A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 8
阿毘達磨發智論 · T1544
Hán văn
尊者迦多衍尼子造 三藏法師玄奘奉 詔譯 3 他心智納息 智蘊第三中他心智納息第三 二智二解脫明智三證淨 顛倒等持修此章願具說 云何他心智？ 答：若智修所成，是修果，依止修， 已得不失，能知他相續現在欲、色界心心所 法，或無漏心心所法，是謂：他心智。 云何宿住 隨念智？ 答：若智修所成，是修果，依止修，已得 不失，能隨憶知諸宿住事種種相狀及所 言說。是謂：宿住隨念智。 諸他心智，皆現知 他心心所法耶？ 答：應作四句。 有他心智，非現 知他心心所法。謂：過去、未來他心智。 有現知 他心心所法，非他心智。謂：如有一或覩相，或 聞語，或得如是生處得智，能現知他心心所 法。 有他心智，亦現知他心心所法。謂：若智修 所成，是修果，依止修，已得不失，能現知他 現在欲、色界心心所法，或無漏心心所法。 有 非他心智，亦非現知他心心所法。謂：除前相。 諸宿住隨念智，皆現憶知諸宿住事耶？ 答：應 作四句。 有宿住隨念智，非現憶知諸宿住事。 謂：過去、未來宿住隨念智。 有現憶知諸宿住 事，非宿住隨念智。謂：如有一得自性念生 智，或得如是生處得智，能現憶知諸宿住事。 有宿住隨念智，亦現憶知諸宿住事。謂：若智 修所成，是修果，依止修，已得不失，能現憶知 諸宿住事種種相狀。及所言說。 有非宿住隨 念智，亦非現憶知諸宿住事。謂：除前相。 諸宿 住隨念智，皆知他過去蘊處界心相續耶？ 答： 應作四句。 有宿住隨念智，非知他過去蘊、處、 界心相續。謂：若智修所成，是修果，依止修，已 得不失，知自前生過去蘊、處、界心相續。 有知 他過去蘊、處、界心相續，非宿住隨念智。謂：若 智修所成，是修果，依止修，已得不失，知他此 生過去蘊、處、界心相續。 有宿住隨念智，亦知 他過去蘊、處、界心相續。謂：若智修所成，是 修果，依止修，已得不失，知他前生過去蘊、處、 界心相續。 有非宿住隨念智，亦非知他過去 蘊、處、界心相續。謂：若智修所成，是修果，依止 修，已得不失，知自此生過去蘊、處、界心相續。 云何時愛心解脫？ 答：時解脫阿羅漢盡智，或 無學正見相應心勝解、已勝解、當勝解。 云何 不動心解脫？ 答：不動法阿羅漢盡智、無生智， 或無學正見相應心勝解、已勝解、當勝解。 諸 時愛心解脫皆盡智相應耶？ 答：應作四句。 有時愛心解脫，非盡智相應。謂：時解脫阿羅 漢、無學正見相應心勝解、已勝解、當勝解。 有 盡智相應，非時愛心解脫。謂：不動法阿羅漢 盡智相應心勝解、已勝解、當勝解。 有時愛心 解脫，亦盡智相應。謂：時解脫阿羅漢盡智相 應心勝解，已勝解、當勝解。 有非時愛心解脫， 亦非盡智相應。謂：不動法阿羅漢無生智，或 無學正見相應心勝解、已勝解、當勝解。 諸不 動心解脫皆無生智相應耶？ 答：諸無生智 相應，皆不動心解脫。 有不動心解脫，非無 生智相應。謂：不動法阿羅漢盡智，或無學 正見相應心勝解，已勝解，當勝解。 何緣時心 解脫名愛耶？ 答：時解脫阿羅漢恒於此法慇 懃守護，寶愛執藏，勿我遇緣退失此法。如一 目人，自及親友，慇懃守護，寶愛執藏，勿遇寒 熱、塵翳等緣，令此一目，更當失壞。彼亦如 是，故名為愛。 云何學明？ 答：學慧。 云何學智？ 答：學八智。 云何 無學明？ 答：無學慧。 云何無學智？ 答：無學八智。 諦現觀時，於何最初而得證淨？佛耶？法耶？僧 耶？ 答：苦、集、滅現觀時，於——法——最初得證淨。 道現 觀時，於佛、法、僧最初得證淨。 諸預流者於四顛倒，幾已斷？幾未斷耶？ 答：一 切已斷。 諸預流者於空、無願、無相三三摩地成就，過 去幾？未來幾？現在幾？ 答：未來：一切。過去：若已 滅不失。現在：若現在前。 諸道過去，皆已修已息耶？ 答：諸道過去，皆已 修已息。 有道已修已息，非過去；謂：道未來，已 修已息。 諸道「未來」，皆「未已修已息」耶？ 答：應作 四句。 有道「未來」，非「未已修已息」。謂：道未來，已 修已息。 有道「未已修已息」，非「未來」。謂：未曾得 道，初現在前。 有道「未來」，亦「未已修已息」。謂：道 未來，未已修已息。 有道非「未來」，亦非「未已修 已息」。謂：道過去；及曾得道，今現在前。 諸道現 在，皆正修耶？ 答：諸道現在，皆正修。 有道正修， 非現在。謂：未曾得道，初現在前；所修未來，彼 種類道。 4 修智納息 智蘊第三中修智納息第四之一 八智攝成修相緣緣斷證 智知想七善此章願具說 有八智。謂：法智乃至道智。 云何法智？ 答：於欲 界諸行——諸行因、諸行滅、諸行能斷道，所有無 漏智。 又！於法智及法智地，所有無漏智，是謂： 法智。 云何類智？ 答：於色、無色界諸行——諸行因、 諸行滅、諸行能斷道，所有無漏智。 又！於類智 及類智地，所有無漏智，是謂：類智。 云何他心 智？ 答：若智是修果，知他現在心心所法。 云何 世俗智？ 答：三界有漏慧。 云何苦智？ 答：於諸行 作——苦、非常、空、非我行相轉智。 云何集智？ 答：於 諸行因作——因、集、生、緣行相轉智。 云何滅智？ 答： 於諸行滅作——滅、靜、妙、離行相轉智。 云何道智？ 答：於諸行對治道作——道、如、行、出行相轉智。 法智乃至道智，於八智中一一攝幾？ 答：法智 攝法智——五智少分。謂：他心智，苦、集、滅、道智。 類智攝類智——五智少分。謂：他心智，苦、集、滅、道 智。 他心智攝他心智。四智少分。謂：法、類、世俗、 道智。 世俗智攝世俗智。他心智少分。 苦智 攝苦智——二智少分。謂：法、類智。 集智攝集智—— 二智少分。謂：法、類智。 滅智攝滅智——二智少分。 謂：法、類智。 道智攝道智——三智少分。謂：法、類、他 心智。 若成就法智，於此八智幾成就？幾不成 就？ 答：或三、四、五、六、七、八。謂： 苦法智、苦類智忍 時：——無他心智，成就三。有他心智，成就四。 苦 類智、集法智忍時：——無他心智，成就四。有他心 智，成就五。 集法智乃至滅法智忍時：無他心 智，成就五。有他心智，成就六。 滅法智乃至 道法智忍時：無他心智，成就六。有他心智， 成就七。 道法智乃至道類智時：——無他心智，成 就七。有他心智，成就八。 若成就類智，於此八 智幾成就？幾不成就？ 答：或四、五、六、七、八。謂： 苦 類智、集法智忍時：——無他心智。成就四。有他心 智，成就五。 集法智乃至滅法智忍時：無他心 智。成就五。有他心智，成就六。 滅法智乃至 道法智忍時：無他心智。成就六。有他心智，成 就七。 道法智乃至道類智時：——無他心智。成就 七。有他心智，成就八。 若成就他心智，於此八 智幾成就？幾不成就？ 答：或二、四、五、六、七、八。謂 異生及聖者： 苦法智忍時：——成就二。 苦法智、苦 類智忍時：——成就四。 苦類智、集法智忍時：——成就 五。 集法智乃至滅法智忍時：成就六。 滅法 智乃至道法智忍時：成就七。 道法智乃至道 類智時：——成就八。 若成就世俗智，於此八智幾 成就？幾不成就？ 答：或一、二、三、四、五、六、七、八。謂 異生及聖者： 苦法智忍時：——無他心智，成就一。 有他心智，成就二。 苦法智、苦類智忍時：——無他 心智，成就三。有他心智，成就四。 苦類智、集 法智忍時：——無他心智，成就四。有他心智，成就 五。 集法智乃至滅法智忍時：無他心智，成 就五。有他心智，成就六。 滅法智乃至道法智 忍時：無他心智，成就六。有他心智，成就七。 道法智乃至道類智時：——無他心智，成就七。有 他心智，成就八。 若成就苦智，於此八智幾成 就？幾不成就？ 答：或三、四、五、六、七、八。謂： 苦法智、 苦類智忍時：——無他心智，成就三。有他心智，成 就四。 苦類智、集法智忍時：——無他心智，成就四。 有他心智，成就五。 集法智乃至滅法智忍時： 無他心智，成就五。有他心智，成就六。 滅法 智乃至道法智忍時：無他心智，成就六。有他 心智，成就七。 道法智乃至道類智時：——無他 心智，成就七。有他心智，成就八。 若成就集 智，於此八智幾成就？幾不成就？ 答：或五、六、七、 八。謂： 集法智乃至滅法智忍時：無他心智，成 就五。有他心智，成就六。 滅法智乃至道法智 忍時：無他心智，成就六。有他心智，成就七。 道法智乃至道類智時：——無他心智，成就七。有 他心智，成就八。 若成就滅智，於此八智幾成 就？幾不成就？ 答：或六、七、八。謂： 滅法智乃至道 法智忍時：無他心智，成就六。有他心智，成就 七。 道法智乃至道類智時：——無他心智，成就七。 有他心智，成就八。 若成就道智，於此八智幾 成就？幾不成就？ 答：或七、八。謂：——無他心智，成就 七。有他心智，成就八。 若修法智，亦類智耶？ 答：應作四句。 有修法智 非類智。謂： 入現觀苦、集、滅、道法智時。 學見迹 阿羅漢，已得法智現在前時。 有修類智非法 智。謂： 入現觀苦、集、滅類智時。 學見迹阿羅漢， 已得類智現在前時。 有俱修。謂： 入現觀道類 智時。 學見迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 學見迹阿羅漢，已得世俗智現在前時。 未得 世俗智現在前，俱不修時。 一切異生，染污 心、無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修法智，亦他心智耶？ 答：應作四句。 有修法 智，非他心智。謂： 入現觀苦、集、滅、道、法智時。 未 離欲染者，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢， 已得法智現在前，非他心智時。 未得無漏智 現在前，不修他心智時。 未得世俗智現在前， 修法智，非他心智時。 有修他心智，非法智。謂： 異生，已得、未得他心智現在前時。 未得世俗 智現在前，修他心智時。 學見迹阿羅漢，已得 他心智現在前，非法智時。 有俱修。謂： 已離欲 染，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得法 智現在前，是他心智時。 未得無漏智現在前， 修他心智時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、集、滅類智時。 學見迹 阿羅漢，已得無漏智現在前，非法智、他心智 時。 已得世俗智現在前，非他心智時。 未得世 俗智現在前，俱不修時。 異生，不修他心智時。 一切染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、 無漏忍時。 若修法智，亦世俗智耶？ 答：應作四句。 有修法 智非，世俗智。謂： 入現觀苦、集、滅、道法智，道類 智時。 學見迹阿羅漢，已得法智現在前時。 未 得無漏智現在前，不修世俗智時。 有修世俗 智，非法智。謂： 諸異生，已得、未得世俗智現在 前時。 入現觀苦、集、滅類智時。 學見迹阿羅漢， 已得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前， 不修法智時。 有俱修。謂： 學見迹阿羅漢，未得 無漏智現在前，修世俗智時。 未得世俗智現 在前，修法智時。 有俱不修。謂： 學見迹阿羅漢， 已得無漏智現在前，非法智時。 一切染污心、 無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修法智，亦苦智耶？ 答：應作四句。 有修法智， 非苦智。謂： 入現觀集、滅、道法智時。 學見迹阿 羅漢，已得法智現在前，非苦智時。 有修苦智， 非法智。謂： 入現觀苦類智時。 學見迹阿羅漢， 已得苦智現在前，非法智時。 有俱修。謂： 入現 觀苦法智，及道類智時。 學見迹阿羅漢，已得 苦法智現在前時。 未得無漏智現在前時。 未 得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入 現觀集、滅類智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏 智現在前，非法、苦智時。 已得世俗智現在前 時。 未得世俗智現在前，不修法、苦智時。 一切 異生，染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無 漏忍時。 若修法智，亦集智耶？ 答：應作四句。 有修法智 非修智。謂： 入現觀苦、滅、道法智時。 學見迹阿 羅漢，已得法智現在前，非集智時。 有修集智 非法智。謂： 入現觀集類智時。 學見迹阿羅漢， 已得集智現在前，非法智時。 有俱修。謂： 入現 觀集法智，道類智時。 學見迹阿羅漢，已得集 法智現在前時。 未得無漏智現在前時。 未得 世俗智現在前，修法、集智時。 有俱不修。謂： 入現觀苦滅類智時。 學見迹阿羅漢，已得無 漏智現在前，非法、集智時。 已得世俗智現在 前時。 未得世俗智現在前，不修法、集智時。 一 切異生，染污心、無記心、無想定、滅定、無想 天、無漏忍時。 若修法智，亦滅智耶？ 答：應作四句。 有修法智 非滅智。謂： 入現觀苦、集、道法智時。 學見迹阿 羅漢，已得法智現在前，非滅智時。 有修滅智 非法智。謂： 入現觀滅類智時。 學見迹阿羅漢， 已得滅智現在前，非法智時。 有俱修。謂： 入現 觀滅法智，道類智時。 學見迹阿羅漢，已得滅 法智現在前時。 未得無漏智現在前時。 未得 世俗智現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現 觀苦、集類智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智 現在前，非法、滅智時。 已得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前，俱不修時。 一切異生，染 污心、無記心、無想定、滅定無想天、無漏忍 時。 若修法智，亦道智耶？ 答：應作四句。 有修法 智，非道智。謂： 入現觀苦、集、滅法智時。 學見迹 阿羅漢，已得法智現在前，非道智時。 有修道 智，非法智。謂： 學見迹阿羅漢，已得道智現在 前，非法智時。 有俱修。謂： 入現觀道法智、道類 智時。 學見迹阿羅漢，已得道法智現在前時。 未得無漏智現在前時。 未得世俗智現在前， 能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、集、滅類智 時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現在前。非法、 道智時。 已得世俗智現在前時。 未得世俗智 現在前，俱不修時。 一切異生，染污心、無記心、 無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修類智，亦他心智耶？ 答：應作四句。 有修類 智，非他心智。謂： 入現觀苦、集、滅類智時。 未離 欲染者，道類智時。 學見迹阿羅漢，已得類智 現在前，非他心智時。 未得無漏智現在前，不 修他心智時。 未得世俗智現在前，修類智、非 他心智時。 有修他心智，非類智。謂： 異生已得、 未得他心智現在前時。 未得世俗智現在前， 修他心智時。 學見迹阿羅漢，已得他心智現 在前，非類智時。 有俱修。謂： 已離欲染者，入現 觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得類智現在 前，是他心智時。 未得無漏智現在前，修他心 智時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不 修。謂： 入現觀苦、集、滅、道法智時。 學見迹阿羅 漢，已得無漏智現在前。非類他心智時。 已得 世俗智現在前，非他心智時。 未得世俗智現 在前，俱不修時。 異生，不修他心智時。 一切染 污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修類智，亦世俗智耶？ 答：應作四句。 有修類 智，非世俗智。謂： 入現觀道類智時。 學見迹阿 羅漢，已得類智現在前時。 未得無漏智現在 前，不修世俗智時。 有修世俗智，非類智。謂： 異 生已得、未得世俗智現在前時。 學見迹阿羅漢， 已得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前， 不修類智時。 有俱修。謂： 入現觀苦、集、滅類智 時。 學見迹阿羅漢，未得無漏智現在前，修世俗 智時。 未得世俗智現在前，修類智時。 有俱不 修。謂： 入現觀苦、集、滅、道法智時。 學見迹阿羅 漢，已得無漏智現在前，非類智時。 一切染污 心、無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修類智，亦苦智耶？ 答：應作四句。 有修類智 非苦智。謂： 入現觀集、滅類智時。 學見迹阿羅 漢，已得類智現在前，非苦智時。 有修苦智非 類智。謂： 入現觀苦法智時。 學見迹阿羅漢，已 得苦智現在前，非類智時。 有俱修。謂： 入現觀 苦、道類智時。 學見迹阿羅漢，已得苦類智現 在前時。 未得無漏智現在前時。 未得世俗智 現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀集、滅、 道法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現在 前，非類、苦智時。 已得世俗智現在前時。 未得 世俗智現在前，俱不修時。 一切異生，染污心、 無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修類智，亦集智耶？ 答：應作四句。 有修類智， 非集智。謂： 入現觀苦、滅類智時。 學見迹阿羅 漢，已得類智現在前，非集智時。 有修集智，非 類智。謂： 入現觀集法智時。 學見迹阿羅漢，已 得集智現在前，非類智時。 有俱修。謂： 入現觀 集、道類智時。 學見迹阿羅漢，已得集類智現 在前時。 未得無漏智現在前時。 未得世俗智 現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、滅、 道法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏現在前， 非類、集智時。 已得世俗智現在前時。 未得世 俗智現在前，俱不修時。 一切異生，染污心、無 記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修類智，亦滅智耶？ 答：應作四句。 有修類智 非滅智。謂： 入現觀苦、集類智時。 學見迹阿羅 漢，已得類智現在前，非滅智時。 有修滅智非 類智。謂： 入現觀滅法智時。 學見迹阿羅漢，已 得滅智現在前，非類智時。 有俱修。謂： 入現觀 滅、道類智時。 學見迹阿羅漢，已得滅類智現 在前時。 未得無漏智現在前時。 未得世俗智 現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、集、 道法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現在 前，非類、滅智時。 已得世俗智現在前時。 未得 世俗智現在前，俱不修時。 一切異生，染污心、 無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修類智，亦道智耶？ 答：應作四句。 有修類智 非道智。謂： 入現觀苦、集、滅類智時。 學見迹阿 羅漢，已得類智現在前，非道智時。 有修道智 非類智。謂： 入現觀道法智時。 學見迹阿羅漢， 已得道智現在前，非類智時。 有俱修。謂： 入現 觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得道類智現 在前時。 未得無漏智現在前時。 未得世俗智 現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、集、 滅法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現在 前，非道類智時。 已得世俗智現在前時。 未 得世俗智現在前，俱不修時。 一切異生，染污 心、無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修他心智，亦世俗智耶？ 答：應作四句。 有修 他心智非世俗智。謂： 已離欲染者，入現觀道 類智時。 學見迹阿羅漢，已得他心智現在前， 非世俗智時。 未得無漏智現在前，修他心智， 非世俗智時。 有修世俗智，非他心智。謂： 無他 心智異生，已得、未得世俗智現在前時。 有他 心智異生，已得世俗智現在前，非他心智時。 未得世俗智現在前，不修他心智時。 入現觀 苦、集、滅類智時。 學見迹阿羅漢，已得世俗智 現在前，非他心智時。 未得世俗智現在前，不 修他心智時。 未得無漏智現在前，修世俗智， 非他心智時。 有俱修。謂： 異生，已得、未得他心 智現在前時。 未得世俗智現在前，修他心智 時。 學見迹阿羅漢，已得世俗、他心智現在前 時。 未得世俗智現在前，修他心智時。 未得無 漏智現在前，能俱修時。 有俱不修。謂： 入現觀 苦、集、滅、道法智時。 未離欲染者，入現觀道類 智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現在前，非 他心智時。 未得無漏智現在前，俱不修時。 一 切染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無 漏忍時。 若修他心智，亦苦智耶？ 答：應作四句。 有修他 心智，非苦智。謂： 異生已得、未得他心智現在 前時。 未得世俗智現在前，修他心智時。 學見 迹阿羅漢，已得他心智現在前時。 有修苦智， 非他心智。謂： 入現觀苦法、類智時。 未離欲染 者，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得苦 智現在前時。 未得無漏智現在前，不修他心 智時。 未得世俗智現在前，修苦智，非他心智 時。 有俱修。謂： 已離欲染者，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，未得無漏智現在前，修他心 智時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不 修。謂： 入現觀集、滅法、類智，道法智時。 學見迹 阿羅漢，已得無漏智現在前，非他心、苦智時。 已得世俗智現在前，非他心智時。 未得世俗 智現在前，俱不修時。 異生，不修他心智時。 一 切染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無 漏忍時。 若修他心智，亦集智耶？ 答：應作四句。 有修他 心智非集智。謂： 異生已得、未得他心智現在 前時。 未得世俗智現在前，修他心智時。 學見 迹阿羅漢，已得他心智現在前時。 有修集智， 非他心智。謂： 入現觀集法、類智時。 未離欲染 者。入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得集 智現在前時。 未得無漏智現在前，不修他心 智時。 未得世俗智現在前，修集智，非他心智 時。 有俱修。謂： 已離欲染者，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，未得無漏智現在前，修他心 智時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不 修。謂： 入現觀苦、滅法、類智，道法智時。 學見迹 阿羅漢，已得無漏智現在前，非他心、集智時。 已得世俗智現在前，非他心智時。 未得世俗 智現在前，俱不修時。 異生，不修他心智時。 一 切染污心、無記心、入無想定、滅定、無想天、 無漏忍時。 若修他心智，亦滅智耶？ 答：應作四句。 有修他 心智非滅智。謂： 異生已得、未得他心智現在 前時。 未得世俗智現在前，修他心智時。 學見 迹阿羅漢，已得他心智現在前時。 有修滅智 非他心智。謂： 入現觀滅法、類智時。 未離欲染 者，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得 滅智現在前時。 未得無漏智現在前，不修他 心智時。 未得世俗智現在前，修滅智，非他心 智時。 有俱修。謂： 已離欲染者，入現觀道類智 時。 學見迹阿羅漢，未得無漏智現在前，修他 心智時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱 不修。謂： 入現觀苦、集法、類智，道法智時。 學見 迹阿羅漢，已得無漏智現在前，非他心、滅智 時。 已得世俗智現在前，非他心智時。 未得世 俗智現在前，俱不修時。 異生，不修他心智時。 一切染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無 漏忍時。 若修他心智，亦道智耶？ 答：應作四句。 有修他 心智，非道智。謂： 異生已得、未得他心智現在 前時。 未得世俗智現在前，修他心智時。 學見 迹阿羅漢，已得他心智現在前，非道智時。 有 修道智，非他心智。謂： 入現觀道法智時。 未離 欲染者，入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢， 已得道智現在前，非他心智時。 未得無漏智 現在前，不修他心智時。 未得世俗智現在前， 修道智，非他心智時。 有俱修。謂： 已離欲染者， 入現觀道類智時。 學見迹阿羅漢，已得他心、 道智現在前時。 未得無漏智現在前，修他心 智時。 未得世俗智現在前，能俱修時。 有俱不 修。謂： 入現觀苦、集、滅法、類智時。 學見迹阿羅 漢，已得無漏智現在前，非他心、道智時。 已得 世俗智現在前，非他心智時。 未得世俗智現 在前，俱不修時。 異生，不修他心智時。 一切 染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無漏忍 時。 若修世俗智，亦苦智耶？ 答：應作四句。 有修世 俗智，非苦智。謂： 異生已得、未得世俗智現在 前時。 入現觀集、滅類智時。 學見迹阿羅漢，已 得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前，不 修苦智時。 有修苦智，非世俗智。謂： 入現觀苦 法智、道類智時。 學見迹阿羅漢，已得苦智現 在前時。 未得無漏智現在前，不修世俗智時。 有俱修。謂： 入現觀苦類智時。 學見迹阿羅漢， 未得無漏智現在前，修世俗智時。 未得世俗 智現在前，修苦智時。 有俱不修。謂： 入現觀集、 滅、道法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現 在前，非苦智時。 一切染污心、無記心、無想定、 滅定、無想天、無漏忍時。 若修世俗智，亦集智耶？ 答：應作四句。 有修世 俗智，非集智。謂： 異生已得、未得世俗智現在 前時。 入現觀苦、滅類智時。 學見迹阿羅漢，已 得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前，不 修集智時。 有修集智，非世俗智。謂： 入現觀集 法智、道類智時。 學見迹阿羅漢，已得集智現 在前時。 未得無漏智現在前，不修世俗智時。 有俱修。謂： 入現觀集類智時。 學見迹阿羅漢， 未得無漏智現在前，修世俗智時。 未得世俗 智現在前，修集智時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、 滅、道法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智現 在前，非集智時。 一切染污心、無記心、無想定、 滅定、無想天、無漏忍時。 若修世俗智，亦滅智耶？ 答：應作四句。 有修世 俗智，非滅智。謂： 異生已得、未得世俗智現在 前時。 入現觀苦、集類智時。 學見迹阿羅漢，已 得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前，不 修滅智時。 有修滅智，非世俗智。謂： 入現觀滅 法智、道類智時。 學見迹阿羅漢，已得滅智現 在前時。 未得無漏智現在前，不修世俗智時。 有俱修。謂： 入現觀滅類智時。 學見迹阿羅漢， 未得無漏智現在前，修世俗智時。 未得世俗 智現在前，修滅智時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、 集道法智時。 學見迹阿羅漢，已得無漏智 現在前，非滅智時。 一切染污心、無記心、無想 定、滅定、無想天、無漏忍時。 若修世俗智，亦道智耶？ 答：應作四句。 有修世 俗智，非道智。謂： 異生已得、未得世俗智現在 前時。 入現觀苦、集、滅類智時。 學見迹阿羅漢， 已得世俗智現在前時。 未得世俗智現在前， 不修道智時。 有修道智，非世俗智。謂： 入現觀 道法、類智時。 學見迹阿羅漢，已得道智現在 前時。 未得無漏智現在前，不修世俗智時。 有 俱修。謂： 學見迹阿羅漢，已得無漏智現在前， 修世俗智時。 未得世俗智現在前，修道智時。 有俱不修。謂： 入現觀苦、集、滅法智時。 學見迹 阿羅漢，已得無漏智現在前，非道智時。 一切 染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無漏 忍時。
Việt dịch
QUYỂN 8 Chương 3: TRÍ UẨN Phẩm 3: BÀN VỀ THA TÂM TRÍ Hai loại trí-hai loại giải thoát, Trí minh và ba pháp chứng tịnh, Điên đảo cùng với trì và tu, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Hỏi: Thế nào là tha tâm trí? Đáp: Nếu trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập, đã được không mất, có năng lực biết được tâm-tâm sở pháp thuộc cõi Dục-Sắc đang nối tiếp nhau trong hiện tại của người khác, hoặc là tâm-tâm sở pháp vô lậu, đó gọi là tha tâm trí. Hỏi: Thế nào là túc trụ tùy niệm trí? Đáp: Nếu trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập, đã được không mất, có năng lực tùy theo sự hồi ức biết tất cả các tướng trạng và mọi nương tựa của những đời trước, đó gọi là túc trụ tùy niệm trí. Hỏi: Các tha tâm trí, đều biết được tâm-tâm sở pháp hiện tại của người khác chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tha tâm trí mà không phải là biết được tâm-tâm sở pháp hiện tại của người khác, nghĩa là tha tâm trí thuộc quá khứ-vị lai. 2. Có trí biết được tâm-tâm sở pháp hiện tại của người khác mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là như có một người, hoặc nhìn thấy tướng mạo, hoặc nghe tiếng nói, hoặc có thể như vậy ở nơi sinh ra đạt được trí, có năng lực biết được tâm-tâm sở pháp hiện tại của người ===== PAGE 163 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1317 khác. 3. Có tha tâm trí cũng là trí biết được tâm-tâm sở pháp hiện tại của người khác, nghĩa là như trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập, đã được không mất, có năng lực biết được tâm-tâm sở pháp thuộc cõi Dục-Sắc đang nối tiếp nhau trong hiện tại của người khác, hoặc là tâm-tâm sở pháp vô lậu. 4. Có trí không phải là tha tâm trí cũng không phải là trí biết được tâm-tâm sở pháp hiện tại của người khác, nghĩa là trừ các tướng trước. Hỏi: Các trí túc trụ tùy niệm, đều đang nhớ biết các sự việc ở đời trước chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có trí túc trụ tùy niệm mà không phải là đang nhớ biết các sự việc ở đời trước, nghĩa là trí túc trụ tùy niệm thuộc quá khứ-vị lai. 2. Có trí đang nhớ biết các sự việc ở đời trước mà không phải là trí túc trụ tùy niệm, nghĩa là như có một người, đạt được trí từ tánh nhớ nghĩ sinh ra, hoặc có thể như vậy ở nơi sinh ra đạt được trí, có năng lực đang nhớ biết những sự việc ở đời trước. 3. Có trí túc trụ tùy niệm cũng là trí đang nhớ biết những sự việc ở đời trước, nghĩa là như trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập, đã được không mất, có năng lực đang nhớ biết tất cả các tướng trạng và mọi nơi nương tựa của những đời trước. 4. Có trí không phải trí túc trụ tùy niệm cũng không phải là trí đang nhớ biết những sự việc ở đời trước, nghĩa là trừ các tướng trước? Hỏi: Các trí túc trụ tùy niệm đều biết tâm nối tiếp nhau nơi uẩn- xứ-giới quá khứ của người khác chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có trí túc trụ tùy niệm mà không phải là biết tâm nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ của người khác, nghĩa là như trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập, đã được không mất, biết tâm nối tiếp nhau thuộc Uẩn-Xứ-Giới quá khứ từ nhiều đời trước. 2. Có biết tâm nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ của người khác mà không phải là trí túc trụ tùy niệm, nghĩa là nếu trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập đã được không mất, biết tâm nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ trong đời này của người khác. 3. Có trí túc trụ tùy niệm cũng là trí biết tâm nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ của người khác, nghĩa là nếu trí do tu mà thành tựu, là quả của tu tập, dựa vào sự tu tập đã được không mất, biết tâm ===== PAGE 164 ===== 1318 BỘ TỲ ĐÀM 2 nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ từ nhiều đời trước của người khác. 4. Có trí không phải là trí túc trụ tùy niệm, cũng không phải là trí biết tâm nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ của người khác, nghĩa là như trí do tu mà thành là quả tu tập, dựa vào sự tu tập, đã được không mất biết tâm nối tiếp nhau thuộc uẩn-xứ-giới quá khứ trong đời này của mình. Hỏi: Thế nào là tâm ái lúc giải thoát? Đáp: Tận trí của lúc A-la-hán giải thoát, hoặc tâm tương ưng với chánh kiến vô học, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. Hỏi: Thế nào là tâm bất động giải thoát? Đáp: Tận trí-vô sinh trí của A-la-hán trong pháp bất động, hoặc tâm tương ưng với chánh kiến vô học, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. Hỏi: Các tâm ái lúc giải thoát đều tương ưng với tận trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tâm ái lúc giải thoát không phải tương ưng với tận trí, nghĩa là tâm tương ưng với chánh kiến vô học của A-la-hán khi giải thoát, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. 2. Có tận trí tương ưng mà không phải là tâm ái lúc giải thoát, ng- hĩa là tâm tương ưng với tập trí của A-la-hán trong pháp bất động, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. 3. Có tâm ái lúc giải thoát cũng tương ưng với tận trí, nghĩa là tâm tương ưng với tận trí của A-la-hán lúc giải thoát, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. 4. Có tâm không phải là tâm ái lúc giải thoát, cũng không phải là tâm tương ưng với tận trí, nghĩa là vô sinh trí nơi A-la-hán trong pháp bất động, hoặc tâm tương ưng với chánh kiến vô học, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. Hỏi: Các tâm bất động giải thoát đều tương ưng với vô sinh trí chăng? Đáp: Các tâm tương ưng với vô sinh trí đều là tâm bất động giải thoát. Có tâm bất động giải thoát mà không tương ưng với vô sinh trí, nghĩa là tận trí của A-la-hán trong pháp bất động, hoặc tâm tương ưng với chánh kiến vô học, đạt được thắng giải, đã thắng giải, đang thắng giải. Hỏi: Vì sao khi tâm giải thoát gọi là ái? ===== PAGE 165 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1319 Đáp: Lúc A-la-hán giải thoát, luôn luôn đối với pháp này, thiết tha giữ gìn, yêu quý cất giữ cẩn thận, đừng làm cho mình gặp duyên giảm sút pháp này, như người một mắt, tự mình và bạn thân thiết tha giữ gìn, yêu quý cất giữ cẩn thận, không để gặp phải các duyên lạnh nóng-bụi bặm, làm cho một mắt này, lại phải hư hoại. Pháp giải thoát của A-la- hán cũng như thế, cho nên gọi là ái. Hỏi: Thế nào là minh học? Đáp: Tuệ học. Hỏi: Thế nào là trí học? Đáp: Tám trí học. Hỏi: Thế nào là minh vô học? Đáp: Tuệ vô học. Hỏi: Thế nào là trí vô học? Đáp: Tám trí vô học. Hỏi: Lúc hiện quán đế, bắt đầu từ tâm mà được chứng tịnh, Phật- Pháp hay Tăng? Đáp: Lúc hiện quán khổ-tập-diệt, đầu tiên là đối với pháp mà được chứng tịnh. Lúc hiện quán đạo, đầu tiên là đối với Phật-Pháp- Tăng mà được chứng tịnh. Hỏi: Những người Dự lưu đối với bốn điên đảo có bao nhiêu đã đoạn, bao nhiêu chưa đoạn? Đáp: Tất cả đã đoạn. Hỏi: Những người Dự lưu thành tựu, đối với ba Tam-ma-địa: Không-Vô nguyện-Vô tướng, có bao nhiêu quá khứ-vị lai-hiện tại? Đáp: Tất cả là vị lai, quá khứ nếu đã diệt mà không mất, hiện tại nếu hiện ở trước mắt. Hỏi: Các đạo quá khứ đều đã tu, đã ngừng chăng? Đáp: Các đạo quá khứ đều đã tu, đã ngừng. Có đạo đã tu, đã ngừng nhưng không phải là quá khứ, nghĩa là đạo vị lai đã tu, đã ngừng. Hỏi: Các đạo vị lai đều chưa tu mà đã ngừng chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có đạo vị lai không phải chưa tu mà đã ngừng, nghĩa là đạo vị lai đã tu, đã ngừng. 2. Có đạo chưa tu mà đã ngừng nhưng không phải là vị lai, nghĩa là chưa từng đạt được đạo lần đầu tiên hiện ở trước mắt. 3. Có đạo vị lai cũng chưa tu mà đã ngừng, nghĩa là đạo vị lai chưa tu đã ngừng. 4. Có đạo không phải vị lai, cũng không phải chưa tu mà đã ngừng, ===== PAGE 166 ===== 1320 BỘ TỲ ĐÀM 2 nghĩa là đạo quá khứ và đạo đã từng đạt được, đang hiện ở trước mắt. Hỏi: Các đạo hiện tại đều là đang tu chăng? Đáp: Các đạo hiện tại đều là đang tu. Có đạo đang tu mà không phải là hiện tại, nghĩa là đạo chưa từng đạt được, đầu tiên hiện ở trước mắt, mà chủng loại của đạo ấy được tu tập ở vị lai. ----------------- ===== PAGE 167 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1321 Phẩm 4: BÀN VỀ TU TRÍ, Phần 1 Tám trí thâu nhiếp thành tựu tu, Duyên với nhau-duyên đoạn-tác chứng, Trí biết-tưởng và bảy xứ thiện, Nghĩa chương này xin nói đầy đủ. Có tám trí, đó là pháp trí cho đến đạo trí. Hỏi: Thế nào là pháp trí? Đáp: Đối với các hành thuộc cõi Dục, các hành là nhân, các hành là diệt, các hành là đạo có thể đoạn là trí vô lậu vốn có. Lại đối với pháp trí và cảnh giới của pháp trí, là trí vô lậu vốn có. Đó gọi là pháp trí. Hỏi: Thế nào là loại trí? Đáp: Đối với các hành thuộc cõi Sắc-Vô sắc, các hành là nhân, các hành là diệt, các hành là đạo có thể đoạn là trí vô lậu vốn có. Lại đối với loại trí và cảnh giới của loại trí, là trí vô lậu vốn có. Đó gọi là loại trí. Hỏi: Thế nào là tha tâm trí? Đáp: Nếu trí là quả của sự tu tập biết tâm-tâm sở pháp hiện tại của người khác. Hỏi: Thế nào là thế tục trí? Đáp: Tuệ hữu lậu của ba cõi. Hỏi: Thế nào là khổ trí? Đáp: Đối với các hành, trí chuyển hành tướng tạo thành khổ-vô thường-không-vô ngã. Hỏi: Thế nào là tập trí? Đáp: Đối với các hành, trí chuyển hành tướng của nhân tạo thành nhân-tập-sinh-duyên Hỏi: Thế nào là diệt trí? Đáp: Đối với các hành, trí chuyển hành tướng của diệt tạo thành diệt-tĩnh-diệu-ly. Hỏi: Thế nào là đạo trí? Đáp: Đối với các hành, trí chuyển hành tướng của đạo đối trị tạo thành đạo- như-hành-xuất. Hỏi: Pháp trí cho đến đạo trí, ở trong tám trí, mỗi một trí thâu tóm bao nhiêu trí? Đáp: Pháp trí thâu tóm pháp trí và phần ít của năm trí, nghĩa là tha tâm trí, khổ-tập-diệt-đạo trí. Loại trí thâu tóm loại trí và phần ít của năm trí, nghĩa là tha tâm ===== PAGE 168 ===== 1322 BỘ TỲ ĐÀM 2 trí, khổ-tập-diệt-đạo trí. Tha tâm trí thâu tóm tha tâm trí và phần ít của bốn trí, nghĩa là pháp trí, loại trí, đạo trí, thế tục trí. Thế tục trí thâu tóm thế tục trí và phần ít của tha tâm trí. Khổ trí thâu tóm khổ trí và phần ít của hai trí, nghĩa là pháp trí, loại trí. Tập trí thâu tóm tập trí và phần ít của hai trí, nghĩa là pháp-loại trí. Diệt trí thâu tóm diệt trí và phần ít của hai trí, đó là pháp-loại trí. Đạo trí thâu tóm đạo trí và phần ít của ba trí, đó là pháp-loại-tha tâm trí. Hỏi: Nếu thành tựu pháp trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám. Nghĩa là lúc có khổ pháp trí-khổ loại trí nhẫn không có tha tâm trí thì thành tựu ba, có tha tâm trí thì thành tựu bốn. Khi có khổ loại trí tập pháp trí nhẫn không có tha tâm trí thì thành tựu bốn, có tha tâm trí thì thành tựu năm. Tập pháp trí cho đến lúc diệt pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu năm, có tha tâm trí thì thành tựu sáu. Diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu sáu, có tha tâm trí thì thành tựu bảy. Đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí, không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu loại trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc bốn-năm-sáu-bảy-tám. Nghĩa là khi có khổ loại trí-tập pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu bốn, có tha tâm trí thì thành tựu năm. Tập pháp trí cho đến lúc diệt pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu năm, có tha tâm trí thì thành tựu sáu. Diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu sáu, có tha tâm trí thì thành tựu bảy. Đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí, không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu tha tâm trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc hai-bốn-năm-sáu-bảy-tám. Nghĩa là phàm phu và Thánh giả, khi có khổ pháp trí nhẫn thì thành tựu hai. Khi có khổ pháp trí-thể loại trí nhẫn thì thành tựu bốn. Khi có khổ loại trí tập pháp trí nhẫn thì thành tựu năm. Tập pháp trí cho đến lúc diệt pháp trí nhẫn thì thành tựu sáu. Diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn thì thành tựu bảy. Đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu thế tục trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu ===== PAGE 169 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1323 thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc một-hai-ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám. Nghĩa là phàm phu và Thánh giả, lúc có khổ pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu một, có tha tâm trí thì thành tựu hai. Lúc có khổ pháp trí-khổ loại trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu ba, có tha tâm trí thì thành tựu bốn. Lúc có khổ loại trí tập pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu bốn, có tha tâm trí thì thành tựu năm. Lúc có tập pháp trí cho đến lúc diệt pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu năm, có tha tâm trí thì thành tựu sáu. Lúc có diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu sáu, có tha tâm trí thì thành tựu bảy. Lúc có đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí, không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu khổ trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám, nghĩa là vào thời điểm khổ pháp trí-khổ loại trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu ba, có tha tâm trí thì thành tựu bốn. Lúc có khổ loại trí-tập pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu bốn, có tha tâm trí thì thành tựu năm. Lúc có tập pháp trí cho đến lúc diệt pháp trí, không có tha tâm trí thì thành tựu năm, có tha tâm trí thì thành tựu sáu. Lúc có diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu sáu, có tha tâm trí thì thành tựu bảy. Lúc có đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí, không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu tập trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc năm-sáu-bảy-tám. Nghĩa là Tập pháp trí cho đến lúc diệt pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu năm, có tha tâm trí thì thành tựu sáu. Diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu sáu, có tha tâm trí thì thành tựu bảy. Đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí, không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu diệt trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc sáu-bảy-tám. Nghĩa là Diệt pháp trí cho đến lúc đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì thành tựu sáu, có tha tâm trí thì thành tựu bảy. Đạo pháp trí cho đến lúc đạo loại trí, không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu thành tựu đạo trí thì đối với tám trí này, có bao nhiêu ===== PAGE 170 ===== 1324 BỘ TỲ ĐÀM 2 thành tựu, bao nhiêu không thành tựu? Đáp: Hoặc bảy-tám. Nghĩa là không có tha tâm trí thì thành tựu bảy, có tha tâm trí thì thành tựu tám. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng tu loại trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là loại trí, nghĩa là lúc khổ-tập- diệt-đạo pháp trí nhập hiện quán; lúc ấy A-la-hán học kiến tích đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt. 2. Có tu loại trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là lúc khổ-tập- diệt loại trí nhập hiện quán; lúc ấy A-la-hán học kiến tích đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt. 3. Có tu pháp trí cũng là loại trí, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; lúc ấy A-la-hán học kiến tích chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy có thể tu cả hai trí. 4. Không phải là tu pháp trí cũng không phải là loại trí, nghĩa là lúc A-la-hán học kiến tích đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, nếu đạt chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này cả hai loại trí không tu. Lúc ấy tất cả phàm phu với tâm ô nhiễm, tâm vô ký, vô tưởng định , diệt tận định, Vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng tu tha tâm trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là lúc khổ- tập-diệt-đạo pháp trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm; lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu pháp trí chứ không phải tha tâm trí. 2. Có tu tha tâm trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; A-la-hán học kiến tích đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, lúc ấy là tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy có thể cùng tu cả hai trí. ===== PAGE 171 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1325 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp trí và tha tâm trí được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải lúc tha tâm trí chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí cùng không tu. Lúc phàm phu không tu tha tâm trí, lúc ấy tất cả tâm ô nhiễm-tâm vô ký, vô tưởng đụnh-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng là tu thế tục trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là lúc khổ_ tập_diệt_đạo pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, mà chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu thế tục trí. 2. Có tu thế tục trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là lúc các phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc khổ_tập_diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc ấy đã được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu pháp trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là A-la-hán học kiến tích, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt , lúc ấy tu pháp trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là A-la-hán học kiến tích đã đạt được trí vô lậu hiện ở, trước mắt, lúc ấy không phải là pháp trí; lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký, vô tưởng định-diệt tận định vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng là tu khổ trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là khổ trí, nghĩa là lúc tập-diệt- đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải khổ trí. 2. Có tu khổ trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là lúc khổ loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được khổ trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc khổ pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được khổ pháp trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt và chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy có thể cùng tu hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là khi tập-diệt loại trí nhập hiện ===== PAGE 172 ===== 1326 BỘ TỲ ĐÀM 2 quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp-khổ trí; lúc đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này không tu pháp- khổ trí; lúc ấy tất cả tâm ô nhiễm-tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng tu tập trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là tu tập trí, nghĩa là lúc khổ_diệt_ đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tập trí. 2. Có tu tập trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là lúc tập loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tập trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc tập pháp trí-đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tập pháp trí hiện ở trước mắt, khi chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, khi tu pháp và tập trí. 4. Có hai đều không tu, nghĩa là lúc khổ_diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp tập trí; đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu pháp-tập trí lúc này, tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định- diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng tu diệt trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc khổ-tập- đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là diệt trí. 2. Có tu diệt trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là lúc diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được diệt trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải pháp trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc diệt pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã được diệt pháp trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải pháp diệt trí. Đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, ===== PAGE 173 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1327 và chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này hai trí cùng không tu, lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu pháp trí thì cũng tu đạo trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu pháp trí mà không phải là đạo trí, nghĩa là lúc khổ-tập- diệt pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được pháp trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là đạo trí. 2. Có tu đạo trí mà không phải là pháp trí, nghĩa là A-la-hán học kiến tích, đã đạt được đạo trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là pháp trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được đạo pháp trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt mà chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc này không phải là pháp đạo trí, lúc đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt lúc ấy hai trí đều không tu, lúc này tất cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu loại trí thì cũng tu tha tâm trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu loại trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là lúc khổ-tập- diệt loại trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm, lúc này là đạo loại trí; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu loại trí chứ không phải là tha tâm trí. 2. Có tu tha tâm trí mà không phải là loại trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được, hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí. A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải loại trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt lúc ấy là tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trí đều cùng không tu, ===== PAGE 174 ===== 1328 BỘ TỲ ĐÀM 2 nghĩa là lúc khổ-tập-diệt-đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là loại trí, và tha tâm trí; đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí cùng không tu, lúc này phàm phu không tu tha tâm trí, tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký cho đến vô lậu của định vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu loại trí thì cũng tu thế tục trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu loại trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt, mà chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu thế tục trí. 2. Có tu thế tục trí không phải loại trí, nghĩa là phàm phu đã đạt được, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, A-la-hán học kiến tích, lúc đã được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, khi không tu loại trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, khi tu thế tục trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc tu loại trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt-đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là loại trí; lúc này tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thêin và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu loại trí thì cũng tu khổ trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu loại trí mà không phải là khổ trí, nghĩa là lúc tập-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải mà khổ trí. 2. Có tu khổ trí mà không phải là loại trí, nghĩa là lúc khổ pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được khổ trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là loại trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc khổ-đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được khổ loại trí hiện ở trước mắt, lúc ấy chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, và chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí. ===== PAGE 175 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1329 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc tập-diệt-đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải loại khổ trí, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này hai trí cùng không tu; lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu loại trí thì cũng là tu tập trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu loại trí mà không phải là tập trí, nghĩa là lúc khổ-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải tập trí. 2. Có tu tập trí mà không phải là loại trí, nghĩa là lúc tập pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tập trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải loại trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc tập-đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tập loại trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-diệt, đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là loại tập-trí, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này hai trí cùng không tu; lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu loại trí thì cũng tu diệt trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu loại trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc khổ-tập loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là diệt trí. 2. Có tu diệt trí mà không phải là loại trí, nghĩa là lúc diệt pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được diệt trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải loại trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc diệt-đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được diệt loại trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở ===== PAGE 176 ===== 1330 BỘ TỲ ĐÀM 2 trước mắt, lúc ấy không phải loại diệt trí, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí cùng không tu; lúc này tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô lậu của định vô tưởng, định diệt, nơi cõi Vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu Hỏi: Nếu tu loại trí thì cũng là tu đạo trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu loại trí mà không phải là đạo trí, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được loại trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải đạo trí. 2. Có tu đạo trí mà không phải là loại trí, nghĩa là lúc đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã được đạo trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là loại trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A- la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được đạo loại trí hiện ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là đạo trí, loại trí, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này cả hai trí cùng không tu, lúc ấy cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu tha tâm trí thì cũng tu thế tục trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu tha tâm trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải thế tục trí, khi chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí chứ không phải là thế tục trí. 2. Có tu thế tục trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là không có tha tâm trí, lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt. Có tha tâm trí phàm phu đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí. Lúc khổ-tập-diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, khi không tu tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước ===== PAGE 177 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1331 mắt, lúc ấy tu thế tục trí mà không phải là tha tâm trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí. A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tha tâm trí và thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ_tập_diệt_đạo pháp trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm; lúc đạo loại trí nhập hiện quán, là A-la-hán học kiến tích đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc này không phải là tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí cùng không tu, lúc này tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu tha tâm trí thì cũng tu khổ trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu tha tâm trí mà không phải là khổ trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí, A-la-hán học kiến tích đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt. 2. Có tu khổ trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là lúc khổ-pháp loại trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm; lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được khổ trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí; mà chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu khổ trí, chứ không phải là tha tâm trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc tập-diệt-pháp-loại trí và đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí và khổ trí; đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này không phải là tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này cả hai trí không tu. Lúc phàm phu không tu tha tâm trí, tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu tha tâm trí thì cũng tu tập trí chăng? ===== PAGE 178 ===== 1332 BỘ TỲ ĐÀM 2 Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu tha tâm trí mà không phải là tập trí, nghĩa là lúc phàm phu đã được hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này tu tha tâm trí. A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt. 2. Có tu tập trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là lúc tập-pháp loại trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tập trí hiện ở trước mắt, mà chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tập trí chứ không phải là tha tâm trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-diệt-pháp loại trí và đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí, tập trí, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này hai trí cùng không tu. Lúc phàm phu không tu tha tâm trí, thì lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu tha tâm trí thì cũng tu diệt trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu tha tâm trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; A-la-hán học kiến tích đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt. 2. Có tu diệt trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là lúc diệt- pháp loại trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm; lúc đạo loại trí nhập hiện quán, A-la-hán học kiến tích đã đạt được diệt trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí; mà chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, khi tu diệt trí chứ không phải là tha tâm trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán, A-la-hán học kiến tích chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, có khả năng đều cùng tu cả hai trí. ===== PAGE 179 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1333 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-pháp loại trí và đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; và diệt trí; đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí cùng không tu. Lúc không tu tha tâm trí, thì tất cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu tha tâm trí thì cũng tu đạo trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu tha tâm trí mà không phải là đạo trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tha tâm trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là đạo trí. 2. Có tu đạo trí mà không phải là tha tâm trí, nghĩa là lúc đạo pháp trí nhập hiện quán, nhưng chưa lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được đạo trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu đạo trí chứ không phải tha tâm trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là đã lìa dục nhiễm, lúc đạo loại trí nhập hiện quán, A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tha tâm trí và đạo trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ_tập_diệt_pháp_loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí và đạo trí, đã được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tha tâm trí; chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí cùng không tu, lúc không tu tha tâm trí thì tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu thế tục trí thì cũng là tu khổ trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu thế tục trí mà không phải là khổ trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc tập diệt loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy ===== PAGE 180 ===== 1334 BỘ TỲ ĐÀM 2 không tu khổ trí. 2. Có tu khổ trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là lúc khổ pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được khổ trí hiện ở trước mắt, mà chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu thế tục trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc khổ loại trí nhập hiện quán; A- la-hán học kiến tích chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu khổ trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc tập-diệt-đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là khổ trí. Lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu thế tục trí thì cũng là tu tập trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu thế tục trí mà không phải là tập trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc khổ- diệt, loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy không tu tập trí. 2. Có tu tập trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là lúc tập pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được tập trí hiện ở trước mắt; chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc tập loại trí nhập hiện quán; A-la- hán học kiến tích, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu tập trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ diệt đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tập trí. Lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu thế tục trí thì cũng là tu diệt trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu thế tục trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc phàm phu đã đạt được hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc khổ-tập loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy ===== PAGE 181 ===== SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 8 1335 không tu diệt trí. 2. Có tu diệt trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là lúc diệt pháp trí và đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích đã đạt được diệt trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc diệt loại trí nhập hiện quán; A- la-hán học kiến tích, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu diệt trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-đạo pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải diệt trí. Lúc ấy tất cả là tâm ô nhiễm, tâm vô ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. Hỏi: Nếu tu thế tục trí thì cũng tu đạo trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt: 1. Có tu thế tục trí mà không phải là đạo trí, nghĩa là lúc phàm phu đã được hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc khổ-tập- diệt, loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạtđược thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu đạo trí. 2. Có tu đạo trí mà không phải là thế tục trí, nghĩa là lúc đạo-pháp- loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được đạo trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí. 3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là A-la-hán học kiến tích đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy tu thế tục trí, khi chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy tu đạo trí. 4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-tập-diệt pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc này không phải là đạo trí. Tất cả lúc ấy là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của phàm phu cho đến vô tưởng định-diệt tận định, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu. ===== PAGE 182 ===== 1336 BỘ TỲ ĐÀM 2 LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ