← A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận ← Quyển 8 Quyển 10 →

A-tỳ-đạt-ma Phát Trí Luận · Quyển 9

阿毘達磨發智論 · T1544

Hán văn

尊者迦多衍尼子造
三藏法師玄奘奉　詔譯
智蘊第三中修智納息第四之二
若修苦智，亦集智耶？
答：應作四句。
有修苦智
非集智。謂：
入現觀苦法、類智時。
學見迹阿羅
漢，已得苦智現在前時。
有修集智非苦智。謂：
入現觀集法、類智時。
學見迹阿羅漢，已得集
智現在前時。
有俱修。謂：
入現觀道類智時。
學
見迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。
未得世
俗智現在前，能俱修時。
有俱不修。謂：
入現觀
滅法、類智，道法智時。
學見迹阿羅漢，已得無
漏智現在前，非苦、集智時。
已得世俗智現在
前時。
未得世俗智現在前，俱不修時。
一切異
生，染污心、無記心、無想定、滅定、無想天、無
漏忍時。
若修苦智，亦滅智耶？
答：應作四句。
有修苦智
非滅智。謂：
入現觀苦法、類智時。
學見迹阿羅
漢，已得苦智現在前時。
有修滅智非苦智。謂：
入現觀滅法、類智時。
學見迹阿羅漢，已得滅
智現在前時。
有俱修。謂：
入現觀道類智時。
學
見迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。
未得世
俗智現在前，能俱修時。
有俱不修。謂：
入現觀
集法、類智，道法智時。
學見迹阿羅漢，已得無
漏智現在前，非苦、滅智時。
已得世俗智現在
前時。
未得世俗智現在前，俱不修時。
一切異
生染污心、無記心。無想定、滅定。無想天。無

漏忍時。
若修苦智，亦道智耶？
答：應作四句。
有修苦智
非道智。謂：
入現觀苦法、類智時。
學見迹阿羅
漢，已得苦智現在前時。
有修道智非苦智。謂：
入現觀道法智時。
學見迹阿羅漢，已得道智
現在前時。
有俱修。謂：
入現觀道類智時。
學見
迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。
未得世俗
智現在前，能俱修時。
有俱不修。謂：
入現觀集、
滅法、類智時。
學見迹阿羅漢，已得無漏智現
在前，非苦、道智時。
已得世俗智現在前時。
未
得世俗智現在前，俱不修時。
一切異生染污
心、無記心。無想定、滅定。無想天。無漏忍時。
若修集智，亦滅智耶？
答：應作四句。
有修集智
非滅智。謂：
入現觀集法、類智時。
學見迹阿羅
漢，已得集智現在前時。
有修滅智非集智。謂：
入現觀滅法、類智時。
學見迹阿羅漢，已得
滅智現在前時。
有俱修。謂：
入現觀道類智時。
學見迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。
未得
世俗智現在前，能俱修時。
有俱不修。謂：
入現
觀苦法、類智，道法智時。
學見迹阿羅漢，已得
無漏智現在前，非集、滅智時。
已得世俗智現
在前時。
未得世俗智現在前，俱不修時。
一切
異生染污心、無記心。無想定、滅定。無想天。
無漏忍時。
若修集智，亦道智耶？
答：應作四句。
有修集智
非道智。謂：
入現觀集法、類智時。
學見迹阿羅
漢，已得集智現在前時。
有修道智非集智。謂：
入現觀道法智時。
學見迹阿羅漢，已得道智
現在前時。
有俱修。謂：
入現觀道類智時。
學見

迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。
未得世俗
智現在前，能俱修時。
有俱不修。謂：
入現觀苦、
滅法、類智時。
學見迹阿羅漢，已得無漏智現
在前，非集、道智時。
已得世俗智現在前時。
未
得世俗智現在前，俱不修時。
一切異生染污
心、無記心。無想定、滅定。無想天。無漏忍時。
若修滅智亦道智耶？
答：應作四句。
有修滅智
非道智。謂：
入現觀滅法、類智時。
學見迹阿羅
漢，已得滅智現在前時。
有修道智非滅智。謂：
入現觀道法智時。
學見迹阿羅漢，已得道智
現在前時。
有俱修。謂：
入現觀道類智時。
學見
迹阿羅漢，未得無漏智現在前時。
未得世俗
智現在前，能俱修時。
有俱不修。謂：
入現觀苦、
集法、類智時。
學見迹阿羅漢，已得無漏智現
在前，非滅、道智時。
已得世俗智現在前時。
未
得世俗智現在前，俱不修時。
一切異生染污
心、無記心。無想定、滅定。無想天。無漏忍
時。
法智乃至道智，於八智中一一緣幾智耶？
答：
法智——緣七智，除類智。
類智——緣七智，除法智。
他
心智、世俗智——俱緣八智。
苦智、集智——俱緣二
智。謂：他心、世俗智。
滅智——不緣智。
道智——緣七智，
除世俗智。
法智乃至道智，自他相望為幾緣耶？
答：法智
與法智——為四緣。
與類智——為三緣，除所緣。
與他
心智——為四緣。
若與彼為因、等無間——非所緣。
若
與彼為所緣——非因、等無間。
與世俗智——為三緣，
除因。
與苦、集、滅智——為三緣，除所緣。
與道智——為
四緣。
類智與類智——為四緣。
與他心智——為四緣。

若與彼為因、等無間——非所緣。
若與彼為所緣——
非因、等無間。
與世俗智——為三緣，除因。
與苦、集、
滅智——為三緣，除所緣。
與道智——為四緣。
與法智
——為三緣，除所緣。
他心智與他心智——為四緣。
若
與彼為因、等無間——非所緣。
若與彼為所緣——非因、
等無間。
與世俗智——為四緣。
與苦、集智——為四緣。
若與彼為因——非所緣。
若與彼為所緣——非因。
與
滅智——為三緣，除所緣。
與道、法類智——為四緣。
世
俗智與世俗智——為四緣。
與苦、集智——為三緣，除
因。
與滅、道智——為二緣。謂：等無間、增上。
與法、類
智——為三緣，除因。
與他心智——為四緣。
若與彼為
因、等無間——非所緣。
若與彼為所緣——非因、等無
間。
苦智與苦智，及集、滅智——為三緣，除所緣。
與
道、法、類智——為四緣。
與他心智——為四緣。
若與彼
為因、等無間——非所緣。
若與彼為所緣——非因、等
無間。
與世俗智——為三緣，除因。
集智與集智，及
滅智——為三緣，除所緣。
與道、法、類智——為四緣。
與
他心智——為四緣。
若與彼為因、等無間——非所緣。
若與彼為所緣——非因、等無間。
與世俗智——為三
緣，除因。
與苦智——為三緣，除所緣。
滅智與滅智
——為三緣，除所緣。
與道、法、類智——為四緣。
與他心
智——為四緣。
若與彼為因、等無間——非所緣。
若與
彼為所緣——非因、等無間。
與世俗智——為三緣，除
因。
與苦、集智——為三緣，除所緣。
道智與道智，及
法、類智——為四緣。
與他心智——為四緣。
若與彼為
因、等無間——非所緣。
若與彼為所緣——非因、等無
間。
與世俗智——為三緣，除因。
與苦、集、滅智——為三
緣，除所緣。
諸結欲界繫，彼結法智斷耶？
答：應作四句。
有

結欲界繫非法智斷。謂：欲界結——或忍斷。或餘
智斷。或不斷。
有結法智斷非欲界繫。謂：色、無
色界結——法智斷。
有結欲界繫亦法智斷。謂：欲
界結——法智斷。
有結非欲界繫亦非法智斷。謂：
色、無色界結——或忍斷。或餘智斷。或不斷。
諸結
色、無色界繫，彼結類智斷耶？
答：諸結類智斷，
彼結色、無色界繫。
有結色、無色界繫，非類智
斷。謂：色、無色界結——或忍斷。或餘智斷。或不
斷。
諸結見苦所斷，彼結苦智斷耶？
答：諸結見
苦所斷，彼結非苦智斷——或忍斷。或餘智斷。或
不斷。
設結苦智斷，彼結見苦所斷耶？
答：諸結
苦智斷，彼繫非見苦所斷——見修所斷。
諸結
見集、滅、道所斷，彼結集、滅、道智斷耶？
答：諸結
見集、滅、道所斷，彼結非集、滅、道智斷——或忍斷。
或餘智斷。或不斷。
設結集、滅、道智斷，彼結見
集、滅、道所斷耶？
答：諸結集、滅、道智斷，彼結非
見集、滅、道所斷——是修所斷。
諸結法智斷，彼結滅，法智作證耶？
答：諸結法
智斷，彼結滅法智作證。
有結滅法智作證，彼
結非法智斷。謂：或忍斷。或餘智斷。彼結滅法
智作證。
諸結類智斷，彼結滅類智作證耶？
答：
諸結類智斷。彼結滅類智作證。
有結滅類
智作證。彼結非類智斷。謂：或忍斷。或餘智斷。
彼結滅類智作證。
諸結苦智斷，彼結滅苦智
作證耶？
答：諸結苦智斷，彼結滅苦智作證。
有
結滅苦智作證，彼結非苦智斷。謂：或忍斷。或
餘智斷。彼結滅苦智作證。
諸結集、滅、道智斷，
彼結滅（集、滅、道）智作證耶？
答：諸結集、滅、道智
斷，彼結滅（集、滅、道）智作證。
有結滅（集、滅、道）智

作證，彼結非集、滅、道智斷。謂：或忍斷。或餘智
斷。彼結滅（集、滅、道）智作證。
眼根乃至無色界，修所斷無明隨眠，於十智
中，幾智知耶？
答：眼根——七智知。除他心、滅、道智。
耳、鼻、舌、身、命根，亦爾。
女根——六智知。除類、他心、
滅、道智。
男根——亦爾。
意根——九智知。除滅智。
樂、喜、
捨、信等五根——亦爾。
苦根——七智知。除類、滅、道智。
憂根——亦爾。
三無漏根——七智知。除苦、集、滅智。
眼、
耳、鼻、舌、身、色、聲、觸界——七智知。除他心、滅、道智。
眼、耳、鼻、舌、身、色、聲、觸處，色取蘊、前五界，有見有
對法，亦爾。
香、味界——六智知。除類、他心、滅、道智。
香、味處——亦爾。
眼、耳、身、識界——八智知。除滅、道智。
後四取蘊、識界、有漏法、無記、見修所斷法——亦爾。
鼻、舌識界——七智知。除類、滅、道智。
不善、欲界繫
法——亦爾。
意界、意識界——九智知。除滅智。
意處、後
四蘊，有為法，過去、未來、現在法——亦爾。
法界——十
智知。
法處，無色、無見、無對法，善法——亦爾。
色蘊
——八智知。除他心、滅智
有色法——亦爾。
無漏法——八
智知。除苦、集智。
無斷法——亦爾。
無為法——六智知。
除他心，苦、集、道智。
色界繫法——七智知。除法、滅、
道智。
無色界繫法——六智知。除法、他心、滅、道智。
學、無學法——七智知。除苦、集、滅智。
非學非無學
法——九智知。除道智。
苦、集諦——八智知。除滅、道智。
世俗智、三重三摩地——亦爾。
滅諦——六智知。除他
心、苦、集、道智。
道諦——七智知。除苦、集、滅智。
苦、集、
滅、道智，三三摩地——亦爾。
四靜慮——九智知。除滅
智。
他心智——亦爾。
四無量——七智知。除法、滅、道智。
初三解脫、八勝處、前八遍處——亦爾。
下三無色
——七智知。除法、他心、滅智。
第四、第五、第六解脫

——亦爾。
第四無色——六智知。除法、他心、滅、道智。
第
七、第八解脫，後二遍處——亦爾。
法智——六智知。除
類、苦、集、滅智。
類智——六智知。除法、苦、集、滅智。
三
結——八智知。除滅、道智。
無明漏，見、無明瀑流、軛，
見、戒禁取，後二身繫，貪、慢結，後三順下分結，
五見，眼、耳、身、意觸所生愛身，後四隨眠，愛、慢、
無明、見取、疑結——亦爾。
三不善根——七智知。除類、
滅、道智。
欲漏、瀑流、軛、取，前二身繫，五蓋，瞋、嫉、
慳結，前二順下分結。
鼻舌觸所生愛身，欲貪、
瞋恚隨眠，恚、嫉、慳結——亦爾。
有漏——七智知。除法、
滅、道智。
有瀑流、軛，我語取，除無色貪餘四順
上分結，有貪隨眠，亦爾。
無色貪——六智知。除
法、他心、滅、道智。
欲界三十六隨眠——七智知。除
類、滅、道智。
色界三十一隨眠——七智知。除法、滅、
道智。
無色界三十一隨眠——六智知。除法、他心、
滅、道智。
如說：
無常想，若習、若修、若多所作，能除一切
欲貪、色貪、無色貪、掉舉、慢、無明。
此想當言幾
智相應耶？
答：應言：
能除欲貪者——法智、苦智相
應。
能除色、無色貪者——類智、苦智相應。
能除掉
舉、慢、無明者——法智、類智、苦智相應。
此想當言
有尋有伺？無尋唯伺？無尋無伺耶？
答：應言：
能
除欲貪者——有尋有伺。
能除色、無色貪，掉舉、慢、
無明者——或有尋有伺。或無尋唯伺。或無尋無
伺。
此想當言幾根相應耶？
答：應言：
能除欲貪
者——捨根相應。
能除色、無色貪，掉舉、慢、無明
者——樂、喜、捨根相應。
此想當言空？無願？無相俱
耶？
答：應言：無願俱。
此想當言緣何界繫耶？
答：應

言：
能除欲貪者——緣欲界繫。
能除色貪者——緣色
界繫。
能除無色貪者——緣無色界繫。
能除掉舉、
慢、無明者——緣三界繫。
如說：七處善三義觀，能於此法毘奈耶中速
盡諸漏。云何為七？謂：如實知色、色集、色滅、趣
色滅行，色味、色患、色出。如實知受、想、行、識——七，
亦爾。
此智當言法智乃至道智耶？
答：應言：
如
實知色——是四智。謂：法、類、世俗、苦智。
如實知色
集——是四智。謂：法、類、世俗、集智。
如實知色滅——是
四智。謂：法、類、世俗、滅智。
如實知趣色滅行是
四智。謂：法、類、世俗、道智。
如實知色味——是四
智。謂：法、類、世俗、集智。
如實知色患——是四智。謂：
法、類、世俗、苦智。
如實知色出——是四智。謂：法、類、
世俗、滅智。
如實知受、想、行、識七，亦爾。
色乃至
識滅，色乃至識出，何差別耶？
答：若由此愛，
諸色集起，彼斷名色滅。
若諸餘愛，緣色增
廣，彼斷名色出。
復次！若由此業煩惱，諸色
集起，彼斷名色滅。
若——餘業煩惱，緣色增廣，
彼斷名色出。
復次！若由此愛及業煩惱，諸色
集起，彼斷名色滅。
若諸餘愛及業煩惱，緣
色增廣，彼斷名色出。
受、想、行、識滅、出，亦爾。是
謂差別。
5 七聖納息1
智蘊第三中七聖納息第五之一
七聖於五德二成現三現
相應事四門此章願具說
隨信行乃至俱解脫，於八智幾成就？幾不成
就？
答：隨信行於八智，或成就一、二、三、四、五、六、
七、八。謂：
苦法智忍時——無他心智一，有他心智
二。
苦法智、苦類智忍時——無他心智三，有他心

智四。
苦類智、集法智忍時——無他心智四，有他
心智五。
集法智乃至滅法智忍時——無他心智
五，有他心智六。
滅法智乃至道法智忍時——無
他心智六，有他心智七。
道法智、道類智忍時——
無他心智七，有他心智八。
隨法行——亦爾。
信勝
解於八智，或成就七、八。謂：無他心智七，有他
心智八。
見至——亦爾。
身證、慧解脫、俱解脫——於八
智皆成就。
隨信行乃至俱解脫，於八智成就過去幾？未
來幾？現在幾？
答：隨信行於八智：
苦法智忍時：
無他心智——過去、未來一，現在無。
有他心智——過
去、未來二，現在無。
苦法智時：
無他心智——過去
一，未來三，現在二。
有他心智——過去二，未來
四，現在二。
苦類智忍時：
無他心智——過去、未來
三，現在無。
有他心智——過去、未來四，現在無。
苦
類智時：
無他心智——過去三，未來四，現在二。
有他心智——過去四，未來五，現在二。
集法智忍
時：
無他心智——過去、未來四，現在無。
有他心
智——過去、未來五，現在無。
集法智時：
無他心智
——過去四，未來五，現在二。
有他心智——過去五，
未來六，現在二。
集類智忍時：
無他心智——過去、
未來五，現在無。
有他心智——過去、未來六，現在
無。
集類智時：
無他心智——過去、未來五，現在二。
有他心智——過去、未來六，現在二。
滅法智忍時：
無他心智——過去、未來五，現在無。
有他心智——過
去、未來六，現在無。
滅法智時：
無他心智——過去
五，未來六，現在二。
有他心智——過去六，未來
七，現在二。
滅類智忍時：
無他心智——過去、未來
六，現在無。
有他心智——過去、未來七，現在無。

滅類智時：
無他心智——過去、未來六，現在二。
有
他心智——過去、未來七，現在二。
道法智忍時：
無
他心智——過去、未來六，現在無。
有他心智——過去、
未來七，現在無。
道法智時：
無他心智——過去
六，未來七，現在二。
有他心智——過去七，未來
八，現在二。
道類智忍時：
無他心智——過去、未來
七，現在無。
有他心智——過去、未來八，現在無。
隨法行——亦爾。
信勝解於八智：
無他心智——未來
七。
有他心智——未來八，過去若已滅不失，現在
若現在前。
見至——亦爾。
身證、慧解脫、俱解脫於
八智：皆未來八，過去若已滅不失，現在若現
在前。
隨信行乃至俱解脫，法智乃至道智現在前
時，幾智現在前耶？
答：
隨信行：
法智現在前時，
二智現在前，謂：法、苦智二，法、集智二，法、滅智
二，法、道智二。
類智現在前時，二智現在前，
謂：類、苦智二，類、集智二，類、滅智二。
苦智現在
前時，二智現在前，謂：苦、法智二，苦、類智二。
集
智現在前時，二智現在前，謂：集、法智二，集、類
智二。
滅智現在前時，二智現在前，謂：滅、法智
二，滅、類智二。
道智現在前時，二智現在前，謂：
道、法智二。
隨法行，亦爾。
信勝解：
法智現在前
時，或二、三智現在前，謂：法、苦智二，法、集智二，
法、滅智二，法、道智——非他心智二，是他心智三。
類智現在前時，或二、三智現在前，謂：類、苦智
二，類、集智二，類、滅智二，類、道智——非他心智
二，是他心智三。
他心智現在前時，或二、三智
現在前，謂：他心、世俗智二，他心、道、法智三，他
心、道、類智三。
世俗智現在前時，或一、二智現

在前，謂：世俗智——非他心智一，是他心智二。
苦
智現在前時，二智現在前，謂：苦、法智二，苦、類
智二。
集智現在前時，二智現在前，謂：集、法智
二，集、類智二。
滅智現在前時，二智現在前，謂：
滅、法智二，滅、類智二。
道智現在前時，或二、三
智現在前，謂：道、法智——非他心智二，是他心智
三。道、類智——非他心智二，是他心智三。
見至、身
證，亦爾。
慧解脫：
法智現在前時，或二、三智現
在前，謂：
法、苦智——非盡、無生智二，是盡或無生
智三。
法、集智——非盡、無生智二，是盡或無生智
三。
法、滅智——非盡、無生智二，是盡或無生智三。
法、道智——非盡、無生、他心智二。是盡或無生或
他心智三。
類智現在前時，或二、三智現在
前，謂：
類、苦智——非盡、無生智二，是盡或無生智
三。
類、集智——非盡、無生智二，是盡或無生智三。
類、滅智——非盡、無生智二，是盡或無生智三。
類、
道智——非盡、無生、他心智二，是盡或無生或他
心智三。
他心智現在前時，或二、三智現在前，
謂：他心、世俗智二，他心、道、法智三，他心、道、類
智三。
世俗智現在前，或一、二智現在前，謂：
世俗智——非他心智一，是他心智二。
苦智現在
前時，或二、三智現在前。
苦、法智——非盡、無生智
二，是盡或無生智三。
苦、類智——非盡、無生智二，
是盡或無生智三。
集智現在前時，或二、三智
現在前，謂：
集、法智——非盡、無生智二，是盡或無
生智三。
集、類智——非盡、無生智二，是盡或無生
智三。
滅智現在前時，或二、三智現在前，謂：
滅、
法智——非盡、無生智二，是盡或無生智三。
滅、類
智——非盡、無生智二，是盡或無生智三。
道智現

在前時，或二、三智現在前，謂：
道、法智——非盡、無
生、他心智二。是盡或無生或他心智三。
道、類
智——非盡、無生、他心智二。是盡或無生或他心
智三。
俱解脫，亦爾。
隨信行乃至俱解脫，於三三摩地幾成就？幾
不成就？
答：隨信行於三三摩地，滅法智忍——未
已生，成就二；已生，成就三。
隨法行，亦爾。
信
勝解乃至俱解脫，於三三摩地皆成就。
隨信行乃至俱解脫，於三三摩地成就過去
幾？未來幾？現在幾？
答：隨信行於三三摩地，
若依空入正性離生：
苦法智忍時，——過去無，未
來二，現在一。
苦法智乃至集法智忍時，過去
一，未來二，現在一。
集法智乃至集類智時，——過
去、未來一，現在一。
滅法智忍時，——過去二，未
來三，現在一。
滅法智乃至道類智忍時，——過
去、未來三，現在一。
若依無願入正性離生：
苦
法智忍時，——過去無，未來二，現在一。
苦法智乃
至集類智時，——過去一，未來二，現在一。
滅法智
忍時，——過去一，未來三，現在一。
滅法智乃至道
類智忍時，過去二，未來三，現在一。
隨法行，
亦爾。
信勝解乃至俱解脫，於三三摩地，皆未
來三，過去若已滅不失，現在若現在前。
隨信行乃至俱解脫，空、無願、無相三摩地現
在前時，幾智現在前耶？
答：隨信行
空——三摩地
現在前時，或二，或無。謂：苦、法智二，苦、類智
二，三忍時無。
無願三摩地現在前時，或二，
或無。謂：苦、法智二，苦、類智二，集、法智二，集、類
智二。道、法智二，六忍時無。
無相三摩地現
在前時，或二，或無。謂：滅、法智二，滅、類智二，

二忍時無。
隨法行，亦爾。
信勝解
空——三摩地現
在前時，二智現在前，謂：苦、法智二，苦、類智二。
無願三摩地現在前時，或二，或三。謂：
苦、法智
二，苦、類智二，集、法智二，集、類智二。
道、法智——
非他心智二，是他心智三。
道、類智——非他心智
二，是他心智三。
無相三摩地現在前時，二智
現在前，謂：滅、法智二，滅、類智二。
見至、身證，亦
爾。
慧解脫
空三摩地現在前時，二智現在前，
謂：苦、法智二，苦、類智二。
無願三摩地現在前
時，或二，或三。謂：
苦、法智——非盡、無生智二。是
盡或無生智三。
苦、類智——非盡、無生智二。是盡
或無生智三。
集、法智——非盡、無生智二。是盡或
無生智三。
集、類智——非盡、無生智二。是盡或無
生智三。
道、法智——非盡、無生、他心智二。是盡或
無生或他心智三。
道、類智——非盡、無生、他心智
二。是盡或無生或他心智三。
無相三摩地現
在前時，或二，或三。謂：
滅、法智——非盡、無生智
二。是盡或無生智三。
滅、類智——非盡、無生智
二。是盡或無生智三。
俱解脫，亦爾。
隨信行乃至俱解脫，三無漏根、七覺支、八道
支隨應現在前時，幾智現在前耶？
答：
隨信行：
未知當知根現在前時，或二，或無。謂：
苦、法
智二，苦、類智二，集、法智二，集、類智二。滅、法智
二，滅、類智二，道、法智二，八忍時無。
七覺支、八
道支現在前時，亦爾。
如隨信行，隨法行，亦
爾。
信勝解
已知根現在前時，或二，或三。謂：
苦、
法智二，苦、類智二，集、法智二，集、類智二，滅、法
智二，滅、類智二。
道、法智——非他心智二，是他心
智三。道、類智——非他心智二，是他心智三。
七覺

支、八道支現在前時，亦爾。
如信勝解，見至、身
證，亦爾。
慧解脫
具知根現在前時，或二，或三。
謂：
苦、法智——非盡、無生智二。是盡，或無生智
三。
苦、類智——非盡、無生智二。是盡，或無生智
三。
集、法智——非盡、無生智二。是盡，或無生智三。
集、類智——非盡、無生智二。是盡，或無生智三。
滅、
法智——非盡、無生智二。是盡，或無生智三。
滅、類
智——非盡、無生智二。是盡，或無生智三。
道、法智
——非盡、無生、他心智二。是盡，或無生，或他心智
三。
道、類智——非盡、無生、他心智二。是盡，或無生，
或他心智三。
七覺支、七道支，亦爾。
正見現在
前時，或二，或三。
苦、法智二，苦、類智二，集、法
智二，集、類智二，滅、法智二，滅、類智二。
道、法智——
非他心智二，是他心智三。道、類智——非他心智
二，是他心智三。
如慧解脫，俱解脫，亦爾。
諸法法智相應，彼法類智相應耶？
答：不爾。
設
法類智相應，彼法法智相應耶？
答：不爾。
對世
俗智，亦爾。
諸法法智相應，彼法他心智相應
耶？
答：應作四句。
有法法智相應非他心智。謂：
他心智所不攝法智相應法。
有法他心智相
應非法智。謂：法智所不攝他心智相應法
有
法法智相應亦他心智。謂：法智所攝他心智
相應法。
有法非法智相應亦非他心智。謂：法
智、他心智，及法智、他心智不攝、不相應諸餘
心心所法、色、無為、心不相應行。
對苦、集、滅、道
智及正見，亦爾。
諸法法智相應，彼法空三摩
地相應耶？
答：應作四句。
有法法智相應非空。
謂：法智相應空，及空不相應法智相應法。
有
法空相應非法智。謂：空相應法智，及法智不

相應空相應法。
有法法智相應亦空。謂：二相
應法。
有法非法智相應亦非空。謂：法智不相
應空，空不相應法智，及法智、空不攝、不相應
諸餘心心所法、色、無為、心不相應行。
對無願、
無相、喜覺支、正思惟，亦爾。
諸法法智相應，彼
法未知當知根相應耶？
答：應作四句。
有法法
智相應非未知當知根。謂：未知當知根所不
攝法智相應法。
有法未知當知根相應非法
智。謂：未知當知根所攝法智，及法智不攝、不
相應未知當知根相應法。
有法法智相應亦
未知當知根。謂：未知當知根所攝法智相應
法。
有法非法智相應亦非未知當知根。謂：未
知當知根所不攝法智，及法智未知當知根
不攝、不相應諸餘心心所法、色、無為、心不相
應行。
對已知、具知根，亦爾。
諸法法智相應，彼
法念覺支相應耶？
答：應作四句。
有法法智相
應非念。謂：法智相應念覺支。
有法念覺支相
應非法智。謂：法智及法智不相應念覺支相
應法。
有法法智相應亦念。謂：二相應法。
有
法非法智相應亦非念。謂：法智不相應念覺
支。及餘心心所法、色、無為、心不相應行。
對精
進、輕安、定、捨覺支，正精進、正念、正定，亦爾。
諸
法法智相應，彼法擇法覺支相應耶？
答：諸法
法智相應，亦擇法覺支。
有法擇法覺支相應
非法智。謂：法智所不攝擇法覺支相應法。
如
法智對後，類智對後，亦爾。

Mở nguồn Hán

Việt dịch

QUYỂN 9
Chương 3: TRÍ UẨN
Phẩm 4: BÀN VỀ TU TRÍ, Phần 2
Hỏi: Nếu tu khổ trí thì cũng là tu tập trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có tu khổ trí màkhông phải tập trí, thì nghĩa là lúc khổ pháp-
loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được khổ trí
hiện ở trước mắt.
2. Có tu tập trí mà không phải khổ trí, nghĩa là lúc tập pháp-loại
trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được tập trí hiện
ở trước mắt.
3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-
hán học kiến tích, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, lúc chưa
đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí.
4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc diệt pháp-loại trí và đạo
pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được trí vô
lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là khổ-tập trí, lúc đã đạt được
thế tục trí hiện ở trước mắt, hay chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước
mắt, lúc này hai trí cùng không tu. Tất cả lúc ấy là tâm ô nhiễm-tâm vô
ký của phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận dịnh, vô tưởng thiên
và nhẫn vô lậu.
Hỏi: Nếu tu khổ trí thì cũng tu diệt trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có tu khổ trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc khổ pháp-
loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được khổ trí
hiện ở trước mắt.

===== PAGE 183 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1337
2. Có tu diệt trí mà không phải là khổ trí, nghĩa là lúc diệt pháp-
loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, llúc đã đạt được diệt trí
hiện ở trước mắt.
3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-
la-hán học kiến tích, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa
đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu.
4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc tập pháp-loại trí và đạo
pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được trí vô
lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là khổ diệt trí; llúc đã đạt được
thế tục trí hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt,
lúc này hai trí cùng không có tu. Tất cả là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của
phàm phu, cho đến vô tưởng định-diệt tận dịnh, vô tưởng thiên và nhẫn
vô lậu.
Hỏi: Nếu tu khổ trí thì cũng là tu đạo trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có tu khổ trí mà không phải là đạo trí, nghĩa là lúc khổ pháp-
loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được khổ trí
hiện ở trước mắt.
2. Có tu đạo trí mà không phải là khổ trí, nghĩa là lúc đạo pháp trí
nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, llúc đã đạt được đạo trí hiện ở
trước mắt.
3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-
la-hán học kiến tích, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa
đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu cả hai trí.
4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc tập-diệt-pháp-loại trí nhập
hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được trí vô lậu hiện ở
trước mắt, lúc ấy không phải là khổ-đạo trí, lúc đã đạt được thế tục trí
hiện ở trước mắt, chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai
trí cùng không tu; tất cả lúc ấy là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của phàm phu,
cho đến vô tưởng định-diệt tận dịnh, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu.
Hỏi: Nếu tu tập trí thì cũng là tu diệt trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có tu tập trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc tập pháp-loại
trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, llúc đã đạt được tập trí hiện
ở trước mắt.
2. Có tu diệt trí mà không phải là tập trí, nghĩa là lúc diệt pháp-
loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, llúc đã đạt được diệt trí
hiện ở trước mắt.

===== PAGE 184 =====
1338 BỘ TỲ ĐÀM 2
3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-
hán học kiến tích, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt
được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu hai trí.
4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ pháp-loại trí và đạo
pháp trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích lúc đã đạt được trí vô
lậu hiện ở trước mắt, lúc ấy không phải là tập-diệt trí; lúc đã đạt được
thế tục trí hiện ở trước mắt, hay chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước
mắt, khi đều cùng không tu; tất cả lúc ấy là tâm ô nhiễm-tâm vô ký của
phàm phu, và vô tưởng định-diệt tận dịnh, vô tưởng thiên và nhẫn vô
lậu.
Hỏi: Nếu tu tập trí thì cũng tu đạo trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có tu tập trí mà không phải đạo trí, nghĩa là lúc tập pháp-loại
trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được tập trí hiện
ở trước mắt.
2. Có tu đạo trí mà không phải tập trí, nghĩa là lúc đạo pháp trí
nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được đạo trí hiện ở
trước mắt.
3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-la-
hán học kiến tích, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, chưa đạt
được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này có thể cùng tu hai trí.
4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ-diệt pháp-loại trí nhập
hiện quán; A-la-hán học kiến tích, đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước
mắt, lúc ấy không phải là tập-đạo trí, lúc đã đạt được thế tục trí hiện ở
trước mắt, hoặc chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc ấy hai trí
cùng không tu, tất cả lúc ấy là tâm ô nhiễm_tâm vô ký của phàm phu,
cho đến vô tưởng định-diệt tận dịnh, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu.
Hỏi: Nếu tu diệt trí thì cũng tu đạo trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có tu diệt trí mà không phải là đạo trí, nghĩa là lúc diệt pháp-
loại trí nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được diệt trí
hiện ở trước mắt.
2. Có tu đạo trí mà không phải là diệt trí, nghĩa là lúc đạo pháp trí
nhập hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được đạo trí hiện ở
trước mắt.
3. Có hai trí cùng tu, nghĩa là lúc đạo loại trí nhập hiện quán; A-
la-hán học kiến tích, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện ở trước mắt, hay
chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, có khả năng đều cùng tu hai

===== PAGE 185 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1339
trí.
4. Có hai trí cùng không tu, nghĩa là lúc khổ tập pháp-loại trí nhập
hiện quán; A-la-hán học kiến tích, lúc đã đạt được trí vô lậu hiện ở trước
mắt, lúc ấy không phải là diệt-đạo trí; lúc đã đạt được thế tục trí hiện ở
trước mắt, hay chưa đạt được thế tục trí hiện ở trước mắt, lúc này hai trí
cùng không tu; tất cả lúc ấy là tâm ô nhiễm_tâm vô ký của phàm phu
cho đến vô tưởng định-diệt tận dịnh, vô tưởng thiên và nhẫn vô lậu.
Hỏi: Pháp trí cho đến đạo trí, ở trong tám trí, mỗi một trí duyên
bao nhiêu trí?
Đáp: Pháp trí duyên bảy trí, trừ ra loại trí. Loại trí duyên bảy trí,
trừ ra pháp trí. Tha tâm trí và thế tục trí đều cùng duyên tám trí. Khổ trí
và tập trí đều duyên hai trí, đó là tha tâm trí và thế tục trí nào. Diệt trí
không duyên trí. Đạo trí duyên bảy trí, trừ ra thế tục trí.
Hỏi: Pháp trí cho đến đạo trí, trí này và trí kia hướng về nhau là
bao nhiêu duyên?
Đáp: Pháp trí và pháp trí là bốn duyên; pháp trí và loại trí là ba
duyên, trừ ra sở duyên; pháp trí và tha tâm trí là bốn duyên, nếu cùng
với tha tâm trí làm nhân đẳng vô gián thì không phải là sở duyên, nếu
cùng với tha tâm trí làm sở duyên thì không phải là nhân đẳng vô gián;
pháp trí và thế tục trí là ba duyên, trừ ra nhân; pháp trí và khổ-tập-diệt
trí là ba duyên, trừ ra sở duyên; pháp trí và đạo trí là bốn duyên.
Loại trí và loại trí là bốn duyên; loại trí và tha tâm trí là bốn
duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm nhân đẳng vô gián thì không phải
là sở duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm sở duyên thì phải là nhân đẳng
vô gián; loại trí và thế tục là ba duyên; trừ ra nhân; loại trí và khổ-tập-
diệt trí là ba duyên, trừ ra sở duyên; loại trí và đạo trí là bốn duyên; loại
trí và pháp trí là ba duyên, trừ ra sở duyên.
Tha tâm trí và tha tâm trí là bốn duyên, nếu cùng với tha tâm trí
làm nhân đẳng vô gián thì không phải là sở duyên, nếu cùng với tha
tâm trí làm sở duyên thì không phải là nhân đẳng vô gián; tha tâm trí và
thế tục trí là bốn duyên; tha tâm trí và khổ trí-tập trí là bốn duyên, nếu
cùng với khổ trí-tập trí làm nhân thì không phải sở duyên, nếu cùng với
khổ trí-tập trí làm sở duyên thì không phải là nhân; tha tâm trí và diệt
trí là ba duyên, trừ ra sở duyên; tha tâm trí và đạo trí-pháp trí-loại trí là
bốn duyên.
Thế tục trí và thế tục trí là bốn duyên; thế tục trí và khổ trí-tập trí
là ba duyên, trừ ra nhân; thế tục và diệt trí-đạo trí là hai duyên, đó là
tăng thượng và đẳng vô gián; thế tục trí và pháp trí-loại trí là ba duyên,

===== PAGE 186 =====
1340 BỘ TỲ ĐÀM 2
trừ ra nhân; thế tục trí và tha tâm trí là bốn duyên, nếu cùng với tha tâm
trí làm nhân đẳng vô gián thì không phải là sở duyên, nếu cùng với tha
tâm trí làm sở duyên thì không phải là nhân đẳng vô gián.
Khổ trí và khổ trí, cho đến tập trí-diệt trí là ba duyên, trừ ra sở
duyên; khổ trí và đạo trí-pháp trí-loại trí là bốn duyên; khổ trí và tha
tâm trí là bốn duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm nhân đẳng vô gián
thì không phải là sở duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm sở duyên thì
không phải là nhân đẳng vô gián; khổ trí và thế tục trí là ba duyên, trừ
ra nhân.
Tập trí và tập trí, cùng diệt trí là ba duyên, trừ ra sở duyên, tập
trí và đạo trí-pháp trí loại trí là bốn duyên; tập trí và tha tâm trí là bốn
duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm nhân đẳng vô gián thì không phải
là sở duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm sở duyên thì không phải là
nhân đẳng vô gián; tập trí và thế tục trí là ba duyên, trừ ra nhân; tập trí
và khổ trí là ba duyên, trừ ra sở duyên.
Diệt trí và diệt trí là ba duyên, trừ ra sở duyên; diệt trí và đạo trí-
pháp trí-loại trí là bốn duyên; diệt trí và tha tâm trí là bốn duyên, nếu
cùng với tha tâm trí làm nhân đẳng vô gián thì không phải là sở duyên
nếu cùng với tha tâm trí làm sở duyên thì không phải là nhân đẳng vô
gián; diệt trí và thế tục trí là ba duyên, trừ ra nhân; diệt trí và khổ trí-tập
trí là ba duyên, trừ ra sở duyên.
Đạo trí và đạo trí, cùng pháp trí-loại trí là bốn duyên; đạo trí và
tha trí là bốn duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm nhân đẳng vô gián
thì không phải là sở duyên, nếu cùng với tha tâm trí làm sở duyên thì
không phải là nhân đẳng vô gián; đạo trí và thế tục trí là ba duyên, trừ
ra nhân; đạo trí và khổ trí-tập trí-diệt trí là ba duyên, trừ ra sở duyên.
Hỏi: Các kiết hệ thuộc cõi Dục, kiết đó do pháp trí đoạn chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có kiết hệ thuộc cõi Dục mà không do pháp trí đoạn, nghĩa là
kiết thuộc cõi Dục, hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, hoặc là
không đoạn.
2. Có kiết do pháp trí đoạn mà không phải là hệ thuộc cõi Dục,
nghĩa là kiết thuộc cõi Sắc-Vô sắc do pháp trí đoạn.
3. Có kiết hệ thuộc cõi Dục mà cũng do pháp trí đoạn, nghĩa là
kiết thuộc cõi Dục do pháp trí đoạn.
4. Có kiết không phải hệ thuộc cõi Dục cũng không do pháp trí
đoạn, nghĩa là kiết thuộc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do
trí khác đoạn, hoặc là không đoạn.

===== PAGE 187 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1341
Hỏi: Các kiết hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, kiết ấy do loại trí đoạn
chăng?
Đáp: Các kiết do loại trí đoạn, kiết đó hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc.
Có kiết hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc mà không do loại trí đoạn, nghĩa
là kiết thuộc cõi Sắc-Vô sắc, hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn,
hoặc là không đoạn.
Hỏi: Các kiết do kiến khổ mà đoạn thì kiết đó do khổ trí mà đoạn
chăng?
Đáp: Các kiết do kiến khổ mà đoạn thì kiết đó không do khổ trí
đoạn, hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, hoặc là không đoạn.
Hỏi: Nếu kiết do khổ trí đoạn thì kiết đó do kiến khổ mà đoạn
chăng?
Đáp: Các kiết do khổ trí đoạn, sự trói buộc của kiết đó không do
kiến khổ mà đoạn, là do kiến tu mà đoạn.
Hỏi: Các kiết do kiến tập-diệt-đạo mà đoạn, kiết đó do tập-diệt-
đạo trí đoạn chăng?
Đáp: Các kiết do kiến tập diệt-đạo mà đoạn, kiết đó không do
tập-diệt-đạo trí đoạn, hoặc nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, hoặc là
không đoạn.
Hỏi: Nếu kiết do tập-diệt-đạo trí đoạn thì kiết đó do kiến tập diệt-
đạo mà đoạn chăng?
Đáp: Các kiết do tập-diệt-đạo trí đoạn, kiết đó không do kiến tập-
diệt-đạo mà đoạn, là do tu mà đoạn.
Hỏi: Các kiết do pháp trí đoạn, kiết đó diệt do pháp trí tác chứng
chăng?
Đáp: Các kiết do pháp trí đoạn, kiết đó diệt do pháp trí tác
chứng.
Có kiết diệt do pháp trí tác chứng mà kiết đó không do pháp trí
đoạn, nghĩa là hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, kiết đó diệt
do pháp trí tác chứng.
Hỏi: Các kiết do loại trí đoạn, kiết đó diệt do loại trí tác chứng
chăng?
Đáp: Các kiết do loại trí đoạn, kiết đó diệt do loại trí tác chứng.
Có kiết diệt do loại trí tác chứng mà kiết đó không do loại trí
đoạn, nghĩa là hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, kiết đó diệt
do loại trí tác chứng.
Hỏi: Các kiết do khổ trí đoạn, kiết đó diệt do khổ trí tác chứng
chăng?

===== PAGE 188 =====
1342 BỘ TỲ ĐÀM 2
Đáp: Các kiết do khổ trí đoạn, kiết đó diệt do khổ trí tác chứng.
Có kiết diệt do khổ trí tác chứng mà kiết đó không do khổ trí đoạn,
nghĩa là hoặc do nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, kiết đó diệt do khổ
trí tác chứng.
Hỏi: Các kiết do tập diệt-đạo trí đoạn, kiết đó diệt do tập diệt-đạo
trí tác chứng chăng?
Đáp: Các kiết do tập diệt-đạo trí đoạn, kiết đó diệt do tập diệt-đạo
trí tác chứng.
Có kiết diệt do tập-diệt-đạo trí tác chứng mà kiết đó không do tập
diệt-đạo trí đoạn, nghĩa là hoặc do nhẫn đoạn, hoặc trí khác đoạn, kiết
đó diệt do tập diệt-đạo trí tác chứng.
Hỏi: Nhãn căn cho đến tùy miên vô minh do tu mà đoạn thuộc cõi
Vô sắc, ở trong mười trí có bao nhiêu trí biết?
Đáp: Nhãn căn có bảy trí biết, trừ ra tha tâm-diệt-đạo trí. Nhĩ-tỷ-
thiệt-thân, mạng căn cũng vậy.
Nữ căn có sáu trí biết, trừ ra loại, tha tâm-diệt-đạo trí. Nam căn
cũng vậy.
Ý căn có chín trí biết, trừ ra diệt trí. Lạc-hỷ-xả, năm căn như tín...
cũng vậy.
Khổ căn có bảy trí biết, trừ ra loại-diệt-đạo trí. Ưu căn cũng vậy.
Ba căn vô lậu có bảy trí biết, trừ ra khổ-tập-diệt trí. Nhãn-nhĩ-tỷ-
thiệt-thân, sắc, thanh-xúc giới có bảy trí biết, trừ ra tha tâm-diệt-đạo trí.
Nhãn-nhĩ-tỷ-thiệt-thân, sắc-thanh-xúc xứ-sắc thủ uẩn, năm giới trước,
pháp hữu kiến, hữu đối cũng vậy.
Hương, vị giới có sáu trí biết, trừ ra loại-tha tâm-diệt-đạo trí.
Hương-vị-xứ cũng vậy. Nhãn-nhĩ-thân thức giới có tám trí biết, trừ ra
diệt-đạo trí. Bốn thủ uẩn sau, thức giới, pháp hữu lậu, vô ký, pháp do
kiến tu đoạn cũng vậy. Tỷ-thiệt-thức giới có bảy trí biết, trừ ra loại,
diệt-đạo trí. Bất thiện, pháp hệ thuộc cõi Dục cũng vậy.
Ý giới-ý thức giới có chín trí biết, trừ ra diệt trí. Ý xứ, bốn uẩn sau
pháp hữu vi, pháp quá khứ-vị lai-hiện tại cũng vậy.
Pháp giới có mười trí biết; pháp xứ và pháp vô sắc-vô kiến-vô đối
cùng pháp thiện cũng vậy.
Sắc uẩn có tám trí biết, trừ ra tha tâm-diệt trí. Pháp có sắc cũng
vậy.
Pháp vô lậu có tám trí biết, trừ ra khổ-tập trí. Pháp không có đoạn
cũng vậy.
Pháp vô vi có sáu trí biết, trừ ra tha tâm- khổ-tập-đạo trí.

===== PAGE 189 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1343
Pháp hệ thuộc cõi Sắc có bảy trí biết, trừ ra pháp-diệt-đạo trí.
Pháp hệ thuộc cõi Vô sắc có sáu trí biết, trừ ra pháp-tha tâm-diệt-
đạo trí.
Pháp học, vô học có bảy trí biết, trừ ra khổ-tập-diệt trí. Pháp phi
học phi vô học, có chín trí biết, trừ ra đạo trí. Khổ-tập đế có tám trí biết,
trừ ra diệt-đạo trí. Thế tục trí, ba lớp Tam-ma-địa cũng vậy.
Diệt đế có sáu trí biết, trừ ra tha tâm-khổ-tập, đạo trí.
Đạo đế có bảy trí biết, trừ ra khổ-tập-diệt trí. Khổ-tập-diệt-đạo trí,
ba Tam-ma-địa cũng vậy.
Bốn tĩnh lự có chín trí biết, trừ ra diệt trí. Tha tâm trí cũng vậy.
Bốn vô lượng có bảy trí biết, trừ ra pháp-diệt-đạo trí. Ba giải thoát
đầu, tám thắng xứ, tám biến xứ trước cũng vậy.
Ba vô sắc sau có bảy trí biết, trừ ra pháp-tha tâm-diệt trí. Giải
thoát thứ tư-thứ năm-thứ sáu cũng vậy.
Vô sắc thứ tư có sáu trí biết, trừ ra pháp-tha tâm-diệt-đạo trí. Giải
thoát thứ bảy- thứ tám hai biến xứ sau cũng vậy.
Pháp trí có sáu trí biết, trừ ra loại-khổ-tập-diệt trí.
Loại trí có sáu trí biết, trừ ra pháp-khổ-tập-diệt trí.
Ba kiết có tám trí biết, trừ ra diệt-đạo trí. Vô minh lậu, kiến-vô
minh bộc lưu-ách, kiến giới cấm thủ, hai trói buộc thân sau trong bốn
trói buộc thân, kiết tham-mạn, ba kiết sau trong năm kiết thuận phần
dưới, năm kiến, nhẫn-nhĩ-thân-ý xúc sinh ra ái thân bốn tùy miên sau
trong bảy tùy miên, kiết ái-mạn-vô minh-kiến-thủ-nghi cũng như vậy.
Ba căn bất thiện có bảy trí biết, trừ ra ba loại-diệt-đạo trí. Dục lậu-
bộc lưu-ách-thủ, hai trói buộc thân trước trong bốn trói buộc thân, năm
cái, kiết giận dữ-ganh tỵ-keo kiệt, hai kiết trước trong năm kiết thuận
phần dưới, tỷ-thiệt xúc sinh ra ái thân, tùy miên dục tham-giận dữ, kiết
giận dữ-ganh tỵ-keo kiệt cũng như vậy.
Hữu lậu có bảy trí biết, trừ ra pháp-diệt-đạo trí. Hữu bộc lưu-ách,
ngã ngữ thủ, trừ ra tham vô sắc còn lại bốn kiết thuận phần trên, tùy
miên hữu tham cũng như vậy.
Hữu lậu có bảy trí biết, trừ ra pháp-diệt-đạo trí. Ách bộc lưu hữu,
ngã ngữ thủ, trừ ra tham vô sắc, bốn ách còn lại, kiết thuận phần trên,
tùy miên hữu tham cũng vậy.
Tham vô sắc có sáu trí biết, trừ ra pháp, tha tâm-diệt-đạo trí.
Ba mươi sáu tùy miên thuộc cõi Dục có bảy trí biết, trừ ra loại,
diệt-đạo trí.
Ba mươi mốt tùy miên thuộc cõi Sắc có bảy trí biết, trừ ra pháp-

===== PAGE 190 =====
1344 BỘ TỲ ĐÀM 2
diệt-đạo trí.
Ba mươi mốt tùy miên thuộc cõi Vô sắc có sáu trí biết, trừ ra pháp-
tha tâm-diệt-đạo trí.
Hỏi: Như nói rõ về tưởng vô thường, hoặc là tập, hoặc là tu, hoặc
nhiều điều thực hành, có công năng loại trừ ra tất cả tham dục-tham
sắc-tham vô sắc, trạo cử, ngã mạn, vô minh. Tưởng này nên nói có bao
nhiêu tương ưng?
Đáp: Nên nói, có năng lực loại trừ tham dục thì tương ưng với pháp
trí, khổ trí. Có năng lực loại trừ tham Sắc-Vô sắc thì tương ưng với loại
trí, khổ trí. Có năng lực loại trừ trạo cử, ngã mạn, vô minh thì tương ưng
với pháp trí-loại trí và khổ trí.
Hỏi: Tưởng này nên nói có tầm có tứ, không có tầm-chỉ có từ hay
không có tầm, không có tứ chăng?
Đáp: Nên nói, có năng lực loại trừ tham dục, là có tầm-có tứ. Có
năng lực loại trừ tham Sắc-Vô sắc, trạo cử- mạn-vô minh, là hoặc có
tầm-có tứ, hoặc không có tầm chỉ có tứ, hoặc không có tầm, không có
tứ.
Hỏi: Tưởng này nên nói có bao nhiêu căn tương ưng?
Đáp: Nên nói, có năng lực loại trừ tham sắc, tham vô sắc, trạo cử-
mạn-vô minh thì tương ưng với lạc-hỷ-xả căn. Có năng lực loại trừ tham
dục thì tương ưng với xả căn.
Hỏi: Tưởng này nên nói Không, Vô nguyện, Vô tướng đều cùng
có chăng?
Đáp: Nên nói Vô nguyện đều cùng có.
Hỏi: Tưởng này nên nói duyên hệ thuộc cõi nào?
Đáp: Nên nó, có năng lực loại trừ tham dục thì duyên hệ thuộc cõi
Dục. Có năng lực loại trừ tham sắc thì duyên hệ thuộc cõi Sắc. Có năng
lực loại trừ tham vô sắc thì duyên hệ thuộc cõi Vô sắc. Có năng lực loại
trừ ra trạo cử-mạn-vô minh thì duyên hệ thuộc nơi ba cõi.
Như nói về bảy xứ thiện- quán ba nghĩa, năng lực ở trong pháp
Tỳ-nại-da này, nhanh chóng trừ hết các lậu.
Hỏi: Thế nào là bảy?
Đáp: Nghĩa là biết như thật về sắc, sắc tập, sắc diệt, hướng đến
hành sắc diệt, sắc vị, sắc hoạn, sắc xuất.
Biết như thật về thọ-tưởng-hành-thức có bảy thứ (tập-diệt, vị,
hoạn, xuất v.v...) cũng vậy.
Hỏi: Trí này nên nói là pháp trí cho đến đạo trí chăng?
Đáp: Nên nói, biết như thật về sắc là bốn trí, đó là pháp-loại-thế

===== PAGE 191 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1345
tục-khổ trí.
Biết như thật về sắc tập là bốn trí, tức là pháp-loại-thế tục-tập
trí.
Biết như thệt về sắc diệt là bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục-diệt
trí
Biết như thật về hướng đến hành sắc diệt là bốn trí, tức là pháp-
loại-thế tục-đạo trí.
Biết như thật về sắc vị là bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục-tập trí.
Biết như thật về sắc hoạn là bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục-khổ
trí.
Biết như thật về sắc xuất là bốn trí, đó là pháp-loại-thế tục-diệt
trí.
Biết như thật về thọ-tưởng-hành-thức có bảy thứ cũng vậy.
Hỏi: Sắc cho đến thức diệt, sắc cho đến thức xuất có gì sai biệt?
Đáp: Nếu do ái này, các sắc tập khởi lên, ái kia đoạn thì gọi là sắc
diệt. Nếu các ái khác duyên vào sắc rộng thêm, ái kia đoạn thì gọi là
sắc xuất. Lại nữa, nếu do nghiệp phiền não này, các sắc tập khởi, khởi
lên, ái kia đoạn thì gọi là sắc dịêt. Nếu nghiệp phiền não còn lại, duyên
vào sắc nhiều lên ái kia đoạn thì gọi là sắc xuất. Vả lại, nếu do ái này
và nghiệp phiền não, các sắc tập khởi lên, ái kia đoạn thì gọi là sắc diệt.
Nếu các ái khác và nghiệp phiền não duyên vào sắc rộng thêm, thì việc
đoạn ái kia gọi là sắc xuất. Thọ-tưởng-hành-thức với diệt, xuất cũng
vậy. Đó gọi là sự sai biệt.
-----------------

===== PAGE 192 =====
1346 BỘ TỲ ĐÀM 2
Phẩm 5: BÀN VỀ BẢY THÁNH, Phần 1
Bảy Thánh đối với năm phẩm đức,
Hai thành tựu có ba hiện tại,
Sự tương ưng đối với bốn môn,
Nghĩa chương này xin nói đầy đủ.
Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, đối với tám trí này có bao
nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu?
Đáp: Tùy tín hành đối với tám trí, hoặc thành tựu một-hai-ba-bốn-
năm-sáu-bảy-tám. Nghĩa là lúc khổ-pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí
là một, có tha tâm trí là hai. Lúc khổ pháp trí và khổ loại trí nhẫn, không
có tha tâm trí là ba, có tha tâm trí là bốn. Lúc khổ loại trí tập pháp trí
nhẫn, không có tha tâm trí là bốn, có tha tâm trí là năm. Lúc tập pháp trí
cho đến diệt pháp trí nhẫn , không có tha tâm trí là năm, có tha tâm trí là
sáu. Lúc diệt pháp trí cho đến đạo pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí là
sáu, có tha tâm trí là bảy. Lúc đạo pháp trí đạo và loại trí nhẫn, không
có tha tâm trí là bảy, có tha tâm trí là tám. Tùy pháp hành cũng vậy.
Tín thắng giải đới với tám trí, hoặc thành tựu bảy, tám, tức là
không có tha tâm trí là bảy, có tha tâm trí là tám. Kiến chí cũng vậy.
Thân chứng, tuệ giải thoát, câu giải thoát, đối với tám trí đều thành
tựu.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, đối với tám trí thành tựu
bao nhiêu quá khứ-vị lai-hiện tại?
Đáp: Tùy tín hành đối với tám trí, lúc khổ-pháp trí nhẫn, không có
tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có một, hiện tại không có; có tha tâm trí thì
quá khứ-vị lai có hai, hiện tại không có. Lúc khổ pháp trí , không có tha
tâm trí thì quá khứ có một, vị lai có ba, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì
quá khứ có hai, vị lai có bốn, hiện tại có hai.
Lúc khổ-loại trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
ba, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có bốn, hiện tại
không có. Lúc khổ-loại trí không hợp nhận, không có tha tâm trí thì quá
khứ có ba, vị lai có bốn, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì quá khứ có
bốn, vị lai có năm, hiện tại có hai.
Lúc tập-pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
bốn, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có năm, hiện tại
không có. Lúc tập pháp trí, không có tha tâm trí thì quá khứ có bốn, vị
lai có năm, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì quá khứ có năm, vị lai có
sáu, hiện tại có hai.
Lúc tập-loại trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có

===== PAGE 193 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1347
năm, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có sáu, hiện tại
không có. Lúc tập loại trí không hợp nhận, không có tha tâm trí thì quá
khứ-vị lai có năm, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
sáu, hiện tại có hai.
Lúc diệt-pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
năm, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có sáu, hiện tại
không có. Lúc diệt pháp trí không hợp nhận, không có tha tâm trí thì
quá khứ có năm, vị lai có sáu, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì quá khứ
có sáu, vị lai có bảy, hiện tại có hai.
Lúc diệt-loại trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
sáu, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có bảy, hiện tại
không có. Lúc diệt loại trí không hợp nhận, không có tha tâm trí thì quá
khứ-vị lai có sáu, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có bảy,
hiện tại có hai.
Lúc đạo-pháp trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
sáu, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có bảy, hiện tại
không có. Lúc đạo-pháp trí không hợp nhận, không có tha tâm trí thì
quá khứ có sáu, vị lai có bảy, hiện tại có hai, có tha tâm trí thì quá khứ
có bảy, vị lai có tám, hiện tại có hai.
Lúc đạo-loại trí nhẫn, không có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có
bảy, hiện tại không có; có tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có tám, hiện tại
không có. Tùy pháp hành cũng vậy.
Tín thắng giải đối với tám trí không có tha tâm trí thì vị lai có bảy,
có tha tâm trí thì vị lai có tám, quá khứ nếu đã diệt mà không mất, hiện
tại nếu hiện ở trước mắt.
Kiến chí cũng vậy.
Thân chứng, tuệ giải thoát, câu giải thoát đối với tám trí, đều là
vị lai có tám, quá khứ nếu đã diệt, không mất, hiện tại nếu hiện ở trước
mắt.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, pháp trí cho đến đạo trí,
lúc hiện ở trước mắt có bao nhiêu trí hiện ở trước mắt?
Đáp: Tùy tín hành lúc pháp trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở
trước mắt, đó là pháp-khổ trí là hai, pháp-tập trí là hai, pháp-diệt trí là
hai, pháp-đạo trí là hai.
Lúc loại trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở trước mắt, đó là loại-
khổ trí là hai, loại, tập trí hai, loại, diệt trí hai.
Lúc khổ trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở trước mắt, đó là khổ-
pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai.

===== PAGE 194 =====
1348 BỘ TỲ ĐÀM 2
Lúc tập trí hiện ở trước mắt, có hai trí hiện ở trước mắt, đó là tập-
pháp trí là hai, tập-loại trí là hai.
Lúc diệt trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở trước mắt, đó là diệt-
pháp trí là hai, diệt-loại trí là hai.
Lúc đạo trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở trước mắt, đó là đạo-
pháp trí là hai. Tùy pháp hành cũng như vậy.
Lúc đối với tín thắng giải, pháp trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-
ba trí hiện ở trước mắt, đó là pháp-khổ trí là hai, pháp-tập trí hai, pháp-
diệt trí hai, pháp-đạo trí, không phải tha tâm trí là hai, pháp-đạo trí và
tha tâm trí ba.
Lúc loại trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước mắt,
đó là loại-khổ trí là hai, loại-tập trí hai, loại-diệt trí hai, loại-đạo trí,
không phải tha tâm trí là hai, loại-đạo trí và tha tâm trí là ba.
Khi tha tâm trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước
mắt, nghĩa là tha tâm trí, thế tục trí là hai, tha tâm, đạo-pháp trí là ba,
tha tâm-đạo-loại trí là ba.
Lúc thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc một, hai trí hiện ở trước mắt,
đó là thế tục trí, không có tha tâm trí một, thế tục trí có tha tâm trí là
hai.
Lúc khổ trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở trước mắt, đó là khổ-
pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai.
Lúc tập trí hiện ở trước mắt, có hai trí hiện ở trước mắt, đó là tập-
pháp trí là hai, tập-loại trí là hai.
Lúc diệt trí hiện ở trước mắt có hai trí hiện ở trước mắt, nghĩa là
diệt-pháp trí là hai, diệt-loại trí là hai.
Lúc đạo trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai, ba trí hiện ở trước mắt,
đó là đạo-pháp trí không có tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí có tha tâm
trí ba; đạo-loại trí, không có tha tâm trí là hai, đạo-loại trí có tha tâm trí
là ba. Kiến chí và thân chứng cũng như vậy.
Lúc đối với tuệ giải thoát, pháp trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-
ba trí hiện ở trước mắt, đó là pháp-khổ trí có phải tận-vô sinh trí là hai,
pháp-khổ trí, tận-vô sinh trí là ba; pháp-tập trí không có tận-vô sinh trí
là hai, pháp-tập trí có tận-vô sinh trí là ba; pháp-diệt trí, không có tận-
vô sinh trí là hai, pháp-diệt trí, tận-vô sinh trí là ba; pháp-đạo trí, không
có tận-vô sinh trí, tha tâm trí là hai, pháp-đạo trí có tận-vô sinh trí, hoặc
tha tâm trí ba.
Lúc loại trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước mắt,
loại-khổ trí, không có tận-vô sinh trí là hai, loại-khổ trí, tận-vô sinh trí

===== PAGE 195 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1349
là ba. Loại, tập trí, không có tận-vô sinh trí là hai, loại, tập trí có tận-vô
sinh trí là ba. Loại, diệt trí, không có tận-vô sinh trí là hai, loại, diệt trí
có tận-vô sinh trí là ba. Loại, đạo trí, không có tận-vô sinh trí, tha tâm
trí là hai, loại, đạo trí có tận-vô sinh trí, hoặc tha tâm trí ba.
Lúc tha tâm trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước
mắt. Tha tâm trí, thế tục trí hai, tha tâm trí, đạo trí, pháp trí ba; tha tâm
trí-đạo-loại trí là ba.
Lúc thế tục trí hiện ở trước mắt, hoặc có một-hai trí hiện ở trước
mắt. Thế tục trí không có tha tâm trí một; thế tục trí có tha tâm trí là
hai.
Lúc khổ trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước mắt.
Khổ-pháp trí, không có tận-vô sinh trí là hai, khổ-pháp trí có tận-vô sinh
trí là ba. Khổ-loại trí, không có tận-vô sinh trí là hai, khổ-loại trí, tận-vô
sinh trí là ba.
Lúc tập trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước mắt.
Tập-pháp trí không có tận-vô sinh trí là hai, tập-pháp trí có tận-vô sinh
trí là ba, tập-loại trí, không có tận-vô sinh trí là hai, tập-loại trí, tận-vô
sinh trí là ba.
Lúc diệt trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước mắt.
Diệt-pháp trí, không có tận-vô sinh trí là hai, diệt-pháp trí, tận-vô sinh
trí là ba, diệt-loại trí, không có tận-vô sinh trí là hai, diệt-loại trí có tận-
vô sinh trí là ba.
Lúc đạo trí hiện ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện ở trước mắt.
Đạo-pháp trí, không có tận-vô sinh trí-tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí có
tận-vô sinh trí, hoặc tha tâm trí ba; đạo-loại trí không có tận-vô sinh trí-
tha tâm trí là hai, đạo-loại trí, có tận-vô sinh trí, hoặc tha tâm trí ba.
Câu giải thoát cũng như vậy.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, đối với ba Tam-ma-địa,
có bao nhiêu thành tựu, bao nhiêu không thành tựu?
Đáp: Tùy tín hành đối với ba Tam-ma-địa, diệt-pháp trí nhẫn chưa
sinh thì thành tựu hai, đã sinh thì thành tựu ba. Tùy pháp hành cũng
vậy.
Tín thắng giải cho đến câu giải thoát, đối với ba Tam-ma-địa đều
thành tựu.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, đối với ba Tam-ma-địa
thành tựu bao có nhiêu quá khứ-vị lai-hiện tại?
Đáp: Tùy tín hành đối với ba Tam-ma-địa nếu dựa vào không,
nhập chánh tánh ly sinh, lúc khổ pháp trí nhẫn thì quá khứ không có, vị

===== PAGE 196 =====
1350 BỘ TỲ ĐÀM 2
lai có hai, hiện tại có một.
Khổ pháp trí khi tập pháp trí nhẫn thì quá khứ có một, vị lai có hai,
hiện tại có một.
Tập pháp trí cho đến lúc tập loại trí thì quá khứ-vị lai có hai, hiện
tại có một.
Diệt pháp trí cho đến lúc thì quá khứ có hai, vị lai có ba, hiện tại
có một.
Diệt pháp trí cho đến lúc đạo loại trí thì quá khứ-vị lai có ba, hiện
tại có một.
Nếu dựa vào Vô nguyện, nhập chánh tánh ly sinh thì lúc khổ pháp
trí nhẫn quá khứ không có, vị lai có hai, hiện tại có một.
Khổ pháp trí cho đến lúc tập loại trí thì quá khứ có một, vị lai có
hai, hiện tại có một.
Lúc diệt pháp trí nhẫn thì quá khứ có một, vị lai có ba, hiện tại có
một.
Diệt pháp trí cho đến lúc đạo loại trí thì quá khứ có hai, vị lai có
ba, hiện tại có một. Tùy pháp hành cũng như vậy.
Tín thắng giải cho đến câu giải thoát, đối với ba Tam-ma-địa, đều
là vị lai ba, quá khứ nếu đã diệt không mất, hiện tại nếu hiện ở trước
mắt.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, lúc Tam-ma-địa Không,
Vô nguyện, vô tướng, hiện ở trước mắt, có bao nhiêu trí hiện ở trước
mắt.
Đáp: Tùy tín hành lúc Tam-ma-địa Không hiện ở trước mắt, hoặc
hai, hoặc không có trí hiện ở trước mắt, nghĩa là khổ-pháp trí là hai,
khổ-loại trí là hai, lúc hai nhẫn không có. Lúc Tam-ma-địa Vô nguyện
hiện ở trước mắt, hoặc có hai, hoặc không có, nghĩa là khổ-pháp trí là
hai, khổ-loại trí là hai, tập-pháp trí là hai, tập-loại trí là hai, đạo-pháp trí
là hai, lúc sáu nhẫn là không có. Lúc Tam-ma-địa Vô tướng hiện ở trước
mắt, hoặc có hai, hoặc không có, nghĩa là diệt-pháp trí là hai, diệt-loại
trí là hai, lúc hai nhẫn không có. Tùy pháp hành cũng như vậy.
Tín thắng giải lúc Tam-ma-địa không hiện ở trước mắt, có hai trí
hiện ở trước mắt, nghĩa là khổ-pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai. Lúc
Tam-ma-địa Vô nguyện hiện ở trước mắt, hoặc hai, hoặc ba trí, nghĩa
là khổ-pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai, tập-pháp trí là hai, tập-loại trí
là hai, đạo-pháp trí, không phải tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí, tha tâm
trí ba; đạo-loại trí, không có tha tâm trí là hai, đạo-loại trí, tha tâm trí
ba. Lúc Tam-ma-địa vô tướng hiện ở trước mắt, có hai trí hiện ở trước

===== PAGE 197 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1351
mắt, nghĩa là diệt-pháp trí là hai, diệt-loại trí là hai. Kiến chí và thân
chứng cũng vậy.
Tuệ giải thoát lúc Tam-ma-địa Không hiện ở trước mắt, có hai trí
hiện ở trước mắt, đó là khổ-pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai.
Lúc Tam-ma-địa Vô nguyện hiện ở trước mắt, hoặc hai, hoặc ba
trí hiện ở trước mắt, nghĩa là khổ-pháp trí, không có tận-vô sinh trí là
hai, khổ-pháp trí, tận-vô sinh trí là ba, khổ-loại trí, không có tận-vô sinh
trí là hai, khổ-loại trí, tận-vô sinh trí là ba. Tập-pháp trí, không có tận-
vô sinh trí là hai, tập-pháp trí, tận-vô sinh trí là ba. Tập-loại trí, không
có tận-vô sinh trí là hai, tập-loại trí, tận-vô sinh trí là ba. Đạo-pháp trí,
không có tận-vô sinh trí, tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí, tận-vô sinh trí,
hoặc tha tâm trí ba, đạo-loại trí, không có tận-vô sinh trí, tha tâm trí là
hai, đạo-loại trí, tận-vô sinh trí, hoặc tha tâm trí ba.
Lúc Tam-ma-địa Vô tướng hiện ở trước mắt, hoặc hai, hoặc ba trí
hiện ở trước mắt, nghĩa là diệt-pháp trí không có tận-vô sinh trí là hai,
diệt-pháp trí, tận-vô sinh trí là ba. Diệt-loại trí, không có tận-vô sinh trí
là hai, diệt-loại trí, tận-vô sinh trí là ba. Câu giải thoát cũng vậy.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến câu giải thoát, lúc ba căn vô lậu, bảy
giác chi, tám đạo chi, thuận theo thích hợp hiện ở trước mắt, có bao
nhiêu trí hiện ở trước mắt?
Đáp: Tùy tín hành khi vị tri, đương tri căn hiện ở trước mắt, hoặc
có hai, hoặc không có trí hiện ở trước mắt, nghĩa là khổ-pháp trí là hai,
khổ-loại trí là hai, tập-pháp trí là hai, tập-loại trí là hai, diệt-pháp trí là
hai, diệt-loại trí là hai, đạo-pháp trí là hai, lúc tám nhẫn là không có.
Bảy giác chi và tám đạo chi, lúc hiện ở trước mắt cũng vậy. Như tùy tín
hành, tùy pháp hành cũng vậy.
Tín thắng giải lúc dĩ tri căn hiện ở trước mắt, hoặc có hai, hoặc
ba trí hiện ở trước mắt, nghĩa là khổ-pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai,
tập-pháp trí là hai, tập-loại trí là hai, diệt-pháp trí là hai, diệt-loại trí là
hai, đạo-pháp trí, không có tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí có tha tâm
trí là ba; đạo-loại trí, không có tha tâm trí là hai, đạo-loại trí có tha tâm
trí là ba.
Lúc bảy giác chi và tám đạo lúc chi hiện ở trước mắt cũng vậy.
Như tín thắng giải, kiến chí và thân chứng cũng vậy.
Tuệ giải thoát lúc cụ tri căn hiện ở trước mắt, hoặc hai, hoặc ba trí
hiện ở trước mắt, nghĩa là khổ-pháp trí, không có tận-vô sinh trí là hai,
khổ-pháp trí, tận-vô sinh trí là ba; khổ-loại trí, không có tận-vô sinh trí
là hai, khổ-loại trí, tận-vô sinh trí là ba. Tập-pháp trí, không có tận-vô

===== PAGE 198 =====
1352 BỘ TỲ ĐÀM 2
sinh trí là hai, tập-pháp trí, tận-vô sinh trí là ba; tập-loại trí, không có
tận-vô sinh trí là hai, tập-loại trí, tận-vô sinh trí là ba. Diệt-pháp trí,
không có tận-vô sinh trí là hai, diệt-pháp trí, tận-vô sinh trí là ba; diệt-
loại trí, không có tận-vô sinh trí là hai, diệt-loại trí, tận-vô sinh trí là ba.
Đạo-pháp trí không có tận-vô sinh trí, tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí,
tận-vô sinh trí, hoặc tha tâm trí ba. Đạo-loại trí không có tận-vô sinh trí,
tha tâm trí là hai, đạo-loại trí, tận-vô sinh trí, không phải tha tâm trí ba;
đạo-loại trí, tha tâm trí, không có tận-vô sinh trí là ba. Bảy giác chi và
bảy đạo chi cũng vậy.
Lúc Chánh kiến hiện ở trước mắt, hoặc có hai, hoặc ba trí hiện ở
trước mắt. Khổ-pháp trí là hai, khổ-loại trí là hai, tập-pháp trí là hai,
tập-loại trí là hai, diệt-pháp trí là hai, diệt-loại trí là hai, đạo-pháp trí,
không có tha tâm trí là hai, đạo-pháp trí, tha tâm trí ba; đạo-loại trí,
không phải tha tâm trí là hai, đạo-loại trí có tha tâm trí ba. Như tuệ giải
thoát, câu giải thoát cũng vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với pháp trí, thì pháp đó tương ưng với
loại trí chăng?
Đáp: Không phải như thế.
Hỏi: Nếu các pháp tương ưng với loại trí, thì pháp đó tương ưng
với pháp trí chăng?
Đáp: Không phải như thế.
Đối với thế tục trí cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với pháp trí, thì pháp đó tương ưng với
tha tâm trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có pháp tương ưng với pháp trí mà không phải là tha tâm trí,
nghĩa là tha tâm vốn không thuộc về pháp tương ưng với pháp trí.
2. Có pháp tương ưng với tha tâm trí mà không phải pháp trí, nghĩa
là pháp trí vốn không thuộc về pháp tương ưng với tha tâm trí.
3. Có pháp tương ưng với pháp trí, cũng tương ưng với tha tâm trí,
nghĩa là pháp trí thâu nhiếp pháp tương ưng với tha tâm trí.
4. Có pháp không tương ưng với pháp trí, cũng không tương ưng
với tha tâm trí, đó là pháp trí không thâu nhiếp tha tâm trí, và tha tâm trí
không thâu nhiếp pháp trí. Pháp trí và tha tâm trí không tương ưng với
các tâm, tâm sở pháp cùng sắc, vô vi, tâm bất tương ưng hành. Đối với
khổ-tập-diệt-đạo trí và Chánh kiến cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với pháp trí, thì pháp đó tương ưng với
Tam-ma-địa Không chăng?

===== PAGE 199 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 9 1353
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có pháp tương ưng với pháp trí mà Không phải là Không, đó là
pháp trí tương ưng với Không và Không chẳng tương ưng với pháp tương
ưng của pháp trí.
2. Có pháp tương ưng với Không mà không phải là pháp trí, nghĩa
là Không tương ưng với pháp trí và pháp trí không tương ưng với pháp
tương ưng của Không.
3. Có pháp tương ưng với pháp trí, cũng tương ưng với không, ng -
hĩa là hai pháp tương ưng.
4. Có pháp không tương ưng với pháp trí, cũng không tương ưng
với Không, đó là pháp trí không tương ưng với Không, và Không cũng
không tương ưng với pháp trí. Pháp trí và Không không thâu nhiếp,
không tương ưng với các tâm, tâm sở pháp cùng sắc vô vi, tâm bất tương
ưng hành. Đối với Vô nguyện, Vô tướng, Hỷ giác chi, chánh tư duy cũng
vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với pháp trí, thì pháp đó tương ưng với vị
tri, đương tri căn chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có pháp tương ưng với pháp trí mà không phải là vị tri-đương
tri căn, nghĩa là vi tri-đương tri căn vốn không thuộc về pháp tương ưng
với pháp trí.
2. Có pháp tương ưng với vị tri, đương tri căn mà không phải là
pháp trí, đó là vị tri-đương tri căn đã thâu nhiếp pháp trí, và pháp trí
không thâu nhiếp, không tương ưng với pháp tương ưng của vị tri-đương
tri căn.
3. Có pháp tương ưng với pháp trí cũng tương ưng với vị tri-đương
tri căn, nghĩa là vi tri-đương tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với
pháp trí.
4. Có pháp không tương ưng với pháp trí, cũng không tương ưng
với vị tri-đương tri căn, vị tri-đương tri căn vốn không thâu nhiếp pháp
trí, và pháp trí cùng vị tri-đương tri căn không thâu nhiếp không tương
ưng với, các tâm-tâm sở pháp, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Đối
với dĩ tri căn và cụ tri căn cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với pháp trí, thì pháp đó tương ưng với
Niệm giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu để phân biệt:
1. Có pháp tương ưng với pháp trí, không phải Niệm giác chi,
nghĩa là pháp trí tương ưng với Niệm giác chi.

===== PAGE 200 =====
1354 BỘ TỲ ĐÀM 2
2. Có pháp tương ưng với Niệm giác chi mà không phải pháp trí,
đó là pháp trí và pháp trí không tương ưng với pháp tương ưng của Niệm
giác chi.
3. Có pháp tương ưng với pháp trí, cũng tương ưng với Niệm giác
chi, nghĩa là hai pháp tương ưng.
4. Có pháp không tương ưng với pháp trí, cũng không tương ưng
với Niệm giác chi, đó là pháp trí không tương ưng với Niệm giác chi
và các tâm-tâm sở pháp cùng sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Đối
với Tinh tiến-Khinh an-Định-xả, giác tri Chánh tinh tiến-Chánh niệm-
Chánh định cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với pháp trí, thì pháp đó tương ưng với
Trạch pháp giác chi chăng?
Đáp: Các pháp tương ưng với pháp trí, cũng tương ưng với Trạch
pháp giác chi . Có pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi mà không
tương ưng với pháp trí, đó là pháp trí không thâu nhiếp pháp tương ưng
với Trạch pháp giác chi.
Như pháp trí đối với phần sau, loại trí đối với phần sau cũng vậy.


===== PAGE 201 =====
SỐ 1544 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ - Quyển 10 1355
LUẬN A TỲ ĐẠT MA PHÁT TRÍ

Mở nguồn Việt