A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 7
阿毘達磨發智論 · T1544
Hán văn
尊者迦多衍尼子造 三藏法師玄奘奉 詔譯 3 智蘊1 覺支納息 智蘊第三中覺支納息第一 八學十無學見等覺道三 俗無漏見智此章願具說 如世尊說：「學見迹成就學八支。」 彼成就過 去幾？未來幾？現在幾？ 答： 若依有尋有伺定。初 學見現在前。——過去無。未來、現在八。——彼滅已不 失。 若復依有尋有伺定。學見現在前。——過去、未 來、現在八。——彼滅已不失。 若依無尋無伺定。 ——學見現在前。——過去、未來八。現在七。——彼滅已 不失。 若依無色定。——學見現在前。——過去、未來八。 現在四。——彼滅已不失。 若入滅定。——或世俗心現 在前。過去、未來八。現在無。 若依無尋無伺 定。——初學見現在前。——過去無。未來八。現在七。 彼滅已不失。 若復依無尋無伺定。學見現在 前。——過去、現在七。未來八。——彼滅已不失。 若依無 色定。——學見現在前。——過去七。未來八。現在四。 彼滅已不失。 若入滅定。——或世俗心現在前。過 去七。未來八。現在無。彼滅已不失。 若依有尋 有伺定。——學見現在前。——過去七。未來、現在八。 若依無色定。——初學見現在前。——過去無。未來八。 現在四。彼滅已不失。 若復依無色定。——學見現 在前。——過去、現在四。未來八。——彼滅已不失。 若入 滅定。——或世俗心現在前。過去四。未來八。現在 無。彼滅已不失。 若依有尋有伺定。——學見現在 前。——過去四。未來、現在八。——彼滅已不失。 若依無 尋無伺定。——學見現在前。——過去四。未來八。現在 七。 如世尊說：「漏盡阿羅漢，成就十無學支。」 彼成 就過去幾？未來幾？現在幾？ 答： 若依有尋有伺 定。——初無學智現在前。——過去無。未來十。現在 九。彼滅已不失。 若復依有尋有伺定。無學智 現在前。——過去、現在九。未來十。——彼滅已不失。 若 依無尋無伺定。——無學智現在前。——過去九。未來 十。現在八。彼滅已不失。 若依無色定。——無學智 現在前。——過去九。未來十。現在五。彼滅已不 失。 若入滅定。——或世俗心現在前。——過去九。未來 十。現在無。彼滅已不失。 若依有尋有伺定。——初 無學知見現在前。——過去、現在九。未來十。——彼 滅已不失。 若復依有尋有伺定。無學若智若 見現在前。過去、未來十。現在九。——彼滅已不失。 若依無尋無伺定。——無學若智若見現在前。過 去、未來十。現在八。——彼滅已不失。 若依無色定。 ——無學若智若見現在前。過去、未來十。現在五。 ——彼滅已不失。 若入滅定。——或世俗心現在前。——過 去、未來十。現在無。 若依無尋無伺定。——初無學 智現在前。——過去無。未來十。現在八。彼滅已不 失。 若復依無尋無伺定。無學智現在前。——過去、 現在八。未來十。——彼滅已不失。 若依無色定。——無 學智現在前。——過去八。未來十。現在五。彼滅已 不失。 若入滅定。——或世俗心現在前。——過去八。未 來十。現在無。彼滅已不失。 若依有尋有伺定。 ——無學智現在前。——過去八。未來十。現在九。彼滅 已不失。 若依無尋無伺定。——初無學見現在前。 ——過去、現在八。未來十。——彼滅已不失。 若復依無 尋無伺定。無學若智若見現在前。過去九。未 來十。現在八。彼滅已不失。 若依無色定。——無學 若智若見現在前。過去九。未來十。現在五。彼 滅已不失。 若入滅定。——或世俗心現在前。——過 去九。未來十。現在無。彼滅已不失。 若依有尋 有伺定。——無學若智若見現在前。過去、現在九。 未來十。 若依無色定。——初無學智現在前。——過去 無。未來十。現在五。彼滅已不失。 若復依無色 定。——無學智現在前。——過去、現在五。未來十。——彼滅 已不失。 若入滅定。——或世俗心現在前。——過去五。 未來十。現在無。彼滅已不失。 若依有尋有伺 定。——無學智現在前。——過去五。未來十。現在九。 彼滅已不失。 若依無尋無伺定。——無學智現在 前。——過去五。未來十。現在八。彼滅已不失。 若 依無色定。——初無學見現在前。——過去、現在五。未 來十。——彼滅已不失。 若復依無色定。——無學若智 若見現在前。過去六。未來十。現在五。彼滅已 不失。 若入滅定。——或世俗心現在前。——過去六。未 來十。現在無。彼滅已不失。 若依有尋有伺定。 ——無學若智若見現在前。過去六。未來十。現在 九。彼滅已不失。 若依無尋無伺定。——無學若智 若見現在前。過去六。未來十。現在八。 云何見？ 答：眼根五見，世俗正見，學、無學見。 云何智？ 答：五識相應慧。除無漏忍，餘意識相 應慧。 云何慧？ 答：六識相應慧。 諸見是智耶？ 答：應作四句。 有見非智。謂眼根及無漏忍。 有 智非見。謂五識身相應慧。盡、無生智。除五見 及世俗正見，餘意識相應有漏慧。 有見亦智。 謂五見。世俗正見，除無漏忍，及盡、無生智，餘 無漏慧。 有非見非智。謂除前相。 諸見是慧耶？ 答：應作四句。 有見非慧。謂眼根。 有慧非見。謂 五識身相應慧。盡、無生智。除五見及世俗 正見。餘意識相應有漏慧。 有見亦慧。謂除 盡、無生智。餘無漏慧，及五見、世俗正見。 有非 見非慧。謂除前相。 諸智彼慧耶？ 答：諸智皆 是慧。有慧非智，謂無漏忍。 見攝智？智攝見耶？ 答：應作四句。 有見非智攝。謂眼根及無漏忍。 有智非見攝。謂五識相應慧。盡、無生智。除 五見及世俗正見，餘意識相應有漏慧。 有見 亦智攝。謂五見世俗正見。除無漏忍及盡、無 生智，餘無漏慧。 有非見亦非智攝。謂除前相。 見攝慧？慧攝見耶？ 答：應作四句。 有見非慧攝。 謂眼根。 有慧非見攝。謂五識相應慧，盡、無生 智。除五見及世俗正見，餘意識相應有漏慧。 有見亦慧攝。謂五見世俗正見。除盡、無生智， 餘無漏慧。 有非見亦非慧攝。謂除前相。 智攝 慧？慧攝智耶？ 答：慧攝智，非智攝慧。不攝何等？ 謂無漏忍。 諸成就見，彼智耶？ 答：如是。 設成就 智，彼見耶？ 答：如是。 諸成就見，彼慧耶？ 答：如是。 設成就慧，彼見耶？ 答：如是。 諸成就智，彼慧耶？ 答：如是。 設成就慧，彼智耶？ 答：如是。 諸見已斷、 已遍知，彼智耶？ 答：如是。 設智已斷、已遍知，彼 見耶？ 答：如是。 諸見已斷、已遍知，彼慧耶？ 答：如 是。 設慧已斷、已遍知，彼見耶？ 答：如是。 諸智已 斷、已遍知，彼慧耶？ 答：如是。 設慧已斷、已遍知， 彼智耶？ 答：如是。 諸正見是擇法覺支耶？ 答：應 作四句。 有正見非擇法覺支。謂世俗正見。 有 擇法覺支非正見。謂盡、無生智。 有正見亦擇 法覺支。謂除盡、無生智，餘無漏慧。 有非正見 亦非擇法覺支。謂除前相。 諸正智是擇法覺 支耶？ 答：應作四句。 有正智非擇法覺支。謂世 俗正智。 有擇法覺支非正智。謂無漏忍。 有正 智亦擇法覺支。謂除無漏忍，餘無漏慧。 有非 正智亦非擇法覺支。謂除前相。 七覺支、八道支一一現在前時，幾覺支、幾道 支現在前耶？ 答： 若依未至定，念覺支現在前 時： 學——六覺支、八道支現在前。無學——六覺支、九 道支現在前。 若依初靜慮。念覺支現在前時： 學——七覺支、八道支現在前。無學——七覺支、九道 支現在前。 若依靜慮中間。念覺支現在前時： 學——六覺支、七道支現在前。無學——六覺支、八道 支現在前。 依第三、第四靜慮，亦爾。 若依第二 靜慮。念覺支現在前時： 學——七覺支、七道支現 在前。無學——七覺支、八道支現在前。 若依無色 定。念覺支現在前時： 學——六覺支、四道支現在 前。無學——六覺支、五道支現在前。 擇法、精進、輕 安、定、捨覺支，正見、正精進、正念、正定道支，亦 爾。 若依初靜慮，喜覺支現在前時： 學——七覺支、 八道支現在前。無學——七覺支、九道支現在前。 若依第二靜慮。喜覺支現在前時： 學——七覺支、 七道支現在前。無學——七覺支、八道支現在前。 若依未至定，正思惟現在前時： 學——六覺支、八 道支現在前。無學——六覺支、九道支現在前。 若 依初靜慮，正思惟現在前時： 學——七覺支、八道 支現在前。無學——七覺支、九道支現在前。 若依 未至定，正語現在前時： 學——六覺支、八道支現 在前。無學——六覺支、九道支現在前。 若依初靜 慮，正語現在前時： 學——七覺支、八道支現在前。 無學——七覺支、九道支現在前。 若依靜慮中間， 正語現在前時： 學——六覺支、七道支現在前。無 學——六覺支、八道支現在前。 依第三、第四靜慮， 亦爾。 若依第二靜慮，正語現在前時： 學——七覺 支、七道支現在前。無學——七覺支、八道支現在 前。 正業、正命，亦爾。 諸法念覺支相應，彼法擇法覺支相應耶？ 答： 應作四句。 有法念相應非擇法。謂擇法覺 支。 有法擇法相應非念。謂念覺支。 有法念 相應亦擇法。謂二相應法。 有法非念相應亦 非擇法。謂餘心心所法、色、無為、心不相應 行。 如對擇法覺支；對精進、輕安、定、捨覺支，正 精進、正定，亦爾。 諸法念覺支相應，彼法喜 覺支相應耶？ 答：應作四句。 有法念相應非 喜。謂喜覺支，及喜不相應念覺支相應法。 有 法喜相應非念。謂喜覺支相應念。 有法念 相應亦喜。謂二相應法。 有法非念相應亦非 喜。謂喜不相應念覺支，及餘心心所法、色、無 為、心不相應行。 如對喜覺支；對正見、正思惟， 亦爾。 諸法念覺支相應，彼法正念相應耶？ 答： 如是。 諸法正念相應，彼法念覺支相應耶？ 答： 如是。 諸法擇法覺支相應，彼法精進覺支相 應耶？ 答：應作四句。 有法擇法相應非精進。謂 精進覺支。 有法精進相應非擇法。謂擇法覺 支。 有法擇法相應亦精進。謂二相應法。 有法 非擇法相應亦非精進。謂餘心心所法、色、無 為、心不相應行。 如對精進覺支；對輕安、定、捨 覺支，正精進、正念、正定，亦爾。 諸法擇法覺支 相應，彼法喜覺支相應耶？ 答：應作四句。 有法 擇法相應非喜。謂喜覺支，及喜不相應擇法 覺支相應法。 有法喜相應非擇法。謂喜覺支 相應擇法。 有法擇法相應亦喜。謂二相應法。 有法非擇法相應亦非喜。謂喜不相應擇法 覺支，及餘心心所法、色、無為、心不相應行。 如 對喜覺支；對正思惟，亦爾。 諸法擇法覺支相 應，彼法正見相應耶？ 答：諸法正見相應，亦擇 法相應。 有法擇法相應，非正見相應。謂正見 所不攝擇法覺支相應法。 諸法精進覺支相 應，彼法喜覺支相應耶？ 答：應作四句。 有法精 進相應非喜。謂喜覺支，及喜不相應精進覺 支相應法。 有喜相應非精進。謂喜覺支相應 精進。 有法精進相應亦喜。謂二相應法。 有法 非精進相應亦非喜。謂喜不相應精進覺支， 及餘心心所法、色、無為、心不相應行。 如對喜 覺支；對正見、正思惟，亦爾。 諸法精進覺支相 應，彼法輕安覺支相應耶？ 答：應作四句。 有法 精進相應非輕安。謂輕安覺支。 有法輕安相 應非精進。謂精進覺支。 有法精進相應亦輕 安。謂二相應法。 有法非精進相應亦非輕安。 謂餘心心所法、色、無為、心不相應行。 如對輕 安覺支。對定、捨覺支，正念、正定，亦爾。 諸法精 進覺支相應，彼法正精進相應耶？ 答：如是。 設 法正精進相應，彼法精進覺支相應耶？ 答：如 是。 諸法喜覺支相應，彼法輕安覺支相應耶？ 答：應作四句。 有法喜相應非輕安。謂喜相應 輕安覺支。 有法輕安相應非喜。謂喜覺支，及 喜不相應輕安覺支相應法。 有法喜相應亦 輕安。謂二相應法。 有法非喜相應亦非輕安。 謂喜不相應輕安覺支，及餘心心所法、色、無 為、心不相應行。 如對輕安覺支；對定、捨覺支， 正精進、正念、正定，亦爾。 諸法喜覺支相應，彼 法正見相應耶？ 答：應作四句。 有法喜相應非 正見。謂喜覺支相應正見，及正見不相應喜 覺支相應法。 有法正見相應非喜。謂正見相 應喜覺支，及喜覺支不相應正見相應法。 有 法喜相應亦正見。謂二相應法。 有法非喜相 應亦非正見。謂喜覺支不相應正見，正見不 相應喜覺支，及餘心心所法、色、無為、心不相 應行。 如對正見；對正思惟，亦爾。 諸法輕安覺 支相應，彼法定覺支相應耶？ 答：應作四句。 有 法輕安相應非定。謂定覺支。 有法定相應非 輕安。謂輕安覺支。 有法輕安相應亦定。謂二 相應法。 有法非輕安相應亦非定。謂餘心心 所法、色、無為、心不相應行。 如對定覺支；對 捨覺支、正精進、正念、正定，亦爾。 諸法輕安覺 支相應，彼法正見相應耶？ 答：應作四句。 有法 輕安相應非正見。謂正見，及正見不相應輕 安覺支相應法。 有法正見相應非輕安。謂正 見相應輕安覺支。 有法輕安相應亦正見。謂 二相應法。 有法非輕安相應亦非正見。謂正 見不相應輕安覺支，及餘心心所法、色、無為、 心不相應行。 如對正見；對正思惟，亦爾。 諸法 定覺支相應，彼法捨覺支相應耶？ 答：應作四 句。 有法定相應非捨。謂捨覺支。 有法捨相應 非定。謂定覺支。 有定相應亦捨。謂二相應 法。 有法非定相應亦非捨。謂餘心心所法、色、 無為、心不相應行。 如對捨覺支；對正精進、正 念，亦爾。 諸法定覺支相應，彼法正見相應耶？ 答：應作四句。 有法定相應非正見。謂正見，及 正見不相應定覺支相應法。 有法正見相應 非定。謂正見相應定覺支。 有法定相應亦正 見。謂二相應法。 有法非定相應亦非正見。謂 正見不相應定覺支，及餘心心所法、色、無為、 心不相應行。 如對正見；對正思惟，亦爾。 諸法 定覺支相應，彼法正定相應耶？ 答：如是。 設法 正定相應，彼法定覺支相應耶？ 答：如是。 諸法 捨覺支相應，彼法正見相應耶？ 答：應作四句。 有法捨相應非正見。謂正見，及正見不相應 捨覺支相應法。 有法正見相應非捨。謂正見 相應捨覺支。 有法捨相應亦正見。謂二相應 法。 有法非捨相應亦非正見。謂正見不相應 捨覺支，及餘心心所法、色、無為、心不相應行。 如對正見；對正思惟，亦爾。 諸法捨覺支相應， 彼法正精進相應耶？ 答：應作四句。 有法捨相 應非正精進。謂正精進。 有法正精進相應非 捨。謂捨覺支。 有法捨相應亦正精進。謂二相 應法。 有法非捨相應亦非正精進。謂餘心、心 所法、色、無為、心不相應行。 如對正精進；對正 念、正定，亦爾。 諸法正見相應，彼法正思惟相 應耶？ 答：應作四句。 有法正見相應非正思 惟。謂正見相應正思惟，及正思惟不相應正 見相應法。 有法正思惟相應非正見。謂正思 惟相應正見，及正見不相應正思惟相應法。 有法正見相應亦正思惟。謂二相應法。 有法 非正見相應亦非正思惟。謂正見不相應正 思惟，正思惟不相應正見，及餘心心所法、色、 無為、心不相應行。 諸法正見相應，彼法正精 進相應耶？ 答：應作四句。 有法正見相應非正 精進。謂正見相應正精進。 有法正精進相應 非正見。謂正見，及正見不相應正精進相應 法。 有法正見相應亦正精進。謂二相應法。 有 法非正見相應亦非正精進。謂正見不相應 正精進，及餘心心所法、色、無為、心不相應行。 如對正精進；對正念、正定，亦爾。 諸法正思惟 相應，彼法正精進相應耶？ 答：應作四句。 有法 正思惟相應非正精進。謂正思惟相應正精 進。 有法正精進相應非正思惟。謂正思惟，及 正思惟不相應正精進相應法。 有法正思惟 相應亦正精進。謂二相應法。 有非正思惟相 應亦非正精進。謂正思惟不相應正精進，及 餘心心所法、色、無為、心不相應行。 如對正精 進；對正念、正定，亦爾。 諸法正精進相應，彼法 正念相應耶？ 答：應作四句。 有法正精進相應 非正念。謂正念。 有法正念相應非正精進。謂 正精進。 有法正精進相應亦正念。謂二相應 法。 有法非正精進相應亦非正念。謂餘心心 所法、色、無為、心不相應行。 如對正念；對正定， 亦爾。 諸法正念相應，彼法正定相應耶？ 答：應 作四句。 有法正念相應非正定。謂正定。 有法 正定相應非正念。謂正念。 有法正念相應亦 正定。謂二相應法。 有法非正念相應亦非正 定。謂餘心心所法、色、無為、心不相應行。 云何世俗正見？ 答：意識相應善有漏慧。 云何 世俗正智？ 答：五識相應善慧，及意識相應善 有漏慧。 諸世俗正見，是世俗正智耶？ 答：諸世 俗正見是世俗正智。 有世俗正智非世俗正 見。謂五識相應善慧。 世俗正見攝世俗正智？ 世俗正智攝世俗正見耶？ 答：世俗正智攝世 俗正見，非世俗正見攝世俗正智。不攝何等？ 謂五識相應善慧。 諸成就世俗正見，彼世俗 正智耶？ 答：如是。 設成就世俗正智，彼世俗 正見耶？ 答：如是。 諸世俗正見已斷、已遍知，彼 世俗正智耶？ 答：如是。 設世俗正智已斷、已遍 知，彼世俗正見耶？ 答：如是。 云何無漏見？ 答：除盡、無生智，餘無漏慧。 云何 無漏智？ 答：除無漏忍，餘無漏慧。 諸無漏見是 無漏智耶？ 答：應作四句。 有無漏見非無漏智。 謂無漏忍。 有無漏智非無漏見。謂盡、無生智。 有無漏見亦無漏智。謂除無漏忍，盡、無生智， 餘無漏慧。 有非無漏見亦非無漏智。謂除前 相。 無漏見攝無漏智？無漏智攝無漏見耶？ 答： 應作四句。 有無漏見非無漏智攝。謂無漏忍。 有無漏智非無漏見攝。謂盡、無生智。 有無漏 見亦無漏智攝。謂除無漏忍，盡、無生智，餘無 漏慧。 有非無漏見亦非無漏智攝。謂除前 相。 諸成就無漏見，彼無漏智耶？ 答：諸成就無 漏智亦無漏見。有成就無漏見非無漏智，謂 苦法智忍現在前時。 2 五種納息 智蘊第三中五種納息第二 邪正見智五左慧學等三 梵忍五惡見此章願具說 云何邪見？ 答：若不安立，則五見皆名邪見。 若 安立，則唯：無施與、無愛樂、無祠祀、無妙行、 無惡行、無妙惡行業果異熟等見，名邪見。 云 何邪智？ 答：六識相應染污慧。 諸邪見是邪智 耶？ 答：諸邪見是邪智。 有邪智非邪見。謂五 識相應染污慧，及除五見，餘意識相應染污 慧。 邪見攝邪智？邪智攝邪見耶？ 答：邪智攝邪 見。非邪見攝邪智。不攝何等？謂五識相應染 污慧，及除五見，餘意識相應染污慧。 諸成就 邪見，彼邪智耶？ 答：諸成就邪見亦邪智。有成 就邪智非邪見，謂學見迹。 諸邪見已斷、已遍 知，彼邪智耶？ 答：諸邪智已斷、已遍知，亦邪見。 有邪見已斷、已遍知，非邪智。謂學見迹。 云何正見？ 答：盡、無生智所不攝意識相應善 慧。 云何正智？ 答：五識相應善慧，及無漏忍所 不攝意識相應善慧。 諸正見是正智耶？ 答：應 作四句。 有正見非正智。謂無漏忍。 有正智非 正見。謂五識相應善慧，及盡、無生智。 有正見 亦正智。謂無漏忍，及盡、無生智所不攝意識 相應善慧。 有非正見亦非正智。謂除前相。 正 見攝正智？正智攝正見耶？ 答：應作四句。 有正 見非正智攝。謂無漏忍。 有正智非正見攝。謂 五識相應善慧，及盡、無生智。 有正見亦正智 攝。謂無漏忍。盡、無生智所不攝意識相應善 慧。 有非正見亦非正智攝。謂除前相。 諸成就 正見，彼正智耶？ 答：如是。 設成就正智，彼正見 耶？ 答：如是。 諸正見已斷、已遍知，彼正智耶？ 答：如是。 設正智已斷、已遍知，彼正見耶？ 答：如 是。 諸左慧皆是結耶？ 答：應作四句。 有左慧非 結。謂除二結，餘染污慧。 有結非左慧。謂七 結。 有左慧亦結。謂二結。 有非左慧亦非結。謂 除前相。 云何學見？ 答：學慧。 云何學智？ 答：學八智。 云何 學慧？ 答：學見、學智，總名學慧。 諸學見是學智 耶？ 答：諸學智亦學見。有學見非學智，謂無漏 忍。 諸學見是學慧耶？ 答：如是。 設學慧，是學見 耶？ 答：如是。 諸學智是學慧耶？ 答：諸學智亦學 慧。有學慧非學智，謂無漏忍。 學見攝學智？ 學智攝學見耶？ 答：學見攝學智，非學智攝學 見。不攝何等？謂無漏忍。 學見攝學慧？學慧攝 學見耶？ 答：展轉相攝。 學智攝學慧？學慧攝學 智耶？ 答：學慧攝學智，非學智攝學慧。不攝 何等？謂無漏忍。 諸成就學見，彼學智耶？ 答： 諸成就學智亦學見。有成就學見非學智，謂 苦法智忍現在前時。 諸成就學見，彼學慧耶？ 答：如是。 設成就學慧，彼學見耶？ 答：如是。 諸 成就學智，彼學慧耶？ 答：諸成就學智亦學 慧。有成就學慧非學智，謂苦法智忍現在 前時。 云何無學見？ 答：盡、無生智所不攝無 學慧。 云何無學智？ 答：無學八智。 云何無學 慧？ 答：無學見、無學智，總名無學慧。 諸無學 見是無學智耶？ 答：諸無學見亦無學智。有無 學智非無學見，謂盡、無生智。 諸無學見是無 學慧耶？ 答：諸無學見亦無學慧。有無學慧非 無學見。謂盡、無生智。 諸無學智是無學慧耶？ 答：如是。 設無學慧，是無學智耶？ 答：如是。 無學 見攝無學智？無學智攝無學見耶？ 答：無學智 攝無學見，非無學見攝無學智。不攝何等？謂 盡、無生智。 無學見攝無學慧？無學慧攝無學見 耶？ 答：無學慧攝無學見，非無學見攝無學慧。 不攝何等？謂盡、無生智。 無學智攝無學慧？無 學慧攝無學智耶？ 答：展轉相攝。 諸成就無學 見，彼無學智耶？ 答：如是。 設成就無學智，彼 無學見耶？ 答：如是。 諸成就無學見，彼無學慧 耶？ 答：如是。 設成就無學慧，彼無學見耶？ 答：如 是。 諸成就無學智，彼無學慧耶？ 答：如是。 設成 就無學慧，彼無學智耶？ 答：如是。 云何非學非 無學見？ 答：眼根、五見、世俗正見。 云何非學非 無學智？ 答：五識相應慧，及意識相應有漏慧。 云何非學非無學慧？ 答：五識相應慧，及意識 相應有漏慧。 諸非學非無學見是非學非無 學智耶？ 答：應作四句。 有非學非無學見非非 學非無學智。謂眼根。 有非學非無學智非非 學非無學見。謂五識相應慧，及除五見、世俗 正見，餘意識相應有漏慧。 有非學非無學見 亦非學非無學智。謂五見、世俗正見。 有非非 學非無學見亦非非學非無學智。謂除前相。 諸非學非無學見是非學非無學慧耶？ 答：應 作四句。 有非學非無學見非非學非無學慧。 謂眼根。 有非學非無學慧非非學非無學見。 謂五識相應慧，及除五見、世俗正見。餘意識 相應有漏慧。 有非學非無學見亦非學非無 學慧。謂五見、世俗正見。 有非非學非無學見 亦非非學非無學慧。謂除前相。 諸非學非無 學智是非學非無學慧耶？ 答：如是。 設非學非 無學慧，是非學非無學智耶？ 答：如是。 非學 非無學見攝非學非無學智？非學非無學智 攝非學非無學見耶？ 答：應作四句。 有非學非 無學見非非學非無學智攝。謂眼根。 有非學 非無學智非非學非無學見攝。謂五識相應 慧，及除五見、世俗正見。餘意識相應有漏慧。 有非學非無學見亦非學非無學智攝。謂五 見、世俗正見。 有非非學非無學見亦非非學 非無學智攝。謂除前相。 非學非無學見攝非 學非無學慧？非學非無學慧攝非學非無學 見耶？ 答：應作四句。 有非學非無學見非非學 非無學慧攝。謂眼根。 有非學非無學慧非非 學非無學見攝。謂五識相應慧，及除五見、世 俗正見。餘意識相應有漏慧。 有非學非無學 見亦非學非無學慧攝。謂五見、世俗正見。 有 非非學非無學見亦非非學非無學慧攝。謂 除前相。 非學非無學智攝非學非無學慧？非 學非無學慧攝非學非無學智耶？ 答：展轉 相攝。 諸成就非學非無學見。彼非學非無學 智耶？ 答：如是。 設成就非學非無學智。彼非 學。非無學見耶？ 答：如是。 諸成就非學非無 學見，彼非學非無學慧耶？ 答：如是。 設成就非 學非無學慧，彼非學非無學見耶？ 答：如是。 諸 成就非學非無學智，彼非學非無學慧耶？ 答： 如是。 設成就非學非無學慧，彼非學非無學 智耶？ 答：如是。 諸非學非無學見已斷、已遍知， 彼非學非無學智耶？ 答：如是。 設非學非無學 智已斷、已遍知，彼非學非無學見耶？ 答：如是。 諸非學非無學見已斷、已遍知，彼非學非無 學慧耶？ 答：如是。 設非學非無學慧已斷、已遍 知，彼非學非無學見耶？ 答：如是。 諸非學非 無學智已斷、已遍知，彼非學非無學慧耶？ 答： 如是。 設非學非無學慧已斷、已遍知，彼非學 非無學智耶？ 答：如是。 如大梵天作如是說：「我是梵，是大梵，得自 在。我於世間，能造化、能出生，是彼父。」此於 五見，何見攝？見何諦，斷此見耶？ 答：「我是梵，是 大梵，得自在」者，取劣法為勝。見取攝。見苦所 斷。 「我於世間能造化、能出生，是彼父」者，非因 計因。戒禁取攝。見苦所斷。 如梵眾天作如是 說：「此是梵。是大梵。得自在。此於世間。能造 化。能出生。是我等父。」此於五見，何見攝？見 何諦，斷此見耶？ 答：「此是梵，是大梵，得自在」者， 取劣法為勝。見取攝。見苦所斷。 「此於世間，能 造化、能出生，是我等父」者，非因計因。戒禁取 攝。見苦所斷。 諸起此見：「我一切忍。」此於五見， 何見攝？見何諦，斷此見耶？ 答：邊執見中，常見 攝。見苦所斷。 諸起此見：「我一切不忍。」此於五 見，何見攝？見何諦，斷此見耶？ 答：邊執見中， 斷見攝。見苦所斷。 諸起此見：「我一分忍，一分 不忍。」此於五見，何見攝？見何諦，斷此見耶？ 答：一分忍者。邊執見中，常見攝。 一分不忍 者。邊執見中，斷見攝。俱見苦所斷。 諸起此見：「有阿羅漢天魔所嬈，漏失不淨。」此 於五見，何見攝？見何諦，斷此見耶？ 答：非因計 因。戒禁取攝。見苦所斷。 諸起此見：「有阿羅 漢於自解脫，猶有無知。」此於五見，何見攝？ 見何諦，斷此見耶？ 答：諸阿羅漢無漏智見。 邪見攝。見道所斷。 諸起此見：「有阿羅漢於自 解脫，猶有疑惑。」此於五見，何見攝？見何諦， 斷此見耶？ 答：諸阿羅漢越度疑惑。邪見 攝。見道所斷。 諸起此見：「有阿羅漢但由他 度。」此於五見，何見攝？見何諦，斷此見耶？ 答： 諸阿羅漢無障、無背，現量慧眼，身證自在。 邪見攝。見道所斷。 諸起此見：「道及道支，苦 言所召。」此於五見，何見攝？見何諦，斷此見 耶？ 答：非因計因。戒禁取攝。見苦所斷。
Việt dịch
QUYỂN 7 Chương 3: TRÍ UẨN Phẩm 1: BÀN VỀ GIÁC CHI Tám chi học - mười chi vô học Kiến và giác chi-đạo có ba, Thế tục-vô lậu-kiến và trí, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Như Đức Thế Tôn nói: “Kiến học tích thành tựu tám chi học”. Hỏi: Thành tựu tám chi học có bao nhiêu quá khứ, bao nhiêu vị lai, bao nhiêu hiện tại? Đáp: Nếu dựa vào có tầm-có tứ, kiến học đầu tiên hiện ở trước mắt, thì quá khứ không có, vị lai-hiện tại có tám, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định có tầm-có tứ, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai-hiện tại có tám, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào không có tầm-không có tứ, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có tám, hiện tại có bảy, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định vô sắc, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có tám, hiện tại có bốn, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có tám, hiện tại không có. Nếu dựa vào không có tầm-không có tứ, kiến học đầu tiên hiện ở trước mắt, thì quá khứ không có, vị lai có tám, hiện tại có bảy, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định không có tầm-không có tứ, kiến học hiện ở ===== PAGE 137 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1291 trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có bảy, vị lai có tám, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào vô sắc, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ có bảy, vị lai có tám, hiện tại có bốn, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ có bảy, vị lai có tám, hiện tại không có, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định có tầm-có tứ, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ có bảy, vị lai-hiện tại có tám, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào vô sắc, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ không có, vị lai có tám, hiện tại có bốn, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định vô sắc, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có bốn, vị lai có tám, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ bốn, vị lai có tám, hiện tại không có, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào có tầm-có tứ, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ bốn, vị lai-hiện tại có tám, kiến học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định không có tầm-không có tứ, kiến học hiện ở trước mắt, thì quá khứ bốn, vị lai có tám, hiện tại có bảy, kiến học kia diệt rồi không mất. Như Đức Thế Tôn nói: “A-la-hán lậu tận, thành tựu mười chi vô học”. Hỏi: Vô học ấy thành tựu có bao nhiêu quá khứ, bao nhiêu vị lai, bao nhiêu hiện tại? Đáp: Nếu dựa vào định có tầm-có tứ, trí vô học đầu tiên hiện ở trước mắt, thì quá khứ không có, vị lai có mười, hiện tại có chín, vô học kia diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào có tầm-có tứ, trí vô học được hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có chín, vị lai có mười, trí vô học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định không có tầm-không có tứ, trí vô học hiện ở trước mắt, thì quá khứ có chín, vị lai có mười, hiện tại có tám, trí vô học kia diệt rồi không mất. Nếu dựa vào vô sắc, trí vô học hiện ở trước mắt, thì quá khứ có chín, vị lai có mười, hiện tại có năm, trí vô học kia diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ có chín, vị lai có mười, hiện tại không có, trí vô học kia diệt rồi không mất. ===== PAGE 138 ===== 1292 BỘ TỲ ĐÀM 2 Nếu dựa vào định có tầm-có tứ, trí kiến vô học đầu tiên hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có chín, vị lai có mười, trí đó diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào có tầm-có tứ, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có mười, hiện tại có chín, trí kiến vô học đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định không có tầm-không có tứ, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có mười, hiện tại có tám, trí đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định vô sắc, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có mười, hiện tại có năm, trí kiến kia diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ-vị lai có mười, hiện tại không có. Nếu dựa vào không có tầm-không có tứ, trí vô học đầu tiên hiện ở trước mắt, thì quá khứ không có, vị lai có mười, hiện tại có tám, trí vô học kia diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định không có tầm-không có tứ, trí vô học hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có tám, vị lai có mười, trí đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào vô sắc, trí vô học hiện ở trước mắt, thì quá khứ tám, vị lai có mười, hiện tại có năm, trí đó diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ tám, vị lai có mười, hiện tại không có, tâm đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định có tầm-có tứ, trí vô học được hiện ở trước mắt, thì quá khứ tám, vị lai có mười, hiện tại có chín, trí đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào không có tầm-không có tứ, kiến vô học đầu tiên được hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có tám, vị lai có mười, kiến vô học ấy diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định không có tầm-không có tứ, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ có chín, vị lai có mười, hiện tại có tám, trí kiến vô học đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào vô sắc, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ có chín, vị lai có mười, hiện tại có năm, trí kiến vô học đó diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ có chín, vị lai có mười, hiện tại không có, tâm đó diệt rồi không mất. ===== PAGE 139 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1293 Nếu dựa vào định có tầm-có tứ, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có chín, vị lai có mười. Nếu dựa vào vô sắc, trí vô học đầu tiên hiện ở trước mắt, thì quá khứ không có, vị lai có mười, hiện tại có năm, trí đó diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định vô sắc, trí vô học hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có năm, vị lai có mười, trí đó diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ có năm, vị lai có mười, hiện tại không có, tâm đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào có tầm-có tứ, trí vô học hiện ở trước mắt, thì quá khứ có năm, vị lai có mười, hiện tại có chín, trí đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định không có tầm-không có tứ, trí vô học sẽ hiện ở trước mắt, thì quá khứ có năm, vị lai có mười, hiện tại có tám, trí đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào vô sắc, kiến vô học đầu tiên sẽ hiện ở trước mắt, thì quá khứ-hiện tại có năm, vị lai có mười, kiến đó diệt rồi không mất. Nếu lại dựa vào định vô sắc, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ có sáu, vị lai có mười, hiện tại có năm, vô học, trí kiến đó diệt rồi không mất. Nếu nhập diệt định, hoặc tâm thế tục hiện ở trước mắt, thì quá khứ có sáu, vị lai có mười, hiện tại không có, tâm đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định có tầm-có tứ, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ có sáu, vị lai có mười, hiện tại có chín, trí kiến vô học, đó diệt rồi không mất. Nếu dựa vào định không có tầm-không có tứ, vô học hoặc trí hoặc kiến hiện ở trước mắt, thì quá khứ có sáu, vị lai có mười, hiện tại có tám. Hỏi: Thế nào là kiến? Đáp: Là năm kiến thuộc nhãn căn, Chánh kiến của thế tục, kiến học, vô học. Hỏi: Thế nào là trí? Đáp: Tuệ tương ưng với năm thức, trừ nhẫn vô lậu, còn lại tuệ tương ưng với ý thức. Hỏi: Thế nào là tuệ? Đáp: Sáu thức tương ưng với tuệ. Hỏi: Các kiến là trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến không phải trí, nghĩa là nhãn căn và nhẫn vô lậu. ===== PAGE 140 ===== 1294 BỘ TỲ ĐÀM 2 2. Có trí không phải kiến, nghĩa là năm thức thân tương ưng với tuệ, tận-vô sinh trí, trừ ra năm kiến cùng với Chánh kiến thế tục, còn lại tuệ hữu lậu tương ưng với ý thức. 3. Có kiến cũng là trí, nghĩa là năm kiến, Chánh kiến thế tục, trừ nhẫn vô lậu và tận-vô sinh trí, còn lại tuệ vô lậu. 4. Không phải kiến cũng không phải trí, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các kiến là tuệ chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến không phải tuệ, nghĩa là nhãn căn. 2. Có tuệ không phải kiến, nghĩa là tuệ tương ưng với năm thức thân, tận-vô sinh trí, trừ ra năm kiến và Chánh kiến thế tục, còn lại tuệ hữu lậu tương ưng với ý thức khác. 3. Có kiến cũøng là tuệ, nghĩa là trừ ra tận-vô sinh trí, còn lại tuệ vô lậu và năm kiến, Chánh kiến thế tục. 4. Không phải kiến cũng không phải tuệ, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các trí là tuệ chăng? Đáp: Các trí đều là tuệ. Có tuệ không phải trí, nghĩa là nhẫn vô lậu. Hỏi: Kiến thuộc về trí hay trí thuộc về kiến? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến không phải thuộc về trí, nghĩa là nhãn căn và nhẫn vô lậu. 2. Có trí không phải thuộc về kiến, nghĩa là tuệ tương ưng với năm thức thân, tận-vô sinh trí, trừ ra năm kiến và Chánh kiến thế tục, còn lại tuệ hữu lậu tương ưng với ý thức. 3. Có kiến cũng thuộc về trí, nghĩa là năm kiến, Chánh kiến thế tục, trừ ra nhẫn vô lậu và tận-vô sinh trí, còn lại tuệ vô lậu. 4. Không phải kiến, cũng không phải thuộc về trí, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Kiến thuộc về tuệ hay tuệ thuộc về kiến? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến không phải thuộc về tuệ, nghĩa là nhãn căn. 2. Có tuệ không phải thuộc về kiến, nghĩa là tuệ tương ưng với năm thức thân, tận-vô sinh trí, trừ ra năm kiến và Chánh kiến thế tục, còn lại tuệ hữu lậu tương ưng với ý thức. 3. Có kiến cũøng thuộc về tuệ, nghĩa là trừ ra tận-vô sinh trí, còn lại ===== PAGE 141 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1295 tuệ vô lậu khác và năm kiến, Chánh kiến thế tục. 4. Không phải kiến, cũng không phải thuộc về tuệ, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Trí thâu tóm tuệ hay tuệ thâu tóm trí? Đáp: Tuệ thâu tóm trí chứ không phải trí thâu tóm tuệ. Không thâu tóm những gì? Nghĩa là nhẫn vô lậu. Hỏi: Các kiến thành tựu thì đó là trí chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các kiến thành tựu thì đó là kiến chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các kiến thành tựu thì đó là tuệ chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ thì thành tựu kiến chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các trí thành tựu thì đó là tuệ chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ thì thành tựu trí chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các kiến đã đoạn, đã biến khắp thì đó là trí chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu trí đã đoạn, đã biến khắp thì đó là kiến chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các kiến đã đoạn, đã biến khắp thì đó là tuệ chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu tuệ đã đoạn, đã biến khắp thì đó là kiến chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các trí đã đoạn, đã biến khắp thì đó là tuệ chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu tuệ đã đoạn, đã biến khắp thì đó là trí kia chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các Chánh kiến là Trạch pháp giác chi không? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có Chánh kiến không phải Trạch pháp giác chi, nghĩa là Chánh kiến thế tục. 2. Có Trạch pháp giác chi không phải Chánh kiến, nghĩa là tận-vô sinh trí. 3. Có Chánh kiến cũng là Trạch pháp giác chi, nghĩa là trừ ra tận- vô sinh trí, tuệ vô lậu. ===== PAGE 142 ===== 1296 BỘ TỲ ĐÀM 2 4. Không phải Chánh kiến cũng không phải Trạch pháp giác chi, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các chánh trí là Trạch pháp giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có chánh trí không phải Trạch pháp giác chi, nghĩa là chánh trí thế tục. 2. Có Trạch pháp giác chi không phải chánh trí, nghĩa là nhẫn vô lậu. 3. Có chánh trí cũng là Trạch pháp giác chi, nghĩa là trừ ra nhẫn vô lậu, còn lại tuệ vô lậu. 4. Không phải chánh trí cũng không phải Trạch pháp giác chi, nghĩa là trừ ra tướng trước. Hỏi: Bảy giác chi, tám đạo chi, khi mỗi mỗi chi hiện ở trước mắt, thì có có bao nhiêu giác chi, bao nhiêu đạo chi hiện ở trước mắt? Đáp: Nếu dựa vào vị chí định, lúc Niệm giác chi hiện ở trước mắt, có sáu giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, có sáu giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào sơ tĩnh lự, thì lúc Niệm giác chi hiện ở trước mắt, có bảy giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, và bảy giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào ở trung gian tĩnh lự thì lúc Niệm giác chi hiện ở trước mắt, có sáu giác chi học, bảy đạo chi hiện ở trước mắt, và sáu giác chi vô học, tám đạo chi hiện ở trước mắt. Dựa vào tĩnh lự thứ ba-thứ tư cũng vậy. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ hai, lúc Niệm giác chi hiện ở trước mắt, có bảy giác chi học, bảy đạo chi hiện ở trước mắt, và bảy giác chi vô học, tám đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào định vô sắc, lúc Niệm giác chi hiện ở trước mắt, có sáu giác chi học, bốn đạo chi hiện ở trước mắt, và sáu giác chi vô học, năm đạo chi hiện ở trước mắt. Trạch pháp giác chi-Tinh tiến-Khinh an- định-Xả, giác chi Chánh kiến-Chánh tinh tiến-Chánh niệm-Chánh định đạo chi, cũng vậy. Nếu dựa vào sơ tĩnh lự, lúc Hỷ giác chi hiện ở trước mắt, thì có bảy giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, và bảy giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ hai, thì khi Hỷ giác chi hiện ở trước mắt, và bảy giác chi học, bảy đạo chi hiện ở trước mắt, thì bảy giác chi vô học, tám đạo chi hiện ở trước mắt. ===== PAGE 143 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1297 Nếu dựa vào vị chí, thì khi Chánh tư duy hiện ở trước mắt, và sáu giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, thì sáu giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào sơ tĩnh lự thì khi Chánh tư duy hiện ở trước mắt, có bảy giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, và bảy giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào vị chí định, khi Chánh ngữ hiện ở trước mắt, thì có sáu giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, và sáu giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào sơ tĩnh lự, khi Chánh ngữ hiện ở trước mắt, thì có bảy giác chi học, tám đạo chi hiện ở trước mắt, thì bảy giác chi vô học, chín đạo chi hiện ở trước mắt. Nếu dựa vào trung gian tĩnh lự, khi Chánh ngữ hiện ở trước mắt, thì có sáu giác chi học, bảy đạo chi hiện ở trước mắt, và sáu giác chi vô học, tám đạo chi hiện ở trước mắt. Dựa vào tĩnh lự thứ ba-thứ tư cũng vậy. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ hai, khi Chánh ngữ hiện ở trước mắt, thì có bảy giác chi học, bảy đạo chi hiện ở trước mắt, và bảy giác chi vô học, tám đạo chi hiện ở trước mắt. Chánh nghiệp_chánh mạng cũng như vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Niệm giác chi, thì pháp đó tương ưng với Trạch pháp giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Niệm mà không tương ưng với Trạch pháp, nghĩa là Trạch pháp giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Trạch pháp mà không tương ưng với Niệm, nghĩa là Niệm giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Niệm cũng tương ưng với Trạch pháp, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Niệm cũng không tương ưng với Trạch pháp, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Trạch pháp giác chi, đối với Tinh tiến- Khinh an-định-Xả giác chi-Chánh tinh tiến-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Niệm giác chi, thì pháp đó tương ưng với Hỷ giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Niệm mà không tương ưng với Hỷ, nghĩa là Hỷ giác chi và Hỷ không tương ưng với pháp tương ưng của Niệm ===== PAGE 144 ===== 1298 BỘ TỲ ĐÀM 2 giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Hỷ mà không tương ưng với Niệm, nghĩa là Hỷ giác chi tương ưng với Niệm. 3. Có pháp tương ưng với Niệm cũng tương ưng với Hỷ, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Niệm cũng không tương ưng với Hỷ, nghĩa là Hỷ không tương ưng với Niệm giác chi và các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Hỷ giác chi, đối với Chánh kiến-Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Niệm giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh niệm chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với chánh niệm, thì pháp đó tương ưng với Niệm giác chi chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi, thì pháp đó tương ưng với Tinh tiến giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Trạch pháp mà không tương ưng với Tinh tiến, nghĩa là Tinh tiến giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Tinh tiến mà không tương ưng với Trạch pháp, nghĩa là Trạch pháp giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Trạch pháp cũng tương ưng với Tinh tiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Trạch pháp cũng không tương ưng với Tinh tiến, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Tinh tiến giác chi, đối với giác chi Khinh an- Định-Xả, Chánh tinh tiến, Chánh niệm-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi, thì pháp đó tương ưng với Hỷ giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Trạch pháp mà không tương ưng với Hỷ, nghĩa là Hỷ giác chi và Hỷ không tương ưng với pháp tương ưng của Trạch pháp giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Hỷ mà không tương ưng với Trạch pháp, nghĩa là Hỷ giác chi tương ưng với Trạch pháp. 3. Có pháp tương ưng với Trạch pháp cũng tương ưng với Hỷ, ng - hĩa là hai pháp tương ưng . ===== PAGE 145 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1299 4. Có pháp không tương ưng với Trạch pháp, cũng không tương ưng với Hỷ, nghĩa là hỷ không tương ưng với Trạch pháp giác chi, và các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Hỷ giác chi, đối với Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh kiến chăng? Đáp: Các pháp tương ưng với Chánh kiến thì cũng tương ưng với Trạch pháp giác chi. Có pháp tương ưng với Trạch pháp mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến vốn không thâu tóm pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi. Hỏi: Các pháp tương ưng với Tinh tiến giác chi, thì pháp đó tương ưng với Hỷ giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Tinh tiến mà không tương ưng với hỷ, nghĩa là Hỷ giác chi và Hỷ không tương ưng với pháp tương ưng của Tinh tiến giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Hỷ mà không tương ưng với Tinh tiến, nghĩa là Hỷ giác chi tương ưng với Tinh tiến. 3. Có pháp tương ưng với Tinh tiến cũng tương ưng với Hỷ, nghĩa là hai pháp tương ưng . 4. Có pháp không tương ưng với Tinh tiến, cũng không tương ưng với Hỷ, nghĩa là Hỷ không tương ưng với Tinh tiến giác chi và các tâm- tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Hỷ giác chi, đối với Chánh kiến-Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Tinh tiến giác chi, thì pháp đó tương ưng với Khinh an giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Tinh tiến mà không tương ưng với Khinh an, nghĩa là Khinh an giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Khinh an mà không tương ưng với Tinh tiến, nghĩa là Tinh tiến giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Tinh tiến cũng tương ưng với Khinh an, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Tinh tiến, cũng không tương ưng với Khinh an, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Khinh an giác chi, đối với Định-Xả giác chi, Chánh niệm-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Tinh tiến giác chi, thì pháp đó tương ===== PAGE 146 ===== 1300 BỘ TỲ ĐÀM 2 ưng với Chánh tinh tiến chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu pháp tương ưng với Chánh tinh tiến, thì pháp ấy tương ưng với Tinh tiến giác chi chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Hỷ giác chi, thì pháp đó tương ưng với Khinh an giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Hỷ mà không tương ưng với Khinh an, nghĩa là Hỷ tương ưng với Khinh an giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Khinh an mà không tương ưng với Hỷ, nghĩa là Hỷ giác chi và Hỷ không tương ưng với pháp tương ưng của Khinh an giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Hỷ cũng tương ưng với Khinh an, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Hỷ cũng không tương ưng với Khinh an, nghĩa là Hỷ không tương ưng với Khinh an giác chi và các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Khinh an giác chi, đối với Định-Xả giác chi, Chánh tinh tiến, Chánh niệm- Chánh định cũng thế. Hỏi: Các pháp tương ưng với Hỷ giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh kiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Hỷ mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Hỷ giác chi tương ưng với Chánh kiến và Chánh kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Hỷ giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không tương ưng với Hỷ, nghĩa là Chánh kiến tương ưng với Hỷ giác chi và Hỷ giác chi không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh kiến. 3. Có pháp tương ưng với Hỷ cũng tương ưng với Chánh kiến, ng- hĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Hỷ cũng không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Hỷ giác chi không tương ưng với Chánh kiến, Chánh kiến không tương ưng với Hỷ giác chi, và các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Khinh an giác chi, thì pháp đó cũng tương ưng với Định giác chi chăng? ===== PAGE 147 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1301 Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Khinh an mà không tương ưng với Định, nghĩa là Định giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Định, không tương ưng với Khinh an, nghĩa là Khinh an giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Khinh an cũng tương ưng với Định, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Khinh an cũng không tương ưng với định, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Định giác chi, đối với Xả giác chi, Chánh tinh tiến-Chánh niệm-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Khinh an giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh kiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Khinh an mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến, và Chánh kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Khinh an giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không tương ưng với Khinh an, nghĩa là Chánh kiến tương ưng với Khinh an giác chi 3. Có pháp tương ưng với Khinh an cũng tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Khinh an cũng không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến không tương ưng với Khinh an giác chi và các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Định giác chi, thì pháp đó cũng tương ưng với Xả giác chi chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Định mà không tương ưng với Xả, nghĩa là Xả giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Xả mà không tương ưng với Định, nghĩa là Định giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Định mà cũng tương ưng với Xả, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Định cũng không tương ưng với Xả, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Xả giác chi, đối với Chánh tinh tiến, chánh niệm cũng vậy. ===== PAGE 148 ===== 1302 BỘ TỲ ĐÀM 2 Hỏi: Các pháp tương ưng với Định giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh kiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Định mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến và Chánh kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Định giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không tương ưng với Định, nghĩa là Chánh kiến tương ưng với Định giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Định cũng tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Định cũng không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến không tương ưng với Định giác chi và các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Định giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh định chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu pháp tương ưng với Chánh định, thì pháp đó tương ưng với Định giác chi chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Xả giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh kiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Xả mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Xả Chánh kiến và Chánh kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Xả giác chi. 2. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không tương ưng với Xả, nghĩa là Chánh kiến tương ưng với Xả giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Xả cũng tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Xả cũng không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến không tương ưng với Xả giác chi và các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh kiến, đối với Chánh tư duy cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Xả giác chi, thì pháp đó tương ưng với Chánh tinh tiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Xả mà không tương ưng với Chánh tinh ===== PAGE 149 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1303 tiến, nghĩa là Chánh tinh tiến. 2. Có pháp tương ưng với Chánh tinh tiến mà không tương ưng với Xả, nghĩa là Xả giác chi. 3. Có pháp tương ưng với Xả cũng tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với xả, cũng không tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh tinh tiến, đối với Chánh niệm-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh kiến, thì pháp đó tương ưng với Chánh tư duy chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không tương ưng với Chánh tư duy, nghĩa là Chánh kiến tương ưng với Chánh tư duy, Chánh tư duy không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh kiến. 2. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh tư duy tương ưng với Chánh kiến, và Chánh kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh tư duy. 3. Có pháp tương ưng với Chánh kiến cũng tương ưng với Chánh tư duy, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh kiến cũng không tương ưng với Chánh tư duy, nghĩa là Chánh kiến không tương ưng với Chánh tư duy và Chánh tư duy không tương ưng với Chánh kiến và các tâm- tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh kiến, thì pháp đó tương ưng với Chánh tinh tiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là Chánh kiến tương ưng với Chánh tinh tiến và Chánh tinh tiến không tương ưng với với pháp tương ưng của Chánh kiến. 2. Có pháp tương ưng với Chánh tinh tiến mà không tương ưng với Chánh kiến, nghĩa là Chánh tinh tiến tương ưng với Chánh kiến và Chánh kiến không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh tinh tiến. 3. Có pháp tương ưng với Chánh kiến cũng tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh kiến cũng không tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là Chánh kiến không tương ưng với Chánh ===== PAGE 150 ===== 1304 BỘ TỲ ĐÀM 2 tinh tiến và các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh tinh tiến, đối với Chánh niệm-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh tư duy, thì pháp đó tương ưng với Chánh tinh tiến chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy mà không tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là Chánh tư duy tương ưng với Chánh tinh tiến. 2. Có pháp tương ưng với Chánh tinh tiến mà không tương ưng với Chánh tư duy, nghĩa là Chánh tư duy và Chánh tư duy không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh tinh tiến. 3. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy cũng tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh tư duy cũng không tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là Chánh tư duy không tương ưng với Chánh tinh tiến và các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với Chánh tinh tiến, đối với Chánh niệm-Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh tinh tiến, thì pháp đó tương ưng với chánh niệm chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh tinh tiến mà không tương ưng với chánh niệm, nghĩa là chánh niệm. 2. Có pháp tương ưng với Chánh niệm mà không tương ưng với Chánh tinh tiến, nghĩa là Chánh tinh tiến. 3. Có pháp tương ưng với Chánh tinh tiến cũng tương ưng với chánh niệm, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh tinh tiến cũng không tương ưng với chánh niệm, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Như đối với chánh niệm, đối với Chánh định cũng vậy. Hỏi: Các pháp tương ưng với chánh niệm, thì pháp đó tương ưng với Chánh định chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có pháp tương ưng với Chánh niệm mà không tương ưng với Chánh định, nghĩa là Chánh định. 2. Có pháp tương ưng với Chánh định mà không tương ưng với chánh niệm, nghĩa là chánh niệm. ===== PAGE 151 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1305 3. Có pháp tương ưng với Chánh niệm cũng tương ưng với Chánh định, nghĩa là hai pháp tương ưng. 4. Có pháp không tương ưng với Chánh niệm cũng không tương ưng với Chánh định, nghĩa là các tâm-tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Hỏi: Thế nào là Chánh kiến thế tục? Đáp: Ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu thiện. Hỏi: Thế nào là chánh trí thế tục? Đáp: Năm thức tương ưng với tuệ thiện, và ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu thiện. Hỏi: Các Chánh kiến thế tục, là chánh trí thế tục chăng? Đáp: Các Chánh kiến thế tục cũng là chánh trí thế tục. Có chánh trí thế tục, không phải Chánh kiến thế tục, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ thiện. Hỏi: Chánh kiến thế tục thâu tóm chánh trí thế tục, hay chánh trí thế tục thâu tóm Chánh kiến thế tục? Đáp: Chánh trí thế tục thâu tóm Chánh kiến thế tục mà không phải là Chánh kiến thế tục thâu tóm chánh trí thế tục. Hỏi: Không thâu tóm những gì? Đáp: Nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ thiện. Hỏi: Những Chánh kiến thế tục thành tựu thì đó là Chánh trí thế tục chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu chánh trí thế tục thì thành tựu Chánh kiến thế tục chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các Chánh kiến thế tục đã đoạn, đã biết khắp thì đó là chánh trí thế tục chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu chánh trí thế tục đã đoạn, đã biết khắp thì đó là Chánh kiến thế tục chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Thế nào là kiến vô lậu? Đáp: Trừ ra tận-vô sinh trí, còn lại tuệ vô lậu. Hỏi: Thế nào là trí vô lậu? Đáp: Trừ nhẫn vô lậu, còn lại tuệ vô lậu. Hỏi: Các kiến vô lậu là trí vô lậu chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: ===== PAGE 152 ===== 1306 BỘ TỲ ĐÀM 2 1. Có kiến vô lậu mà không phải trí vô lậu, nghĩa là nhẫn vô lậu. 2. Có trí vô lậu mà không phải kiến vô lậu, nghĩa là tận-vô sinh trí. 3. Có kiến vô lậu cũng là trí vô lậu, nghĩa là trừ ra nhẫn vô lậu và tận-vô sinh trí, còn lại tuệ vô lậu. 4. Không phải kiến vô lậu cũng không phải trí vô lậu, nghĩa là trừ ra tướng trước. Hỏi: Kiến vô lậu thâu tóm trí vô lậu, hay trí vô lậu thâu tóm kiến vô lậu? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến vô lậu không phải thuộc về trí vô lậu, nghĩa là nhẫn vô lậu. 2. Có trí vô lậu không phải thuộc về kiến vô lậu, nghĩa là tận-vô sinh trí. 3. Có kiến vô lậu cũng thuộc về trí vô lậu, nghĩa là trừ ra nhẫn vô lậu, và tận-vô sinh trí, còn lại tuệ vô lậu. 4. Không phải kiến vô lậu cũng không phải thuộ về trí vô lậu, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Những kiến vô lậu thành tựu thì đó là trí vô lậu chăng? Đáp: Thành tựu trí vô lậu cũng là thành tựu kiến vô lậu. Có kiến vô lậu thành tựu mà không phải là trí vô lậu, nghĩa là khổ pháp trí nhẫn hiện ở trước mắt. ------------------- ===== PAGE 153 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1307 Phẩm 2: BÀN VỀ NĂM LOẠI Tà-chánh-kiến-trí gồm năm loại, Tuệ sai lạc-học gồm ba loại, Phạm-nhẫn và năm loại ác kiến, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Thế nào là tà kiến? Đáp: Nếu không an lập, thì năm kiến đều gọi là tà kiến. Nếu an lập thì chỉ có những kiến về không có bố thí, không có yêu thích, không có thờ cúng, không có hành tuyệt diệu, không có hành xấu xa không có hành tuyệt diệu-xấu xa và những nghiệp quả dị thục, gọi là tà kiến. Hỏi: Thế nào là tà trí? Đáp: Sáu thức tương ưng với tuệ ô nhiễm. Hỏi: Các tà kiến là tà trí chăng? Đáp: Các tà kiến là tà trí. Có tà trí không phải tà kiến, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ ô nhiễm và trừ năm kiến, còn lại ý thức tương ưng với tuệ ô nhiễm. Hỏi: Tà kiến thâu tóm tà trí, hay tà trí thâu tóm tà kiến? Đáp: Tà trí thâu tóm tà kiến, không phải tà kiến thâu tóm tà trí. Hỏi: Không thâu tóm những gì? Đáp: Nghĩa là năm thức khác tương ưng với tuệ ô nhiễm, và trừ ra năm kiến, còn lại ý thức tương ưng với tuệ ô nhiễm. Hỏi: Các tà kiến thành tựu thì đó là trí chăng? Đáp: Các tà kiến thành tựu cũng là tà trí. Có tà trí thành tựu nhưng không phải là tà kiến, nghĩa là kiến học tích. Hỏi: Các tà kiến đã đoạn, đã biến khắp thì đó là tà trí chăng? Đáp: Các tà trí đã đoạn, đã biết khắp cũng là tà kiến. Có tà kiến đã đoạn, đã biết khắp nhưng không phải là tà trí, nghĩa là kiến học tích. Hỏi: Thế nào là Chánh kiến? Đáp: Tận-vô sinh trí vốn không thâu tóm tuệ thiện tương ưng với ý thức. Hỏi: Thế nào là chánh trí? Đáp: Năm thức tương ưng với tuệ thiện và nhẫn vô lậu mà không thâu tóm tuệ thiện tương ưng với ý thức. Hỏi: Các Chánh kiến là chánh trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có Chánh kiến không là phải chánh trí, nghĩa là nhẫn vô lậu. 2. Có chánh trí không phải là Chánh kiến, nghĩa là năm thức tương ===== PAGE 154 ===== 1308 BỘ TỲ ĐÀM 2 ưng với tuệ thiện và tận-vô sinh trí. 3. Có Chánh kiến cũng là chánh trí, nghĩa là nhẫn vô lậu, và tận- vô sinh trí vốn không thâu tóm tuệ thiện tương ưng với ý thức. 4. Không phải Chánh kiến cũng không phải là chánh trí, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Chánh kiến thâu tóm chánh trí hay chánh trí thâu tóm Chánh kiến? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có Chánh kiến không phải thuộc về chánh trí, nghĩa là nhẫn vô lậu. 2. Có chánh trí không phải thuộc về Chánh kiến, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ thiện và tận-vô sinh trí. 3. Có Chánh kiến cũng thuộc về chánh trí, nghĩa là nhẫn vô lậu, tận-vô sinh trí vốn không thâu tóm tuệ thiện tương ưng với ý thức. 4. Không phải Chánh kiến cũng không phải thuộc về chánh trí, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các Chánh kiến thành tựu thì đó là trí chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu chánh trí thì đó là Chánh kiến chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các Chánh kiến đã đoạn, đã biến khắp thì đó là chánh trí chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu chánh trí đã đoạn, đã biến khắp thì đó là Chánh kiến chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các tuệ sai lạc đều là kiết chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tuệ sai lạc không phải là kiết, nghĩa là trừ ra hai kiết, còn lại tuệ ô nhiễm. 2. Có kiết không phải là tuệ sai lạc, nghĩa là bảy kiết. 3. Có tuệ sai lạc cũng là kiết, nghĩa là hai kiết. 4. Không phải tuệ sai lạc, cũng không phải là kiết, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Thế nào là kiến học? Đáp: Tuệ học. Hỏi: Thế nào là trí học? Đáp: Tám trí học. ===== PAGE 155 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1309 Hỏi: Thế nào là tuệ học? Đáp: Kiến học, và trí học, gọi chung là tuệ học. Hỏi: Các kiến học là trí học chăng? Đáp: Các trí học cũng là kiến học. Có kiến học không phải là trí học, nghĩa là nhẫn vô lậu. Hỏi: Các kiến học là tuệ học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu tuệ học thì đó là kiến học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các trí học là tuệ học chăng? Đáp: Các trí học cũng là tuệ học, có tuệ. Học không phải là trí học, nghĩa là nhẫn vô lậu. Hỏi: Kiến học thâu tóm trí học hay trí học thâu tóm kiến học? Đáp: Kiến học thâu tóm trí học, không phải trí học thâu tóm kiến học. Hỏi: Không thâu tóm những gì? Đáp: Nghĩa là nhẫn vô lậu. Hỏi: Kiến học thâu tóm tuệ học, hay tuệ học thâu tóm kiến học? Đáp: Lần lượt thâu tóm lẫn nhau. Hỏi: Trí học thâu tóm tuệ học hay tuệ học thâu tóm trí học? Đáp: Tuệ học thâu tóm trí học, không phải trí học thâu tóm tuệ học. Hỏi: Không thâu tóm những gì? Đáp: Nghĩa là nhẫn vô lậu. Hỏi: Các kiến học thành tựu thì đó là trí học chăng? Đáp: Các trí học thành tựu đó cũng là kiến học. Có kiến học thành tựu nhưng không phải là trí học thành tựu , nghĩa là lúc khổ pháp trí nhẫn hiện ở trước mắt. Hỏi: Các kiến học thành tựu thì đó là tuệ học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ học thì đó là kiến học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các trí học thành tựu thì đó là tuệ học chăng? Đáp: Các trí học thành tựu, đó cũng là tuệ học. Có tuệ học thành tựu nhưng không phải là trí học, nghĩa là lúc khổ pháp trí nhẫn hiện ở trước mắt. Hỏi: Thế nào là kiến vô học? Đáp: Tận-vô sinh trí vốn không thâu tóm tuệ vô học. ===== PAGE 156 ===== 1310 BỘ TỲ ĐÀM 2 Hỏi: Thế nào là trí vô học? Đáp: Tám trí vô học. Hỏi: Thế nào là tuệ vô học? Đáp: Kiến vô học và trí vô học, gọi chung là tuệ vô học. Hỏi: Các kiến vô học là trí vô học chăng? Đáp: Các kiến vô học cũng là trí vô học. Có trí vô học không phải là kiến vô học, nghĩa là tận-vô sinh trí. Hỏi: Các kiến vô học thì đó là tuệ vô học chăng? Đáp: Các kiến vô học cũng là tuệ vô học. Có tuệ vô học không phải là kiến vô học, nghĩa là tận-vô sinh trí. Hỏi: Các trí vô học là tuệ vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu tuệ vô học là trí vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Kiến vô học thâu tóm trí vô học, hay trí vô học thâu tóm kiến vô học? Đáp: Trí vô học thâu tóm kiến vô học, không phải kiến vô học thâu tóm trí vô học. Hỏi: Không thâu tóm những gì? Đáp: Nghĩa là tận-vô sinh trí. Hỏi: Kiến vô học thâu tóm tuệ vô học hay tuệ vô học thâu tóm kiến vô học? Đáp: Tuệ vô học thâu tóm kiến vô học, không phải kiến vô học thâu tóm tuệ vô học. Hỏi: Không thâu tóm những gì? Đáp: Nghĩa là tận-vô sinh trí. Hỏi: Trí vô học thâu tóm tuệ vô học hay tuệ vô học thâu tóm trí vô học? Đáp: Lần lượt thâu tóm lẫn nhau. Hỏi: Các kiến vô học thành tựu thì đó là trí vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu trí vô học thì đó là kiến vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các kiến vô học thành tựu thì đó là tuệ vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ vô học, thì đó là kiến vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các trí vô học thành tựu thì đó là tuệ vô học chăng? ===== PAGE 157 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1311 Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ vô học, thì đó là trí vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Thế nào là kiến phi học phi vô học? Đáp: Năm kiến của nhãn căn và Chánh kiến thế tục. Hỏi: Thế nào là trí phi học phi vô học? Đáp: Năm thức tương ưng với tuệ, và ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu. Hỏi: Thế nào là tuệ phi học phi vô học? Đáp: Năm thức tương ưng với tuệ, và ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu. Hỏi: Các kiến phi học phi vô học là trí phi học phi vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến phi học phi vô học mà không phải là trí phi học phi vô học, nghĩa là nhãn căn. 2. Có trí phi học phi vô học mà không phải là kiến phi học phi vô học, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ, và trừ ra năm kiến-Chánh kiến thế tục, còn lại ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu. 3. Có kiến phi học phi vô học cũng là trí phi học phi vô học, nghĩa là năm kiến và Chánh kiến thế tục. 4. Không phải là kiến phi học phi vô học cũng không phải là trí phi học phi vô học, nghĩa là trừ ra các tướng trước. Hỏi: Các kiến phi học phi vô học là tuệ phi học phi vô học chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến phi học phi vô học mà không phải là tuệ phi học phi vô học, nghĩa là nhãn căn. 2. Có tuệ phi học phi vô học mà không phải là kiến phi học phi vô học, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ và trừ năm kiến, Chánh kiến thế tục, còn lại ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu. 3. Có kiến phi học phi vô học cũng là tuệ phi học phi vô học, nghĩa là năm kiến và Chánh kiến thế tục. 4. Không phải là kiến phi học phi vô học cũng không phải là tuệ phi học phi vô học, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các trí phi học phi vô học thĩ đó là tuệ phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu tuệ phi học phi vô học là trí phi học phi vô học chăng? ===== PAGE 158 ===== 1312 BỘ TỲ ĐÀM 2 Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Kiến phi học phi vô học thâu tóm trí phi học phi vô học, hay trí phi học phi vô học thâu tóm kiến phi học phi vô học? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến phi học phi vô học mà không thuộc về trí phi học phi vô học, nghĩa là nhãn căn. 2. Có trí phi học phi vô học mà không thuộc về kiến phi học phi vô học, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ, và trừ năm kiến, Chánh kiến thế tục, còn lại ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu. 3. Có kiến phi học phi vô học cũng thuộc về trí phi học phi vô học, nghĩa là năm kiến và Chánh kiến thế tục. 4. Không phải kiến phi học phi vô học cũng không thuộc về trí phi học phi vô học, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Kiến phi học phi vô học thâu tóm tuệ phi học phi vô học, hay tuệ phi học phi vô học thâu tóm kiến phi học phi vô học? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có kiến phi học phi vô học mà không phải thuộc về tuệ phi học phi vô học, nghĩa là nhãn căn. 2. Có tuệ phi học phi vô học mà không phải thuộc về kiến phi học phi vô học, nghĩa là năm thức tương ưng với tuệ, và trừ ra năm kiến, Chánh kiến thế tục, còn lại ý thức tương ưng với tuệ hữu lậu. 3. Có kiến phi học phi vô học cũng thuộc về tuệ phi học phi vô học, nghĩa là năm kiến và Chánh kiến thế tục. 4. Không phải là kiến phi học phi vô học cũng không thuộc về tuệ phi học phi vô học, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Trí phi học phi vô học thâu tóm tuệ phi học phi vô học hay tuệ phi học phi vô học thâu tóm trí phi học phi vô học? Đáp: Lần lượt thâu tóm lẫn nhau. Hỏi: Thành tựu kiến phi học phi vô học là thành tựu thì đó là trí phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu trí phi học phi vô học thì đó là kiến phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các kiến phi học phi vô học thành tựu thì đó là tuệ phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ phi học phi vô học thì đó là kiến phi học ===== PAGE 159 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1313 phi vô học chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Các trí phi học phi vô học thành tựu thì đó là tuệ phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu thành tựu tuệ phi học phi vô học thì đó là trí phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các kiến phi học phi vô học đã đoạn, đã biến khắp thì đó là trí phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu trí phi học phi vô học đã đoạn, đã biến khắp thì đó là kiến phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các kiến phi học phi vô học đã đoạn, đã biến khắp thì đó là tuệ phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu tuệ phi học phi vô học đã đoạn, đã biến khắp thì đó là kiến phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Các trí phi học phi vô học đã đoạn, đã biến khắp thì đó là tuệ phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Hỏi: Nếu tuệ phi học phi vô học đã đoạn, đã biến khắp thì đó là trí phi học phi vô học chăng? Đáp: Đúng vậy. Như Đại Phạm thiên nói: “Ta là Phạm, là Đại Phạm, được tự tại. Ở thế gian, ta có khả năng tạo tác, biến hóa, có khả năng xuất sinh, là cha của thế gian kia”. Đối với năm kiến thì kiến này thuộc về kiến nào? Kiến đế nào mà đoạn kiến này vậy? Đáp: Ta là Phạm, là Đại Phạm, được tự tại; nghĩa là lấy pháp thấp kém làm hơn hẳn, thuộc về kiến thủ, do kiến khổ mà đoạn. Ta đối với thế gian, có khả năng tạo tác biến hóa, có khả năng xuất sinh, là cha của thế gian kia; nghĩa là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Hỏi: Như Phạm chúng thiên nói Đúng vậy này: “Đây là Phạm, là Đại Phạm, được tự tại, đối với thế gian này có khả năng tạo tác biến ===== PAGE 160 ===== 1314 BỘ TỲ ĐÀM 2 hóa, có khả năng xuất sinh, là cha của chúng ta”. Kiến này đối với năm kiến, thuộc về kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến này? Đáp: Đây là Phạm, là Đại Phạm, được tự tại, nghĩa là lấy pháp thấp kém làm hơn hẳn, thuộc về kiến thủ, do kiến khổ mà đoạn. Đối với thế gian này có khả năng tạo, tác biến hóa, có khả năng xuất sinh là cha của chúng ta, nghĩa là không phải nhân mà chấp làm nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Hỏi: Dấy lên các kiến này: Ta chịu đựng tất cả. Kiến này đối với năm kiến thuộc về kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến này? Đáp: Thuộc về thường kiến trong biên chấp kiến, do kiến khổ mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Ta không chịu đựng tất cả. Kiến này đối với năm kiến, thuộc về kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến này? Đáp: Thuộc về đoạn kiến trong biên chấp kiến, do kiến khổ mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Ta chịu đựng một phần, không chịu đựng một phần. kiến này đối với năm kiến thuộc về kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến này? Đáp: Chịu đựng một phần, nghĩa là thuộc về thường kiến trong biên chấp kiến; không chịu đựng một phần thuộc về đoạn kiến trong biên chấp kiến, đều do kiến khổ mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Có A-la-hán bị thiên ma quấy nhiễu, sai lầm thiếu sót bất tịnh. Kiến này đối với năm kiến thuộc kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến này? Đáp: Không phải nhân mà chấp là nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Có A-la-hán đối với tự giải thoát, còn có điều không biết. Kiến này đối với năm kiến thuộc về kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến ấy? Đáp: Trí kiến vô lậu của các A-la-hán, thuộc về tà kiến, do kiến đạo mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Có A-la-hán đối với tự giải thoát, còn có điều nghi hoặc. Kiến này đối với năm kiến thuộc về kiến nào? Kiến đế nào mà đoạn kiến ấy? Đáp: Các A-la-hán vượt qua sự nghi hoặc, thuộc về tà kiến, do kiến đạo mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Có A-la-hán chỉ do người khác hóa độ. ===== PAGE 161 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 7 1315 Kiến này đối với năm kiến thuộc về kiến nào? Kiến đế nào mà đoạn kiến ấy? Đáp: Các A-la-hán không có chướng ngại, không có trái ngược, tuệ nhãn hiện lượng, thân chứng tự tại, thuộc về tà kiến, do kiến đạo mà đoạn. Hỏi: Dấy khởi kiến này: Đạo và chi đạo, khổ nói là đã gây ra. Kiến này đối với năm kiến thuộc về kiến nào, kiến đế nào mà đoạn kiến ấy? Đáp: Không phải nhân mà chấp là nhân, thuộc về giới cấm thủ, do kiến khổ mà đoạn. ===== PAGE 162 ===== 1316 BỘ TỲ ĐÀM 2 LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ