廣果，廣果愛盡，上愛未盡。 若生空無邊處， 即彼愛盡，上愛未盡。 若生識無邊處，即彼愛 未盡。 三者謂：生欲界、梵世、極光淨，遍淨愛盡， 上愛未盡。 若生遍淨、廣果，空無邊處愛盡，上 愛未盡。 若生空、識無邊處，識無邊處愛盡，上 愛未盡。 若生無所有處，即彼愛未盡。 四者謂： 生欲界、梵世、極光淨，廣果愛盡，上愛未盡。 若 生遍淨、廣果，識無邊處愛盡，上愛未盡。 若生 空、識無邊處、無所有處，無所有處愛盡。 若生 非想非非想處，不得滅盡定。 五者謂：生欲界、 梵世、極光淨，空無邊處愛盡，上愛未盡。 若生 遍淨、廣果，無所有處愛盡，不得滅盡定。 若生 非想非非想處，得滅盡定。 六者謂：生欲界、梵 世、極光淨，識無邊處愛盡，上愛未盡。 若生遍 淨、廣果，得滅盡定。 七者謂：生欲界、梵世、極光 淨，無所有處愛盡，不得滅盡定。 八者謂：生欲 界、梵世、極光淨，得滅盡定。 於八勝處：或無，或 四，或八。 無者謂：生遍淨，即彼愛未盡。 若生無 色界。 四者謂：生欲界、梵世、極光淨、遍淨愛未 盡。 若生遍淨，即彼愛盡。 若生廣果。 八者謂：生 欲界、梵世、極光淨、遍淨愛盡。 於十遍處：或無， 或一、二、八、九、十。 無者謂：生欲界、梵世、極光淨、 遍淨，遍淨愛未盡。 若生無所有處、非想非非 想處。 一者謂：生空無邊處，即彼愛未盡。 若生 識無邊處。 二者謂：生空無邊處，即彼愛盡。 八 者謂：生欲界、梵世、極光淨、遍淨，遍淨愛盡，上 愛未盡。 若生廣果，即彼愛未盡。 九者謂：生欲、 色界，欲、色愛盡，上愛未盡。 十者謂：生欲、色界， 空無邊處愛盡。 於八智：或二、四、五、六、七、八。 二者謂：異生苦法忍位。 四者謂：苦法智，苦類 忍位。 五者謂：苦類智，集法忍位。 六者謂：集法 智。乃至滅法忍位。 七者謂：滅法智。乃至道法 忍位。 八者謂：道法智。以上諸位。 於三三摩地： 或無，或二，或三。 無者謂：諸異生。 二者謂：諸聖 者，滅法忍未生。 三者謂：滅法忍已生。 如成就 初靜慮；乃至成就第四靜慮，隨所應，亦爾。 七補特伽羅。謂：隨信行。隨法行。信勝解。見 至。身證。慧解脫。俱解脫。 隨信行等，於味相 應等四靜慮、四無色，幾成就？幾不成就？ 答： 隨 信行： 於味相應四靜慮，或無，或一、二、三、四。 無 者謂：色愛盡。 一者謂：遍淨愛盡，上愛未盡。 乃至四者謂：梵世愛未盡。 於淨四靜慮：或 無，或一、二、三、四。 無者謂：欲愛未盡。 一者謂：欲 愛盡，上愛未盡。 乃至四者謂：遍淨愛盡。 於無 漏四靜慮：或無，或一、二、三、四。 無者謂：依未至 定，入正性離生。 一者謂：依初靜慮，或靜慮中 間，入正性離生。 乃至四者謂：依第四靜慮，入 正性離生。 於味相應四無色：或一、二、三、四。 一 者謂：無所有處愛盡，上愛未盡。 乃至四者謂： 空無邊處愛未盡。 於淨四無色：或無，或一、二、 三、四。 無者謂：色愛未盡。 一者謂：色愛盡，上愛 未盡。 乃至四者謂：無所有處愛盡。 於無漏三 無色，皆不成就。 如隨信行；隨法行，亦爾。 信勝 解： 於味相應四靜慮：或無，或一、二、三、四。 無者 謂：色愛盡。 一者謂：遍淨愛盡，上愛未盡。 乃至 四者謂：梵世愛未盡。 於淨四靜慮：或無，或一、 二、三、四。 無者謂：欲愛未盡。若生無色界。 一者 謂：生欲界，欲愛盡，上愛未盡。 若生梵世，即彼 愛未盡。 若生極光淨，即彼愛未盡。 若生遍淨， 即彼愛未盡。 若生廣果。 二者謂：生欲界、梵世， 梵世愛盡，上愛未盡。 若生極光淨，即彼愛盡， 上愛未盡。 若生遍淨，即彼愛盡。 三者謂：生欲 界、梵世，極光淨愛盡，上愛未盡。 若生極光淨， 遍淨愛盡。 四者謂：生欲界、梵世，遍淨愛盡。 於 無漏四靜慮：或無，或一、二、三、四。 無者謂：欲愛 未盡。 一者謂：欲愛盡，上愛未盡。 乃至四者 謂：遍淨愛盡。 於味相應四無色：或一、二、三、四。 一者謂：無所有處愛盡，上愛未盡。 乃至四者 謂：空無邊處愛未盡。 於淨四無色：或無，或 一、二、三、四。 無者謂：生欲、色界，色愛未盡。 一者 謂：生欲、色界，色愛盡，上愛未盡。 若生空無邊 處，即彼愛未盡。 若生識無邊處，即彼愛未盡。 若生無所有處，即彼愛未盡。 若生非想非非 想處。 二者謂：生欲、色界、空無邊處，空無邊處 愛盡，上愛未盡。 若生識無邊處，即彼愛盡，上 愛未盡。 若生無所有處，即彼愛盡。 三者謂：生 欲、色界、空無邊處，識無邊處愛盡，上愛未盡。 若生識無邊處，無所有處愛盡。 四者謂：生欲、 色界、空無邊處，無所有處愛盡。 於無漏三無 色：或無，或一、二、三。 無者謂：色愛未盡。 一者謂： 色愛盡，上愛未盡。 乃至三者謂：識無邊處 愛盡。 如信勝解；見至，亦爾。 身證： 於味相應 四靜慮，皆不成就。 於淨四靜慮：或無，或一、二、 三、四。 無者謂：生非想非非想處。 一者謂：生廣 果。 乃至四者謂：生欲界、梵世。 於無漏四靜 慮，皆成就。 於味相應四無色：成就一，不成就 三。 於淨四無色：或一，或四。 一者謂：生非想非 非想處。 四者謂：生欲、色界。 於無漏三無色，皆 成就。 慧解脫： 於味相應四靜慮，皆不成就。 於淨四靜慮：或無，或一、二、三、四。 無者謂：生無 色界。 一者謂：生廣果。 乃至四者謂：生欲界、梵 世。 於無漏四靜慮，皆成就。 於味相應四無色， 皆不成就。 於淨四無色：或一、二、三、四。 一者 謂：生非想非非想處。 乃至四者謂：生欲、色界， 空無邊處。 於無漏三無色，皆成就。 俱解脫： 於 味相應四靜慮，皆不成就。 於淨四靜慮：或無， 或一、二、三、四。 無者謂：生非想非非想處。 一者 謂：生廣果。 乃至四者謂：生欲界、梵世。 於無漏 四靜慮，皆成就。 於味相應四無色，皆不成就。 於淨四無色：或一，或四。 一者謂：生非想非非 想處。 四者謂：生欲、色界。 於無漏三無色，皆成 就。 頗有成就味相應四靜慮，非淨，非無漏耶？ 答：有。謂：欲愛未盡。 頗有成就淨四靜慮，非味 相應，非無漏耶？ 答：有。謂：異生生欲界、梵世，色 愛盡。 頗有成就無漏四靜慮，非味相應，非淨 耶？ 答：有。謂：聖者生無色界。 頗有成就淨、無漏 四靜慮，非味相應耶？ 答：有。謂：聖者生欲界、梵 世，色愛盡。 頗有成就餘二，或三耶？ 答：無。 頗有 不成就味相應四靜慮，非淨，非無漏耶？ 答：有。 謂：聖者生欲界、梵世，色愛盡。 頗有不成就淨 四靜慮，非味相應，非無漏耶？ 答：無。 頗有不成 就無漏四靜慮，非味相應，非淨耶？ 答：無。 頗有 不成就味相應、淨四靜慮，非無漏耶？ 答：有。謂： 聖者生無色界。 頗有不成就味相應、無漏四 靜慮，非淨耶？ 答：有。謂：異生生欲界、梵世，色 愛盡。 頗有不成就淨、無漏四靜慮，非味相應 耶？ 答：有。謂：欲愛未盡。 頗有不成就味相應、淨、 無漏四靜慮耶？ 答：有。謂：異生生無色界。 頗有 成就味相應四無色，非淨，非無漏耶？ 答：有。謂： 色愛未盡。 頗有成就淨、無漏四無色，非味相 應耶？ 答：有。謂：生欲色界、空無邊處阿羅漢。 頗 有成就餘耶？ 答：無。 頗有不成就味相應四無 色，非淨，非無漏耶？ 答：有。謂：生欲色界、空無邊 處阿羅漢。 頗有不成就淨、無漏四無色，非味 相應耶？ 答：有。謂：色愛未盡。 頗有不成就餘耶？ 答：無。 頗有得味相應四靜慮，非淨，非無漏耶？ 答：有。謂：色愛盡，起欲界纏退時。若無色沒， 生欲界時。 頗有得淨四靜慮，非味相應，非無 漏耶？ 答：無。 頗有得無漏四靜慮，非味相應，非 淨耶？ 答：有。謂：依第四靜慮入正性離生。若 得阿羅漢果時。 頗有得餘耶？ 答：無。 頗有捨味 相應四靜慮，非淨，非無漏耶？ 答：無。 頗有捨淨 四靜慮，非味相應，非無漏耶？ 答：有。謂：異生遍 淨愛盡，起欲界纏退時。若欲界、梵世沒，生無 色界時。 頗有捨淨、無漏四靜慮，非味相應耶？ 答：有。謂：聖者遍淨愛盡，起欲界纏退時。 頗有 捨餘耶？ 答：無。 頗有得味相應四無色，非淨，非 無漏耶？ 答：有。謂：阿羅漢起欲、色界纏退時。 頗 有得無漏三無色，非味相應，非淨耶？ 答：有。謂： 得阿羅漢果時。 頗有得餘耶？ 答：無。 頗有捨味 相應四無色，非淨，非無漏耶？ 答：無。 頗有捨淨 四無色，非味相應，非無漏耶？ 答：有。謂：異生無 所有處愛盡，起欲、色界纏退時。 頗有捨無 漏三無色，非味相應，非淨耶？ 答：有。謂：信勝 解識無邊處愛盡，練根時。 頗有捨淨、無漏四 無色，非味相應耶？ 答：有。謂：聖者無所有處愛 盡，起欲、色界纏退時。 頗有捨餘耶？ 答：無。 頗有退味相應四靜慮，非淨，非無漏耶？ 答：無。 頗有退淨四靜慮，非味相應，非無漏耶？ 答：有。 謂：異生遍淨愛盡，起欲界纏退時。 頗有退淨、 無漏四靜慮，非味相應耶？ 答：有。謂：聖者遍淨 愛盡，起欲界纏退時。 頗有退餘耶？ 答：無。 頗有 退味相應四無色，非淨，非無漏耶？ 答：無。 頗有 退淨四無色，非味相應，非無漏耶？ 答：有。謂：異 生無所有處愛盡，起欲、色界纏退時。 頗有退 淨、無漏四無色，非味相應耶？ 答：有。謂：聖者無 所有處愛盡，起欲、色界纏退時。 頗有退餘耶？ 答：無。 頗有味相應四靜慮頓得耶？ 答：有。謂：色愛盡， 起欲界、梵世纏退時。若無色界沒，生欲界、梵 世時。 頗有味相應四靜慮頓捨耶？ 答：無。 頗有 味相應四靜慮漸得耶？ 答：有。 頗有味相應四 靜慮漸捨耶？ 答：有。 頗有淨四靜慮頓得耶？ 答：無。 頗有淨四靜慮頓捨耶？ 答：有。謂：遍淨愛 盡，起欲界纏退時。若欲界、梵世沒，生無色界 時。 頗有淨四靜慮漸得耶？ 答：有。 頗有淨四靜 慮漸捨耶？ 答：有。 頗有無漏四靜慮頓得耶？ 答： 有。謂：依第四靜慮入正性離生，若得阿羅漢 果。 頗有無漏四靜慮頓捨耶？ 答：有。謂：聖者遍 淨愛盡，起欲界纏退時。 頗有無漏四靜慮漸 得耶？ 答：有。 頗有無漏四靜慮漸捨耶？ 答：有。 頗 有味相應四無色頓得耶？ 答：有。謂：阿羅漢起 欲色界、空無邊處纏退時。 頗有味相應四無 色頓捨耶？ 答：無。 頗有味相應四無色漸得耶？ 答：有。 頗有味相應四無色漸捨耶？ 答：有。 頗有 淨四無色頓得耶？ 答：無。 頗有淨四無色頓捨 耶？ 答：有。謂：無所有處愛盡，起欲、色界纏退時。 頗有淨四無色漸得耶？ 答：有。 頗有淨四無色 漸捨耶？ 答：有。 頗有無漏三無色頓得耶？ 答： 有。謂：得阿羅漢果時。 頗有無漏三無色頓捨 耶？ 答：有。謂：聖者識無邊處愛盡，起欲、色界纏 退時。 頗有無漏三無色漸得耶？ 答：有。 頗有無 漏三無色漸捨耶？ 答：有。 身語表、無表，依何定滅？ 答：身語表，——依初或未 至。 身語無表，依四或未至。 三惡行、三妙行、 三不善根、三善根，依何定滅？ 答：依未至。 四非 聖語、四聖語、四生、四種入胎、四識住，依何定 滅？ 答：四非聖語，四聖語，胎、卵、濕、生，四種入 胎：依未至。 化生，後三識住：依七或未至。 色識 住：——依四或未至。 五蘊、五取蘊、五趣、五妙欲、 五學處，依何定滅？ 答：色蘊、色取蘊：——依四或未 至。 四蘊、四取蘊、天趣：——依七或未至。 餘四趣，五 妙欲，五學處：依未至。 六內處、六外處、六識 身、六觸身、六受身、六想身、六思身、六愛身， 依何定滅？ 答：五內處，色、聲、觸外處：——依四或未 至。 意內處、法外處、意識身，及彼相應觸、受、想、 思愛身：依七或未至。 香、味外處，鼻、舌識身。及 彼相應觸、受、想、思愛身：依未至。 眼、耳、身識身。 及彼相應觸、受、想、思愛身：——依初或未至。 七識 住、八世法、九有情居、十業道，依何定滅？ 答： 初識住、八世法、初有情居、十業道：依未至。 第二識住、有情居：——依初或未至。 第三識住、 有情居：——依二或未至。 第四識住、有情居：——依三 或未至。 第五有情居：——依四或未至。 第五識住、 第六有情居：——依五或未至。 第六識住、第七有 情居：——依六或未至。 第七識住，第八、第九有情 居：——依七或未至。 四靜慮、四無量、四無色、八 解脫、八勝處、十遍處，依何定滅？ 答：初靜慮：—— 依初或未至。 第二靜慮，喜無量，初二解脫，前 四勝處：——依二或未至。 第三靜慮：——依三或未至。 第四靜慮，三無量，淨解脫，後四勝處，前八 遍處：依四或未至。 空無邊處，及彼解脫、遍處：—— 依五或未至。 識無邊處，及彼解脫、遍處：——依六 或未至。 後二無色，後三解脫：——依七或未至。 他 心智、世俗智，依何定滅？ 答：他心智：依四或未 至。 世俗智：依七或未至。 4 不還納息 定蘊第七中不還納息第四 不還學無學順逆住極二 菩薩記願智無諍四雙別 住斷法調伏法隨法及行 法輪正法世此章願具說 有五不還。謂：中般涅槃、生般涅槃、有行般涅 槃、無行般涅槃、上流往色究竟。 為五攝一切？ 為一切攝五耶？ 答：一切攝五，非五攝一切。不 攝何等？謂：現法般涅槃，及往無色不還。 中般 涅槃，生般涅槃，何者為勝？ 答：若住等斷，則中 般涅槃為勝；若生般涅槃斷結多，則彼為勝。 中般涅槃，乃至上流往色究竟，何者為勝？ 答： 若住等斷，則中般涅槃為勝；若乃至上流往 色究竟斷結多，則彼為勝。 如是生般涅槃， 乃至上流往色究竟有行般涅槃，乃至上流 往色究竟無行般涅槃，上流往色究竟，何者 為勝？ 答：若住等斷，則生般涅槃等為勝；若有 行般涅槃等斷結多，則彼為勝。 諸學，彼一切為得未得而學耶？設為得未得 而學，彼一切學耶？ 答：應作四句。 有學，非為得 未得而學。謂：學住本性。 有為得未得而學，彼 非學。謂：阿羅漢及異生進求上法。 有學，亦為 得未得而學。謂：學進求上法。 有非學，亦非為 得未得而學。謂：阿羅漢及異生住本性。 諸無 學，彼一切不為得未得而學耶？設不為得未 得而學，彼一切無學耶？ 答：應作四句。 有無學， 非不為得未得而學。謂：阿羅漢進求上法。 有 不為得未得而學，非無學。謂：學及異生住本 性。 有無學，亦不為得未得不學。謂：阿羅漢 住本性。 有非無學，亦非不為得未得而學。謂： 學及異生進求上法。 順流是何義？ 答：於諸生、諸趣、諸有、諸種類、諸 生死，為支、為門、為事、為道、為迹向，是順流 義。 逆流是何義？ 答：於生滅、趣滅、有滅、種類滅、 生死滅，為支、為門、為事、為道、為迹向，是逆 流義。 自住是何義？ 答：非於諸生，乃至諸生死 為支，乃至為迹向。亦非於生滅，乃至生死滅 為支，乃至為迹向，是自住義。 諸阿羅漢，彼一 切自住耶？設自住，彼一切阿羅漢耶？ 答：諸阿 羅漢，彼一切皆自住。 有自住非阿羅漢。謂：不 還。 如世尊言： 『永斷五煩惱學滿無引法 得自在定根是人名自住』 諸得極禁，彼一切得極迹耶？設得極迹，彼一 切得極禁耶？ 答：諸得極禁，彼一切得極迹。 有 得極迹，非得極禁。謂：不還。 如世尊言：「云何苾 芻得極迹？謂：於五順下分結永斷遍知。」 齊何名菩薩？ 答：齊能造作增長相異熟業。 得 何名菩薩？ 答：得相異熟業。 如說：「慈氏！汝於來 世當得作佛，名慈氏如來、應、正等覺。」 此何智？ 答：因智、道智。 此於何轉？ 答：有於相異熟業轉， 由此名因智。 有於無漏根、力、覺支、道支，得阿 耨多羅三藐三菩提轉，由此名道智。 如說：「此 苾芻！即於現法，當辨聖旨。」 此何智？ 答：道智。 此於何轉？ 答：此於無漏根、力，覺支，道支，得諸 漏永盡轉，由此名道智。 願智云何？ 答：如阿羅漢成就神通，得心自在， 隨欲知義，發正願已，便入邊際第四靜慮；從 定起已，如願皆知。 願智當言：善耶？無記耶？ 答： 或善。或無記。 云何無諍行？ 答：一切阿羅漢善達內時，外不 如是，若亦善達外時，名無諍行。 無諍名何 法？ 答：令他相續無雜穢轉。 如說：「我弟子中因 儒童黠慧第一，婆呬迦等敏捷第一。」此二何 差別？ 答：尊者因儒童，心直、心無曲、心淳質增 上 尊者婆呬迦等，心濡、心調柔、心和順增上。 如說：「我弟子中，小路於心迴善，大路於想迴 善。」此二何差別？ 答：尊者小路，多住於心循心 觀念住。 尊者大路，多住於法循法觀念住。 如說：「我弟子中，舍利子具大慧辯，執大藏 得無礙解。」此二何差別？ 答：尊者舍利子，多住 義無礙解。 尊者執大藏，多住四無礙解。 如說： 「我弟子中，大迦葉波少欲知足，具杜多行； 薄矩羅少病節儉，具淨戒行。」 此二何差別？ 答： 尊者大迦葉波，所得飲食若麁、若妙，隨次第 食，無所簡別。 尊者薄矩羅，——所得飲食或麁、或 妙，簡去妙者，而食麁者。 復次！ 尊者大迦葉波， 廣識大福，易得衣服、飲食、臥具、醫藥，及餘資 具；先不受杜多功德，而能奉行。 尊者薄矩羅， 非廣識大福，難得衣服、飲食、臥具、醫藥，及餘 資具；先受杜多功德，亦能奉行。 少識苾芻，受 杜多功德，於中隨轉，此不為難。 如說：「大名 學，多住五蓋漸斷。」 此中云何學？ 答：預流，或 一來。 云何學多住五蓋漸斷？ 答：漸斷、漸離、漸 伏、漸背。 如說：「苾芻！法捨故，毘柰耶捨；毘柰耶捨 故，法捨。」 云何法？ 答：八支聖道。 云何毘柰耶？ 答：貪、瞋、癡滅。 云何法捨故，毘柰耶捨；毘柰 耶捨故，法捨？ 答：若於八支聖道，不修習時， 彼於貪、瞋、癡滅，不能作證。 若於貪、瞋、癡滅，不 作證時，彼於八支聖道，不能修習。 由此因緣 故，作是說。 如說：「法隨法行。」 云何法？ 答：寂滅涅 槃。 云何隨法？ 答：八支聖道。 云何法隨法行？ 答： 若於此中，隨義而行。 復次！別解脫名法，別解 脫律儀名隨法。若於此中隨義而行，名法隨 法行。 復次！身律儀、語律儀、命清淨名法，受此 名隨法。若於此中隨義而行，名法隨法行。 云何法輪？ 答：八支聖道。 齊何當言轉法輪？ 答： 若時具壽阿若多憍陳那見法。 云何正法？ 答： 無漏根、力、覺支、道支。 齊何當言正法住？ 答：若 時行法者住。 齊何當言正法滅？ 答：若時行法 者滅。 若初入無漏初靜慮，由得此故，得諸餘無漏 心心所法，彼何世攝？ 答：未來。 若初入乃至 無漏無所有處，由得此故，得諸餘無漏心心 所法，彼何世攝？ 答：未來。 諸生何世攝？ 答：未 來。 諸滅何世攝？ 答：現在。
Việt dịch
QUYỂN 18 Chương 7: ĐỊNH UẨN Phẩm 3: BÀN VỀ SỰ THÂU NHIẾP Thâu nhiếp thích hợp được tương ưng Thành tựu-không đạt được-lùi-bỏ, Diệt trừ nhanh-chậm dựa theo định, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Mười tưởng là Tưởng về vô thường, tưởng về vô thường khổ, tưởng về khổ vô ngã, tưởng về chết, tưởng về bất tịnh, tưởng về chán ăn, tưởng về tất cả gian là không đáng vui, tưởng về đoạn, tưởng về lìa, tưởng về diệt. Bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc, tám giải thoát, tám thắng xứ, mười biến xứ, tám trí, ba Tam-ma-địa. Hỏi: Tưởng về vô thường... thâu nhiếp bao nhiêu tĩnh lự...? Đáp: Tưởng về vô thường thâu nhiếp bốn tĩnh lự, bốn vô sắc, bốn giải thoát. Như tưởng về vô thường; tưởng về vô thường khổ, tưởng về khổ vô ngã, tưởng về chết, tưởng về đoạn, tưởng về lìa, tưởng về diệt cũng như vậy. Tưởng về bất tịnh thâu nhiếp giải thoát thứ nhất-thứ hai và tĩnh lự thứ ba-thứ tư. Như tưởng về bất tịnh, tưởng về chán ăn cũng như vậy. Tưởng về không thể vui của tất cả thế gian thâu nhiếp tĩnh lự thứ ba- thứ tư. Hỏi: Tĩnh lự thứ nhất... thâu nhiếp bao nhiêu tĩnh lự...? Đáp: Tĩnh lự thứ nhất thâu nhiếp tĩnh lự thứ nhất, bốn vô lượng, giải thoát thứ nhất-thứ hai, bốn thắng xứ trước, tám trí, ba Tam-ma- ===== PAGE 406 ===== 1560 BỘ TỲ ĐÀM 2 địa. Tĩnh lự thứ hai thâu nhiếp tĩnh lự thứ hai, bốn vô lượng, giải thoát thứ nhất, thứ hai, bốn thắng xứ trước, tám trí, ba Tam-ma-địa. Tĩnh lự thứ ba thâu nhiếp tĩnh lự thứ ba, ba vô lượng, tám trí, ba Tam-ma-địa. Tĩnh lự thứ tư thâu nhiếp tĩnh lự thứ tư, ba vô lượng, tịnh giải thoát, bốn thắng xứ sau, tám biến xứ trước, tám trí, ba Tam-ma-địa. Hỏi: Từ Vô lượng... thâu nhiếp bao nhiêu vô lượng...? Đáp: Từ Vô lượng thâu nhiếp Từ-thế tục trí Từ, cho đến Xả thâu nhiếp Xả-thế tục trí. Hỏi: Không vô biên xứ... thâu nhiếp bao nhiêu vô sắc...? Đáp: Không vô biên xứ thâu nhiếp Không vô biên xứ và giải thoát của mình-biến xứ của mình, ba Tam-ma-địa. Thức vô biên xứ thâu nhiếp Thức vô biên xứ và giải thoát của mình-viến xứ của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Vô sở hữu xứ thâu nhiếp Vô sở hữu xứ và giải thoát kia, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Phi tưởng phi phi tưởng xứ thâu nhiếp Phi tưởng phi phi tưởng xứ và giải thoát của mình, diệt thọ tưởng giải thoát, thế tục trí giải thoát. Hỏi: Giải thoát thứ nhất... thâu nhiếp bao nhiêu giải thoát...? Đáp: Giải thoát thứ nhất, thứ hai, thứ ba thâu nhiếp thế tục trí của giải thoát thứ nhất, thứ hai, thứ ba. Không vô biên xứ giải thoát thâu nhiếp Không vô biên xứ giải thoát và biến xứ của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Thức vô biên xứ giải thoát thâu nhiếp Thức vô biên xứ giải thoát và biến xứ của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Vô sở hữu xứ giải thoát thâu nhiếp Vô sở hữu xứ giải thoát, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Phi tưởng phi phi tưởng xứ giải thoát thâu nhiếp Phi tưởng phi phi tưởng xứ giải thoát và thế tục trí. diệt thọ tưởng giải thoát thâu nhiếp giải thoát diệt thọ tưởng. Hỏi: Thắng xứ thứ nhất thâu nhiếp bao nhiêu thắng xứ…? Đáp: Thắng xứ thứ nhất thâu nhiếp thế tục trí của thắng xứ thứ nhất, cho đến thắng xứ thứ tám thâu nhiếp thế tục trí của thắng xứ thứ tám. Hỏi: Biến xứ thứ nhất thâu nhiếp bao nhiêu biến xứ… Đáp: Biến xứ thứ nhất thâu nhiếp thế tục trí của biến xứ thứ nhất, cho đến biến xứ thứ mười thâu nhiếp thế tục trí của biến xứ thứ mười. ===== PAGE 407 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1561 Hỏi: Pháp trí... thâu nhiếp bao nhiêu trí… Đáp: Pháp trí thâu nhiếp pháp trí và phần ít của năm trí. Loại trí thâu nhiếp loại trí, phần ít của năm trí. Tha tâm trí thâu nhiếp tha tâm trí, phần ít của bốn trí. Thế tục trí thâu nhiếp thế tục trí và phần ít của một trí. Khổ trí thâu nhiếp khổ trí, phần ít của hai trí. Tập trí thâu nhiếp tập trí và phần ít của hai trí. Diệt trí thâu nhiếp diệt trí, phần ít của ba trí. Đạo trí thâu nhiếp đạo trí và phần ít của ba trí. Hỏi: Tam-ma-địa không... thâu nhiếp bao nhiêu Tam-ma-địa? Đáp: Không thâu nhiếp Không, Vô nguyện thâu nhiếp Vô nguyện, Vô tướng thâu nhiếp Vô tướng. Như thâu nhiếp có thể đạt được cũng như vậy. Hỏi: Tưởng về vô thường... tương ưng với bao nhiêu tĩnh lự...? Đáp: Tưởng về vô thường tương ưng với bốn tĩnh lự, bốn vô sắc, bốn giải thoát, bốn trí, một Tam-ma-địa. Như tưởng về vô thường, tưởng về vô thường khổ, tưởng về khổ vô ngã, tưởng về chết, tưởng về đoạn, tưởng về lìa, tưởng về diệt cũng như vậy. Tưởng về bất tịnh tương ưng với hai tĩnh lự sau, thế tục trí của hai giải thoát đầu. Như tưởng về bất tịnh, tưởng về chán ăn cũng như vậy. Tưởng về tất cả thế gian không đáng vui tương ưng với thế tục trí của hai tĩnh lự sau. Hỏi: Tĩnh lự thứ nhất... tương ưng với bao nhiêu tĩnh lự...? Đáp: Tĩnh lự thứ nhất tương ưng với tĩnh lự thứ nhất, bốn vô lượng, hai giải thoát đầu, bốn thắng xứ trước, tám trí, ba Tam-ma-địa. Tĩnh lự thứ hai tương ưng với tĩnh lự thứ hai, bốn vô lượng, giải thoát thứ nhất-thứ hai, bốn thắng xứ trước, tám trí, ba Tam-ma-địa. Tĩnh lự thứ ba tương ưng với tĩnh lự thứ ba, ba vô lượng, tám trí, ba Tam-ma-địa. Tĩnh lự thứ tư tương ưng với tĩnh lự thứ tư, ba vô lượng, tịnh giải thoát, bốn thắng xứ sau, tám biến xứ trước, tám trí, ba Tam-ma-địa. Hỏi: Từ vô lượng... tương ưng với bao nhiêu vô lượng...? Đáp: Từ tương ưng với từ và thế tục trí , cho đến Xả tương ưng với xả và thế tục trí. Hỏi: Không vô biên xứ... tương ưng với bao nhiêu vô sắc...? Đáp: Không vô biên xứ tương ưng với Không vô biên xứ và giải thoát của mình-biến xứ của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Thức vô biên xứ tương ưng với Thức vô biên xứ và giải thoát của mình-biến xứ của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. ===== PAGE 408 ===== 1562 BỘ TỲ ĐÀM 2 Vô sở hữu xứ tương ưng với Vô sở hữu xứ và giải thoát của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Phi tưởng phi phi tưởng xứ tương ưng với Phi tưởng phi phi tưởng xứ và giải thoát của mình cùng thế tục trí. Hỏi: Giải thoát... thứ nhất tương ưng với bao nhiêu giải thoát...? Đáp: Giải thoát thứ nhất, thứ hai, thứ ba tương ưng với thế tục trí của giải thoát thứ nhất, thứ hai, thứ ba. Không vô biên xứ giải thoát tương ưng với không vô biên xứ giải thoát và biến xứ kia, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Thức vô biên xứ giải thoát tương ưng với thức vô biên xứ giải tho- át và biến xứ của mình, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Vô sở hữu xứ giải thoát tương ưng với Vô sở hữu xứ giải thoát, sáu trí, ba Tam-ma-địa. Phi tưởng phi phi tưởng xứ giải thoát tương ưng với Phi tưởng phi phi tưởng xứ giải thoát và thế tục trí. Diệt thọ tưởng giải thoát không có pháp tương ưng. Hỏi: Thắng xứ thứ nhất tương ưng với bao nhiêu thắng xứ? Đáp: Thắng xứ thứ nhất tương ưng với thế tục trí của thắng xứ thứ nhất, cho đến thắng xứ thứ tám tương ưng với thế tục trí của thắng xứ thứ tám. Hỏi: Biến xứ thứ nhất tương ưng với bao nhiêu biến xứ? Đáp: Biến xứ thứ nhất tương ưng với thế tục trí của biến xứ thứ nhất, cho đến biến xứ thứ mười tương ưng với thế tục trí của biến xứ thứ mười. Hỏi: Pháp trí... tương ưng với bao nhiêu Tam-ma-địa? Đáp: Pháp trí tương ưng với phần ít của ba Tam-ma-địa. Như pháp trí, loại trí cũng như vậy. Tha tâm trí tương ưng với phần ít của một Tam-ma-địa. Như tha tâm trí, tập trí, diệt trí, đạo trí cũng như vậy. Khổ trí tương ưng với phần ít của hai Tam-ma-địa. Hỏi: Nếu thành tựu tĩnh lự thứ nhất..., lúc ấy đối với bốn tĩnh lự có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Nếu thành tựu tĩnh lự thứ nhất, thì lúc ấy đối với bốn tĩnh lự, hoặc một-hai-ba-bốn. Một nghĩa là ái của cõi Phạm thế chưa hết. Hai, nghĩa là ái của cõi Phạm thế đã hết, ái cõi trên chưa hết. Ba nghĩa là ái của cõi Cực quang tịnh đã hết, ái cõi trên chưa hết. Bốn, nghĩa là ái của cõi Biến tịnh đã hết. Đối với bốn vô lượng, hoặc không có, hoặc ba, hoặc bốn. Không ===== PAGE 409 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1563 có nghĩa là sinh cõi Vô sắc. Ba nghĩa là sinh cõi Biến tịnh, cõi Quảng quả. Bốn nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh nơi cõi Dục. Đối với bốn vô sắc hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có nghĩa là ái sắc chưa hết. Một nghĩa là ái sắc đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hai nghĩa là ái Không vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Ba nghĩa là ái Thức vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Bốn nghĩa là ái của Vô sở hữu xứ đã hết. Đối với tám giải thoát, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn-năm- sáu-bảy. Không có nghĩa là sinh cõi Biến tịnh, ái của cõi Biến tịnh chưa hết. Một nghĩa là sinh cõi Biến tịnh, ái của cõi Biến tịnh đã hết, ái cõi trên chưa hết; hoặc sinh cõi Quảng quả, ái cõi ấy chưa hết; hoặc sinh Không vô biên xứ, ái cõi kia chưa hết. Hai nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục, ái của cõi Biến tịnh chưa hết; hoặc sinh cõi Biến tịnh-cõi Quảng quả ái cõi Quảng quả đã hết, ái cõi trên chưa hết, hoặc sinh Không vô biên chăng, ái cõi ấy đã hết, ái cõi trên chưa hết; hoặc sinh Thức vô biên xứ ái cõi ấy chưa hết. Ba nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục, ái cõi Biến tịnh đã hết, ái cõi trên chưa hết; hoặc sinh cõi Biến tịnh, cõi Quảng quả, thì ái của Không vô biên xứ hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Thức vô biên xứ, ái của Thức vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Vô sở hữu xứ, ái xứ ấy chưa hết. Bốn nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục ái của cõi Quảng quả đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Biến tịnh, cõi Quảng quả, thì ái của Thức vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Không-Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, ái của Vô sở hữu xứ đã hết. Hoặc sinh Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không đạt được định diệt tận. Năm nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục, ái của Không vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Biến tịnh, cõi Quảng quả thì ái của Vô sở hữu xứ hết, không đạt được định diệt tận. Hoặc sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ đạt được định diệt tận. Sáu nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục, ái của Thức vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Biến tịnh, cõi Quảng quả đạt được định diệt tận. Tám nghĩa là sinh cõi Dục- cõi Phạm thế-cõi cực quang tịnh, đạt được định diệt tận. ===== PAGE 410 ===== 1564 BỘ TỲ ĐÀM 2 Bảy nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh của cõi Dục thì ái của Vô sở hữu xứ đã hết, không được định diệt tận. Đối với tám thắng xứ hoặc không có, hoặc bốn, hoặc tám. Không có nghĩa là sinh cõi Biến tịnh, tức ái cõi ấy chưa hết, hoặc sinh cõi vô Sắc. Bốn nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục, ái của cõi Biến tịnh chưa hết. Hoặc sinh ở Biến tịnh tức ái của cõi ấy đã hết; hoặc sinh cõi Quảng quả. Tám nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh và cõi Dục, ái của cõi Biến tịnh đã hết. Đối với mười biến xứ, hoặc không có, hoặc một-hai-tám-chín- mười. Không có nghĩa là sinh cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh, cõi Biến tịnh và cõi Dục, ái nơi cõi Biến tịnh chưa hết; hoặc sinh ở Vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Một nghĩa là sinh Không vô biên xứ, ái cõi đó chưa hết, hoặc sinh Thức vô biên xứ. Hai nghĩa là sinh Không vô biên xứ, ái cõi đó đã hết. Tám, nghĩa là sinh cõi Dục cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh, cõi Biến tịnh, ái cõi Biến tịnh đã hết, ái cõi trên chưa hết, hoặc sinh cõi Quảng quả, tức ái cõi đó chưa hết. Chín, nghĩa là sinh cõi Dục-Sắc, thì ái của cõi Dục-Sắc đã hết, ái cõi trên chưa hết. Mười, nghĩa là sinh cõi Dục-Sắc, thì ái của Không vô biên xứ đã hết. Đối với tám trí, hoặc hai-bốn-năm-sáu-bảy, tám. Hai nghĩa là phàm phu ở phần vị khổ pháp nhẫn. Bốn, nghĩa là phần vị khổ pháp trí- khổ loại nhẫn. Năm, nghĩa là phần vị khổ loại trí-tập pháp nhẫn. Sáu, nghĩa là phần vị tập pháp trí cho đến diệt pháp nhẫn. Bảy nghĩa là phần vị diệt pháp trí cho đến đạo pháp nhẫn. Tám, nghĩa là đạo pháp trí. Những phần vị trên đây, đối với ba Tam-ma-địa, hoặc không có, hoặc hai, hoặc ba. Không có nghĩa là các phàm phu. Hai nghĩa là các Thánh giả chưa sinh ra diệt pháp nhẫn. Ba nghĩa là diệt pháp nhẫn đã sinh. Như thành tựu tĩnh lự thứ nhất, cho đến thành tựu tĩnh lự thứ tư, tùy theo sự thích ứng cũng như vậy. Bảy bổ đặc già la, đó là tùy tín hành, tùy pháp hành, tín thắng giải, kiến chí, thân chứng, tuệ giải thoát và câu giải thoát. Hỏi: Tùy tín hành…, đối với vị tương ưng… bốn tĩnh lự-bốn vô sắc, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Tùy tín hành, đối với vị tương ưng của bốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có, nghĩa là ái sắc đã hết. Một, nghĩa là ái nơi cõi Biến tịnh đã hết, ái cõi trên chưa hết, cho đến bốn, nghĩa là ái cõi Phạm thế chưa hết. Đối với tịnh của bốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có nghĩa là ái dục chưa hết. Một nghĩa là ái dục đã hết, ái cõi ===== PAGE 411 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1565 trên chưa hết, cho đến bốn nghĩa là ái cõi Biến tịnh đã hết. Đối với vô lậu của bốn tĩnh lự hoặc không có, hoặc một-hai-ba- bốn. Không có nghĩa là dựa vào vị chí định, nhập chánh tánh ly sinh. Một, nghĩa là dựa vào tĩnh lự thứ nhất hoặc trung gian tĩnh lự, nhập chánh tánh ly sinh, cho đến bốn nghĩa là dựa vào tĩnh lự thứ tư, nhập chánh tánh ly sinh. Đối với vị tương ưng của bốn vô sắc, hoặc một-hai-ba-bốn. Một, nghĩa là ái Vô sở hữu xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết, cho đến bốn, nghĩa là ái của Không vô biên xứ chưa hết. Đối với tịnh của bốn vô sắc, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có, nghĩa là ái sắc chưa hết. Một, nghĩa là ái sắc đã hết, ái cõi trên chưa hết, cho đến bốn nghĩa là ái Vô sở hữu xứ đã hết. Đối với vô lậu của ba vô sắc đều không thành tựu. Như tùy tín hành, tùy pháp hành cũng như vậy. Tín thắng giải, đối với vị tương ưng của bốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có, nghĩa là ái sắc đã hết. Một, nghĩa là ái cõi Biến tịnh đã hết, ái cõi trên chưa hết; cho đến bốn, nghĩa là ái của cõi Phạm thế chưa hết. Đối với tịnh của bốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có nghĩa là ái dục chưa hết, hoặc sinh cõi Vô sắc. Một, nghĩa là sinh cõi Dục, ái dục đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Phạm thế, ái cõi đó chưa hết. Hoặc sinh cõi Cực quang tịnh, ái của cõi ấy chưa hết. Hoặc sinh cõi Biến tịnh tức ái cõi đó chưa hết, hoặc sinh cõi Quảng quả. Hai, nghĩa là sinh cõi Phạm thế, ái của cõi Phạm thế đã hết, ái của cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Cực quang tịnh tức ái của cõi ấy đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Biến tịnh, tức ái cõi đó đã hết. Ba, nghĩa là ái của cõi Phạm thế, cõi Cực quang tịnh đã hết, ái của cõi trên chưa hết. Hoặc sinh cõi Cực quang tịnh, ái của cõi Biến tịnh hết. Bốn nghĩa là sinh cõi Phạm thế và cõi Dục, ái cõi Biến tịnh đã hết. Đối với vô lậu củabốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba- bốn. Không có nghĩa là ái của cõi Dục chưa hết. Một, nghĩa là ái của cõi Dục đã hết, ái của cõi trên chưa hết, cho đến bốn, nghĩa là ái của cõi Biến tịnh đã hết. Đối với vị tương ưng của bốn vô sắc hoặc một-hai-ba-bốn. Một, nghĩa là ái của Vô sở hữu xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết, cho đến bốn, nghĩa là ái không vô biên xứ chưa hết. Đối với tịnh của bốn vô sắc, hoặc không có, hoặc một, hai, ba bốn. Không có, nghĩa là sinh cõi Dục-Sắc, ái của cõi Sắc chưa hết. Một ===== PAGE 412 ===== 1566 BỘ TỲ ĐÀM 2 nghĩa là sinh cõi Dục-Sắc, ái của cõi Sắc đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Không vô biên xứ, tức ái cõi đó chưa hết. Hoặc sinh Thức vô biên xứ, ái cõi đó chưa hết. Hoặc sinh Vô sở hữu xứ, ái cõi đó chưa hết. Hoặc sinh Phi tưởng phi phi tưởng xứ, ái cõi đó chưa hết. Hai, nghĩa là sinh Không vô biên xứ và cõi Dục-Sắc, ái Không vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Thức vô biên xứ, ái cõi đó đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Vô sở hữu xứ, ái cõi đó đã hết. Ba, nghĩa là sinh Không vô biên xứ cõi Dục-Sắc, ái của Thức vô biên xứ đã hết, ái cõi trên chưa hết. Hoặc sinh Thức vô biên xứ, ái của Vô sở hữu xứ đã hết. Bốn, nghĩa là sinh Không vô biên xứ và cõi Dục-Sắc, ái của Vô sở hữu xứ đã hết. Đối với vô lậu của ba vô sắc, hoặc không có, hoặc một, hai, ba. Không có nghĩa là ái sắc chưa hết. Một nghĩa là ái sắc đã hết, ái cõi trên chưa hết; cho đến ba nghĩa là ái của Thức vô biên xứ đã hết. Như tín thắng giải, kiến chí cũng như vậy. Thân chứng đối với vị tương ưng của bốn tĩnh lự đều không thành tựu. Đối với bốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có, nghĩa là sinh Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Một, nghĩa là sinh cõi Quảng quả; cho đến bốn, nghĩa là sinh cõi Phạm thế thuộc cõi Dục. Đối với vô lậu của bốn tĩnh lự đều thành tựu. Đối với vị tương ưng của bốn vô sắc của, thành tựu một, không thành tựu ba. Đối với tịnh của bốn vô sắc, hoặc một, hoặc bốn. Một, nghĩa là sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Bốn, nghĩa là sinh cõi Dục-Sắc. Đối với vô lậu của ba vô sắc đều thành tựu. Tuệ giải thoát đối với vị tương ưng của bốn tĩnh lự đều không thành tựu. Đối với tịnh của bốn tĩnh lự, hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có, nghĩa là sinh cõi Vô sắc. Một, nghĩa là sinh cõi Quảng quả; cho đến bốn nghĩa là sinh cõi Phạm thế và cõi Dục. Đối với vô lậu của bốn tĩnh lự đều thành tựu. Đối với vị tương ưng của bốn vô sắc đều không thành tựu. Đối với bốn vô sắc, hoặc một-hai-ba-bốn. Một, nghĩa là sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ; cho đến bốn nghĩa là sinh Không vô biên xứ và cõi Dục-Sắc. Đối với vô lậu của ba vô sắc đều thành tựu. Câu giải thoát đối với vị tương ưng của bốn tĩnh lự đều không thành tựu. ===== PAGE 413 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1567 Đối với tịnh của bốn tĩnh lự hoặc không có, hoặc một-hai-ba-bốn. Không có, nghĩa là sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Một, nghĩa là sinh cõi Quảng quả; cho đến bốn, nghĩa là sinh cõi Phạm thế và cõi Dục. Đối với vô lậu của bốn tĩnh lự đều thành tựu. Đối với vị tương ưng của bốn vô sắc đều không thành tựu. Đối với tịnh của bốn vô sắc hoặc một, hoặc bốn Một nghĩa là sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Bốn, nghĩa là sinh cõi Dục-Sắc. Đối với vô lậu của ba vô sắc đều thành tựu. Hỏi: Có thể có thành tựu vị tương ưng của bốn tĩnh lự, không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái dục chưa hết. Hỏi: Có thể có thành tựu tịnh của bốn tĩnh lự mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là phàm phu sinh cõi Phạm thế và cõi Dục, ái sắc đã hết. Hỏi: Có thể có thành tựu vô lậu của bốn tĩnh lự mà không phải là vị tương ưng, không phải là tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là Thánh giả sinh cõi Vô sắc. Hỏi: Có thể có thành tựu tịnh-vô lậu của bốn tĩnh lự, không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là Thánh giả sinh cõi Phạm thế cõi Dục, ái sắc đã hết. Hỏi: Có thể có thành tựu hai hoặc ba pháp khác chăng? Đáp: Không có Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu vị tương ưng mà không phải tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là Thánh giả sinh vào cõi Phạm thế nơi cõi Dục, ái sắc đã hết. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu tịnh mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu vị tương ưng-tịnh mà không phải là vị tương ưng, không phải tịnh chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu vị tương ưng-tịnh mà không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là Thánh giả sinh cõi Vô sắc. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu vị tương ưng-vô lậu mà ===== PAGE 414 ===== 1568 BỘ TỲ ĐÀM 2 không phải là tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là phàm phu sinh cõi Phạm thế của cõi Dục, ái sắc đã hết. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu tịnh-vô lậu mà không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái dục chưa hết. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự không thành tựu vị tương ưng-tịnh-vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là phàm phu sinh cõi Vô sắc. Hỏi: Có thể có thành tựu vị tương ưng của bốn vô sắc mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái sắc chưa hết. Hỏi: Có thể có thành tựu tịnh-vô lậu của bốn vô sắc mà không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là A-la-hán sinh Không vô biên xứ và cõi Dục- Sắc. Hỏi: Có thể có thành tựu pháp khác chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc không thành tựu vị tương ưng mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là A-la-hán sinh ở Không vô biên xứ và cõi Dục- Sắc. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc không thành tịnh-vô lậu mà không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái sắc chưa hết. Hỏi: Có thể có pháp khác không thành tựu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có đạt được vị tương ưng của bốn tĩnh lự mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái sắc đã hết, lúc dấy khởi triền của cõi Dục mà lui sụt, hoặc khi mất ở cõi Vô sắc sinh cõi Dục. Hỏi: Có thể có đạt được tịnh của bốn tĩnh lự mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có đạt được vô lậu của bốn tĩnh lự mà không phải là vị tương ưng, không phải là tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là dựa vào tĩnh lự thứ tư, nhập chánh tánh ly sinh, hoặc khi đạt được quả A-la-hán. ===== PAGE 415 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1569 Hỏi: Có thể có đạt được pháp khác chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự xả vị tương ưng mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có bốn tĩnh lự xả tịnh mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái nơi cõi Biến tịnh của phàm phu đã hết, khi dấy khởi triền của cõi Dục, mà lui sụt, hoặc khi mất ở cõi Phạm thế và cõi Dục, sinh cõi Vô sắc. Hỏi: Có bốn tĩnh lự xả tịnh-vô lậu mà không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là Thánh giả không còn ái cõi Biến tịnh, lúc triền của cõi Dục dấy khởi mà lui sụt. Hỏi: Có thể có xả khác chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc đạt được vị tương ưng mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi A-la-hán khởi dấy khởi triền của cõi Dục- Sắc mà lui sụt. Hỏi: Có ba vô sắc đạt được vô lậu mà không phải là vị tương ưng, không phải là tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi đạt được quả A-la-hán. Hỏi: Có thể có đạt được quả khác chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc xả vị tương ưng mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc xả tịnh mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là phàm phu đã không còn ái Vô sở hữu xứ, lúc dấy khởi triền của cõi Dục-Sắc mà lui sụt. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc xả vô lậu mà không phải là vị tương ưng, không phải tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là tín thắng giải lúc duyên căn đã hết ái của Thức vô biên xứ. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc xả tịnh-vô lậu mà không phải là vị tương ưng chăng? ===== PAGE 416 ===== 1570 BỘ TỲ ĐÀM 2 Đáp: Có, đó là Thánh giả không còn ái của Vô sở hữu xứ lúc dấy khởi triền của cõi Dục-Sắc mà lui sụt. Hỏi: Có thể có xả pháp khác chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự lui sụt vị tương ưng mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự lui sụt tịnh mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là phàm phu đã không còn ái cõi Biến tịnh, lúc dấy khởi triền của cõi Dục mà lui sụt. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự lui sụt tịnh-vô lậu mà không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi Thánh giả đã không còn ái của cõi Biến tịnh, dấy khởi triền của cõi Dục mà lui sụt. Hỏi: Có thể có lui sụt pháp khác chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc lui sụt vị tương ưng mà không phải là tịnh, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc lui sụt tịnh mà không phải là vị tương ưng, không phải là vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi phàm phu đã không còn ái của Vô sở hữu xứ, dấy khởi triền của cõi Dục-Sắc mà lui sụt. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc lui sụt tịnh-vô lậu mà không phải là vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi Thánh giả đã không còn ái của Vô sở hữu xứ, triền của cõi Dục-Sắc dấy khởi mà lui sụt. Hỏi: Có thể có lui sụt pháp khác không? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự nhanh chóng đạt được vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi ái sắc hết, triền của cõi Dục và Phạm thế dấy khởi mà lui sụt, hoặc khi mất ở cõi Vô sắc, sinh cõi Phạm thế và cõi Dục. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự nhanh chóng xả vị tương ưng chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự dần dần đạt được vị tương ưng chăng? ===== PAGE 417 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1571 Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự dần dần xả vị tương ưng chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự nhanh chóng đạt được tịnh chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự nhanh chóng xả tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi ái cõi Biến tịnh đã hết, triền cõi Dục dấy khởi mà lui sụt, hoặc lúc mất ở cõi Phạm thế và cõi Dục, sinh cõi Vô sắc. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự dần dần đạt được tịnh chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự dần dần xả tịnh chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự nhanh chóng đạt được vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là dựa vào tĩnh lự thứ tư, nhập chánh tánh ly sinh, hoặc đạt được quả A-la-hán. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự nhanh chóng xả vô lậu chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi Thánh giả đã hết ái của cõi Biến tịnh, triền cõi Dục dấy khởi mà lui sụt. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự dần dần đạt được vô lậu chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn tĩnh lự dần dần xả vô lậu chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc nhanh chóng đạt được vị tương ưng chăng? Đáp: Có, nghĩa là khi A-la-hán dấy khởi triền của cõi Dục-Sắc và không vô biên xứ mà lui sụt. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc nhanh chóng xả vị tương ưng chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc dần dần đạt được vị tương ưng chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc dần dần xả vị tương ưng chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc nhanh chóng đạt được tịnh chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có bốn vô sắc nhanh chóng xả tịnh chăng? Đáp: Có, nghĩa là ái của Vô sở hữu xứ đã hết, lúc triền cõi Dục- Sắc dấy khởi mà lui sụt. ===== PAGE 418 ===== 1572 BỘ TỲ ĐÀM 2 Hỏi: Có thể có bốn vô sắc dần dần đạt được tịnh chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có bốn sắc dần dần xả tịnh chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có ba vô sắc nhanh chóng đạt được vô lậu chăng? Đáp: Có, đó là lúc được qiả A-la-hán. Hỏi: Có thể có ba vô sắc nhanh chóng xả vô lậu chăng? Đáp: Có, đó là lúc Thánh giả không còn ái của Thức vô biên xứ, triền của cõi Dục-Sắc dấy khởi mà lui sụt. Hỏi: Có thể có ba vô sắc dần dần đạt được vô lậu chăng? Đáp: Có. Hỏi: Có thể có ba vô sắc dần dần xả vô lậu chăng? Đáp: Có. Hỏi: Thân-ngữ biểu và vô biểu dựa vào định nào diệt? Đáp: Thân-ngữ biểu dựa vào sơ định, hoặc vị chí định; thân-ngữ vô biểu dựa vào bốn định, hoặc vị chí định. Hỏi: Ba ác hành, ba diệu hành, ba căn bất thiện, ba căn thiện, dựa vào định nào diệt? Đáp: Dựa vào vị chí định. Hỏi: Bốn phi Thánh ngữ, bốn Thánh ngữ, bốn sinh, bốn loại nhập thai, bốn thức trụ, dựa vào định nào diệt? Đáp: Bốn phi Thánh ngữ, bốn Thánh ngữ, thai-noãn-thấp sinh, bốn loại nhập thai, dựa vào vị chí định; hóa sinh và ba thức trụ sau, dựa vào bảy định hoặc vị chí định; sắc thức trụ, dựa vào bốn định hoặc vị chí định. Hỏi: Năm uẩn, năm thủ uẩn, năm thứ, năm diệu dục, năm học xứ, dựa vào định nào diệt? Đáp: Sắc uẩn-sắc thủ uẩn, dựa vào bốn định hoặc vị chí định; bốn uẩn-bốn thủ uẩn còn lại và cõi trời, dựa vào bảy định hoặc vị chí định; bốn cõi, còn lại, năm diệu dục và năm học xứ, dựa vào vị chí định. Hỏi: Sáu nội xứ, sáu ngoại xứ, sáu thức thân, sáu xúc thân, sáu thọ thân, sáu tưởng thân, sáu tư thân, sáu ái thân, dựa vào định nào diệt? Đáp: Năm nội xứ, sắc-thanh-xúc ngoại xứ, dựa vào bốn định hoặc vị chí định; ý nội xứ-pháp ngoại xứ-thân ý thức, và xúc-thọ-tưởng-tư-ái thân tương ưng với chúng, dựa vào bảy định hoặc vị chí định; hương vị ngoại xứ, tỷ-thiệt-thức thân, và xúc-thọ-tưởng-tư-ái thân tương ưng với chúng, dựa vào vị chí định; nhãn-nhĩ-thân-thức, và xúc-thọ-tưởng-tư-ái thân tương ưng với chúng, dựa vào sơ định hoặc vị chí định. ===== PAGE 419 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1573 Hỏi: Bảy thức trụ, tám thế pháp, chín hữu tình cư, mười nghiệp đạo, dựa vào định nào diệt? Đáp: Thức trụ thứ nhất, tám thế pháp, hữu tình cư thứ nhất, mười nghiệp đạo, dựa vào vị chí định; thức trụ thứ hai, hữu tình cư thứ hai, dựa vào sơ định hoặc vị chí định; thức trụ thứ ba, hữu tình cư thứ ba, dựa vào hai định hoặc vị chí định; thức trụ thứ tư, hữu tình cư thứ tư, dựa vào ba định hoặc vị chí định; hữu tình cư thứ năm, dựa vào bốn định hoặc vị chí định; thức trụ thứ năm, hữu tình cư thứ sáu, dựa vào năm định hoặc vị chí định; thức trụ thứ sáu, hữu tình thứ bảy, dựa vào sáu định hoặc vị chí định; thức trụ thứ bảy, hữu tình cư thứ tám-thứ chín, dựa vào bảy định vị chí định. Hỏi: Bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc, tám giải thoát, tám thắng xứ, mười biến xứ, dựa vào định nào diệt? Đáp: Tĩnh lự thứ nhất, dựa vào sơ định hoặc vị chí định; tĩnh lự thứ hai, Hỷ vô lượng, hai giải thoát đầu, bốn thắng xứ trước, dựa vào hai định hoặc vị chí định; tĩnh lự thứ ba, dựa vào ba định hoặc vị chí định; tĩnh lự thứ tư, ba vô lượng còn lại, tịnh giải thoát, bốn thắng xứ sau, tám biến xứ trước, dựa vào bốn định hoặc vị chí định; không vô biên xứ, và giải thoát-biến xứ của cõi ấy. Dựa vào năm định hoặc vị chí định; Thứv vô biên xứ, và giải thoát-biến xứ của cõi ấy, dựa vào sáu định hoặc vị chí định; hai vô sắc sau, ba giải thoát sau, dựa vào bảy định hoặc vị chí định. Hỏi: Tha tâm trí và thế tục trí, dựa vào định nào diệt? Đáp: Tha tâm trí, dựa vào bốn định hoặc vị chí định; thế tục trí, dựa vào bảy định hoặc vị chí định. ------------------ ===== PAGE 420 ===== 1574 BỘ TỲ ĐÀM 2 Phẩm 4: BÀN VỀ BẤT HOÀN Bất hoàn-học cùng với vô học, Thuận-nghịch-trụ hai chốn cuối cùng, Bồ tát-thọ ký và nguyện trí, Vô tránh có bốn cặp khác nhau, Trụ-đoạn pháp cùng với điều phục, Tùy pháp pháp hành và trụ-diệt, Pháp luân-chánh pháp và đời kiếp, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Có năm Bất hoàn: Trung bát Niết-bàn, Sinh bát Niết-bàn, Hữu hành bát Niết-bàn, Vô hành bát Niết-bàn, Thượng lưu vãng sắc cứu cánh. Hỏi: Tất cả thâu nhiếp năm hay là năm thâu nhiếp tất cả? Đáp: Tất cả thâu nhiếp năm, không phải năm thâu nhiếp tất cả. Hỏi: Không thâu nhiếp những gì? Đáp: Đó là Hiện pháp bát Niết-bàn và vãng vô sắc Bất hoàn. Hỏi: Trung bát Niết-bàn và Sinh bát Niết-bàn, thì Niết bàn nào là thù thắng? Đáp: Nếu trụ đẳng đoạn, thì Trung bát Niết-bàn là thù thắng hơn. Nếu Sinh bát Niết-bàn đoạn kiết nhiều, thì Niết-bàn đó là thù thắng hơn. Hỏi: Trung bát Niết-bàn cho đến Thượng lưu vãng sắc cứu cánh, Niết-bàn nào là thù thắng hơn? Đáp: Nếu trụ đẳng đoạn thì Trung bát Niết-bàn là thù thắng hơn; hoặc cho đến Thượng lưu vãng sắc cứu cánh đoạn kiết nhiều, thì Niết- bàn đó là thù thắng hơn. Hỏi: Như vậy Sinh bát Niết-bàn cho đến Thượng lưu vãng sắc cứu cánh, Hữu hành bát Niết-bàn cho đến Thượng lưu vãng sắc cứu cánh, Vô hành bát Niết-bàn cho đến Thượng lưu vãng sắc cứu cánh, Niết-bàn nào là thù thắng hơn? Đáp: Nếu trụ đẳng đoạn thì Sinh bát Niết-bàn là thù thắng hơn. Nếu Hữu hành bát Niết-bàn…, đoạn kiết nhiều thì Niết-bàn đó thù thắng hơn. Hỏi: Những sự học, tất cả học ấy là vì đạt được điều chưa được mà học chăng? Nếu như vì đạt được điều chưa đạt mà học, thì tất cả đó là học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: ===== PAGE 421 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1575 1. Có học không phải là vì đạt được điều chưa đạt được mà học, đó là học trụ trong tánh vốn có. 2. Có học là vì đạt được điều chưa được mà học nhưng đó không phải là học, đó là A-la-hán và phàm phu cầu tiến lên pháp cao hơn. 3. Có học cũng là vì đạt được điều chưa được mà học, đó học cầu tiến lên pháp cao hơn. 4. Có học không phải là học cũng không phải là vì đạt được điều chưa được mà học, đó là A-la-hán và phàm phu trụ trong tánh vốn có. Hỏi: Những vô học, tất cả vô học ấy không vì đạt được điều chưa được mà học chăng? Nếu như không vì đạt được điều chưa được mà học, thì tất cả đó là vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt: 1. Có vô học mà không phải là không vì đạt được điều chưa được mà học, đó là A-la-hán cầu tiến lên pháp cao hơn. 2. Có vô học không phải vì đạt được điều chưa được mà học nhưng không phải là vô học, đó là học và phàm phu trụ trong tánh vốn có. 3. Có vô học cũng không phải vì đạt được điều chưa được mà học, đó là A-la-hán trụ trong tánh vốn có. 4. Có vô học không phải là vô học cũng không phải là không vì đạt được điều chưa được mà học, đó là học và phàm phu cầu tiến lên pháp cao hơn. Hỏi: Thuận lưu là nghĩa gì? Đáp: Đối với các loại sinh-các thú-các hữu-các chủng loại-các sinh tử, làm thành chi-làm nên-làm sự-làm đạo-làm dấu tích hướng về, đó là nghĩa của thuận lưu. Hỏi: Nghịch lưu là nghĩa gì? Đáp: Đối với loại sinh diệt-thú diệt-hữu diệt-chủng loại diệt-sinh tử diệt làm thành chi-làm môn-làm sự-làm đạo-làm dấu tích hướng về, đó là nghĩa của nghịch lưu. Hỏi: Tự trụ là nghĩa gì? Đáp: Không phải là đối với các loại sinh cho đến các sinh tử làm thành chi cho đến làm thành dấu tích hướng về, cũng không phải là đối với các sinh diệt cho đến sinh tử diệt làm thành chi cho đến làm thành dấu tích hướng về, đó là nghĩa của tự trụ. Hỏi: Các A-la-hán, tất cả A-la-hán ấy là tự trụ chăng? Nếu tự trụ thì tất cả tự trụ ấy là A-la-hán chăng? Đáp: Các A-la-hán, tất cả A-la-hán kia đều tự trụ. Có tự trụ nơi không phải A-la-hán, nghĩa là Bất hoàn, như Đức Thế Tôn nói: ===== PAGE 422 ===== 1576 BỘ TỲ ĐÀM 2 Vĩnh viễn đoạn trừ năm phiền não, Học đầy đủ không có pháp dẫn, Đạt được định căn luân tự tại, Người như vậy gọi là tự trụ. Hỏi: Những chịu đựng cuối cùng đạt được, tất cả đó là dấu tích đạt được cuối cùng chăng? Nếu dấu tích đạt được cuối cùng, thì tất cả đó là chịu đựng cuối cùng đạt được chăng? Đáp: Những chịu đựng cuối cùng đạt được, tất cả đó là dấu tích đạt được cuối cùng. Có dấu tích đạt được cuối cùng nhưng không phải là sự chịu đựng cuối cùng đạt được, đó là Bất hoàn. Như Đức Thế Tôn nói: Thế nào là dấu tích đạt được cuối cùng của Bí-sô? Đó là đối với năm kiết thuận phần dưới, vĩnh viễn đoạn trừ và biết khắp tất cả. Hỏi: Đầy đủ gì thì gọi là Bồ tát? Đáp: Đầy đủ năng lực tạo tác tướng tăng trưởng của nghiệp dị thục. Hỏi: Đạt được gì thì gọi là Bồ tát? Đáp: Đạt được tướng của nghiệp dị thục. Như nói: “Từ Thị! Ông ở đời vị lai, sẽ được làm Phật danh hiệu là Từ Thị Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.” Hỏi: Đây là trí nào? Đáp: Nhân trí-đạo trí. Hỏi: Trí này chuyển thế nào? Đáp: Có lúc chuyển đối với tướng của nghiệp dị thục, vì vậy gọi là nhân trí. Có lúc chuyển đối với căn-lực vô lậu-giác chi-đạo chi, đạt được đạo quả này ngay nơi pháp hiệp tại, phân rõ được Thánh chỉ.” Hỏi: Đây là trí nào? Đáp: Đạo trí. Hỏi: Trí này chuyển thế nào? Đáp: Trí này chuyển đối với căn-lực vô lậu-giác chi-đạo chi, đạt được các lậu vĩnh viễn không còn, vì vậy gọi là đạo trí. Đáp: Như A-la-hán thành tựu thần thông, được tâm tự tại, tùy thu- ận nghĩa muốn biết, phát chánh nguyện xong, liền tiến vào cảnh giới của tĩnh lự thứ tư. Hỏi: Từ định khởi xong, như nguyện đều biết trí nguyện, nên nói là thiện hay vô ký chăng? Đáp: Hoặc thiện, hoặc vô ký. Hỏi: Thế nào là hạnh vô tránh? ===== PAGE 423 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1577 Đáp: Khi tất cả A-la-hán khéo thông suốt bên trong, bên ngoài không như vậy, hoặc là lúc cũng khéo thông suốt bên ngoài thì gọi là hạnh vô tránh. Hỏi: Vô tránh gọi cho pháp nào? Đáp: Khiến cho sự nối tiếp nhau của người khác chuyển biến không có nhơ bẩn xen tạp. Như nói: Trong các đệ tử của Ta, Nhân Nho Đồng là thông tuệ bậc nhất, Bà-hệ-ca… là mẫn tiệp bậc nhất. Hỏi: Hai người này khác nhau thế nào? Đáp: Tôn giả Nhân Nhu Đồng với tâm ngay thẳng, tâm không có cong vạy, tâm trong sáng thuần phác tăng thượng. Tôn giả Bà-hê-ca với tâm bình đẳng, tâm thấm nhuần, tâm mềm mỏng, hòa thuận tăng thượng. Như nói: “Trong đệ tử của Ta, Tiểu Lộ thuộc về tâm hồi thiện, Đại Lộ thuộc về tâm hồi thiện”. Hỏi: Hai người này khác nhau thế nào? Đáp: Tôn giả Tiểu Lộ phần nhiều trụ vào tâm thuận theo tâm quán niệm trụ, Tôn giả Đại Lộ thì phần nhiều trụ vào pháp thuận theo pháp quán niệm trụ. Như nói: “Trong đệ tử của Ta, Xá-lợi-tử đủ tuệ biện lớn, còn Chấp Đại Tạng được vô ngại giải”. Hỏi: Hai người này khác nhau thế nào? Đáp: Tôn giả Xá-lợi-tử phần nhiều trụ vào nghĩa vô ngại giải, Tôn giả Chấp Đại Tạng thì phần nhiều trụ vào bốn vô ngại giải. Như nói: “Trong đệ tử của Ta, Đại Ca-diếp-ba thiểu dục tri túc đầy đủ hạnh đầu đà, Bạc-củ-la thì ít bệnh tiết kiệm có đủ giới hạnh thanh tịnh”. Hỏi: Hai vị này khác nhau ra sao? Đáp: Đại Ca-diếp-ba có được các thức uống ăn hoặc dở hoặc ngon đều ăn theo thứ lớp, không hề có sự lựa chọn. Tôn giả Bạc-củ-la, hễ được thức uống ăn hoặc dở hoặc ngon đều lựa bỏ thức ngon mà ăn cái dở. Lại nữa, Tôn giả Đại Ca-diếp-ba nhận thức sâu rộng-phước lớn, dễ có được y phục-thức uống ăn-dụng cụ giường nằm, thuốc thang và vật dụng cần thiết khác, trước kia không tiếp nhận công đức của hạnh đầu đà mà vẫn có khả năng phụng hành. Tôn giả Bạc-củ-la thì không phải kiến văn sâu rộng-phước lớn, khó có được y phục-thức uống ăn- tọa cụ-giường nằm-thuốc thang và dụng cụ cần thiết khác, trước kia đã tiếp nhận công đức của hạnh đầu đà, cũng có khả năng vâng giữ thực hành. Bí-sô ít kiến thức, thọ nhận công đức của hạnh đầu đà, ở trong ấy tùy thuận chuyển biến, điều này không lấy làm khó. ===== PAGE 424 ===== 1578 BỘ TỲ ĐÀM 2 Như nói: “Đại Danh học, phần nhiều ở năm cái mà đoạn trừ dần”. Hỏi: Trong này thế nào là học? Đáp: Dự lưu, hoặc Nhất lai. Hỏi: Thế nào là học phần nhiều ở năm cái mà đoạn trừ dần? Đáp: Đoạn trừ dần, lìa dần, điều phục dần, rời bỏ dần. Như nói: “Vì Bí-sô xả bỏ pháp cho nên xả bỏ Tỳ-nại-da, vì xả bỏ Tỳ-nại-da cho nên xả bỏ pháp.” Hỏi: Thế nào là pháp? Đáp: Tám chi thánh đạo. Hỏi: Thế nào là Tỳ-nại-da? Đáp: Tham-giận-si diệt. Hỏi: Thế nào là vì xả bỏ pháp cho nên xả bỏ Tỳ-nại-da, vì xả bỏ Tỳ-nại-da cho nên xả bỏ pháp? Đáp: Nếu đối với tám chi Thánh đạo, lúc không tu tập thì lúc ấy đối với tham-sân-si trừ diệt, không có năng lực tác chứng. Nếu đối với tham-sân-si trừ diệt, lúc không thể tác chứng, thì lúc ấy đối với tám chi Thánh đạo, không có năng lực tu tập. Vì nhân duyên này cho nên nói lời như vậy. Như nói: “Tùy pháp pháp hành”. Hỏi: Thế nào là pháp? Đáp: Niết-bàn vắng lặng. Hỏi: Thế nào là tùy pháp? Đáp: Tám chi thánh đạo. Hỏi: Thế nào là tùy pháp pháp hành? Đáp: Nếu ở trong pháp này, tùy thuận nghĩa mà thực hành. Hơn nữa, biệt giải thoát gọi là pháp biệt giải thoát, luật nghi gọi là tùy pháp. Nếu ở trong pháp ấy, tùy thuận nghĩa mà tu hành, thì gọi là tùy pháp pháp hành. Lại nữa, thân luật nghi-ngữ luật nghi-mạng thanh tịnh, gọi là pháp thọ, đây gọi là tùy pháp. Nếu ở trong pháp này, tùy thuận nghĩa mà tu hành, thì gọi là tùy pháp pháp hành. Hỏi: Thế nào là pháp luân? Đáp: Tám chi thánh đạo. Hỏi: Dựa vào gì nên nói là chuyển pháp luân? Đáp: Như lúc ấy Tôn giả A-nhã-đa Kiều-trần-na kiến pháp. Hỏi: Thế nào là chánh pháp? Đáp: Căn-lực vô lậu-giác chi-chi đạo. Hỏi: Đầy đủ thế nào nên nói là chánh pháp trụ? ===== PAGE 425 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 18 1579 Đáp: Nếu vào lúc người thực hành giáo pháp trụ. Hỏi: Đầy đủ thế nào nên nói là chánh pháp diệt? Đáp: Nếu vào lúc người thực hành giáo pháp diệt. Hỏi: Nếu đầu tiên nhập vô lậu tĩnh lự thứ nhất, do đạt được định này, cho nên đã đạt được các tâm-tâm sở pháp vô lậu khác, tâm ấy thuộc về đời nào? Đáp: Thuộc về đời vị lai. Hỏi: Nếu đầu tiên nhập cho đến nhập vô lậu Vô sở hữu xứ, do đạt được vô lậu này cho nên đã đạt được các tâm-tâm sở pháp vô lậu khác, tâm ấy thuộc về đời nào? Đáp: Thuộc về đời vị lai. Hỏi: Các sự sinh thuộc về đời nào? Đáp: Thuộc về đời vị lai. Hỏi: Các pháp diệt thuộc về đời nào? Đáp: Thuộc về đời hiện tại. ===== PAGE 426 ===== 1580 BỘ TỲ ĐÀM 2 LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ